Bijlage 1 Visie op Onderwijs Zuidplas I23.003735

Visie op onderwijs

Datum: 9 november 2023 In samenwerking opgesteld met OOG Onderwijs en Jeugd

Voorwoord Ruimte voor ontwikkeling Het recht op onderwijs wordt steeds vaker benoemd als het recht op ontwikkeling. Alle kinderen en jongeren hebben dat recht, zodat ze een zo goed mogelijke kans hebben hun leven op te bouwen, zich te ontplooien en te participeren in de maatschappij. Met dat ruimere begrip ontwikkeling wordt uitgedrukt dat goede kansen voor ieder kind meer vraagt dan onderwijs alleen. Een goede samenwerking van opvang, onderwijs en zorg dicht om het kind zorgt ervoor dat we optimale kansen kunnen bieden voor de ontwikkeling en tijdig kunnen ingrijpen als die ontwikkeling in gevaar komt. Daarbij is het van belang extra aandacht te besteden aan degenen die al met een achterstand beginnen en scherp te zijn op signalen van een dreigende achterstand. Intensieve samenwerking biedt de mogelijkheid om vroegtijdig of zelfs preventief ondersteuning te bieden waar dat nodig is. In Zuidplas zijn de lijnen kort en dat is voor de samenwerking een groot goed. Tegelijkertijd hebben we te maken met verschillende regio’s en aangrenzende (grote) gemeenten. Dat vraagt om goede afstemming, maar biedt ook mogelijkheden om te leren van elkaar en elkaar verder te helpen. Onze gemeente groeit snel en met de ontwikkeling van het middengebied staan een uitdaging én een kans voor de deur om gezamenlijk het recht op ontwikkeling nog beter vorm te geven.

In Zuidplas kunnen we daarbij rekenen op actief betrokken besturen, leidinggevenden, docenten, medewerkers in de kinderopvang en zorgprofessionals die streven naar een stevige samenwerking rondom het kind. Zij kunnen op hun beurt rekenen op een gemeente die helpt daarvoor de voorwaarden te scheppen. Met deze visie op onderwijs geven we de inhoudelijke lijnen aan waarlangs we samenwerken om kinderen en jongeren de ruimte te bieden die ze nodig hebben om zo goed mogelijk tot hun recht te komen. Frans Klovert, Wethouder Onderwijs en Jeugd

2

Samenvatting: De vier thema’s

1. De beste onderwijskansen voor iedereen

2. Integrale verbindingen rondom het kind

Diversiteit als uitgangspunt

Gezamenlijk het kind helpen ontwikkelen en leren

▪

Gelijke onderwijskansen voor iedereen;

▪

▪

Alle doelgroep kinderen in beeld en hen leiden naar passende voorzieningen;

Samenwerking tussen gemeente, onderwijs, kinderopvang en jeugdhulp waarbij er zicht is op elkaars rollen en expertise;

▪

Een goede basis voor hulp en ondersteuning aan kinderen en gezinnen met focus op preventie, signaleren en normaliseren;

▪

(Integrale) kindcentra waarin samenwerking tussen partners verder wordt geïntegreerd.

▪

Volwaardig onderwijs voor anderstalige nieuwkomers.

3. Thuisnabij onderwijs in een doorgaande ontwikkellijn

4. Onderwijshuisvesting Voorbereid op een inclusieve toekomst!

Elk kind een passende plek ▪

Zoveel mogelijk kinderen ‘thuisnabij’ naar school;

▪

Volledig voortgezet onderwijs binnen de gemeentegrenzen;

▪

Een doorgaande leer- en zorglijn van voorschool, naar basisschool, voortgezet onderwijs en vervolgonderwijs;

▪

Samenwerking tussen onderwijs en bedrijven in Zuidplas.

▪

Scholen waarin samenwerking en verbinding tussen diverse partners centraal staat;

▪

Kwaliteit, duurzaamheid en flexibiliteit van schoolgebouwen;

▪

Ruimte voor cultuur, sport en beweging..

