Rv Beleidsplan Riolering 2025-2030 R25.000005

*R25.000005*

Raadsvoorstel

registratienummer

onderwerp

R25.000005

Beleidsplan Riolering 2025-2030 portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

W. Zijlstra

C. Osseweijer

datum

bijlagen

Openbaar, besloten of geheim

11 maart 2025

1

Openbaar

raadsvergadering 03/06/2025

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Toelichting op de beslispunten Het huidige Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022-2025 (vGRP) is te veel verouderd om de gestelde doelen nog te behalen. Het is niet langer mogelijk om de gemeentelijke wettelijke taken vanuit de Omgevingswet, zoals het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het inzamelen van overtollig hemelwater en de grondwaterzorgplicht goed uit te voeren en de daarmee gepaard gaande lasten voldoende te dekken. Het beleid moet geactualiseerd worden zodat de gemeente ook in de toekomst, haar watertaken in lijn met de wettelijke taken kan blijven uitvoeren. De gemeente heeft daarom een actueel nieuw Beleidsplan opgesteld waar alle wettelijke taken en beleidstaken een plaats in hebben gekregen. De aanvullingen betreffen de grondwaterzorgplicht die is aangepast aan het veranderende klimaat, de toerekening van de lasten aan de rioolheffing en de maatregelen die de gemeente moet nemen om verder klimaatbestendig te worden. Het Beleidsplan Riolering bevat wettelijke zorgplichten en wettelijke en beleidsmatige inspanningsverplichtingen. De investeringsopgave tot 2030 is ongeveer 35 miljoen. Dat is meer dan in de afgelopen jaren is geïnvesteerd. De komende jaren worden, wanneer dat nodig is om voortgang te maken, de investeringen in de riolering losgetrokken van investeringen in de overige openbare ruimte.

Hiermee is in dit plan rekening gehouden en daarmee wordt geborgd dat de wettelijke taken uitgevoerd kunnen worden. De nieuwe rioolaanleg van Cortelande valt buiten het kader van dit Beleidsplan riolering. In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is bepaald dat nieuwe aanleg niet uit de heffing mag worden gefinancierd. In financiering van nieuwe aanleg in Cortelande wordt voorzien in de grondexploitatie van deze gebiedsuitbreiding. Wel is in dit Beleidsplan rekening gehouden met de uitbreiding van de rioolassets na overdracht van de riolering aan de gemeente. De te onderhouden assets nemen hiermee toe en daarmee de gemeentelijke taak.

Beslispunten 1. Vast te stellen van het Beleidsplan Riolering 2025-2030 volgens scenario 1 (A25.000122). Inhoud van het voorstel pagina 1 van 7

onderwerp Beleidsplan Riolering Zuidplas

registratienummer R25.000005

• Aanleiding De gemeente heeft wettelijke watertaken op basis van de Omgevingswet (resultaatsverplichting): • Het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater. • Het inzamelen van overtollig hemelwater. • Het nemen van maatregelen in het openbare gebied om schade door de grondwaterstand te voorkomen of te beperken, voor zover dit doelmatig is en niet onder de verantwoordelijkheid van een andere overheid valt. en wettelijke inspanningsverplichtingen: • Het behalen van de waterkwaliteitsdoelen volgens de Kaderrichtlijn Water (KRW). • Klimaatadaptatie, als onderdeel van het VNG-commitment aan het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Momenteel heeft de gemeente een vGRP, dat tot eind 2025 geldig is. Anders dan onder de Wet milieubeheer is onder de Omgevingswet een vGRP niet langer wettelijk verplicht. Het vGRP heeft nu de status van een vrijwillig document en heet nu ‘Beleidsplan riolering’. Een Beleidsplan Riolering is wel nodig om rechtmatig de inning van de rioolheffing te kunnen onderbouwen en om goed te kunnen onderbouwen hoe de gemeente de assets in stand houdt. Het is nodig om de strategie en maatregelen uit het oude vGRP, eerder dan gepland, bij te werken, zodat de gemeente de wettelijke watertaken goed blijft uitvoeren en de gestelde doelen bereikt.

