Bijlage 1 Startnotitie herijking cultuurvisie Z24.002787

Startnotitie herijking cultuurvisie Gemeente Zuidplas

Startnotitie herijking Cultuurvisie

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 1.1. Aanleiding: waarom is een herijking van de cultuurvisie nodig? 1.2. Cultuurvisie – wat verstaan we eronder? 1.3. Abstractieniveau

2.

Landelijke en regionale ontwikkelingen

3.

Uitgangspunten voor het herijken van de cultuurvisie

4.

2

Participatie, communicatie en procesplanning 4.1 Participatie en communicatie 4.2 Procesplanning

Startnotitie herijking Cultuurvisie

1. Inleiding

Deze startnotitie is de opmaat naar de herijking van de cultuurvisie van Zuidplas. Dit eerste hoofdstuk beschrijft waarom het belangrijk is om de huidige cultuurvisie ‘Een hart voor cultuur’ te herijken en hoe deze visie samenhangt met bestaande visies of in ontwikkeling zijnde visies, beleidsdocumenten en ontwikkelingen die spelen binnen de gemeente Zuidplas. De startnotitie heeft als doel om de gemeenteraad de mogelijkheid te bieden om input mee te geven die belangrijk is voor het herijken van de cultuurvisie.

1.1 Aanleiding: waarom is een herijking van de Cultuurvisie nodig?

Tijdens de vorige collegeperiode werd de huidige cultuurvisie uit 2019 onder de naam: ‘Een hart voor cultuur’ vastgesteld. De thema’s toekomstbestendigheid, inclusieve samenleving en verbindend bestuur waren uitgangspunten in het toenmalige collegeprogramma en deze kwamen ook terug in de cultuurvisie. Het doel was: een vernieuwend cultuurbeleid dat toekomstbestendig is en aansluit bij de behoeften van de inwoners. Na de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 is de ambitie om ‘het huidige cultuurbeleid te continueren’ in het collegeprogramma opgenomen. Op 7 november 2023 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen om de cultuurvisie te herijken. De gemeente werkt op dit moment aan een nieuwe overkoepelende ‘integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein’. In die visie staat de vraag centraal: “Wat voor gemeente willen we zijn als het gaat om het bieden van een solide en sociale basis voor de inwoners van Zuidplas?”. In een snelgroeiende gemeente, waarbij duidelijke verschillen zijn tussen de dorpen maar ook overeenkomsten, is het van belang om ook de cultuurvisie opnieuw onder de loep te nemen. Ook werkt de gemeente aan een ‘visie op maatschappelijke voorzieningen’. In de startnotitie voor deze visie is opgenomen dat de gemeente inzicht wil krijgen in de huidige en toekomstige behoefte aan maatschappelijke voorzieningen in zowel de bestaande dorpen als in Cortelande.

Deze voorzieningen betreffen ook culturele voorzieningen. In die visie gaat het vooral om duidelijkheid over de huidige en toekomstige vraag naar voorzieningen, met betrekking tot capaciteit, samenhang en clustering, multifunctionaliteit, flexibiliteit, basis kwaliteitsniveau, spreiding en het schaalniveau (buurt, wijk, dorp of gemeentebreed). Om op die vragen antwoord te kunnen geven is het belangrijk om een kader te hebben waarin staat welke uitgangspunten de gemeente in de visie hanteert om haar voorwaardenscheppende rol voor het cultuurbeleid in te kunnen vullen.

1.2 Cultuurvisie: wat verstaan we eronder?

Cultuur is een breed begrip. Niet voor niets staat in de huidige cultuurvisie: “Cultuur is overal, van iedereen en van alle tijden”. De Raad voor Cultuur stelt in haar advies (2021) dat de kracht van cultuur groot is. Dit betreft de kracht om het leven zin, waarde, duiding en plezier te geven. Het rijk, de provincies en de gemeenten spelen allemaal een rol in het ondersteunen van het culturele veld. Dit doen zij omdat investeren in cultuur goed is voor het individu, voor de veerkracht in de samenleving én voor de economie. De huidige cultuurvisie geeft een goed beeld van de verschillende onderdelen van het cultuurbeleid, zoals: - kunst, erfgoed en cultuureducatie; - media, evenementen en volksfeesten; - dwarsverbanden met het ruimtelijk beleid, bijvoorbeeld op het gebied van recreatie, gebiedsontwikkeling en gebiedsprofilering; - dwarsverbanden met het preventieve beleid, bijvoorbeeld op het gebied van eenzaamheidsbestrijding, omgaan met dementie, arbeidsdeelname kwetsbare groepen en jongerenproblematiek. Op alle onderdelen kan een verdiepingsslag worden gemaakt. Vandaaruit kunnen dilemma’s en kansen worden meegenomen in de herijking van de cultuurvisie.