3

Inleiding De Gemeente Zuidplas heeft een visie op onderwijs “Een school is meer dan alleen naar geformuleerd om een kader te bieden voor verschillende school toe gaan.” uitvoeringsprogramma's, zoals het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en de Lokale Educatieve Agenda (LEA), en voor het maken Leerling, 9 jaar oud van beleidskeuzes. De visie biedt richting aan besluitvorming binnen de gemeente die betrekking heeft op het onderwijs, zoals in de cultuurvisie, de sport- en accommodatievisie, de nota voorschoolse voorzieningen, de aanpak van thuiszitters en de aanpak van voortijdig schoolverlaters. Met behulp van deze onderwijsvisie brengen we verschillende beleidsonderdelen op een coherente manier samen. Een onderwijsvisie als dergelijk kader is des te meer van belang, aangezien de gemeente Zuidplas snel groeit en zal doorgroeien, mede door de komst van een nieuw (vijfde) dorp. Deze visie is ontwikkeld om alle ontwikkelingen en ambities van de partners samen te brengen en gezamenlijk richting te geven aan de toekomst.

Eén gezamenlijke visie Een gemeentelijke visie op onderwijs staat niet op zichzelf. De gemeente heeft wettelijke verantwoordelijkheden met betrekking tot onderwijs, onder andere het organiseren van leerlingenvervoer, het handhaven van leerplicht, onderwijshuisvesting, jeugdhulp op school en het aanpakken van onderwijsachterstanden. Tegelijkertijd zijn er overeenkomsten en complementaire verantwoordelijkheden tussen het onderwijs en de gemeente. Het onderwijs heeft zijn eigen specifieke wettelijke plichten, met de verantwoordelijkheid om passend onderwijs te bieden aan ieder kind. De vormgeving van het onderwijs ligt voornamelijk in handen van scholen, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. Ook kinderopvang is een cruciale partner binnen deze keten. In de gemeente Zuidplas hebben kinderopvangorganisaties, onderwijsinstellingen en de gemeente al geruime tijd de handen ineengeslagen om de kinderen het best mogelijke onderwijs te bieden. Elk van deze partijen heeft zijn eigen unieke rol en verantwoordelijkheden binnen dit cruciale proces. Ook de preventieve voorzieningen, zoals de welzijnsorganisaties zijn belangrijke gesprekspartners. Samen dragen we de verantwoordelijkheid om gelijke kansen voor alle kinderen in de gemeente te bevorderen.

Eén gezamenlijk proces Het is duidelijk dat een gezamenlijk gedragen visie onmisbaar is voor het vormgeven van eigentijds en kwalitatief hoogwaardig onderwijs in de gemeente Zuidplas. De visie op onderwijs voor de gemeente Zuidplas is het product van een betrokken en inclusief proces met als doel om een breed gedragen visie op onderwijs te vormen. Het fundament van deze visie is gelegd tijdens drie panelgesprekken, waarin bestuurders en directeuren uit het onderwijs en kinderopvang aan de hand van een gespreksnotitie ervaringen en ambities deelden. In de gespreksnotitie zijn landelijke en regionale ontwikkelingen uitgelicht. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met jeugdhulppartners, samenwerkingsverbanden en niet te vergeten de kinderen uit gemeente Zuidplas zelf. Aan de hand van landelijke en regionale ontwikkelingen, de panelgesprekken en dialogen zijn er vier thema’s opgesteld. Hierin zijn verschillende onderwerpen gebundeld die belangrijk zijn voor de gemeente Zuidplas.

4

Vier thema’s De visie op onderwijs maken we concreet aan de hand van vier essentiële thema’s voor het onderwijsbeleid van de komende jaren. Deze thema's zijn nauw met elkaar verbonden: de optimalisatie van onderwijskansen voor iedereen is het centrale uitgangspunt. Een integrale aanpak rondom het kind draagt bij aan de mogelijkheid voor elk kind om thuisnabij onderwijs te volgen in een vloeiende ontwikkellijn, zodat zij geen onderwijskansen mislopen. De omgeving (onderwijshuisvesting) creëert de randvoorwaarden om dit te verwezenlijken. De thema’s op een rijtje: 1. 2. 3. 4.

