Bijlage 4 B 1551 - Informatienota Meicirculaire 2023 Z23.001431

*Z23.001431*

Informatienota aan de raad

onderwerp

nummer raadsstuk

Informatienota Meicirculaire 2023

B 1551

datum 04/07/2023 afzender

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

College van burgemeester en wethouders

J.W. Schuurman

M. Stuij

registratienummer

Bijlagen

openbaar of geheim

Z23.001431

3

Openbaar

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Kernboodschap De Meicirculaire 2023 informeert ons over de middelen die wij ontvangen uit het gemeentefonds. In deze informatienota vertalen wij dit voor Zuidplas. De Meicirculaire verschijnt altijd te laat om mee te nemen in de Zomernota. Conform gebruikelijk beleid zijn de financiële gevolgen verwerkt in een aparte begrotingswijziging en is het raadsvoorstel behorend bij de Zomernota geüpdatet met de cijfers uit deze circulaire (R23.000057). De Meicirculaire valt financieel tegen in de zin dat wij het gepast hadden gevonden als het Rijk gemeenten meer tegemoet zou komen voor de hoge inflatie die er geweest is, en dat het ravijnjaar 2026 zou verdwijnen. Wij blijven via de VNG in gesprek met het Rijk over toereikende financiën. Zoals toegelicht in het raadsvoorstel van de Zomernota, zal er de komende periode gewerkt worden aan een Herstelplan voor de begroting. Hiervoor zullen onder andere geanalyseerd worden: wat zijn de structurele effecten uit de Jaarrekening 2022 (voordelen en nadelen) en wat is er nodig voor de groei van de gemeente?

Toelichting De onderstaande tabel geeft een samenvatting van de financiële impact van deze circulaire.

pagina 1 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001431

bedragen * € 1.000

Meicirculaire 2023 Effect Meicirculaire 2023 Beginstand vóór Meicirculaire 2023: Stand Septembercirculaire 2022 Bij: aankondiging extra accres (Zomernota'23) Beginstand

2023

2024

2025

2026

2027

73.437 700 74.137

73.788 700 74.488

73.556 700 74.256

69.001 700 69.701

69.001 700 69.701

Stand bij Meicirculaire 2023

74.919

79.666

80.091

74.595

74.497

782

5.178

5.835

4.894

4.796

-1.300 -800 -2.300

-1.300 -800 -2.300

-1.300 -800 -2.300

-1.300 -800 -2.300

Bruto uitkomst Meicirculaire 2023 Mutaties lastenzijde begroting: 1. Stelpost prijs 2. Stelpost loon 3. Stelpost groei 4. Reserveringen taakmutaties Totaal reserveringen

-558 -558

-4.400

-4.400

-4.400

-4.400

Netto effect Meicirculaire 2023

224

778

1.435

494

396

Hoofdlijnen: 2x extra middelen Jeugdhulp, ravijnjaar 2026 wordt niet overbrugd In deze Meicirculaire worden extra middelen Jeugdhulp beschikbaar gesteld voor de jaren 2024 en 2025. Deze verrekenen wij met de reeds ingeboekte stelposten. Voor 2026 en verder blijven er nog middelen op de begroting van het Rijk staan, hoewel deze dan fors lager zijn vanwege ingeboekte besparingen en bezuiniging. Ondanks een grote lobby van de VNG en alle gemeenten blijven de opschalingskorting en de algemene accreskorting vanaf 2026 in stand. Voor Zuidplas betekent dit een lager gemeentefonds van € 5,3 miljoen vanaf dat jaar. Gemeenten moeten dit tekort zelf oplossen; het Rijk komt niet met middelen over de brug in deze circulaire. Tenzij het Rijk alsnog deels met middelen over de brug komt, betekent dit nadeel dat wij de komende jaren financieel bij moeten sturen om vanaf 2026 structureel de begroting te verbeteren. Grote onzekerheid herverdeling 2026 In de meicirculaire van vorig jaar heeft het Rijk besloten om de herverdeling van het gemeentefonds door te voeren. Deze herverdeling pakte erg nadelig uit voor onze gemeente. De herverdeling heeft een ingroeipad van 3 jaar: maximaal € 12,50 per inwoner effect in 2023, € 25,00 in 2024 en € 37,50 in 2025. Deze eerste drie jaar zijn reeds verwerkt in de gemeentefonds circulaires en in onze begroting.

