Bijlage 2 Startnotitie Integrale Visie Sociaal en Maatschappelijk Domein Z24.002209

*Z24.002209*

Startnotitie Raad onderwerp

nummer raadsstuk

Startnotitie Integrale Visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein datum vergadering

agendapunt

04/12/2024

4. Startnotitie Integrale Visie

R24.000103

op het sociaal en maatschappelijk domein afzender

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

College van burgemeester en wethouders

F. Klovert

M. Scholten

registratienummer

bijlagen

Openbaar

Geheim

Z24.002209

1

ja

nee

Aan de raad van de gemeente Zuidplas

Samenvatting Het college heeft op 2 juli 2024 een bestuursopdracht gegeven voor het ontwikkelen van een overkoepelende visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein (B24.000330), als opvolger van het bestaande Integraal Beleidsplan Sociaal Domein 2020-2024. Als eerste stap in het proces naar het opstellen van een integrale en samenhangende visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein van de gemeente Zuidplas, is daartoe een startnotitie opgesteld. De kernvraag voor de startnotitie is “Hoe kunnen we als gemeente maximaal bijdragen aan het kansrijk, gezond en veilig opgroeien en leven van inwoners van Zuidplas?”. In de notitie worden daartoe de volgende uitgangspunten benoemd: - het start bij álle inwoners; - doen wat nodig is en doen wat werkt; - zo maken we keuzes; - slim maatwerk; - dichtbij, toegankelijk, laagdrempelig; - samen zorgen voor samenhangende zorg; - ruimte voor de professional; - versterken van de verbinding tussen formele en informele zorg - flexibel op de inhoud, lage administratieve lasten; - met de juiste informatie echt (blijven) leren; - de gemeente heeft meerdere rollen en draagt dat uit. De nieuw op te stellen visie wordt integraal met alle betrokken partijen opgesteld in een participatief proces met belangengroepen, door onze maatschappelijke organisaties en gecontracteerde/ gesubsidieerde partijen.

Een visie waarin het huidige beleid op beide domeinen en het beleid rondom de fysieke leefomgeving in onderlinge samenhang worden gebracht, zodat de verschillende ketens inzichtelijk worden en hoe ze zich tot elkaar verhouden. Deze startnotitie (Z24.002209) is een eerste stap in het visieproces waarin de raad wordt gevraagd om vooraf richtinggevende kaders mee te geven ten behoeve van de ontwikkeling van de nieuwe visie. Op basis de richtinggevende kaders en het participatietraject wordt de nieuwe visie ontwikkeld. Pagina 1 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

Inleiding Deze startnotitie is bedoeld als opmaat van het huidige Beleidskader Sociaal Domein 2020-2024, naar een overkoepelende visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein voor de hele gemeente Zuidplas. Het huidige beleidskader Sociaal Domein 2020-2024 loopt eind dit jaar af. Nu is het moment om een nieuwe integrale visie op te stellen en zodanig vorm te geven dat het samenhang brengt in het huidige sociaal- en maatschappelijk beleid en het aanpalende beleid rondom fysieke leefomgeving (o.a. Huisvesting bijzondere doelgroepen, Veiligheid). Zodat we flexibel kunnen inspelen op diverse ontwikkelingen die onze samenleving (kunnen) raken en elkaar soms snel opvolgen. De visie is bedoeld als het toetsingskader voor alle betrokken en te betrekken beleids- en uitvoeringskaders van de komende jaren. Het is belangrijk dat we als gemeente kunnen anticiperen op de financiële uitdagingen in de komende jaren. Een integraal kader is nodig om de juiste besluiten te kunnen nemen en eventuele onvermijdelijke ingrijpende keuzes goed te kunnen onderbouwen. De visie vormt zo een integrale kapstok voor het daaruit voortvloeiende uitvoeringsprogramma.

