Bijlage 1 Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen Z24.002520

Startnotitie visie maatschappelijk voorzieningen Gemeente Zuidplas

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

Inhoud 1.

Inleiding 1.1. Aanleiding: waarom een visie op maatschappelijke voorzieningen? 1.2. Wat houdt een visie op maatschappelijke voorzieningen in? 1.3. Abstractieniveau

3 3 4 5

2.

Beleidsambities

5

Strategische thema’s en uitgangspunten Thema 1: omvang van het voorzieningenniveau Thema 2: de aard van het voorzieningenniveau Thema 3: kaders, beleidsuitgangspunten, rol en organisatie gemeente

5 5 6 6

Participatie, communicatie en procesplanning 4.1 Participatie en communicatie 4.2 Planning

7 7 8

3.

4.

2

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

1. Inleiding Deze startnotitie is de opmaat naar een visie op maatschappelijke voorzieningen voor Zuidplas. Dit eerste hoofdstuk beschrijft waarom het belangrijk is om op dit moment te starten met de ontwikkeling van een visie op maatschappelijke voorzieningen, waarom dit belangrijk is voor de gemeente en hoe de visie samenhangt met bestaande beleidsvisies of in ontwikkeling zijnde visies, beleidsdocumenten en ontwikkelingen die spelen binnen de gemeente Zuidplas. De startnotitie heeft als doel om aan de voorkant de gemeenteraad de mogelijkheid te bieden om input mee te geven die belangrijk is voor de verdere uitwerking van de visie op maatschappelijke voorzieningen. De startnotitie geeft inzicht in strategische uitgangspunten voor de inhoudelijke uitwerking van de visie op maatschappelijke voorzieningen. Deze startnotitie bevat richtinggevende uitgangspunten die, na vaststelling door de gemeenteraad, verder uitgewerkt worden in de visie op maatschappelijke voorzieningen. Er wordt tot slot op hoofdlijnen inzicht gegeven in het proces en de wijze waarop het participatietraject wordt ingezet. De startnotitie zorgt ervoor dat iedereen een duidelijk beeld heeft met wat er wordt bedoeld met het ontwikkelen van een visie op maatschappelijke voorzieningen en waar het voor dient. Ook geeft het een beeld van de inhoud, resultaten en de planning van het visiedocument.

1.1 Aanleiding: waarom een visie op maatschappelijke voorzieningen? De gemeente Zuidplas is in 2010 ontstaan uit de samenvoeging van vier dorpen: Moordrecht, Zevenhuizen, Nieuwerkerk aan den IJssel en Moerkapelle. Momenteel telt de gemeente ruim 47.000 inwoners, verspreid over deze dorpen. Met de geplande gebiedsontwikkelingen, waaronder de bouw van het nieuwe dorp Cortelande, zal dit aantal naar verwachting fors toenemen tot ongeveer 70.000 inwoners in 2040. Elk van de vijf dorpen, zowel bestaand als in ontwikkeling, heeft zijn eigen ontstaansgeschiedenis, omvang en bevolkingssamenstelling. Met andere woorden: geen enkel dorp is hetzelfde. Het is daarom van belang om aandacht te besteden aan de verschillen, de geschiedenis en de overeenkomsten tussen de dorpen. De groei en de veranderende samenstelling van de bevolking binnen Zuidplas zullen directe gevolgen hebben voor de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Naar verwachting zal zowel de omvang als de aard van deze behoefte veranderen, waarbij ook de kwalitatieve kenmerken van voorzieningen een rol spelen. Met de groei van de gemeente zal de vraag naar lokale én gemeentebrede maatschappelijke voorzieningen groter en complexer worden. De gemeente wil daarom inzicht krijgen in zowel de huidige als toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen.

Dit inzicht zal worden vertaald naar de "Visie maatschappelijke voorzieningen 2040". Deze visie moet duidelijkheid verschaffen over de toekomstige vraag naar voorzieningen, met betrekking tot capaciteit, samenhang en clustering, multifunctionaliteit, flexibiliteit, basis kwaliteitsniveau, spreiding en het schaalniveau (buurt, wijk, dorp of gemeentebreed). Door zowel de fusie tot de huidige gemeente Zuidplas alsmede de groei, neemt de druk op ruimte en financiële middelen toe. Dit onder andere vanwege de korting op het gemeentefonds, waarbij onvoldoende rekening is gehouden met de wijze waarop de gemeente Zuidplas is samengesteld. Zuidplas zal moeten omgaan met ruimtelijke uitdagingen, zoals het vinden van geschikte locaties voor nieuwe voorzieningen, en met financiële uitdagingen en vraagstukken die zorgvuldige planning en prioritering vereisen. Het is cruciaal dat de gemeente bij elk initiatief een zorgvuldige afweging maakt tussen nut en noodzaak. De gemeente heeft daarbij een belangrijke rol in het vinden van de balans tussen groei, het behoud van leefbaarheid, het aanbieden van voldoende voorzieningen en een efficiënte inzet van financiële middelen. Bovendien zijn er enkele vraagstukken die aandacht vragen, zoals de twee gemeentelijke zwembaden die het einde van hun technische levensduur naderen.

