presentatie Raad programmaplan duurzaamheid en warmtetransitie Z24.000166
Tekst van het document
Programma(plan) Duurzaamheid
Warmtetransitie
24-1-2024
Onderwerp
1
Raadsinformatiebijeenkomst over het programma(plan) Duurzaamheid en de warmtetransitie
24-1-2024
2
Agenda 1. Introductie door Wybe Zijlstra 2. Deel 1: programma(plan) Duurzaamheid 3. Pauze 4. Deel 2: Warmtetransitie
24-1-2024
Onderwerp
3
Doel • Informeren over (landelijk) kaders en ontwikkelingen en wat dat betekent voor Zuidplas; • Informeren over het programma(plan) Duurzaamheid • Informeren over de uitvoeringsplannen warmte en de verkenning van het warmtenet in de Warmte Samenwerking Oostland (WSO) • In gesprek over duurzame warmtevoorziening
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
4
Opbouw presentatie Deel 1: De opgave Duurzaamheid • (Landelijk) kader en ontwikkelingen - Energietransitie - Klimaatadaptatie en Biodiversiteit - Circulariteit • Het programma Duurzaamheid Deel 2: Warmtetransitie • Uitvoeringsplannen aardgasvrij Zuidplas • Warmte samenwerking Oostland • In gesprek over een duurzame warmtevoorziening
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
5
Deel 1: opgave Duurzaamheid
24-1-2024
6
(landelijk) kader en ontwikkelingen
24-1-2024
Landelijk kader en ontwikkelingen
7
Vertrekpunt (niet uitputtend) Collegeprogramma 2022-2026
Nationale klimaatwet Klimaatakkoord Klimaatplan
AEF Rapport ‘Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 2030’ 24-1-2024
Programma Duurzaamheid
8
Nationale Klimaatwet Klimaatplan Klimaatakkoord
Nationaal Deltaprogramma Deltaplannen
Nationaal Programma Circulair
Omgevingsverordening provincie Zuid-Holland
Coalitieakkoord, Collegeprogramma, RES 1.0, Transitievisie Warmte Programma(plan) Duurzaamheid Ambitie Zuidplas Operationele doelen Inspanningen Netwerk (samenwerking) Middelen De organisatie van het programma 24-1-2024
Kaders duurzaamheid
9
Nationale doelen in klimaatwet 1. Nederland moet in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 95% gereduceerd hebben t.o.v. 1990; 2. Voor 2030 is een tussentijds streefdoel gesteld van 55% broeikasgasreductie; 3. Voor 2050 is, eveneens als streefdoel, opgenomen dat de elektriciteitsproductie 100 % CO2-neutraal is.
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
10
Taken vanuit Klimaatakkoord
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
11
Actualisatie voorwaarden uitvoering klimaatakkoord 1-12-2023 1. Het speelveld en uitvoeringskracht gemeenten op orde 2. Haalbaar, betaalbaar en rechtvaardig voor de samenleving 3. We doen het samen en in vertrouwen 4. Houd koers richting 2050
24-1-2024
Onderwerp
12
Mogelijk extra taken -
Integraal programmeren energiesysteem (Oprichten) publiek warmtebedrijf Inpassen warmtenetten in infrastructuur Meewerken aan oplossen netcongestie Versneld verduurzamen slecht geïsoleerde woningen Forse inzet op extra laadpalen Aanscherpen energiebesparingsplicht bedrijven Uitfasering slechte labels bij utiliteitsgebouwen Handhaving normering van huurwoningen
Herijking uitvoeringsmiddelen door Raad Openbaar Bestuur (ROB) Q1 2024 24-1-2024
Programma Duurzaamheid
13
Deltaprogramma en Deltabeslissing Doel: Nederland moet in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn ingericht. Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk zorgen er samen met private partijen voor dat schade door hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zo beperkt mogelijk blijft.
14
Taken van de gemeente Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) Gemeentelijke stresstests
Goede ruimtelijke onderbouwing
Herijking in 2024 / 2025
Borgen in (ruimtelijk) beleid
Kwetsbare en vitale functies klimaatbestendig
Samenwerken met partijen
DPRA werkregio
Actieve deelname regio overleg
Klimaatadaptatie opnemen in omgevingsplan en DIOR
Opnemen omgevingsplan voor juridische borging
15
Verwachting regelgeving
Landelijke maatlat
Omgevingsverordening
16
Nationaal programma circulaire economie Doel: een volledig circulaire economie in Nederland in 2050 Vier manieren: 1. Verminderen grondstoffenverbruik 2. Grondstoffen vervangen 3. Levensduur verlengen 4. Hoogwaardige verwerking
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
17
Taken van de gemeente Wettelijke taken: – Gescheiden inzameling en voorlichting afval Wordt mogelijk wettelijk verplicht: – Circulaire inkoop (I)MVO Vrijblijvend (niet uitputtend) – Bedrijven bewustmaken en ondersteunen bij overgang van lineaire naar circulaire economie – Vergroten deeleconomie – Faciliteren bedrijven in het sluiten van ketens
18
Programma DZH 2023-2026
24-1-2024
19
Proces om te komen tot programmaplan 1. 2. 3. 4.