Het betekent een nadeel van circa € 1,8 miljoen structureel vanaf 2025 ten opzichte van de situatie dat er geen herverdeling zou zijn. De onzekerheid zit erin dat de situatie ná het ingroeipad van 3 jaar nog niet verwerkt is in de circulaires. Gaat het Rijk de herverdeling definitief doorzetten of blijft het totaal tekort gemaximeerd op € 37,50? De reden dat het Rijk de herverdeling nog niet volledig heeft verwerkt in de circulaires, is dat er nog aanvullende onderzoeken naar de herverdeling plaats moeten vinden. In de meicirculaire is hier nog niets over te lezen. Wanneer de herverdeling helemaal doorgevoerd zou worden zou er een aanvullend nadeel van € 2,7 miljoen structureel vanaf 2026 voor Zuidplas in de begroting komen.

pagina 2 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001431

Toelichting op de verschillen Hieronder staat een overzicht van de mutaties in de circulaire. bedragen * € 1.000

Overzicht verschillen Meicirculaire 2023 Effect Meicirculaire 2023 Beginstand vóór Meicirculaire 2023 Stand Meicirculaire 2023 Bruto uitkomst Meicirculaire 2023

2023 74.137 74.919 782

2024 74.488 79.666 5.178

2025 74.256 80.091 5.835

2026 69.701 74.595 4.894

2027 69.701 74.497 4.796

Verschillenanalyse (nog zonder reserveringen) 1a. Prijs/ accres 1b. Extra accres vanaf 2027 2. Aantallen 3. BTW-compensatiefonds 4. Jeugdhulp 2024 en 2025 5. Energietoeslag 6. Wmo abonnementstarief 7. Regionale Energie Strategie 8. Leerlingenvervoer Oekraïne 9. Flankerend beleid energiearmoede 10. Dienstverlening, armoede/ schulden 11. Taal voor ontheemden uit Oekraïne 12. Begeleiding statushouders 13. Bommenregeling Bruto uitkomst Meicirculaire 2023

-1.242 1.500 -34 PM 266 75 68 54 37 36 22 782

2.601 2.300 -34 311 5.178

3.088 2.300 -34 208 273 5.835

2.655 2.300 -34 -27 4.894

602 1.955 2.300 -34 -27 4.796

Reserveringen: 14. Stelpost prijs 15. Stelpost loon 16. Stelpost groei 17. Reserveringen taakmutaties

-558

-1.300 -800 -2.300 -

-1.300 -800 -2.300 -

-1.300 -800 -2.300 -

-1.300 -800 -2.300 -

Totaal reserveringen

-558

-4.400

-4.400

-4.400

-4.400

Netto effect Meicirculaire 2023

224

778

1.435

494

396

1. Prijs Het accres, dat wil zeggen de groei van het fonds, stijgt bij deze circulaire vanwege prijscompensatie. Normaal gesproken groeit het accres mee met de ontwikkeling van de rijksuitgaven: samen de trap op, samen de trap af. Dit leidde vaak tot grote fluctuaties in de Mei- en Septembercirculaire. Vorig jaar is overeengekomen met de VNG dat dit zogenoemde volume-deel van het accres gefixeerd wordt voor 2023 t/m 2025. Alleen het prijs-deel komt dus terug in deze Meicirculaire. Het jaar 2026 wordt fors lager vastgesteld, omdat het Rijk de opschalingskorting en een algemene accreskorting toepast. Uit de Meicirculaire blijkt dat het Rijk niet voornemens is om dit tekort te overbruggen. Wel ontvangen gemeenten compensatie vanaf jaar 2027 om te zorgen dat het niveau 2027 gelijk blijft aan 2026 en dat er dus geen dieper “ravijn” ontstaat vanaf 2027. Vanaf het jaar 2027 vervalt de trap op/ trap af systematiek helemaal. Het Rijk gaat dan het gemeentefonds jaarlijks indexeren op basis van de ontwikkeling van het Bruto binnenlands product (BB). Dit moet voor meer voorspelbaarheid zorgen. In de brief over de Voorjaarsnota 2023 heeft de VNG aangegeven teleurgesteld te zijn dat er geen afstemming is geweest over het besluit om met deze pagina 3 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001431

index te werken. Bovendien is de BBP-index een ‘goedkope’ keuze omdat gemeentelijke kosten vaak met hogere percentages stijgen. 2. Aantallen Verschillende verdeelmaatstaven van het gemeentefonds hebben hogere aantallen dan vorig jaar, wat veroorzaakt wordt door groei van de gemeente. Ook verwachten wij groei in 2024 als gevolg van woningen die op korte termijn gerealiseerd worden en die leiden tot hogere aantallen. Conform de financieel technische uitgangspunten van de Zomernota 2023 worden deze volume effecten toegevoegd aan de stelpost Groei. Immers, het is te verwachten dat ook aan de lastenkant van de begroting de effecten van groei van de gemeente zichtbaar zullen worden. In aanloop naar de Begroting 2024 zal er een analyse gemaakt worden welke groei gerelateerde kosten wij verwachten in de begroting van volgend jaar, en of er mogelijk een restant vrij kan vallen ten gunste van het resultaat. 3. BTW-compensatiefonds Jaarlijks wordt het BTW-compensatiefonds (BCF) verrekend met het gemeentefonds. Als er minder door gemeenten gedeclareerd wordt in het BCF, wordt dit teruggestort in het gemeentefonds. Andersom: als er meer gedeclareerd wordt, volgt er een uitname uit het gemeentefonds. Dit laatste is nog nooit voorgekomen. In 2022 is er door gemeenten voor € 318 miljoen minder gedeclareerd bij het BCF. Dit is voor Zuidplas € 636.000.