Dit vereist een strategische aanpak waarbij zowel de behoeften van de inwoners, de benodigde tijd voor planvorming als de financiële haalbaarheid en realisatie

3

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

nauwkeurig moeten worden overwogen. Hetzelfde geldt voor andere maatschappelijke voorzieningen in verouderd gemeentelijk vastgoed, waarvoor een strategische afweging noodzakelijk is. Op basis van deze visie kan de gemeente heldere keuzes maken over welke maatschappelijke voorzieningen prioriteit krijgen bij het realiseren van haar maatschappelijke doelen. Daarbij wordt gekeken naar ‘wie’ verantwoordelijk is voor de ontwikkeling en het aanbieden van deze voorzieningen. Het gaat daarbij om de vraag of de verantwoordelijkheid bij de gemeente ligt (bijvoorbeeld door wettelijke verplichtingen) of bij maatschappelijke partners. Daarnaast moet de gemeente een rol definiëren voor haar eigen betrokkenheid bij het aanbieden van deze voorzieningen. Kortom, de gemeente Zuidplas staat voor een uitdagende toekomst, waarin groei, veranderende bevolkingssamenstellingen en actuele ontwikkelingen, zoals de twee verouderde zwembaden, om een proactieve en toekomstgerichte aanpak vragen. Het is van essentieel belang dat er niet alleen naar de korte termijn wordt gekeken, maar vooral ook naar de lange termijn, waarbij maatschappelijke voorzieningen op een duurzame en verantwoorde wijze worden gerealiseerd.

1.2 Wat houdt een visie op maatschappelijke voorzieningen in? Maatschappelijke voorzieningen zijn voorzieningen die een bijdrage leveren aan de maatschappelijke doelen van een gemeente (of dorpskern) en voorzien in de behoefte van de inwoners binnen de gemeente (of dorpskern). Specifiek wordt met de term ‘maatschappelijke voorziening’ een gebouw of een terrein met een publieke functie bedoeld, waarbij de gemeente faciliterend is of financieel ondersteunt. Het gaan dan bijvoorbeeld om sporthallen en -velden, scholen, dorpshuizen en bibliotheken. Bij een aantal van deze voorzieningen heeft de gemeente ook een wettelijke taak, bijvoorbeeld bij onderwijshuisvestiging en bewegingsonderwijs. Een visie op maatschappelijke voorzieningen beschrijft hoe de gemeente in de toekomst wil omgaan met de organisatie en ontwikkeling van voorzieningen die ten goede komen aan de inwoners van Zuidplas. Het gaat daarbij om de volle breedte aan voorzieningen op het gebied van zorg, welzijn, gezondheid, onderwijs, kinderopvang, buitenschoolse opvang, sport (binnen en buiten), spelen en bewegen, cultuur, openbare ruimte, ontmoeten en recreatie. Een belangrijk vraagstuk in de visie is de beschikbaarheid van voorzieningen voor alle inwoners.

In dat kader zullen de volgende aspecten behandeld worden: Capaciteit en aanbod: ▪ Is er voldoende aanbod van verschillende soorten voorzieningen in alle dorpen? ▪ Hoe is de kwaliteit van het bestaande aanbod? ▪ Welke mogelijkheden zijn er om de kwaliteit van dit aanbod te verbeteren? Relevantie van voorzieningen: ▪ Sluiten de voorzieningen aan bij de behoeften van maatschappelijk partners en de gemeente? ▪ Draagt het aanbod bij aan de maatschappelijke opgaven en doelen? Efficiëntie in gebruik van capaciteit: • Wordt er efficiënt omgegaan met de beschikbare capaciteit, zowel bestaande als toekomstige? • Zijn de voorzieningen multifunctioneel en flexibel inzetbaar? Om het gewenste toekomstige voorzieningenniveau in Zuidplas te optimaliseren, is een integrale beschouwing en afstemming tussen meerdere domeinen noodzakelijk.