Kernvraag De overkoepelende vraag in het participatietraject is te komen tot een integrale en op inhoud/keten/dienstverlening samenhangende Visie die richting en focus geeft op de thema’s die in de dorpen spelen. Het is daarbij belangrijk dat iedereen zijn/haar stem kan laten horen. “Hoe kunnen we als gemeente maximaal bijdragen aan het kansrijk, gezond en veilig opgroeien en leven van inwoners van Zuidplas?” In het traject om te komen tot een nieuwe visie onderzoeken we wat dit betekent voor het maatschappelijk veld. Hiertoe is een aantal uitgangspunten benoemd. Te weten: 1. Het start bij álle inwoners Het is belangrijk dat de inwoner zeggenschap heeft over de persoonlijke situatie en de eigen woon- en leefomgeving. Een belangrijk uitgangspunt daarbij blijft de zelfredzaamheid en de samenredzaamheid van de inwoner: wat kan de inwoner zelf met behulp van het sociaal netwerk? Samenredzaamheid betekent ook dat alle inwoners (met en zonder behoefte aan hulp en ondersteuning) samen aangesproken worden op wat inwoners kunnen doen voor elkaar. Wat is onze inwoner bereid te doen in dit netwerk bijvoorbeeld in termen van wederkerigheid? Daar waar inwoners het niet op eigen kracht redden biedt de gemeente aanvullende ondersteuning. 2.

Doen wat nodig is en doen wat werkt De schaarse financiële middelen die beschikbaar zijn, moeten op zo’n manier verdeeld worden dat problemen zoveel mogelijk voorkomen worden en ondersteuning en hulp toegankelijk blijft voor inwoners die dat echt nodig hebben. Pagina 2 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

Dit betekent dat de gemeente de beschikbare middelen zo effectief en efficiënt mogelijk moet inzetten door activiteiten (groot en klein) te ondersteunen die daar onderbouwd een bijdrage aan leveren. Dit betekent ook dat inzicht verkregen moet worden in of de ondersteuning en hulp de inwoners bereikt die dat nodig hebben en of dit daadwerkelijk helpt. 3. Zo maken we keuzes Met goede basisvoorzieningen bedoelen we voorzieningen en preventieve activiteiten die onderbouwd of bewezen bijdragen aan de maatschappelijke doelen dat we willen bereiken: kansrijk, gezond en veilig opgroeien en leven in Zuidplas. Dit betekent dat bij de uitvoering duidelijk moet worden wat de effecten zijn van deze infrastructuur en preventieve activiteiten en of de juiste mensen hiermee bereikt worden. Zodat dit continu verbeterd kan worden en zo steeds beter bijdraagt aan de maatschappelijke doelen. 4. Slim maatwerk Elke inwoner en elke situatie is anders, dat betekent dat de gemeente samen met de inwoner zoekt naar de meest passende oplossing die aansluit bij de situatie van de inwoner en die leidt tot een duurzame verbetering. Hierbij wordt uitgegaan van het principe “zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig” Waarbij bijvoorbeeld gekeken kan worden naar combinaties van lichte hulp uit het voorliggend veld en geïndiceerde zorg. 5.

Dichtbij, toegankelijk, laagdrempelig De gemeente ondersteunt het principe van één laagdrempelige, toegankelijke en herkenbare centrale toegang voor alle ondersteuningsvragen van inwoners en organisaties (fysiek, digitaal en telefonisch). 6. Samen zorgen voor samenhangende zorg De gemeente ziet het belang van samenhangende zorg en integraal werken. Hier draait het om een gezamenlijke aanpak vanuit verschillende professionele gremia - waaronder ook de gemeente zelf – die een gedeelde verantwoordelijkheid voelen en een gezamenlijk belang delen om zo goed mogelijke zorg en/of ondersteuning te bieden aan inwoners die dat nodig hebben en dit laatste te checken bij die inwoners. De vraag is om ook verder te kijken dan het vraagstuk dat de aanleiding is voor een hulpvraag. Een voorbeeld is dat een ondersteuningsvraag van een ouder voor een kind ook kan wijzen op een ondersteuningsvraag van de ouder zelf. 7. Ruimte voor de professional Hier doelt de gemeente op de professional die vanuit de eigen expertise, in samenspraak met de inwoner, in kan schatten welke ondersteuning op welk moment het beste ingezet kan worden en tevens in welke volgorde. Wat past bij een vraagstuk in dorp of wijk, het initiatief van een groep inwoners, de hulpvraag van een gezin, jongere, school of oudere? 8.