3

Startnotitie herijking Cultuurvisie

1.3 Abstractieniveau

Er is behoefte om de huidige cultuurvisie te herijken met als doel te komen tot een effectief en doelmatig beleid. De herijking hangt samen met de visie op maatschappelijke voorzieningen en de integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein. Voor al deze visies geldt dat duidelijk moet worden hoe prioriteiten gesteld worden en hoe bepaald wordt welke verantwoordelijkheden bij de gemeente of maatschappelijke partners worden belegd. Deze en andere vragen worden in de visies opgenomen en besproken met het maatschappelijk veld. De concrete vertaling naar acties, inspanningen of vervolgprojecten (het ‘hoe en wat’) volgt na het visietraject. Ook de herijking van het subsidiebeleid speelt daarbij een rol.

2. Landelijke en regionale ontwikkelingen

Het gemeentelijke cultuurbeleid staat niet op zichzelf. Op verschillende beleidsniveaus (landelijk, provinciaal en regionaal) zijn al kaders vastgesteld die van invloed (kunnen) zijn op de (herijking van de) cultuurvisie voor de gemeente Zuidplas. De landelijke overheid bepaalt welke onderwerpen wettelijk zijn verankerd. Op het gebied van cultuur zijn dat: • Het Bibliotheekwerk De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) wordt verder uitgebreid. Vanaf 2026 wordt een wettelijke zorgplicht opgenomen in de wet opgenomen. Dit betekent dat alle gemeenten een volwaardige bibliotheek moeten hebben. • Het Mediabeleid De Mediawet 2008 gaat veranderen. Het stelsel en de regelgeving rond lokale omroepen gaat de komende jaren fors op de schop. De wettelijke zorgplicht (en verplichte financiering) door gemeenten gaat verdwijnen. Daarnaast krijgen de meeste gemeenten te maken met een streekomroep in plaats van een lokale omroep. De landelijke overheid heeft ook een stimulerende functie. Via de Culturele Basisinfrastructuur (BIS) worden subsidies toegekend aan grote culturele instellingen en aan rijkscultuurfondsen. Binnen de gemeente Zuidplas zijn geen organisaties die in aanmerking komen voor een BIS-subsidie. Wel kunnen lokale organisaties soms aanspraak maken op (specifieke) subsidies vanuit een cultuurfonds.

In de regio Midden-Holland wordt nauw samengewerkt op het gebied van cultuur. Deze samenwerking is gericht op een zo hoog mogelijke deelname van inwoners uit de regio aan culturele activiteiten waarbij vraag en aanbod op elkaar aansluiten. Voor de komende periode zijn de speerpunten: Jongeren & Cultuur en Immaterieel Erfgoed & Ambachten. Naast deze onderlinge samenwerking is er ook een sterke samenwerking met de Provincie Zuid-Holland en het Ministerie van OCW. Door de toekenning van de status als stedelijke cultuurregio heeft de regio een goede landelijke positionering weten te krijgen. De afgelopen jaren is succesvol gewerkt aan de uitvoering van de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (2021-2024). Voor de voortzetting van deelname aan deze regeling is voor de periode 2025-2028 inmiddels een nieuwe aanvraag ingediend bij het Fonds voor Cultuurparticipatie. Stedenband Bückeburg Onder het lokale cultuurbeleid scharen we ook de stedenband met de Duitse partnergemeente Bückeburg. Deze stedenband heeft tot doel dat inwoners, via verenigingen en andere organisaties kennisnemen van elkaars cultuur. Het betreft een Europese (culturele, educatieve, sportieve en zakelijke) uitwisseling.