4

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

1.3 Abstractieniveau Er is behoefte om een duidelijke visie te ontwikkelen rondom maatschappelijke voorzieningen met daarin richtinggevende kaders, in samenhang met de integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein. Welke voorzieningen heeft Zuidplas nodig en waarom? Zijn er te veel of te weinig? Hoe kunnen er prioriteiten gesteld worden en hoe wordt bepaald welke verantwoordelijkheden bij de gemeente of maatschappelijke partners worden belegd? Deze en andere vragen worden in de visie opgenomen. De concrete vertaling naar acties, inspanningen of vervolgprojecten (het ‘hoe en wat’) volgt na dit onderzoek in de vorm van een uitvoeringsprogramma voor de hele gemeente, inclusief het voorzieningenprogramma voor Cortelande. De visie dient uiteindelijk als instrument om strategische afwegingen te maken ten aanzien van maatschappelijke voorzieningen voor de bestaande dorpskernen en Cortelande. Zie ook hoofdstuk 3 Strategische thema’s en uitgangspunten.

2. Beleidsambities De beleidsambities van de gemeente worden meegenomen bij de ontwikkeling van de visie op maatschappelijke voorzieningen. Dit betreft zowel vastgesteld beleid als beleidsdocumenten die nu in ontwikkeling zijn. Zo wordt er parallel aan het opstellen van deze visie ook gewerkt aan het opstellen van een integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein, de herijking van de cultuurvisie en de herijking van het gemeentelijke subsidiebeleid. Er vindt binnen de gemeentelijke organisatie nauwe afstemming plaats met de opstellers over de inhoud en het toekomstperspectief van deze documenten. In bijlage 1 een overzicht van de relevante beleidsdocumenten voor het opstellen van de visie op maatschappelijke voorzieningen.

3. Strategische thema’s en uitgangspunten Over onderstaande strategische thema’s en uitgangspunten wordt het gesprek aangegaan met de gemeenteraad. De raad wordt aan de voorkant betrokken om na te denken over de uitgangpunten voor dit onderzoek. Belangrijk aandachtspunt is dat het hier gaat om een visie op maatschappelijke voorzieningen in de breedste zin van het woord en niet om de uitwerking van individuele objecten. De uitvoering hiervan komt voort uit deze visie. Het gesprek met de raad is bedoeld om te kijken of de uitgangspunten de lading voldoende dekken om een visie op hoofdlijnen te ontwikkelen. Zijn er belangrijke elementen die we in de uitgangspunten missen? Zijn er elementen waar we extra aandacht aan moeten besteden? Voor het ontwikkelen van de visie op maatschappelijke voorzieningen zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: Thema 1: omvang van het voorzieningenniveau Op basis van de maatschappelijke opgave die in kaart wordt gebracht, bepalen we per dorp (wijk en buurtniveau) en gemeentebreed de omvang en behoefte aan voorzieningen.

De gewenste omvang aan voorzieningen wordt bepaald op basis van: ▪ Aantal inwoners en veranderende samenstelling naar leeftijdsgroepen; ▪ Veranderende samenstelling naar leefstijlen en huishoudtypen; ▪ Te verwachten effecten van beleidsspeerpunten op behoefte aan voorzieningen; ▪ De trends en ontwikkelingen en wat in de omgeving en landelijk gebruikelijk is om te doen. Uitgangspunt 1: we stemmen de omvang en behoefte af op demografische ontwikkelingen De omvang en behoefte aan voorzieningen worden afgestemd op de demografische ontwikkeling en de veranderende samenstelling van de bevolking, waarbij rekening wordt gehouden met leeftijdsgroepen, leefstijlen, huishoudtypen en de verwachte effecten van beleidsprioriteiten en trends.

