Bijlage 1 Sport- en accommodatievisie 2020-2030 A20.000238

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE 2020-2030 GEMEENTE ZUIDPLAS 5 MAART 2020

Auteurs

Dick Leijen Maurice Tepperik Project

Actualisatie sport- en accommodatievisie Zuidplas Betreft

Sport- en accommodatievisie Zuidplas Ons kenmerk

200038/001417/MT/MK Datum

5 maart 2020

Corsa A20.000238

© 2019 Hospitality Group

Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD SAMENVATTING

1

1 EEN NIEUWE SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE

4

1.1 De aanleiding

4

1.2 De aanpak

4

1.3 Leeswijzer

4

2 ANALYSE HUIDIGE SITUATIE

5

2.1 Inleiding

5

2.2 Sport en bewegen in Zuidplas

5

2.3 Inwoners en behoefte

7

2.4 De verenigingen en hun leden

11

2.5 Trends en ontwikkelingen

12

2.6 Binnensport

17

2.7 Buitensport

23

2.8 Conclusies en aanbevelingen

26

3 DE SPORTAMBITIES VAN ZUIDPLAS

29

3.1 Inleiding

29

3.2 Ambitie 1: In Zuidplas kan iedereen mee doen

29

3.3 Ambitie 2: In Zuidplas werken we zoveel mogelijk samen

30

3.4 Ambitie 3: In Zuidplas heeft de jeugd de toekomst

30

3.5 Ambitie 4: In Zuidplas kun je overal sporten in alle dorpen

31

3.6 Van ambities naar meetbare doelen

31

4 DE AANPAK OP HOOFDLIJNEN

32

4.1 Inleiding

32

4.2 Software

32

4.3 Hardware, de uitgangspunten

35

4.4 Het accommodatieplan

37

4.4.1

Gemeentebrede voorzieningen en accommodaties

37

4.4.2

Ontwikkelingen per dorp

39

5 FINANCIËN

42

5.1 Inleiding

42

5.2 Financiele impact software

42

5.3 Financiele impact hardware

42

BIJLAGE 1: GEZONDHEIDSMONITOR

45

BIJLAGE 2: SPREIDINGSKAART ACCOMMODATIES

46

BIJLAGE 3: BEHEERPLAN SPORTVELDEN ZUIDPLAS

48

BIJLAGE 4: SPELREGELS JEUGDFONDS SPORT EN CULTUUR

49

VOORWOORD ZUIDPLAS, SPORTIEF EN GEZOND IN BEWEGING Elk dorp heeft voorzieningen nodig. Basisvoorzieningen zijn sport, onderwijs, gezondheid, welzijn en cultuur. Het is een bekend gegeven dat sporten goed is voor de verbinding tussen mensen, jong en oud, met of zonder beperking en voor de gezondheid. Het is daarom van groot belang dat de gemeente Zuidplas, die zelf ook volop in beweging is, ruimte biedt voor iedereen om in verenigingsverband of individueel te kunnen sporten De laatste sportvisie dateert uit 2011. Hoog tijd dus voor een nieuwe visie die recht doet aan de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van sport in onze gemeente. Dat konden en wilden we als gemeente Zuidplas niet alleen, daar hadden we onze sportverenigingen heel hard voor nodig. We hebben daarom in de afgelopen tijd veel overleg gehad met veel van onze verenigingen. Deze clubs met hun talloze vrijwilligers zijn onmisbare basisspelers in onze sportieve infrastructuur. Een andere belangrijke speler in het veld is de Sportstichting Zuidplas. Ook zij hebben een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van deze visie. En ook de besturen van Op Moer en Swanla hebben zich als waardevolle teamspelers opgesteld in het proces. Tenslotte heeft de Adviesraad sociaal domein het team waardevol geadviseerd. Ik dank ook de Hospitality Group voor hun rol bij de totstandkoming van deze sport- en accommodatievisie.

Ik ben blij met en trots op deze visie in het belang van onze inwoners die willen sporten en bewegen. Een document waarin we beschrijven wat onze visie is en wat we nodig denken te hebben in de vorm van de “software” en de “hardware” om onze visie om te zetten in inclusief, duurzaam en toekomstbestendig sportbeleid. Jan Verbeek Wethouder sport