5. 6. 7.
Analyse landelijke en lokale kaders en ontwikkelingen Vertaling kaders en ontwikkelingen naar operationele doelen en inspanningen (taken) Financiële doorrekeningen van de inspanningen om de gemeentelijke ambitie dichterbij te brengen Afweging financiën duurzaamheid in relatie tot herstelplan en verwerking in de programmabegroting (november 2023) Toezegging om u mee te nemen in het programmaplan Duurzaamheid Diverse interne en externe stakeholdergesprekken Raadsinformatiebijeenkomst over oa programmaplan Duurzaamheid 24-1-2024
Proces
20
Waarom een programma voor de opgave Duurzaamheid? • Wendbaarheid: inspelen op veranderingen van het Rijk, provincie en andere stakeholders • Organiseren van samenhang in doelen en inspanningen • Prioritering en overzicht van inspanningen • Verdeling van schaarse middelen (geld en mensen) • Organiseren van samenwerking, belangen bij elkaar te brengen en helderheid van eigenaarschap 24-1-2024
Programma Duurzaamheid
21
Doelen Inspanningen Netwerk en middelen Ambitie Operationeel doel
Operationeel doel
24-1-2024
Operationeel doel
Operationeel doel
Inspanning
Inspanning
Inspanning
Netwerk
Netwerk
Netwerk
Middelen
Middelen
Middelen
DINM
22
Ambitie: Zuidplas is in 2050 energieneutraal, aardgasvrij, klimaatbestendig en circulair.
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
23
Ambitie De gemeente Zuidplas is in 2050 energieneutraal en aardgasvrij
Doel 1
Doel 2
Per 1 januari 2025 zijn voldoende zon op land projecten vergund om het RES-bod in de regio (0,435 TWh duurzame elektriciteit) te halen
In 2026 worden de kassen in de geconcentreerde gebieden in het Oostland aardgasloos van warmte voorzien
24-1-2024
Operationele doelen Doel 3 Doel 4 Doel 5 In 2030 zijn 3.600 woningen aardgasvrij gemaakt. In 2025 zijn uitvoeringsplannen aardgasvrij opgesteld
In 2026 is de CO2-uitstoot van het gemeentelijk vastgoed met 20% gedaald tov 2022
Ambitie en doelen energietransitie
In 2026 hebben we zicht op de verduurzamingsopgave van ondernemers en hun bedrijven. We hebben een plan opgesteld om ze klimaatneutraal te maken richting 2050
Doel 6 In 2026 is het aantal openbare parkeerplaats en voor elektrisch laden uitgebreid
Doel 7 Verduurzamen van eigen mobiliteit
24
Ambitie De gemeente Zuidplas is in 2050 klimaatbestendig Doel 1
Vanaf 2026 voldoen alle nieuwbouwprojecten minimaal aan het convenant klimaatadaptief bouwen en aan de wettelijke verplichtingen
Operationele doelen Doel 2 Doel 3
Vanaf 2026 voldoen alle ontwikkelingen in de openbare ruimte minimaal aan het convenant klimaatadaptief bouwen en aan de wettelijke verplichtingen
Vanaf 2026 wordt al het gemeentelijk vastgoed bij verbouwing of herinrichting klimaatadaptief gerealiseerd en voldoen aan het convenant Klimaatadaptief bouwen
Doel 4
In 2030 is een versterking van de biodiversiteit te zien ten opzichte van de nulmeting Valt ook onder ambitie energieneutraal en aardgasvrij
25
Voorbeelden van inspanningen RES
Uitvoeringsplannen aardgasvrij
Transitievisie Warmte
Advisering VvE’s
Opstellen Soorten Management Plan
Verkennen warmtenet Zuidplas polder Inzet energieloket
Verduurzamen gemeentelijk vastgoed
Vastleggen van convenant klimaatadaptief bouwen in beleid en DIOR
Inspanningen
Aanpak energiearmoede
Verkennen benodigde aanpak verduurzamen bedrijventerreinen
Uitvoeren stresstest Opstellen klimaatadaptatiestrategie Inzet SEB
24-1-2024
Verkennen electrolyser als warmtebron
Isolatieaanpak
Laadpalenbeleid
Duurzaamheid meenemen in prestatieafspraken
Nulmeting biodiversiteit 26
Circulariteit Voor nu is circulariteit niet verder uitgewerkt, - Omdat de taken niet dwingend en wettelijk verplicht zijn - Gelet op de financiële situatie Indien middelen vanuit het Rijk beschikbaar komen, kan hier alsnog op ingezet worden