4

Startnotitie herijking Cultuurvisie

3. Uitgangspunten voor het herijken van de cultuurvisie

Voor het herijken van de cultuurvisie zijn acht uitgangspunten geformuleerd. De uitgangspunten sluiten aan bij de drie waarden uit de huidige cultuurvisie, te weten: a. Cultuur heeft een eigen intrinsieke waarde Deze waarde wordt ook benoemd in de Kabinetsnota ‘Cultuur in een open samenleving’ uit 2018. Hierin staat dat cultuur een eigen intrinsieke, ook wel innerlijke, waarde heeft: “Als uiting van allerdiepste gedachten of zielenroerselen, van schoonheid en verfijning, of juist van confrontatie of rauwheid’. Dit betekent dat cultuur al een doel op zich is en niet alleen een middel om een ander doel te bereiken. b. Cultuur zorgt voor verbinding in de samenleving Cultuur is van iedereen en voor iedereen en draagt bij aan de vitaliteit in de dorpen en de gemeente Zuidplas als geheel. c.

Door cultuur kunnen mensen zich ontplooien en ontwikkelen Cultuur maken, beleven en delen stimuleert creatief denken en doen. In onze snel veranderende samenleving is het belangrijk om de creatieve kracht van burgers te benutten. Deelname aan cultuur heeft een preventieve werking. Het draagt bij aan het voorkomen van problemen.

In het gesprek met de gemeenteraad over deze startnotitie is het vooral de bedoeling om de acht uitgangspunten die hieronder staan te bespreken. Vragen die daarbij aan de orde komen zijn: - Bieden de uitgangspunten voldoende houvast om de cultuurvisie te kunnen herijken? - Zijn er belangrijke elementen die missen? - Zijn er elementen waar extra aandacht aan gegeven moet worden? Zoals eerder aangegeven hangt de cultuurvisie nauw samen met de visie op maatschappelijke voorzieningen. De strategische afwegingen over de voorzieningen worden juist in die visie meegenomen. De cultuurvisie levert vooral de inhoudelijke input voor zowel de overkoepelende visie op het sociaal en maatschappelijk domein als de visie op maatschappelijke voorzieningen. De acht uitgangspunten zijn als volgt: Uitgangspunt 1: Cultuur draagt bij aan positieve gezondheid en mentaal welzijn Er is steeds meer aandacht voor Positieve Gezondheid. Daarbij gaat het, naast genezen, om preventie en zingeving. Uit diverse studies blijkt dat kunst en cultuur op verschillende manieren effect kunnen hebben op zowel de geestelijke als de lichamelijke gezondheid. Dit wordt ook al toegepast in ziekenhuizen en zorginstellingen (denk aan muziektherapie bij pijnbestrijding). De coronacrisis heeft veel bestaande problemen (zoals depressie, eenzaamheid, stress) scherper aan het licht gebracht.

Het beleven en maken van cultuur kan hier een positieve rol in spelen. Samenwerking tussen de culturele sector en partners in het sociaal domein is daarom essentieel. Uitgangspunt 2: De nabijheid van culturele voorzieningen is bepalend voor de mate van kansengelijkheid en inclusie Niet iedere inwoner komt in gelijke mate in aanraking met cultuur. Met name voor de jeugd is het belangrijk dat er voldoende mogelijkheden zijn om zich op cultureel gebied te ontwikkelen, ook als ze dat niet automatisch van huis uit meekrijgen. Het stimuleren van cultuureducatie is dan ook erg belangrijk. Daarnaast is het ook voor andere kwetsbare groepen (ouderen, statushouders, mensen met een beperking of afstand tot de arbeidsmarkt) van belang dat er in de directe nabijheid mogelijkheden zijn om kennis te maken met cultuur en hier ook aan mee te kunnen doen. Uitgangspunt 3: De bibliotheek is een knooppunt van kennis, contact en cultuur in de samenleving De maatschappelijke functies van de bibliotheek zijn wettelijk verankerd. Het gaat om de volgende functies: - ter beschikking stellen van kennis en informatie;