Dit betekent dat de gemeente het uitvoeringsplan moet actualiseren, vooral wat betreft klimaatadaptatie, de grondwaterzorgplicht, het reduceren van CO2 uitstoot uit het (druk)rioolstelsel, de verdeling van kosten en de dekking daarvan. De huidige wetgeving maakt het namelijk mogelijk om meer kosten die nu uit algemene middelen gedekt worden, zoals straatvegen, baggeren en vervangen beschoeiing, aan de rioolheffing toe te wijzen. De uitvoering van de gemeentelijke watertaken verandert. Door klimaatverandering en de daarmee gepaard gaande toenemende regenval en piekbuien heeft de rioleringszorg te maken met uitdagingen om schade te voorkomen, zowel nu als in de toekomst. Ook het gebruik van riolering en de inrichting van het openbare gebied veranderen. Het huidige beleid en de middelen die de gemeente gebruikt passen daar nog niet goed bij. Daarom is een voortijdige beleidsactualisatie nodig, zodat de gemeente ook in de toekomst de wettelijke watertaken goed kan blijven uitvoeren. De doelen die de gemeente wil bereiken blijven hetzelfde: de wettelijke watertaken worden goed uitgevoerd. De manier waarop de gemeente deze doelen omschrijft, wordt echter duidelijker en meer in lijn gebracht met het Collegeprogramma. Het nauwkeuriger beschrijven van de doelen maakt de taken die de gemeente moet uitvoeren, beter zichtbaar.

De strategie en maatregelen worden geactualiseerd, zoals het bijwerken van de middelen, het aanvullen en verduidelijken van de grondwaterzorgplicht, klimaatadaptatie, de verdeling van kosten en de dekking van die kosten. In het Collegeprogramma 2022-2026 'Ruimte voor iedereen' heeft het College ambities geformuleerd op het gebied van gezondheid, klimaat, duurzaamheid en betaalbaarheid: 1. Stimuleren van gezonde fysieke en mentale gezondheid en levensstijl om ernstige problematiek te voorkomen van jong tot oud. 2. Zuidplas blijven voorbereiden op weersextremen. 3. Verder versterken en inbedden van biodiversiteit. 4. Streven naar goede dienstverlening afgestemd op de behoefte van inwoners en ondernemers. 5. Zuidplas is geen beheergemeente maar een groeigemeente waaraan gebouwd wordt. Dit betekent dat wij in onze begroting ernaar streven om voldoende ruimte te reserveren voor onze groei. 6. Wij streven naar een robuuste reservepositie vanwege de risico’s die wij als groeigemeente lopen. pagina 2 van 7

onderwerp Beleidsplan Riolering Zuidplas

registratienummer R25.000005

Deze ambities worden vertaald naar concrete doelen en maatregelen in het nieuwe Beleidsplan Riolering. De volgende doelen voor de rioleringszorg worden daarbij gehanteerd: • • • •

Bijdragen aan een goede volksgezondheid Bijdragen aan een schone en prettige leefomgeving Bijdragen aan een klimaatbestendige, waterrobuuste en duurzame gemeente Inwoners kwaliteit leveren tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten

Daarmee veranderen de doelen uit het vGRP niet maar worden ze beter omschrijven, meer in lijn met het Collegeprogramma. • Argumenten 1.1 In het plan staan duidelijke doelen, strategieën en maatregelen voor een doelmatige inhoudelijke koers en kostenbeheersing. Dit Beleidsplan Riolering geeft de gemeente een heldere koers om haar wettelijke taken uit te voeren volgens de hiervoor geldende wet- en regelgeving. Door eenduidig beleid kunnen maatregelen beter gepland worden, wat hoge kosten door onverwachte problemen voorkomt. Het plan maakt duidelijk welke taken wettelijk verplicht zijn en welke niet, zodat financiële middelen alleen wordt besteed aan zaken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Daarnaast geeft het plan inzicht in de investeringen die nodig zijn voor onderhoud, renovatie en ontwikkeling. Hierdoor kan de rioolheffing transparant en rechtmatig worden vastgesteld. 1.2 Dit scenario biedt de beste balans tussen wettelijke verplichtingen, kosten en risico’s. In scenario 1 wordt de rioolheffing in eerste instantie met 6,5% verhoogd en na 2030 met 1,5% om op het gewenste kostendekkende niveau te komen. Deze percentage komen bovenop de inflatie, waar van de hoogte per jaar wordt beoordeeld. De voorziening wordt verlaagd tot ongeveer 2 miljoen euro.

Dit zorgt ervoor dat er genoeg geld is om onverwachte problemen, veranderingen in rente of inflatie en onvoorziene kosten, bijvoorbeeld als gevolg van nieuwe wetgeving, tijdelijk op te vangen. Hierdoor hebben inwoners een gematigde kostenstijging en hoeven de inwoners niet te maken te krijgen met grote, plotselinge stijgingen van de rioolheffing, waardoor de kosten voor hen voorspelbaar en inzichtelijk blijven. In scenario 1 wordt de voorziening verlaagd naar een gemiddeld niveau. Dit scenario zorgt wel voor een iets hogere rioolheffing dan de andere scenario’s. Door de huidige wereldwijde ontwikkelingen is er een reëel risico’s op stijgende rente en hogere inflatie, zoals eerder is gebeurd. Een sterke stijging van de rente en hoge inflatie kan ervoor zorgen dat de voorziening snel daalt tot onder het minimaal toegestane nul niveau. Met scenario 1 kan meer onzekerheid worden opgevangen zonder dat er extra geld uit de algemene reserve nodig is om de voorziening boven nul te houden. Gezien de druk op de gemeentelijke begroting, die vanaf 2026 extra toeneemt, is een onverwachte extra storting uit deze reserve ook niet wenselijk. 1.3 Het vGRP is niet langer wettelijk verplicht, vaststelling raad is noodzakelijk vanwege verhoging rioolheffing Anders dan onder de Wet milieubeheer is onder de Omgevingswet een vGRP niet langer wettelijk verplicht.

