Rv Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’ R20.000106

*R20.000106*

Raadsvoorstel

registratienummer

onderwerp

R20.000106

Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’ portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

J.A. Verbeek

C.P. Quik

datum

bijlagen

Openbaar, besloten of geheim

22/12/2020

5

Openbaar

raadsvergadering 19/01/2021

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Toelichting op de beslispunten De erfgoedsector is in ontwikkeling en de manier waarop onze gemeente de afgelopen jaren naar het erfgoed heeft gekeken, past daar niet meer bij. Niet alleen de wettelijke veranderingen zijn een aanleiding voor het opstellen van deze visie. Ook de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de noodzaak meer woningen te bouwen, energieneutraal te leven en een inclusieve samenleving te creëren, biedt kansen om erfgoed binnen de fysieke leefomgeving een rol toe te bedelen. De Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’ is een visie die een goede basis vormt voor de lopende en toekomstige erfgoedvraagstukken. Om de erfgoedvisie daadwerkelijk uit te kunnen voeren zijn er ook middelen noodzakelijk. Voorstel is in aansluiting op de begrotingsbehandeling de uitvoering en financiële gevolgen te betrekken bij het herstelplan voor de begroting 2e fase. Beslispunten 1. De Erfgoedvisie 2021-2026 'verbindend erfgoed' vast te stellen. 2. De uitvoering van de visie en de financiele gevolgen daarvan te betrekken bij de discussies over het herstelplan voor de begroting 2e fase.

 Aanleiding De erfgoedsector is in ontwikkeling. Sinds 2016 is een nieuwe Erfgoedwet in werking getreden. De laatste delen van de Monumentenwet zullen in januari 2022 overgaan in de Omgevingswet. Dit zal een grote verandering teweegbrengen in de omgang met erfgoed. Er wordt afstand gedaan van sectorale instrumenten, zoals de zelfstandige erfgoedverordening en de monumentenaanwijzing. Erfgoed wordt een integraal onderdeel van de omgevingsvisie, inclusief de regels over de omgang met erfgoed. Het vraagt om een nieuwe manier van kijken naar de betekenis en de rol van erfgoed in onze leefomgeving. Er spelen meer factoren een rol in de snel veranderende omgangswijze met erfgoed. De in de afgelopen jaren snelgroeiende behoefte aan woningen legt een grote druk op onze leefomgeving. Tegelijkertijd verliest erfgoed door verschillende factoren, zoals maatschappelijke en economische ontwikkeling, zijn functie. Belangrijke erfgoedwaarden komen daardoor in het nauw. Een duidelijke visie over de omgang met erfgoed en het benutten van de economische en maatschappelijke kansen, die het erfgoed biedt voor de gemeente als geheel en de kernen afzonderlijk, draagt bij aan een aantrekkelijke en economisch sterke gemeente met een herkenbare eigen identiteit.

Dit gaat niet alleen om de ruimtelijke componenten van het erfgoed, maar ook om het overdragen van kennis en het collectieve geheugen door het vertellen van de verhalen.

pagina 1 van 5

onderwerp Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’

registratienummer R20.000106

De erfgoedvisie draagt bij aan de doelen (o.a. cultuur en economie), die het college zichzelf gesteld heeft in het Coalitieakkoord 'Samen verder Bouwen aan Zuidplas' en borduurt verder op de cultuurvisie 2019 – 2022. 