Versterken van de verbinding tussen formele en informele zorg De samenwerking tussen professionele hulpverlening en hulp vanuit informele netwerken zoals familie, vrienden en buren is essentieel voor de kwaliteit van zorg thuis (denk aan mantelzorg, buurtzorg, zorg door vrijwilligers). In een ideale situatie ondersteunen/versterken professionele zorgverleners mantelzorgers en andere informele zorgverleners door advies en begeleiding zodat de informele zorg vol te houden is. Door een sterke verbinding tussen informele en formele zorg ontstaat een netwerk waarin iedereen vanuit zijn eigen rol kan bijdragen aan de gezondheid en het welzijn van de zorgvrager. Dit draagt niet alleen bij aan betere zorg, maar voorkomt ook overbelasting bij mantelzorgers en maakt de zorg duurzaam en efficiënter.

Pagina 3 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

9. Flexibel op de inhoud, lage administratieve lasten Voor zowel onze uitvoeringspartners als inwoners is het van belang dat zij zelf kunnen bepalen hoe zij invulling geven aan het bereiken van de afgesproken doelen en resultaten. Monitoring is geen doel op zich, maar moet helpend zijn bij het ondersteuningsproces voor zowel de professional als de inwoner. Het mag niet leiden tot meer administratieve lasten. 10. Met de juiste informatie echt (blijven) leren We behouden het goede, verbeteren wat beter kan en vernieuwen waar dit mogelijk en zinvol is, zodat de impact van onze gezamenlijke inspanningen de juiste is. Dat verlangen we van onze samenwerkingspartners en eisen we van onszelf. Om te kunnen leren gebruiken we als basis kwantitatieve en kwalitatieve informatie over de uitkomsten en effecten van dat wat we doen (impact/outcome-monitoring). 11. De gemeente heeft meerdere rollen en draagt dat actief uit De gemeente Zuidplas is zich ervan bewust dat zij verschillende rollen en taken heeft. Zo hebben we wettelijke taken zoals uit de Participatiewet, de Wmo, Onderwijswet en de Jeugdwet die zijn duidelijk en voor alle gemeenten in Nederland gelijk Maar we voelen ons daarnaast ook verantwoordelijk voor het welzijn van onze inwoners.

Voor de samenhang in ondersteuning van inwoners met een lichte tot zeer zware hulpvragen door niet door ons gefinancierde instanties (Wlz of onderwijs) en kleine subsidies voor particuliere stichtingen en initiatieven bijv. Cupcakes4Kids. Wij zijn er voor inwoners die zich in complexe kwetsbare situaties bevinden. Dat vraagt om vaak langdurige en creatieve interventies. Onvrijwillig baanverlies bijvoorbeeld is een stressvolle gebeurtenis die direct een verscheidenheid aan problemen creëert, en lange periodes van werkloosheid kunnen die problemen verergeren. Om deze inwoners weer aan een baan te helpen vraagt van zowel in- als externe professionals een hoge mate van doorzettingsvermogen en creativiteit. We vervullen een rol in de verbinding tussen de diverse uitvoerders zoals die tussen het onderwijsjeugdzorg-sport-welzijnswerk. We creëren ruimte en mogelijkheden voor nieuwe initiatieven van inwoners op basis van de waarde die zij toevoegen aan de samenleving, dus de bijdrage aan de maatschappelijke doelen, klein en groot bijv. een voedselbank in Zuidplas. Deze uitgangspunten dienen als basis om met elkaar het gesprek te voeren over de kernvraag: “Hoe kunnen we als gemeente maximaal bijdragen aan het kansrijk, gezond en veilig opgroeien en leven van inwoners van Zuidplas?”.

Werken aan een solide sociale basis In het participatie-traject om te komen tot een nieuwe visie wordt bepaald wat de bovengenoemde uitgangspunten voor impact hebben op onze inwoners. We willen immers zowel aandacht voor de impact als de resultaten die we willen halen met elkaar in het sociaal-maatschappelijk domein. De impact die de inwoner ervaart is en goede kwalitatieve indicator voor de mate van passendheid van ingezet beleid op het gebied van o.a. zorg, onderwijs, sportactiviteit, begeleiding, vrijwilligerswerk, armoedebeleid, doorverwijzingen. De impact wordt gemeten langs de volgende vijf landelijke pijlers die door het SCP in meerdere onderzoeksrapporten op het Sociaal-Maatschappelijk gebied de afgelopen jaren zijn benoemd. Vertrouwen in elkaar: wij willen een betrouwbare gemeente zijn waarin inwoners, maatschappelijke partners met elkaar voor elkaar zorgen: hoe verdienen we dat vertrouwen en hoe richten we onze wettelijke en gemeentelijke verantwoordelijkheden samen met elkaar in? Pagina 4 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