5

Startnotitie herijking Cultuurvisie

- bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; - bevorderen van lezen; - laten kennismaken met literatuur; - organiseren van ontmoeting en debat; - laten kennismaken met kunst en cultuur. Vanaf 2026 wordt een wettelijke zorgplicht opgenomen in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). Uitgangspunt 4: In een cultuurhuis (of cultuurcluster) kunnen culturele organisaties de krachten bundelen en zorgen voor verbinding en sociale cohesie in een gebied Op de vraag wat een cultuurhuis is, zijn verschillende antwoorden mogelijk. Voor de ene persoon is een cultuurhuis een gebouw, een fysieke ruimte, een ontmoetings- en samenwerkingsruimte. Deze vorm sluit aan op het bieden van een multifunctionele maatschappelijke ruimte per dorp (dorpshuis). Voor een ander is het gebouw niet zo belangrijk maar is het vooral een concept, een wijknetwerk. Hoe een cultuurhuis zich ontwikkelt kan op vele manieren. Het is vooral belangrijk dat partijen op een natuurlijke manier bij elkaar komen en tijdens het ontwikkelproces al naar elkaar toegroeien. Uiteindelijk gaat het erom dat alle partners ervan overtuigd zijn dat je samen meer voor elkaar kunt krijgen dan ieder apart. Uitgangspunt 5: De inzet van vrijwilligers, professionals en ondernemers in het culturele veld is onmisbaar Het culturele veld in gemeente Zuidplas is groot.

Naast de huidige culturele basisvoorzieningen (muziekonderwijs, bibliotheek, cultuureducatie, historische verenigingen, dorpshuizen) zijn er nog tal van voorzieningen die een belangrijke functie vervullen. Denk daarbij aan de stichtingen en verenigingen, waar honderden vrijwilligers actief zijn, maar ook (culturele) ondernemingen zoals bijvoorbeeld dansscholen. Vanuit het zorg- en welzijnsveld worden regelmatig culturele activiteiten opgezet waarbij professionals en vrijwilligers samen optrekken. De activiteiten hebben steeds vaker een flexibel karakter. In deze tijd vinden niet alle inwoners hun weg naar de bestaande organisaties. Het is dan ook zeker van belang dat er ruimte beschikbaar is waar men elkaar kan ontmoeten en activiteiten kan ondernemen. Dat kan zowel binnen, buiten, als online zijn (denk bijvoorbeeld aan broedplaatsen, openluchttheater, online platforms, etc.). Uitgangspunt 6: De kwaliteit van de leefomgeving wordt sterker door cultuur te integreren in de ruimtelijke plannen Cultuur als onderdeel van gebiedsontwikkeling staat in de huidige tijd onder druk. Om een gebied een eigen identiteit te geven is het toevoegen van culturele functies en gebiedsprofilering belangrijk. Tegelijkertijd zijn de beschikbare ruimte en middelen beperkt. Door cultuur te integreren in een gebiedsontwikkeling ontstaat er meer diversiteit in de dorpen.

Bovendien levert dit een bijdrage aan de zichtbaarheid van de culturele identiteit en aan de beleving van Zuidplas. Uitgangspunt 7: Evenementen en volksfeesten dragen bij aan een levendige gemeente en stimuleren de economie Jaarlijks vinden vele evenementen plaats in de gemeente Zuidplas. Het betreft dan zowel vieringen van nationale feestdagen en nationale herdenkingen, maar ook diverse andere niet-commerciële en commerciële evenementen en tradities, vaak ook met een regionale uitstraling. De gemeente heeft veelal een faciliterende en representatieve rol. Hoe groter de evenementen zijn, hoe groter de rol van de overheid op het terrein van vergunningen en veiligheid. Ook stuurt de gemeente aan op een zo duurzaam mogelijke organisatie van evenementen. Uitgangspunt 8: Regionale samenwerking op het gebied van cultuur geeft een extra impuls aan activiteiten In regionaal verband wordt gewerkt aan culturele onderwerpen. Processen worden in afstemming met landelijke fondsen, provinciale en lokale culturele instellingen gezamenlijk uitgewerkt en projecten worden geïnitieerd. Voor de Regio Midden-Holland was het uitgangspunt voor de culturele tafel, die in 2015 startte,

6

Startnotitie herijking Cultuurvisie

de gezamenlijke deelname aan de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit. De samenwerking is inmiddels versterkt en het aantal thema’s waarop samen wordt gewerkt is uitgebreid. Door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) heeft Regio Midden-Holland in 2024 de status als stedelijke cultuurregio toegekend gekregen. Deze status geeft de regio de kans om haar positie op het gebied van cultuur te versterken ten opzichte van het ministerie en binnen de provincie ZuidHolland. De erkenning als stedelijke regio biedt ook meer mogelijkheden om aanspraak te maken op eventuele regelingen en middelen om activiteiten mogelijk te maken.