Argumenten

1.1 Participatie zorgvuldig doorlopen In het voortraject is er door de diverse erfgoedstakeholders meegedacht over de belangrijkste punten voor de erfgoedvisie. Ook de erfgoedeigenaren hebben de kans gekregen mee te denken over de toekomst van het erfgoedbeleid. Bij de uitwerking van de erfgoedvisie hebben wij dankbaar gebruik gemaakt van deze input en hebben wij de speerpunten van de diverse stakeholders meegenomen in de uitwerking tot het huidige ontwerp. Waarschijnlijk heeft dit geleid tot een laag aantal reacties op de ontwerp visie Erfgoedvisie die 6 weken ter inzage lag. De Nota beantwoording zienswijzen en de zienswijzen zijn ter informatie toegevoegd (zie bijlage 1, 2 en 3). In totaal zijn er acht reacties op de ontwerp erfgoedvisie binnen gekomen. Uit deze reacties komt vooral naar voren dat de indieners waardering hebben voor het opstellen van een visie en de inhoud ervan. Daarnaast hebben zes indieners tevens aanvullende suggesties en/of vragen gesteld over het beleid. Vaak hebben deze betrekking op de dorpsgerichte omschrijvingen en het gemis van een beknopte omschrijving van het landschap binnen de gemeente. Deze opmerkingen en suggesties zijn in het definitieve voorstel voor de erfgoedvisie verwerkt. Er zijn ook suggesties en vragen die betrekking hebben op de uitvoering van de erfgoedvisie na vaststelling.

Deze zullen in de uitvoering van de visie en de actiepunten worden meegenomen. Deze wijze van uitvoering is mede afhankelijk van de het beschikbaar te stellen budget voor erfgoed. 1.2 Erfgoed maakt integraal onderdeel uit van de belangenafweging (Omgevingswet) Erfgoed wordt volledig geïntegreerd in het ruimtelijk beleid, een ontwikkeling die al in 2012 met de Modernisering van de Monumentenwet in gang is gezet. De komst van de Omgevingswet maakt het nog noodzakelijker om een nieuwe manier van kijken naar de betekenis en de rol van erfgoed in onze leefomgeving en de kansen die dit biedt voor een toekomstgerichte ontwikkeling. Waar voorheen het voldoende was in een bestemmingsplan een beschrijving te geven van de wijze van omgaan met erfgoed, worden in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving instructieregels (onderdeel in de Omgevingswet) gesteld dat in het toekomstige omgevingsplan het belang van het behoud van erfgoed en de directe omgeving van het erfgoed moet worden meegenomen in de planontwikkeling. We sluiten met onze visie aan bij de beleidsvisies van het Rijk en de provincie Zuid-Holland, die zich reeds richten op het versterken van het erfgoed in zijn omgeving. 1.3 Wettelijk basis voor uitvoering erfgoed De Erfgoedwet en de Omgevingswet vormen gezamenlijk de wettelijke basis voor de erfgoedvisie en de uitvoering zoals voorgesteld.

Met name de ruimtelijke aspecten van de omgang met het erfgoed vloeien voort uit de wettelijke verplichtingen. In de visie is daarnaast rekening gehouden met het feit dat de bekendheid met ons erfgoed het makkelijker maakt om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen en dat dit bijdraagt aan het creëren van economische en maatschappelijke meerwaarde uit de verplichte erfgoedzorg. Veel van de aan de wettelijke verplichtingen gerelateerde acties kosten veel onderzoekstijd. Wachten totdat dit beleidsveld goed geregeld kan worden is ongewenst en moet zo snel als mogelijk goed geregeld worden. 1.4 Zuidplas groeit! In het concernplan is aandacht voor de groei van onze gemeente. Dat heeft ook invloed op de manier van werken op verschillende beleidsterreinen. In de afgelopen jaren heeft de gemeente vooral vanuit een ad hoc basis naar de verschillende erfgoedvraagstukken gekeken, waarbij er geen gespecialiseerde interne deskundigheid beschikbaar was. Om deze reden is een deel van de werkzaamheden overgenomen door de Omgevingsdienst Midden-Holland. Deze verdeelde aanpak leidt tot verlies van kennis en in het meest slechte geval zelfs tot het verlies van erfgoed. Door nu een visie pagina 2 van 5

onderwerp Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’