Gezondheid: wat is er nodig om samen met vrijwilligers en professionals voor iedereen onderwijs, actief beleid op sport, uitnodigende culturele voorzieningen, gezond eten en bewegen, beschikbaar te stellen of te houden? Kansengelijkheid: wat kan het maatschappelijke veld en gemeente individueel of samen doen om ongeachte leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen of eventuele beperkingen, het met elkaar mogelijk te maken dat er werk, sport, spel, financiële ondersteuning mogelijk is (en/of blijft) voor jong en oud? Bestaanszekerheid: wat is er aanvullend nodig in Zuidplas zodat iedereen een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven heeft? Hoe faciliteren we dat al onze inwoners mee kunnen doen in de samenleving? Onder andere het Centraal Cultureel Planbureau geeft in haar onderzoeken in het sociale domein aan dat bestaanszekerheid een randvoorwaarde is voor het welzijn van alle mensen en problematische gevolgen voorkomt. Preventie en vroegsignalering voor jong tot oud: de gemeente heeft aan de voorkant ingezet op het duurzaam door-ontwikkelen van onze preventieactiviteiten. In het participatietraject bespreken we welke vraag/vragen er leven ten aanzien van dit thema waardoor we nog gerichter ondersteuning kunnen inzetten.

Wederkerigheid: Welke mate van wederkerigheid is men bereid te geven (de ene dienst voor de ander geven). We hopen als gemeente Zuidplas dat we op deze manier in een aantal gevallen complexere zorgvragen en daarmee gepaard gaande kosten kunnen terugdringen.

Participatieproces en Planning De bedoeling is dat we samen met in- en externe stakeholders tot een door het maatschappelijk veld gedragen, integrale en samenhangende visie komen. Laagdrempelig, doelgericht in verbinding met elkaar praten over wat we met elkaar te doen hebben: wat te behouden en wat te vernieuwen. Hoe dit traject er precies uit komt te zien, wordt in een nog op te stellen Participatieplan opgenomen. Zodra dit plan is opgesteld wordt u daarover geïnformeerd.

Planning participatie- en visietraject 1. Startnotitie Integrale Visie Sociaal en Maatschappelijk Domein Planning: programmacommissie Samenleving 15 oktober 2024, raad 26 november en 10 december 2024 Beoogde uitkomst van de vergadering op 15-10-2024: de afspraak dat college en raad samen optrekken in het visieproces. Dat de raad weet dat zij mede richting kan geven aan het traject en op basis van de startnotitie tevens de uitgangspunten voor de visie kan meegeven. De raad zal op de hoogte worden gehouden van de voortgang van het participatietraject zodat zij haar rol als volksvertegenwoordigende rol goed kan vervullen. 2. Onderzoeks- en participatiefase Planning: Q4 2024 – Q1 2025 In een nog op te stellen participatieplan wordt nader uitgewerkt hoe we het sociaal-maatschappelijk veld en de raad betrekken en de verkregen informatie verwerken. Om tot een zorgvuldig participatieproces te komen waarbij zowel de raad als het sociaal en maatschappelijk veld wordt meegenomen, wordt een periode van zes maanden verwacht.

3. Vaststellen eerste richting Integrale Visie Sociaal en Maatschappelijk Domein Planning: Programmacommissie Samenleving Q1 2025 De opbrengst uit stap 2 verwoorden we tot een denkrichting die we gebruiken in het vervolgtraject om te komen tot een visie. We vatten de inhoud samen en stellen de raad in de gelegenheid focus aan te brengen. Pagina 5 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

4. Vaststellen integrale Visie Sociaal en Maatschappelijk Domein Planning: vaststelling raad eind Q2 2025 Bijlage 1) Het “Achtje van Zuidplas” (Z24.002209)

Pagina 6 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zuidplas,

J.F. Weber Burgemeester

M. Burgmans gemeentesecretaris

Pagina 7 van 8

onderwerp Startnotitie Integrale visie op het Sociaal en Maatschappelijk Domein

registratienummer Z24.002209

BIJLAGE 1: Het “Achtje van Zuidplas” Inzicht in de samenhang tussen de verschillende domeinen en de relatie met het fysieke domein

Pagina 8 van 8