24-1-2024
Onderwerp
27
Participatie en samenwerking met het netwerk • Diverse partijen zijn betrokken bij de inspanningen; groot netwerk • De participatie en de samenwerking op duurzaamheid geven we vorm vanuit de inspanningen • We bekijken met deze partijen welke vormen van samenwerking geschikt zijn • We maken gebruik van de Handreiking Participatie bij ruimtelijke initiatieven en het Kader Participatie van de gemeente
24-1-2024
Participatie en samenwerking
28
Financiën 2024 Dekking (structureel) Begroting Duurzaamheid
625.000
Klimaatadaptatie
25.000
CDOKE-middelen
778.000
Duurzaamheid ODMH
219.000
Klimaatadaptatie ODMH
44.000
Overheveling 2023 naar 2024
372.000
Totaal
2.063.000
Specifieke uitkering (incidenteel)
2024
Aanpak energiearmoede
183.000
Aanpak isolatie
631.416
Soorten Management Plan
24-1-2024
Financiën
PM
29
Vervolgproces 1. Informatieavond Raad 2. Besluitvorming College over programmaplan 3. Raadsinformatienota + programmaplan naar raad 4. Effecten van het programmaplan verwerken in de zomernota 5. Afweging ambitie versus budget bij zomernota in de raad (in samenhang met overige gemeentebrede afweging
24-1-2024
Proces
30
Vragen over deel 1?
24-1-2024
Vragen
31
Deel 2: Warmtetransitie
24-1-2024
32
Vragen aan u over de warmtetransitie: • Wat vindt u voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisatie belangrijk, wanneer we werken aan een duurzame warmtevoorziening? • Wat vindt u voor de gemeente Zuidplas belangrijk wanneer we werken aan een duurzame warmtevoorziening?
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
33
Opbouw deel 2 • • • •
Wettelijk kader Ontwikkelingen en afspraken Opgave Zuidplas: ambities en doelen Warmteprojecten in Zuidplas – Zuidplas aardgasvrij – Warmte Samenwerking Oostland (WSO) • Tijdslijn
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
34
Klimaatakkoord: Taken gemeente warmtetransitie
24-1-2024
Taken warmte transitie
35
Klimaatakkoord: Taken gemeente warmtetransitie
24-1-2024
Taken warmte transitie
36
Juiste bevoegdheden • Nieuwe warmtewet in 2025: Wet Collectieve Warmtevoorziening (WCW) – Bevoegdheid gemeente tot aanwijzen warmtekavel – Bevoegdheid gemeente tot aanwijzen warmtebedrijf – Warmtenetten groter dan 1.500 aansluitingen in publieke handen – Borgt nieuwe tariefstructuur. Zogenaamde kostprijs + – Betere grip geven op eisen mbt duurzaamheid en leveringszekerheid van collectieve warmte – Geeft gemeente grip op collectieve warmtesystemen
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
37
Juiste bevoegdheden Wet gemeentelijke instrumenten Warmtevoorziening (WGIW) • Verplichting voor gemeente iedere 5 jaar een warmteprogramma opstellen • Aanwijsbevoegdheid gemeente tot dichtdraaien gaskraan in omgevingsplan • Eis om in een uitvoeringsplan te beschrijven: het alternatief voor aardgas, haalbaarheid en betaalbaarheid 24-1-2024
Onderwerp
38
Normering warmtesysteem • Verbod tot aanschaf nieuwe aardgasketel vanaf 2026
– Uitzondering monumenten – Uitzondering appartementen – Uitzondering als er binnen 10 jaar een warmtenet gerealiseerd wordt
• Rijk werkt aan een normering voor warmtesysteem. Met een CV-ketel haal je vanaf 2026 die normering niet meer. Maar bijvoorbeeld wel met een warmtenet • Nog onduidelijk welke alternatieven dan wel haalbaar zijn, wat exact de uitzonderingen worden en hoe betaalbaarheid geborgd gaat worden • We blijven ontwikkelingen volgen en vertalen naar Zuidplas
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
39
Opgave Zuidplas • Opdracht Rijk: per 2050 gebouwde omgeving aardgasvrij: – alle woningen aardgasvrij (17.000) – gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed – overige utiliteitsbouw (bedrijvigheid (3.500+))