Het streven naar de beste onderwijskansen voor iedereen, waarbij diversiteit als uitgangspunt wordt genomen. Het leggen van integrale verbindingen rondom het kind, om gezamenlijk een kind te helpen ontwikkelen en leren. Het bieden van thuisnabij onderwijs in een doorgaande ontwikkellijn, zodat ieder kind een passende plek vindt. Het realiseren van onderwijshuisvesting dat voorbereid is op een inclusieve toekomst, zodat ieder kind een goede ontwikkel- en leeromgeving heeft.

5

1. De beste onderwijskansen voor iedereen: diversiteit als uitgangspunt Alle kinderen en jongeren van gemeente Zuidplas hebben recht op gelijke onderwijskansen, ongeacht hun achtergrond of afkomst. Tegelijkertijd is geen kind hetzelfde en diversiteit is dan ook het uitgangspunt voor onderwijs dat aansluit bij de mogelijkheden en talenten van ieder kind. Door inclusiever onderwijs kunnen kinderen steeds vaker thuisnabij naar school. Daarmee zijn scholen een afspiegeling van wijk en dorp en wordt segregatie tegengegaan. Leren gebeurt niet alleen tijdens school, maar ook buiten school. Er wordt ingezet op een rijke schooldag en een naschools aanbod, waarbij kinderen in contact komen met sport, cultuur en techniek. Aan drie specifieke groepen wordt extra aandacht besteed:

Kinderen met onderwijsachterstanden Samen met de kinderopvang en het onderwijs zet Zuidplas zich in voor het bieden van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) aan kinderen met (risico op) onderwijsachterstanden (VE-doelgroepkinderen) in de leeftijd van 2 tot en met 6 jaar oud. Het doel is het versterken van de taalontwikkeling en het vergroten van onderwijskansen van kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status. Daarvoor moeten de VE-doelgroep goed in beeld zijn en toegang hebben tot passende VE-voorzieningen. Een goede samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg en jeugdhulp is hiervoor van groot belang.

“Onderwijs als publieke, voor iedereen toegankelijke voorziening, moet recht doen aan de capaciteiten en ontwikkeling van alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond of het opleidingsniveau van hun ouders. Iedere leerling moet zich vanuit zijn capaciteiten kunnen ontwikkelen, leren en een diploma kunnen behalen. Dat geldt voor zowel de meer begaafde, vroegrijpe en snel lerende kinderen, als de minder vlot of goed lerende jongeren en de laatbloeiers.” De Onderwijsraad

Anderstalige nieuwkomers

“Natuurlijk moeten we Gemeente Zuidplas wil eveneens anderstalige nieuwkomers volwaardig allemaal samen op school (taal)onderwijs bieden, zodat zij ook de beste kansen krijgen om zichzelf te kunnen zijn, zelfs als we een ontwikkelen en te integreren in de samenleving. De gemeente Zuidplas biedt beetje anders zijn of ergens momenteel twee taalklassen in het primair onderwijs. Het schakelonderwijs voor anders vandaan komen. We kinderen van de voortgezet onderwijsleeftijd is landelijk ondergebracht in regionale kunnen elkaar op school voorzieningen voor ISK (internationale schakelklas). Jongeren uit Zuidplas gaan helpen, zoals vriendjes maken hiervoor met name naar Gouda en in mindere mate naar Rotterdam. Voldoende of samen leuke spelletjes capaciteit bij deze voorzieningen vormt een grote uitdaging. Daarnaast is er spelen tijdens de pauze!” discussie gaande over het meer decentraal aanbieden van de ISK-voorziening. Na Leerling, 9 jaar oud één tot hoogstens twee jaar in een taalklas stromen deze kinderen door naar het regulier onderwijs, waar zij voldoende ondersteuning moeten krijgen om de aansluiting te kunnen maken. Er wordt ook nadrukkelijk gekeken naar de verdeling van de kinderen over de scholen, zodat kinderen zo dicht mogelijk bij huis onderwijs kunnen volgen.