4. Communicatie, participatie en procesplanning

Deze startnotitie wordt afgesloten met de hoofdlijnen voor het communicatie- en participatieproces en de planning om te komen tot de herijkte cultuurvisie.

4.1 Communicatie en participatie

Het communicatie- en participatieproces voor de herijking van de cultuurvisie loopt parallel met het proces van de integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein en de visie op maatschappelijke voorzieningen. Er wordt zoveel als mogelijk gezamenlijk opgetrokken, omdat de gemeente veelal met dezelfde interne- en externe stakeholders te maken heeft. Met interactieve bijeenkomsten worden uitgangspunten voor de visies besproken en input en feedback opgehaald. Ook bij de inwoners wordt input opgehaald voor de visies. Hiervoor wordt onder andere gebruik gemaakt van het digitale inwonerspanel van de gemeente Zuidplas. Het organiseren van de bijeenkomsten wordt gedaan in lijn met het Kader Participatie (informeren, raadplegen en adviseren). Het te doorlopen participatietraject wordt nog nader ingevuld in de vorm van een communicatie- en participatieplan.

4.2 Procesplanning a. Startnotitie Herijking cultuurvisie in de raad:

Januari/Februari 2025: 7 januari in de PC Samenleving 21 januari (opiniërend) 11 februari (besluitvormend)

b. Participatietraject

Januari/Februari/Maart 2025

c. Herijking cultuurvisie in de raad:

Mei 2025

7

Startnotitie herijking Cultuurvisie

-

Omdat de visie op maatschappelijke voorzieningen een strategische visie is voor de lange termijn, steken we de gesprekken ook zoveel als mogelijk op dat niveau in. Daarom worden de gesprekken zoveel als mogelijk op dat niveau ingestoken. De focus ligt niet op knel- of aandachtspunten rond specifieke maatschappelijke voorzieningen in één van de dorpskernen. Die zijn grotendeels al aan de orde gekomen in de gebiedspaspoorten-trajecten voor Moerkapelle, Moordrecht en Zevenhuizen Interactieve sessies De bijeenkomsten worden zo interactief mogelijk ingericht. De bijeenkomsten vormen een combinatie van korte presentaties en open gedachtewisselingen over de ontwikkeling van de vraag/behoefte aan voorzieningen en andere daaraan gerelateerde zaken. Dit om te waarborgen dat alle stakeholders voldoende hun inbreng kunnen leveren. Deze sessies combineren we met de sessies voor het opstellen van de visie op het sociaal en maatschappelijk domein, om zo tot een efficiënte en op elkaar afgestemde participatie te komen. De planning is een aantal bijeenkomsten te organiseren per thema in de periode januari tot en met maart 2025, waarin kwalitatieve gesprekken gevoerd worden met maatschappelijke partners. In diezelfde periode wordt ook kwantitatieve input opgehaald via het digitale inwonerspanel van Zuidplas.

De specifieke thema’s worden nader bepaald, in afstemming met de trajecten voor de nieuwe Cultuurvisie en de Integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein. Het organiseren van deze bijeenkomsten wordt gedaan in lijn met het Kader Participatie. Daarbij richten we ons qua participatie op informeren, raadplegen en adviseren. Het te doorlopen participatietraject wordt nog nader ingevuld in de vorm van een communicatie- en participatieplan. 1.1 Planning De planning voor de visie op maatschappelijke voorzieningen en het participatieproces ziet er als volgt uit: 1. Startnotitie 2. Voorbereidingen visie 3. Opstellen visie 4. Participatie Oktober

November

December

Januari

Februari

Maart

April

Mei

Bestuurlijke momenten Portefeuillehouders /B&W Gemeenteraad

Mijlpalen raad De belangrijkste mijlpalen in de planning voor de realisatie van de voorzieningenvisie zijn: December 2024:

Januari 2025: Mei 2025:

8

Startnotitie besproken door de raad: • 3 december in de PC Samenleving • 10 december opiniërend in de raad 21 januari startnotitie besluitvormend in de raad Eindrapport visie maatschappelijke voorzieningen vastgesteld door de raad

Juni