Het vGRP heeft nu de status van een vrijwillig document en heet nu ‘Beleidsplan riolering’. De raad wordt gevraagd het Beleidsplan Riolering vast te stellen, nu hierin ook de verhoging van de rioolheffing wordt bepaald en dit daarmee een raadsaangelegenheid betreft. pagina 3 van 7

onderwerp Beleidsplan Riolering Zuidplas

registratienummer R25.000005

• Kanttekeningen 1.1 Het beleid rond de wettelijke watertaken van de gemeente heeft weinig beleidsvrijheid. De wettelijke watertaken van de gemeente zijn vastgelegd in de Omgevingswet. In het Besluit activiteiten leefomgeving staan regels over hoe deze taken uitgevoerd moeten worden. Het uitvoeren van deze taken is verplicht voor de gemeente. Daarnaast heeft de gemeente een wettelijke inspanningsverplichting vanuit de Kaderrichtlijn Water en een beleidsmatige inspanningsverplichting rond klimaatadaptatie. Wel kan de raad nog beslissen over het scenario van kostenstijging of kan een donatie doen vanuit de algemene middelen om de stijging van de heffing verder te matigen. De raad kan ook besluiten dat ze niet alleen de wettelijke taken wil uitvoeren maar de waterkwaliteit verdergaand wil verbeteren, bijvoorbeeld door aanleg van natuurlijke oevers, vispaaiplaatsen en andere maatregelen. Dit is geen gemeentelijke zorgplichttaak en zal daarom gedekt moeten worden uit de algemene middelen. 1.2 Via het bestuursakkoord Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie heeft de gemeente afgesproken om zich in te zetten voor klimaatadaptatie. Dit betekent dat de openbare ruimte voor 2050 klimaatbestendig en waterrobuust moet zijn ingericht. Ook is door de raad besloten om nog geen maatregelen af te dwingen op privaat terrein. Daarmee wordt de beleidsvrijheid verder beperkt.

Beoogd effect Het Beleidsplan Riolering zorgt voor een duurzaam en efficiënt beheer van afvalwater, hemelwater en grondwater, nu en in de toekomst. Zo voldoet de gemeente aan de wet, voorkomt ze gezondheidsrisico’s en wateroverlast, en zorgt ze ervoor dat de rioolheffing goed wordt besteed, met aandacht voor het aanpassen aan het veranderende klimaat. Wettelijk kader Artikel 2.16 van de Omgevingswet (gemeentelijke waterzorgplichten) Artikel 228a van de Gemeentewet (rioolheffing) Beleidskader • Het beleid voor klimaatadaptatie is vastgelegd in het Nationaal Deltaprogramma, waaronder het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Dit is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te maken. • De 'Maatlat klimaatadaptieve groene gebouwde omgeving', ontwikkeld door het ministerie van LNV, I&W en BZKR, VNG, IPO en UvW, biedt richtlijnen voor klimaatadaptieve nieuwbouw. Dit geldt zowel voor gebouwen als de openbare ruimte. • Het convenant klimaatadapatief bouwen is een overeenkomst tussen gemeenten, ontwikkelaars en andere betrokkenen, die zich committeren aan het bevorderen van klimaatadaptief bouwen in Nederland. • Het grondwaterbeleid van de gemeente Zuidplas is beschreven in de Beleidsnota Grondwater uit 2014.

• Het huidige beleid voor de uitvoering van watertaken en de financiering daarvan staat in het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2022-2025. • De rioolheffing en de manier waarop deze wordt geheven, is geregeld in de Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing 2016.