Volwassenen Het wordt niet uit het oog verloren dat ook volwassenen (onderwijs)ondersteuning nodig kunnen hebben voor hun ontwikkeling en voor de aansluiting in de maatschappij. Concreet gaat het bijvoorbeeld om de inburgering van volwassen nieuwkomers, wat belangrijk is voor deze nieuwkomers zelf en tevens van positieve invloed kan zijn voor hun kinderen. Daarnaast is een leven lang leren van belang en dat geldt zeker voor inwoners met beperkte basisvaardigheden. Voor deze groep richt de Gemeente Zuidplas zich op verschillende vormen van volwasseneneducatie, op het bieden van extra taalaanbod voor laaggeletterden (bijvoorbeeld via de bibliotheek) en op ontwikkeling en participatie van bijstandsgerechtigden (met het actieplan Op weg naar werk). Regionaal neemt Zuidplas deel aan het Taal-pact met als missie: 'Iedereen kan meedoen'. 6

2. Integrale verbinding rondom het kind: gezamenlijk het kind helpen ontwikkelen en leren Een goede samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en jeugdhulp is van essentieel belang om kinderen in staat te stellen onderwijs te volgen dat past bij hun onderwijsbehoeften en talenten. Met de landelijke beweging richting inclusiever onderwijs wordt deze samenwerking steeds belangrijker. Vroeg signaleren en preventie worden gezien als belangrijke middelen om specialistische zorginterventies te voorkomen.

Integraal samenwerken: binnen en buiten de school De gemeente Zuidplas streeft naar een aanpak waarbij hulp en ondersteuning voor kinderen en ouders laagdrempelig beschikbaar is in en rondom de school. De uitgangspunten zijn preventie, vroegtijdige signalering en normaliseren. Samen met kinderopvang, welzijnsorganisaties en scholen wordt bekeken hoe dit het beste vorm kan krijgen, zodat jeugdhulp effectiever en efficiënter georganiseerd wordt. De beschikbare hulp reikt verder dan de grenzen van de school en onderwijsgerelateerde vragen. Jeugdhulp en andere vormen van ondersteuning zijn beschikbaar zowel op school, thuis als in de vrije tijd. Wanneer nodig, worden gezinnen begeleid naar de juiste plek of oplossing. Het is belangrijk dat de partners gezamenlijk optrekken. Dit gaat verder dan enkel samenwerking. Men heeft inzicht in elkaars rollen en expertise en erkent en benut elkaars kracht. Er bestaat geen tegenwerking door gescheiden organisatorische regels, belangen en verantwoordingsmechanismen. Niet de partijen en voorzieningen, maar het kind staat centraal. De gemeente Zuidplas streeft ernaar om voorzieningen voor kinderopvang, onderwijs, welzijn en jeugdhulp op één locatie te bundelen, met als doel voor elk kind toegankelijk en thuisnabij een (Integraal) Kindcentrum (IKC) beschikbaar te stellen in de gemeente Zuidplas.

Hierbij is belangrijk dat ieder dorp kan kijken welke vorm en invulling van een (integraal) kindcentrum passend is bij de populatie en behoeften. De kindcentra groeien uit tot het hart van de wijk. In aansluiting op de behoeften van een wijk of dorp biedt dat gemeente Zuidplas de kans om passende voorzieningen voor ouders en buurtbewoners in het IKC onder te brengen.

"Op school zijn we er voor elkaar en helpen we elkaar graag. En als het soms even niet goed gaat, weet ik dat er altijd juffen en meesters zijn die ons willen helpen. Deze speciale juffen of meesters helpen mij om te praten en samen met mijn ouders een oplossing te bedenken. Hierdoor mag ik soms even uit de klas of tijdens de les iets anders doen om mijn hoofd leeg te krijgen.” Leerling, 10 jaar oud -

“Sterker inzetten op vroegsignalering om zo armoede, problematische schulden en andere maatschappelijke problemen, die bijvoorbeeld jeugdhulp noodzakelijk maken, tegen te gaan.”

-

“Betere aansluiting tussen passend onderwijs en jeugdhulp op scholen.”