registratienummer R20.000106

voor de komende zes jaar neer te leggen, willen we een goede basis vormen voor de lopende en toekomstige erfgoedvraagstukken. 2.1 Middelen beschikbaar stellen bij integrale afweging keuzes maken Op dit moment zijn er grote tekorten voor de jaren 2022 en verder, de komende tijd wordt via het project keuzes maken een integrale afweging gemaakt om weer te komen tot een sluitende begroting. De kosten voor de uitvoering van de erfgoedvisie 2021-2026 worden hierbij betrokken. 2.2 Uitvoering kan alleen als middelen beschikbaar worden gesteld De concrete acties die voortkomen uit de vastgestelde visie zijn opgenomen in de nota uitvoering erfgoedvisie ‘verbindend erfgoed’ welke het college wil gaan uitvoeren. Het uitvoeringsprogramma behorende bij de erfgoedvisie (bijlage 5) kan door het college alleen uitgevoerd worden als de benodigde middelen door de gemeenteraad beschikbaar worden gesteld.  Kanttekeningen 1.1 Afwezigheid van beleid kan tot vertraging ruimtelijke ontwikkelingen leiden Zoals onder 1.2 bij argumenten genoemd wordt het belang van het behoud van erfgoed in de Omgevingswet benadrukt en verbonden aan regels voor het omgevingsplan. Dit betekent dat het in de toekomst noodzakelijk is te weten wat er in de gemeente Zuidplas aan erfgoed aanwezig is, zodat dit tijdig in ruimtelijke ontwikkelingen meegenomen kan worden.

Wanneer het erfgoed bij ruimtelijke ontwikkelingen niet of onvoldoende wordt verwerkt, kan dit tot bezwaren bij de provincie leiden of leiden tot een procedure bij de bestuursrechter. Dit levert onnodige vertraging op in ruimtelijke procedure voor de realisatie van bijvoorbeeld de woningbouwopgaven. Het vertellen van de verhalen van Zuidplas, dat ook onderdeel uitmaakt van dit beleid, helpt om besef van het erfgoed te versterken en draagvlak te creëren om het erfgoed op een zorgvuldige wijze in ruimtelijke ontwikkelingen op te nemen. 1.2 Erfgoedverordening De erfgoedverordening zou tegelijkertijd ter inzage worden gelegd met de erfgoedvisie. Inmiddels is duidelijk dat de erfgoedverordening beter een onderdeel kan gaan uitmaken van de Verordening Fysieke Leefomgeving (VFLO). Vandaar dat de erfgoedverordening nu een ander proces zal volgen dan eerder beoogt. De VFLO zal in het 1e kwartaal 2021 worden aangeboden aan de gemeenteraad voor vaststelling. 2.1 budget is noodzakelijk De opgelopen achterstand in het organiseren en opstellen van erfgoedbeleid zal verder oplopen als niet besloten wordt het benodigde budget beschikbaar te stellen. Het risico dat de kwaliteit van het erfgoed in de gemeente Zuidplas sterk afneemt of erfgoed onbedoeld verdwijnt, is realistisch. Daardoor zal het herstel van het erfgoed in de toekomst een nog grotere (financiële) uitdaging worden.

Tevens is het steeds lastiger om te voldoen aan de wettelijke eisen, bijvoorbeeld bij instandhouding van (rijks)monumenten en hun omgeving. 2.2 vertrouwen van partijen erfgoed nog broos Het vertrouwen bij de partijen van erfgoed is nog broos, doordat de gemeente Zuidplas beperkte inzet heeft gehad op erfgoed de laatste jaren en er door afwezigheid van deskundigheid op het gebied van erfgoed ook nog weleens wat mis is gegaan. Dit is nu net verbeterd door het proces rondom de erfgoedvisie en was ook de bedoeling. Uitstel om te starten met dit project dan wel kiezen voor minder budget zal het inmiddels opgebouwde vertrouwen verminderen. Beoogd effect De erfgoedvisie heeft als eerste doel bij te dragen aan een integrale visie op het erfgoed als onderdeel van de ruimtelijke kwaliteit in onze leefomgeving. Het wordt een parapluvisie en uitvoeringsprogramma. Het geheel geeft inzicht in welke kansen wij zien voor het erfgoed als onderdeel van een goede ruimtelijke kwaliteit (ruimtelijke ontwikkeling, verdeling van functies) en een gezonde economische en pagina 3 van 5