Grotendeels was dit al financieel verwerkt in de Septembercirculaire 2022. Het beleid in Zuidplas, conform de Financieel technische uitgangspunten bij de Zomernota 2023, is dat laatst gerealiseerde afrekening van het Rijk de basis is voor de meerjarenbegroting. Dit is ook toegestaan volgens de provincie. De vorige prognose op basis van het jaar 2021 was € 670.000. Dit wordt nu meerjarig naar beneden bijgesteld tot € 636.000, waardoor er een nadeel ontstaat van € 34.000. 4. Jeugdhulp 2024 en 2025 De afgelopen jaren is er veel discussie tussen gemeenten en kabinet geweest over ontoereikende middelen voor Jeugdhulp. Twee jaar geleden oordeelde een arbitragecommissie dat gemeenten structureel € 1,9 miljard erbij zouden moeten krijgen. Dit bedrag kan verminderd worden met nog te nemen maatregelen om kosten te beheersen. Het kabinet heeft eerder incidenteel extra middelen voor 2022 en 2023 beschikbaar gesteld. Nu volgen de jaren 2024 en 2025. Deze worden verrekend met de stelposten die wij reeds in onze begroting hebben opgenomen, waar de provinciaal toezichthouder ook toestemming voor heeft gegeven. De bedragen zijn iets hoger dan de stelposten, wat veroorzaakt wordt door een tegemoetkoming van het Rijk door te rekenen met lagere kostenbesparingen vanwege vertraging van de hervormingsagenda. bedragen * € 1.000

Effect Jeugdhulp extra middelen 2023 Stelposten in huidige begroting Meicirculaire: extra middelen 2024 en 2025 Financieel effect na verrekenen stelpost

2024

2025

2026

2027

1.950 2.261 311

1.200 1.408 208

600

600

5. Energietoeslag pagina 4 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001431

Gemeenten kregen in 2022 middelen om energietoeslag toe te kennen aan lage inkomens. Voor het jaar 2023 is in de Decembercirculaire 2022 reeds een bedrag toegekend van € 599.000. Zie raadsvoorstel R23.000016 voor toelichting hierop. Het was toegezegd dat het restant bij de Meicirculaire 2023 zou volgen, een bedrag tussen naar schatting € 900.000 en € 1.100.000. Echter, nu blijkt dat het Rijk deze informatie nu nog niet kan geven, omdat de verdeling van de middelen over gemeenten nog beoordeeld wordt. Het bedrag wordt nu bekend gemaakt bij de Septembercirculaire 2023. 6. Wmo abonnementstarief Enkele jaren geleden voerde het Rijk het abonnementstarief in: een standaard eigen bijdrage voor onder andere huishoudelijke hulp. Als gevolg hiervan zijn de kosten bij gemeenten erg toegenomen. Inmiddels is er een integraal Zorgakkoord gesloten, waarin staat dat het abonnementstarief vervangen wordt door een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. Ter compensatie voor de gestegen kosten als gevolg van het abonnementstarief ontvangen gemeenten structureel vanaf 2025 € 205 miljoen extra middelen. Echter, krom genoeg bezuinigt het Rijk structureel € 225 miljoen op het gemeentefonds vanaf 2026, omdat de kosten van Wmo lager worden. Per saldo gaan gemeenten er dus € 20 miljoen op achteruit. 7.