Collegeprogramma Gemeente Zuidplas 2022-2026 “Voorkomen is beter dan genezen: IKC’s kunnen een belangrijke rol spelen in de vroegsignalering van problemen in de opvoedingssituatie, het gedrag en de ontwikkeling van kinderen. Dit kan worden gedaan door het bieden van laagdrempelige ondersteuning én het versterken van beschermende factoren voor kinderen.” Integraal huisvestingsplan gemeente Zuidplas 2023-2027

7

3. Thuisnabij onderwijs in een doorgaande ontwikkellijn: voor elk kind een plek De kracht van een onderwijsomgeving begint in de vertrouwde omgeving van het kind of jongere. Thuisnabij onderwijs betekent dat kinderen en jongeren in hun eigen buurt of wijk toegang hebben tot passend onderwijs. Scholen maken integraal deel uit van de gemeenschap, waarin ze een veilige en ondersteunende leeromgeving bieden waarin kinderen optimaal kunnen ontwikkelen en groeien. Een doorgaande ontwikkellijn voor kinderen betekent dat kinderopvang, basis- en voortgezet onderwijs niet als geïsoleerde stappen worden gezien, maar als een vloeiende voortgang die de ontwikkeling van kinderen vanaf jonge leeftijd tot volwassenheid ondersteunt.

Thuisnabij onderwijs Het uitgangspunt van inclusief onderwijs is dat zoveel mogelijk kinderen thuisnabij naar school gaan, en daar onderwijs, en waar nodig zorg, op maat krijgen. Momenteel bieden de scholen voor voortgezet onderwijs in Zuidplas VMBO-TL eindonderwijs aan en daarnaast HAVO en VWO tot en met leerjaar 3. Voor andere vormen van voortgezet onderwijs en de bovenbouw HAVO en VWO gaan jongeren naar een school in omliggende gemeenten. De gemeente Zuidplas heeft de wens om in de toekomst volledig voortgezet onderwijs binnen haar gemeentegrenzen te hebben, zodat ieder kind de kans krijgt om thuisnabij onderwijs te ontvangen.

Doorgaande ontwikkellijn

“Inzetten op volledig voortgezet onderwijs in Zuidplas.” Collegeprogramma Gemeente Zuidplas 2022-2026 “Ik vind het spannend om naar de middelbare school te gaan. Het zou helpen als de middelbare school mij al een beetje kent zodat zij mij goed kunnen helpen.”

Leerling, 11 jaar oud De overgangsmomenten tussen de voorschoolse voorziening naar de basisschool en van de basisschool naar het voortgezet onderwijs zijn kwetsbare momenten in het leven van een kind of jongere. Een goed georganiseerde overdracht is van cruciaal belang voor een soepele overgang. Met name voor kinderen met specifieke onderwijs- of zorgbehoeften is een warme overdracht van onschatbare waarde voordat ze aan hun schoolavontuur beginnen of overstappen naar het voortgezet onderwijs. Dit proces vereist nauwe samenwerking en toewijding om ervoor te zorgen dat kinderen met specifieke hulpvragen de best mogelijke start maken op hun nieuwe school en de benodigde ondersteuning krijgen. Om de continuïteit in de ontwikkeling van jonge kinderen naar het primair onderwijs te waarborgen, is een aansluitend netwerk in de vroegste levensjaren van essentiële waarde. De gemeente Zuidplas streeft naar een doorgaande lijn van voorzieningen voor het jonge kind naar het primair onderwijs (2-6 jaar). Kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte starten met zo min mogelijk achterstand in het onderwijs. Voor kinderen die dat nodig hebben, zijn er voldoende plekken in passende dagbehandeling en/of -ondersteuning. Hiervoor is het nodig dat (nadere) afspraken gemaakt worden over vroegsignalering, doorverwijzing en (vroeg)behandeling.

Kinderen die dat nodig hebben, zijn met preventieve interventies beter voorbereid op de toekomst in het onderwijs. De voorzieningen die aanvullend nodig zijn in het dekkend netwerk, worden door betrokken organisaties in samenwerking en in samenhang met bestaand aanbod gerealiseerd. De overgang van voortgezet onderwijs naar vervolgonderwijs of de arbeidsmarkt is eveneens een cruciale fase. Scholen zorgen voor een goede oriëntatie op de vervolgstappen van hun leerlingen. Met als uitgangspunt dat een startkwalificatie minimaal nodig is, ondersteunt gemeente Zuidplas jongeren die voortijdig uitvallen vanuit het regionale beleid om voortijdig schoolverlaten te voorkomen. Het doel is ervoor te zorgen dat jongeren het onderwijs verlaten met een startkwalificatie. Bovendien inspireert en motiveert samenwerking met lokale bedrijven jongeren, versterkt het de relaties tussen onderwijs en bedrijven, en behoudt het waardevolle kennis en vaardigheden in de regio. 8