5

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

Thema 2: de aard van het voorzieningenniveau De aard van het voorzieningenniveau gaat over de kwalitatieve aspecten van de voorzieningen in de gemeente Zuidplas. Dit thema richt zich op de manier waarop voorzieningen worden vormgegeven en georganiseerd om optimaal aan te sluiten bij de behoeften van de inwoners. Het gaat niet alleen om wat er nodig is, maar vooral om hoe en waar voorzieningen het beste kunnen worden aangeboden om de leefbaarheid te verbeteren. Hierbij staan vier uitgangspunten centraal: Uitgangspunt 2: we gaan voor samenhang en clustering van voorzieningen Onderzocht wordt of het bundelen van verschillende voorzieningen op één locatie (zoals multifunctionele centra) meerwaarde biedt. Dit gebeurt door te kijken naar inhoudelijke voordelen, de behoeften van verschillende bevolkingsgroepen (weefplekken), en de voorkeuren van gebruikers. Uitgangspunt 3: we zoeken naar evenwicht in schaalniveau en spreiding Voorzieningen worden gerealiseerd op basis van een voorzieningenladder, waarbij de mobiliteit van doelgroepen, de voorkeuren van verschillende leefstijlen, en beschikbare locaties worden geanalyseerd. Dit helpt om te bepalen welke voorzieningen dichtbij moeten zijn en welke op een grotere afstand gerealiseerd of in stand gehouden kunnen worden.

Uitgangspunt 4: we formuleren met elkaar een niveau van basisvoorzieningen waar de gemeentelijke overheid zich verantwoordelijk voor voelt In het Referentiebeeld maatschappelijke voorzieningen Zuidplas 2021-2023 is een onderscheid gemaakt in drie categorieën: 1. noodzakelijke voorzieningen (wettelijke taak), 2. wenselijk basisniveau maatschappelijke voorzieningen in de dorpen en 3. wenselijke gemeentebrede voorzieningen. Categorieën 2 en 3 worden herijkt op basis van de ontwikkelingen in Zuidplas. Uitgangspunt 5: de kwantitatieve behoefte kan wijzigen en in de uitwerking willen we ruimte houden om per voorziening te beoordelen of deze tijdelijk of permanent moet zijn Op basis van de veranderende behoefte aan voorzieningen, wordt per voorziening beoordeeld of deze tijdelijk of permanent moet zijn. Dit zorgt ervoor dat de voorzieningen aansluiten bij de dynamiek in de vraag.

Thema 3: kaders, beleidsuitgangspunten, rol en organisatie gemeente Om de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen in Zuidplas op een consistente en transparante manier te sturen, is het cruciaal om heldere kaders en beleidsuitgangspunten vast te stellen. Deze uitgangspunten fungeren als richtlijnen voor de gemeente om weloverwogen beslissingen te nemen over de realisatie en ondersteuning van voorzieningen. Hierbij zijn er verschillende perspectieven mogelijk, wat ruimte biedt voor discussie. De volgende uitgangspunten zijn daarbij van belang:

6

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

Uitgangspunt 6: we scherpen de gemeentelijke rol per type voorziening aan De gemeentelijke rol moet per type voorziening en verzorgingsgebied, gedefinieerd worden. Bepaald moet worden welke voorzieningen noodzakelijk zijn voor de samenleving, rekening houdend met wettelijke verplichtingen en de specifieke behoeften van Zuidplas. Er kan echter discussie ontstaan over de mate van betrokkenheid, welke voorzieningen echt als basisvoorzieningen moeten worden beschouwd, organisatie en dienstverlening, en de omvang van eventuele (financiële) bijdragen. Uitgangspunt 7: we maken gebruik van een afwegingskader om prioriteiten te stellen De gemeente zou prioriteit moeten geven aan voorzieningen op basis van de verhouding tussen vraag en aanbod, de aard van de voorzieningen en de financiële haalbaarheid. Het opstellen van een afwegingskader is essentieel om voorstellen en plannen te beoordelen. Uitgangspunt 8: we analyseren welke verschillende vormen van beheer en exploitatie er zijn voor gemeentelijke accommodaties en wat passend is voor Zuidplas Op basis van de ontwikkelde visie op maatschappelijke voorzieningen wordt op hoofdlijnen een analyse uitgevoerd van verschillende exploitatie- en beheermodellen. De bestaande modellen worden beschreven, de voor- en nadelen worden benoemd en bepaald wordt welke modellen het beste aansluiten bij de situatie in Zuidplas.

Dit kan per wijk of buurt tot verschillende conclusies leiden. Deze verkennende fase biedt een duidelijke richting voor verder, diepgaander onderzoek.