Regionale Energie Strategie Als penvoerder van de regio voor de Regionale Energie Strategie (RES) ontvangen wij extra middelen. Deze worden besteed binnen het regionale programma. 8. Leerlingenvervoer Oekraïne Dit is een tegemoetkoming voor kosten die gemeenten hebben gemaakt voor leerlingenvervoer aan Oekraïense kinderen. 9. Flankerend beleid energiearmoede Het kabinet stelt middelen ter beschikking om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Gemeenten kunnen dit bijvoorbeeld inzetten voor vroegsignalering en voor een extra beroep op bijzondere bijstand. 10. Dienstverlening, armoede/ schulden Als uitwerking van de landelijke Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden krijgen gemeenten eenmalig een bedrag om te investeren in betere dienstverlening op het gebied van armoede en schulden. 11. Taal voor ontheemden uit Oekraïne Deze middelen hebben als doel om het gemeentelijk aanbod van taalonderwijs aan volwassen ontheemden uit Oekraïne te stimuleren. 12. Begeleiding statushouders Gemeenten krijgen elk jaar een bedrag om de maatschappelijke begeleiding te organiseren voor inburgering plichtige asielmigranten en hun gezinsleden. Voor 2023 is het voorlopige bedrag € 36.000, maar in de Septembercirculaire zal waarschijnlijk een vervolgbedrag volgen voor dit jaar. In 2022 betrof het € 102.000. pagina 5 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001431

13. Bommenregeling De krijgen een “subsidie” (via gemeentefonds) voor onderzoek naar bommen uit de Tweede Wereldoorlog in het project Swanla Verlaat. 14. Stelpost prijs Met als dekking de prijscompensatie in de Meicirculaire voeden wij jaarlijks de stelpost prijs, bedoeld om de inflatie op te vangen volgend jaar. Dit staat ook in de financieel technische uitgangspunten van de Zomernota 2023. Omdat reeds in de Zomernota 2023 de begrotingen van gemeenschappelijke regelingen verwerkt zijn voor het volgende jaar 2024, kiezen wij ervoor om een lagere stelpost prijs voor te stellen en dus niet te reserveren voor deze kostenpost. Dekking voor de begrotingen 2025 van GR’en zal dan gevonden moeten worden in de prijscompensatie van de Meicirculaire van volgend jaar. 15. Stelpost loon Voor mogelijke cao-ontwikkelingen reserveren wij 3,1% van de loonsom van de begrote loonkosten, conform de financieel technische uitgangspunten. 16. Stelpost groei Zoals toegelicht bij punt 2, is er een groei van het gemeentefonds zichtbaar als gevolg van groei van onze gemeente. Conform de financieel technische uitgangspunten worden deze gereserveerd in de stelpost groei. In aanloop naar de Begroting 2024 zal er een analyse gemaakt worden welke groei gerelateerde kosten wij verwachten in de begroting van volgend jaar, en of er mogelijk een restant vrij kan vallen ten gunste van het resultaat. 17.

Reserveringen taakmutaties De punten 7 t/m 12 reserveren wij aan de lastenkant van de begroting. De komende maanden kan geanalyseerd worden of de budgetten benodigd zijn, zodat deze in de Najaarsnota 2023 aangevraagd kunnen worden en overgeheveld naar het juiste programma. Alleen de budgetten voor de RES en voor het bommen onderzoek worden nu al toegekend aan het betreffende programma, vanwege de (regionale) afspraken die zijn gemaakt. Overige mededelingen over gemeentefonds Lokaal belastinggebied Al lange tijd wordt erover gesproken dat gemeenten meer mogelijkheden krijgen om lokale belastingen te heffen, om daarmee de eigen sturing op inkomsten te vergroten. In de Meicirculaire 2023 is hierover de volgende procesmededeling opgenomen: In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij het uitwerken van een nieuwe financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak met de VNG bezien welke mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied, waarbij op basis van de uitkomsten een eventueel wetgevingstraject in gang wordt gezet.

In de brief over de Voorjaarsnota 2023 heeft de VNG aangegeven dat het Rijk vooralsnog niet voldoet aan de voorwaarden die de VNG stelt aan verruiming van het lokale belastinggebied, met name: de financiële verhoudingen zijn op orde en de lastendruk voor de burger wordt niet verhoogd (oftewel pagina 6 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001431

rijksbelastingen moeten evenredig omlaag). Hierdoor is het onbekend wat de haalbaarheid is van verruiming van het lokale belastinggebied. Consequenties De Meicirculaire 2023 heeft diverse financiële consequenties, die in het onderdeel hierboven zijn toegelicht. Vervolg De Meicirculaire 2023 wordt verzonden naar de gemeenteraad, voor bespreking op 4 juli 2023, tegelijkertijd met de Zomernota 2023. De financiële gevolgen zijn verwerkt in het raadsvoorstel van de Zomernota 2023. Inclusie De meicirculaire helpt met het financieren van onze doelstellingen in ons streven naar een inclusieve samenleving. Bijlagen R23.000057

Raadsvoorstel Zomernota 2023 (aangepast na Meicirculaire 2023)

A23.000777

Meicirculaire 2023

A23.000791

Begrotingswijziging Meicirculaire 2023

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zuidplas,

J.F. Weber Burgemeester

A. de Graaf Gemeentesecretaris

pagina 7 van 7