• • • •
Glastuinbouw aardgasvrij 2040 Tussendoel voor 2030: 3.600 woningen* aardgasvrij Doorlooptijd van plannen tot realisatie is 5 – 10 jaar Dus in 2040 moeten de laatste plannen aardgasvrij afgerond zijn * Bestaande woningen, peiljaar 2021
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
40
Pijler Energietransitie • In 2025 zijn Uitvoeringsplannen aardgasvrij opgesteld voor gebieden met een totaal van tenminste 3.600 woningen • In 2030 zijn 3.600 woningen* aardgasvrij gemaakt • In 2026 is de CO2-uitstoot van het gemeentelijk vastgoed met 20% gedaald tov 2022 • In 2026 worden de kassen in de geconcentreerde gebieden in het Oostland aardgasloos van warmte voorzien • In 2026 hebben we zicht op de verduurzamingsopgave van ondernemers en hun bedrijven. We hebben een plan opgesteld om ze klimaatneutraal te maken richting 2050 * Bestaande woningen, peiljaar 2021
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
41
Wat is een uitvoeringsplan? Vormvrije onderbouwing voor stoppen aardgas levering. Met deze hoofdstukken: • Techniek • Financiering • Bestuurlijk en juridisch • Ruimtelijke inpassing • Communicatie en participatie 2 jaar nodig voor opstellen, 5 tot 10 jaar voor uitvoering.
24-1-2024
Zuidplas aardgasvrij
42
Uitvoeringsplannen in Zuidplas Projectopdracht: • Komen tot uitvoeringsplannen om in gebiedsgericht woningen aardgasvrij te maken • Uitvoeringsplannen opstellen conform randvoorwaarden en uitgangspunten Transitievisie Warmte • Aan de slag in verkenningswijken • Eerste plannen in Moerkapelle, Zevenhuizen en Esse Hoog in Nieuwerkerk aan den IJssel
24-1-2024
Zuidplas aardgasvrij
43
Waarom deze gebieden? • In Moerkapelle en Zevenhuizen kans om aan te sluiten op warmtetransportleiding voor glastuinbouw • In Esse Hoog: goede isolatie en cv-ketels aan vervanging toe. Overstap op warmtepomp logisch
24-1-2024
Zuidplas aardgasvrij
44
Waarom een warmtenet? • Warmtenet geeft grip: als gemeente faciliteren voor inwoners en mogelijkheid om schaalgrootte te halen • Hoogwaardige warmtebron nodig om elektriciteitsnet te sparen. Is niet aanwezig in Zuidplas • Zonder warmtenet is gevolg elektrificatie. Onduidelijk in welke mate dat mogelijk is
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
45
Warmtesamenwerking Oostland (WSO)
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
46
Afspraken glastuinbouw met het Rijk en provincie Zuid-Holland • Verplichting vanuit het Rijk richting tuinders om aardgasvrij te worden. Convenant met het Rijk • In provincie Zuid-Holland afgesproken om de tuinders te behouden in de provincie -> warmtenet nodig om tuinders te behouden • Fiscale veranderingen: – afschaffing verlaagde tarief energiebelasting per 2025: energieprijzen glastuinbouw omhoog – een individueel CO2-heffings-systeem
• Subsidie warmte-infrastructuur in de glastuinbouw ter hoogte van € 300 miljoen (SWIG)
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
47
Warmtenet Glastuinbouw • Glastuinbouw in Zuidplas goed voor ca. 75% van aardgasverbruik van de gemeente • Tuinders willen én moeten graag verduurzamen • Grote urgentie om snel een alternatief te realiseren: – Warmtenet met hoogwaardige warmtebron enige optie. Geen warmtenet dan ook geen duurzame toekomst voor tuinders
• Betrokkenheid en procesregie Warmte Samenwerking Oostland (WSO) vanuit belang Zuidplas
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
48
Relatie gebouwde omgeving en Warmtesamenwerking Oostland • WSO gericht op duurzame warmte leverantie Glastuinbouw (GTB) • Zonder toevoer warmte geen warmtenet in gebouwde omgeving (GO) • Kans GO door aanvoer warmte GTB bij Moerkapelle • GO van zowel Zuidplas als Waddinxveen • GO: woningen (en bedrijven?)