onderwerp Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’

registratienummer R20.000106

maatschappelijke ontwikkeling (recreatie, toerisme, aantrekkelijk vestigings- en woonklimaat). Daarnaast willen we met de visie bereiken dat het verhaal over de cultuurhistorische ontwikkeling van de gemeente, onderdeel blijft van het collectieve geheugen van onze inwoners door op aansprekende wijze aandacht te vragen voor de verhalen achter onze geschiedenis. Samen kunnen we ervoor zorgen dat het erfgoed en de daarmee samenhangende identiteit van onze dorpskernen en landschappen voor de generaties na ons behouden blijft. Op basis van concrete acties (het uitvoeringsprogramma) voor de beleidsperiode willen we realiseren dat we ook daadwerkelijk het beoogde doel van de visie behalen. De Nota uitvoering dat vastgesteld is door het college is ter kennisname toegevoegd aan de stukken ( bijlage 5). Het college zal pas tot uitvoering overgaan, wanneer de gemeenteraad een besluit heeft genomen over de erfgoedvisie en de benodigde middelen. Wettelijk kader - Erfgoedwet 2016 - Omgevingswet 2022 Beleidskader Wat nu voorligt moet het beleidskader worden voor erfgoed in de gemeente Zuidplas. Middelenkader (financiën, ICT, HR) Op dit moment zijn er grote tekorten voor de jaren 2022 en verder, de komende tijd wordt via het project keuzes maken een integrale afweging gemaakt om weer te komen tot een sluitende begroting.

Het budget dat structureel nodig is om tot uitvoering van de erfgoedvisie te komen bestaat uit :  Personeelslasten erfgoedmedewerker en adviseurs erfgoed kwaliteitscommissie (€100.000,-)  Uitvoering diverse projecten en standaard werkzaamheden (€125.000,- tot en met 2024 in de opbouwfase en €75.000,- daarna). Andere betrokken afdelingen Financiën, Ruimte, Cultuur, Recreatie en toerisme, Vastgoed. Aanpak Wanneer de erfgoedvisie is vastgesteld, zal deze formeel bekend worden gemaakt en ligt de visie 6 weken (digitaal) ter inzage. Tegen de vastgestelde visie kan geen bezwaar of beroep worden ingesteld. Na beschikbaar stellen van voldoende budget zal gestart worden met de uitvoering conform de Nota uitvoering. Bijlagen 1. Nota van beantwoording zienswijzen en wijziging erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’ (A20.001373) 2. Zienswijzen geanonimiseerd (A20.001376) 3. VERTROUWELIJKE BIJLAGE persoonsgegevens reclamanten (A20.001375) 4. Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’ (A20.001372) 5. Nota uitvoering erfgoedvisie 2021-2026 (A20.001377) Met vriendelijke groet, college van burgemeester en wethouders,

J.F. Weber, Burgemeester

R.C.L. Heijdra gemeentesecretaris pagina 4 van 5

onderwerp Erfgoedvisie 2021-2026 ‘verbindend erfgoed’

registratienummer R20.000106

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Zuidplas; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 22 december 2020;

besluit: 1. De Erfgoedvisie 2021-2026 'verbindend erfgoed' vast te stellen. 2. De uitvoering van de visie en de financiele gevolgen daarvan te betrekken bij de discussies over het herstelplan voor de begroting 2e fase. Aldus besloten in de openbare vergadering van 19/01/2021

De raad voornoemd, De griffier,

De voorzitter,

P. van Vugt

J.F. Weber

pagina 5 van 5