pagina 4 van 7

onderwerp Beleidsplan Riolering Zuidplas

registratienummer R25.000005

Middelenkader (financiën, ICT, HR) De taken rond de waterzorgplichten worden betaald uit de Rioolheffing. Voor 2025 zijn de tarieven verwerkt in de begroting en al vastgesteld. De door de raad vast te stellen verdere aanpassing van de heffing wordt door het cluster financiën in de verordening rioolheffing vanaf 2026 verwerkt. Dat gebeurt na vaststelling van het Beleidskader riolering in de raad en publicatie van het besluit. Kosten voor het uitvoeren van het Beleidsplan Riolering Voor 2025-2030 verwacht de gemeente investeringen te doen van € 35 miljoen, die worden afgeschreven. Dat zijn met name vervangingsinvesteringen van rioolassets zoals gemalen en rioolbuizen. De jaarlijkse kosten zijn ongeveer € 4,5 miljoen en stijgen naar €6,3 miljoen in 2038 ten gevolgen van toename van het aantal woningen. Hiervan is ongeveer € 100.000 voor onderzoeken naar nieuwe ambities zoals klimaatontwikkeling. Een deel van de kosten voor het watersysteem en straatonderhoud wordt nu betaald uit de rioolheffing en niet meer uit de algemene middelen. Dit betekent een extra kostenpost van ongeveer € 500.000 per jaar. Benodigde rioolheffing De jaarlijkse kosten zijn hoger dan de jaarlijkse rioolheffing. De gemeente beschikt over een voorziening (de zogenaamde ‘voorziening riolering’) van circa € 9,5 miljoen, maar deze daalt.

Dit komt door de verlaging van de rioolheffing in 2023, ondanks de hoge inflatie en de stijging van de rente. De gemeente heeft de rioolheffing daarom in 2025 al verhoogd met 10,3%. Dit is echter nog niet genoeg, de heffing moet de komende jaren verder omhoog. De inhoud van de huidige voorziening kan worden verlaagd, zodat de verhoging van de heffing voor eigenaren en gebruikers enigszins kan worden beperkt. Drie scenario’s zijn doorgerekend in het Beleidsplan Riolering: 1. Voorziening afbouwen naar ongeveer 2 miljoen en dan handhaven op kostendekkend niveau. Stijging heffing in planperiode tot en met 2030 6,50% per jaar. Na 2030 1,50% per jaar*. 2. Snel naar kostendekkend niveau, voorziening handhaven op hoog niveau (ca 6 miljoen). Stijging 2026 en 2027 16,00% per jaar. Daarna 1,30% per jaar*. 3. Langzaam tot kostendekkend niveau stijgen, voorziening net boven 0 handhaven. Stijging in planperiode tot en met 2031 5,50% per jaar. Na 2031 1,40% per jaar*. We stellen voor scenario 1 te kiezen. *Alle genoemde percentages komen bovenop de inflatie die ieder jaar bepaald wordt. Bij de zomernota wordt een integraal financieel overzicht ingediend.

Communicatie/ participatie Om het Beleidsplan Riolering beter af te stemmen op wat inwoners van Zuidplas belangrijk vinden en om hen bewust te maken van het belang van water en de keuzes die de gemeente maakt op dit gebied (ook in verband met klimaatverandering) én om bewoners te informeren over de watertaken is er een participatietraject uitgevoerd. Inwoners en bedrijven zijn geïnformeerd over het Beleidsplan Riolering en de keuzes die daarin gemaakt moeten worden. Bij het opstellen van het plan vroeg de gemeente aan bewoners wat zij belangrijk vinden in de omgang met water en riolering. Hieruit bleek dat bewoners vooral geen vies pagina 5 van 7

onderwerp Beleidsplan Riolering Zuidplas

registratienummer R25.000005

riool- of regenwater in huis willen hebben. Meer (vies) water op straat vonden zij minder storend. Dit was een belangrijk punt waar de gemeente rekening mee hield bij het opstellen van het Beleidsplan Riolering. Het Beleidsplan Riolering is op ambtelijk niveau afgestemd met het Hoogheemraadschap van Schieland. Aanpak De aanpak voor het Beleidsplan Riolering bestond uit het verzamelen van informatie over het rioolstelsel, zoals de staat van onderhoud en toekomstige uitdagingen. Daarna werden doelen en maatregelen opgesteld om problemen te voorkomen, kosten te beheersen en het riool klaar te maken voor klimaatverandering. Ook werd rekening gehouden met wettelijke verplichtingen en de wensen van inwoners die met een enquête zijn geïnventariseerd. Het plan werd afgestemd met het HHSK en interne betrokkenen. Tot slot wordt het beleid nu vastgesteld en gepubliceerd, zodat het riool duurzaam en efficiënt beheerd kan worden. Inclusie Het Beleidsplan Riolering wordt toegankelijk voor inwoners. Bijlagen 1. Beleidsplan Riolering 2025-2030 (A25.000122)

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders,

J.F. Weber, Burgemeester

M. Burgmans gemeentesecretaris

pagina 6 van 7

onderwerp Beleidsplan Riolering Zuidplas

registratienummer R25.000005

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Zuidplas; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 11 maart 2025; gelet op artikel 2.16 van de Omgevingswet, besluit: 1. Vast te stellen van het Beleidsplan Riolering 2025-2030 volgens scenario 1 (A25.000122).

Aldus besloten in de openbare vergadering van 03/06/2025

De raad voornoemd, De griffier,

De voorzitter,

M.L. Engelsman

J.F. Weber

pagina 7 van 7