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
49
Warmtesamenwerking Oostland (WSO) Grand design/visie
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
50
Warmtesamenwerking Oostland (WSO) Grand design/visie Te onderscheiden zijn: • Warmtebronnen
– Lokaal (o.a. geothermie), Warmtelinqleiding (restwarmte haven) – en Transportleidingen en verdeling – Verbindingsleiding Noordpolder-Zuidplaspolder – Verbindingsleiding T-stuk Warmtelinq – Noordpolder – Verlengde B3 Hoekleiding – Warmtehub
• Distributienetten:
– Primaire- en secundaire distributienet in Glastuinbouw, gebouwde omgeving en bedrijventerreinen
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
51
Realisatie T-stuk • Verbindingsleiding T-stuk Warmtelinq – Noordpolder inmiddels gerealiseerd • Belangrijke randvoorwaarde voor warmtenet Oostland!
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
52
Warmte Samenwerking Oostland (deelgebied Zuidplaspolder)
Glastuinbouw Zuidplaspolder 22-5-2023
Warmte in Zuidplas
53
Warmte Samenwerking Oostland deelproject Noordpolder-ZPP • Netverder – Trekker transportleiding is Netverder (publieke partij, dochter Stedin) Intentieovereenkomst tussen Netverder en betrokken partijen w.o. Zuidplas en Waddinxveen in de maak
• Samenwerkingsovereenkomst met warmtevragers en –leveranciers. Mogelijk gemeenten (moet nog nader bepaald worden)
• Subsidieaanvraag tbv onrendabel deel aanleg tbv Glastuinbouw (SWIG subsidie) ondersteund door WSO/Gemeenten.
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
54
Warmte Samenwerking Oostland deelproject Noordpolder-ZPP • Rol/verantwoordelijkheid gemeenten (Lansingerland, Zuidplas en Waddinxveen):
– Meewerken aan publieke ruimtelijke ordening: vergunningen – Gemeentelijke regie op distributienetten voor aardgasvrije wijken en bedrijven
– Sturing op voldoende capaciteit voor warmtetransport naar gebouwde omgeving
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
55
Dillemma relatie gebouwde omgeving en warmtetoevoer GTB •
Creëren en benutten kans voor gebouwde omgeving
•
Tijdpad Glastuinbouw – eind 2024 definitieve investeringsbeslissing, – 2026 over op duurzame warmte)
versus • warmteoplossing gebouwde omgeving – eind 2026 keuze – 2027 – 2035 realisatie
•
Investeerder heeft voor investeringsbeslissing zicht nodig op zekerheid warmtevraag GO voor investering op extra capaciteit 22-5-2023
Warmte in Zuidplas
56
Warmte Samenwerking Oostland resumé • Glastuinbouw zeer grote gebruiker aardgas binnen gemeente Zuidplas • Handhaving Glastuinbouw (binnen gemeente) noodzaakt glastuinbouw tot warmtenet • Warmtenet t.b.v. glastuinbouw kans voor warmtevoorziening woningen • Haalbaarheid elektrificatie warmtevoorziening bebouwde omgeving onbekend • Belang warmtenet voor gemeente bepaalt koers binnen WSO mbt: verantwoordelijkheid, risico en rol 22-5-2023
Warmte in Zuidplas
57
Tijdslijn warmtetransitie •
•
• • • •
2024: – Q2 keuze warmtenet of warmtepompen Moerkapelle en Zevenhuizen – Q2 subsidie toekenning tbv transportleiding – Q4 financiering en investeringsbeslissing Netverder transportleiding – Q4 start realisatie warmtenet WSO – Uitwerking uitvoeringsplannen gebouwde omgeving 2025: – Q1 afronden uitvoeringsplan en start uitvoering gebouwde omgeving aardgasvrij – Q1 nieuwe warmtewet (WCW) van kracht 2026: tuinders aardgasvrij 2030: 3.600 woningen aardgasvrij 2040: laatste uitvoeringsplannen vastgesteld 2050: Zuidplas compleet aardgasvrij
22-5-2023
Warmte in Zuidplas
58
Vragen aan u over de warmtetransitie ? • Wat vindt u voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties belangrijk, wanneer we werken aan een duurzame warmtevoorziening? • Wat vindt u voor de gemeente Zuidplas procesmatig* belangrijk wanneer we werken aan een duurzame warmtevoorziening? * Proces: verantwoordelijkheden, zeggenschap, risico’s, prioritering etc.
24-1-2024
Programma Duurzaamheid
59