4. Participatie, communicatie en procesplanning Deze startnotitie wordt afgesloten met de hoofdlijnen voor het participatie- en communicatieproces en de planning om te komen tot de visie maatschappelijke voorzieningen. 4.1 Participatie en communicatie Tijdens het project gaan er gesprekken gevoerd worden met vertegenwoordigers van verschillende stakeholders. Deze gesprekken worden zoveel als mogelijk in gezamenlijkheid opgepakt met het visietraject dat doorlopen wordt voor de integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein, omdat de gemeente voor beide visies veelal met dezelfde in -en externe stakeholders te maken zal hebben. Dat zijn: Extern: • De maatschappelijke partners en private /commerciële aanbieders uit de domeinen sport, cultuur, onderwijs en gezondheid. Deze gesprekken hebben tot doel om de uitgangspunten voor de visie op maatschappelijke voorzieningen te bespreken, input en feedback op te halen. • Inwoners: we gebruiken het digitale inwonerspanel van de gemeente Zuidplas om input op te halen ten aanzien van de visie. Intern: • De ambtelijke organisatie: er gaan gesprekken gevoerd worden met de medewerkers van de disciplines cultuur, financiën, onderwijs, ruimtelijke ordening, sport en bewegen, vastgoed, welzijn en zorg (sociaal en maatschappelijk domein).

Dit om te zorgen dat de kennis van deze medewerkers, maar ook het beleid vanuit deze disciplines hun weg weten te vinden naar de visie op voorzieningen. De gesprekken met externe stakeholders worden opgepakt in een gezamenlijk te bewandelen participatietraject met de integrale visie op het sociale en maatschappelijke domein, waarbij de kernvraag is: wat voor gemeente willen wij zijn als het gaat om het bieden van een solide sociaal-maatschappelijk basis voor de inwoners van Zuidplas?

7

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

We maken gebruik van wat er al ligt De uitkomsten van de uitgebreide participatieprocessen die plaatsgevonden hebben bij de totstandkoming van de gebiedspaspoorten, gebruiken we als basis voor de sessies met externe stakeholders. De uitkomsten dienen vooral als startpunt om vervolgens een verdiepingsslag te maken. Omdat de visie op maatschappelijke voorzieningen een strategische visie is voor de lange termijn, steken we de gesprekken ook zoveel als mogelijk op dat niveau in. Daarom worden de gesprekken zoveel als mogelijk op dat niveau ingestoken. De focus ligt niet op knel- of aandachtspunten rond specifieke maatschappelijke voorzieningen in één van de dorpskernen. Die zijn grotendeels al aan de orde gekomen in de gebiedspaspoorten-trajecten voor Moerkapelle, Moordrecht en Zevenhuizen Interactieve sessies De bijeenkomsten worden zo interactief mogelijk ingericht. De bijeenkomsten vormen een combinatie van korte presentaties en open gedachtewisselingen over de ontwikkeling van de vraag/behoefte aan voorzieningen en andere daaraan gerelateerde zaken. Dit om te waarborgen dat alle stakeholders voldoende hun inbreng kunnen leveren. Deze sessies combineren we met de sessies voor het opstellen van de visie op het sociaal en maatschappelijk domein, om zo tot een efficiënte en op elkaar afgestemde participatie te komen.

De planning is een aantal bijeenkomsten te organiseren per thema in de periode januari tot en met maart 2025, waarin kwalitatieve gesprekken gevoerd worden met maatschappelijke partners. In diezelfde periode wordt ook kwantitatieve input opgehaald via het digitale inwonerspanel van Zuidplas. De specifieke thema’s worden nader bepaald, in afstemming met de trajecten voor de nieuwe Cultuurvisie en de Integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein. Het organiseren van deze bijeenkomsten wordt gedaan in lijn met het Kader Participatie. Daarbij richten we ons qua participatie op informeren, raadplegen en adviseren. Het te doorlopen participatietraject wordt nog nader ingevuld in de vorm van een communicatie- en participatieplan. 4.2 Planning De planning voor de visie op maatschappelijke voorzieningen en het participatieproces ziet er als volgt uit: 1. Startnotitie 2. Voorbereidingen visie 3. Opstellen visie 4. Participatie Oktober

November

December

Januari

Februari

Maart

April

Mei

Bestuurlijke momenten Portefeuillehouders /B&W Gemeenteraad

Mijlpalen raad De belangrijkste mijlpalen in de planning voor de realisatie van de voorzieningenvisie zijn: December 2024:

Januari 2025: Mei 2025:

8

Startnotitie besproken door de raad: • 3 december in de PC Samenleving • 10 december opiniërend in de raad 21 januari startnotitie besluitvormend in de raad Eindrapport visie maatschappelijke voorzieningen vastgesteld door de raad

Juni

Startnotitie visie maatschappelijke voorzieningen

9