4. Onderwijshuisvesting: voorbereid op een inclusieve toekomst De gemeente Zuidplas is een snelgroeiende gemeente waarbij de voorzieningen, zoals scholen en kinderopvang, meegroeien. Deze groei heeft betrekking op zowel de kwantiteit als de kwaliteit en duurzaamheid van schoolgebouwen. Bovendien is het doel om de voorzieningen voor te bereiden op een beweging naar inclusiever onderwijs, zoals dat landelijk wordt nagestreefd. Daarom wordt samenwerking tussen welzijnsorganisaties, jeugdhulp, kinderopvang en onderwijs aangemoedigd. Samen met de schoolbesturen streeft de gemeente Zuidplas naar het toekomstbestendig maken van de onderwijshuisvesting, zo thuisnabij mogelijk. Zuidplas speelt in op de groei van de gemeente en zet zich in voor een vroegtijdige realisatie van de benodigde onderwijsvoorzieningen, in samenwerking met de schoolbesturen.

“Goed onderwijs vindt plaats in goede huisvesting; daarom verdienen alle kinderen in Zuidplas een plek in een permanent schoolgebouw. Tijdelijke huisvestingplekken zijn echter niet altijd te vermijden. Effectief en multifunctioneel gebruik van de ruimte kan bijdragen aan het bieden van een goede koppeling tussen onderwijs en breder zorgaanbod.” Collegeprogramma Gemeente Zuidplas 2022-2026

Een gebouw is meer dan stenen Inclusief onderwijs vereist gebouwen die toegankelijk zijn en samenwerking tussen partners rondom het kind faciliteren. Gemeente Zuidplas houdt in samenwerking met de schoolbesturen rekening met de uitgangspunten van inclusief onderwijs, wat partners de gelegenheid biedt om zich in hetzelfde gebouw te vestigen. Een rijke leeromgeving biedt de kinderen meer kansen om zich optimaal te ontwikkelen. De ontwikkeling van het kind is leidend voor de inrichting van de accommodatie. De schoolgebouwen sluiten aan op het onderwijsconcept en bieden een goede werkomgeving voor het personeel van de school. De schoolgebouwen zijn geschikt voor een diversiteit aan (onderwijs)activiteiten.

“Wat voor mij een fijne school is.. kleur, frisse lucht en een airco, minder stenen en meer natuur en een chill-hoek.” Leerling, 11 jaar oud “Ik zou graag een 'volle-hoofden-kamer' willen hebben, waar ik me kan terugtrekken en hulp kan krijgen om mijn hoofd leeg te maken.” Leerling, 10 jaar oud

Scholen worden beschouwd als centrale plekken in de gemeente. De verbinding tussen kinderopvang, school en de thuissituatie vereist scholen die actief deel uitmaken van de maatschappij en tevens ruimte bieden aan andere betrokken partijen. Goede onderwijshuisvesting omvat ook het bieden van ruimte voor cultuur, sport en beweging. Het uitgangspunt is dus dat het gebouw geschikt is voor diverse andere voorzieningen, bijvoorbeeld door meervoudig ruimtegebruik. Ons doel is om scholen te creëren waar samenwerking en verbinding tussen verschillende partners centraal staan, met als doel het bieden van de best mogelijke ondersteuning en kansen voor kinderen.

Kwaliteit en duurzaamheid Daarnaast is de kwaliteit en duurzaamheid van onderwijshuisvesting van essentieel belang: gezonde schoolgebouwen dragen bij aan de gezondheid en ontwikkeling van kinderen en leraren. Bovendien dienen schoolgebouwen als een voorbeeld op het gebied van duurzaamheid in de dorpen en bieden ze kansen om bij te dragen aan de energietransitie van de gemeente. Onder duurzaamheid wordt meer verstaan dan alleen energiebesparing en CO2-reductie. Het houdt ook in dat er wordt gestreefd naar een gezond leer- en leefklimaat, een gezonde financiële exploitatie, circulariteit en toekomstbestendigheid. Ook veranderende demografische en hybride ontwikkelingen in het onderwijs vraagt om flexibiliteit in het onderwijsaanbod en de huisvesting.

9