SAMENVATTING Zuidplas beschikt over een goede infrastructuur voor sport en bewegen. Veel inwoners zijn lid van een vereniging en er is een fijnmazig aanbod van binnen- en buitensportaccommodaties. Er is sprake van een traditionele sport- en verenigingencultuur met verenigingen die sterk verankerd zijn in de samenleving. Toch is er ook werk aan de winkel in Zuidplas. Er zijn veranderingen nodig om deze infrastructuur toekomstbestendig te maken en/of te houden. Die veranderingen zijn nodig omdat:  De sportdeelname onder de jongste jeugd iets achter blijft.  Het ongeorganiseerd sporten en bewegen achter blijft. Daar ligt ook een rol voor de gemeente. Met name op het gebied van de openbare ruimte en voorzieningen, waar de groei in sportdeelname landelijk gezien het hoogst is.  Er op dit moment krapte is in de binnen- en buitensportaccommodaties. Door groei van Zuidplas staat de capaciteit van buitensport onder druk en is er tijdens verenigingsuren geen functionele binnensportruimte meer beschikbaar. Dit terwijl er overdag sprake is van veel leegstand en een lage bezetting van de accommodaties.  Er weliswaar veel aanbod is, maar het gros (althans de binnensport) sterk verouderd is.  De bevolking de komende jaren naar verwachting sterk gaat groeien. Dat gaat natuurlijk leiden tot een stevig groeiende vraag naar sport en bewegen.

 Naast de groei van Zuidplas ook de samenstelling van de bevolking zal veranderen:  Meer jeugd, dus dat versterkt de vraag/behoefte.  Veel meer senioren, waardoor de vraag/behoefte ook inhoudelijk zal wijzigen.  De leefstijlen zullen iets veranderen. Door mogelijke woningbouwontwikkelingen komt er waarschijnlijk een grote groep nieuwe inwoners naar Zuidplas, waar de volwassenen waarschijnlijk iets minder op hebben met het dorpse verenigingsleven en meer ongebonden willen sporten. In dit rapport wordt een serie maatregelen beschreven om de sportinfrastructuur aan te passen aan deze ontwikkelingen. Die maatregelen zijn verdeeld naar software en hardware en ingebed in vier ambities. De ambities voor Zuidplas zijn: 1. In Zuidplas kan iedereen meedoen 2. In Zuidplas werken we zoveel mogelijk samen 3. In Zuidplas heeft de jeugd de toekomst 4. In Zuidplas kun je overal sporten in alle dorpen De ambities zijn vertaald naar de volgende doelen voor 2023:  In 2023 is het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen minimaal op het niveau van het landelijk gemiddelde (o.b.v. cijfers RIVM);  In 2023 is het aantal kinderen dat wekelijks voldoende sport, gestegen tot minimaal het regionale gemiddelde (o.b.v.

cijfers GGD) en is het percentage lidmaatschappen van inwoners t/m 10 jaar gestegen tot minimaal het landelijk gemiddelde;  In 2023 is 25% van de sportverenigingen in de gemeente Zuidplas een Open Club (o.b.v. de definitie van NOC*NSF);  In 2023 kun je bij alle sportaanbieders (sociaal) veilig sporten en word je positief gestimuleerd (er zijn geen meldingen van grensoverschrijdend gedrag).  Is er voldoende aanbod voor binnen- en buitensport, goed verdeeld over de dorpen. De normering van de sportbonden is hierbij het uitgangspunt. Om de ambities waar te maken en doelen te realiseren, moet een aantal zaken worden opgepakt. De acties zijn onderverdeeld naar software (programma’s en activiteiten) en hardware (accommodaties en openbare voorzieningen).

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

01 | 49

Met betrekking tot software wordt ingezet op:  Stimulering van sport bij kinderen door kinderen vroegtijdig kennis te laten maken met sport en hen het plezier van sport en bewegen te laten ervaren. Dit door een vernieuwend aanbod dat aansluit bij de belevingswereld van kinderen en door een verbinding tussen sport en bewegen op school en het aanbod bij verenigingen of andere sportaanbieders.  Versterken kwaliteit van bewegen (in het bewegingsonderwijs) door ondersteuning te geven aan scholen om meer en voor de jeugd aantrekkelijker aanbod mogelijk te maken. Hierdoor wordt motorische ontwikkeling versterkt en kan uitval preventief worden voorkomen.  Jeugdfonds Sport en Bewegen om sporten financieel mogelijk te maken voor ieder kind. Door de regeling te handhaven is sport en bewegen voor meer kinderen mogelijk.  Ondersteunen van verenigingen bij de ontwikkeling naar een ‘Open Club’. Een open club die midden in de samenleving staat, samenwerkt met andere organisaties en continu in beweging is om de leden en potentiële leden te bedienen en stimuleren naar een gezonde leefstijl.  Creëren van een veilig sportklimaat voor een sociale, veilige omgeving waarin iedereen zich thuis voelt en op eigen niveau kan sporten en bewegen.

 Het inrichten van een sportloket bij Sportstichting Zuidplas voor inwoners, verenigingen en overige organisaties die hulp en/of ondersteuning nodig hebben op het gebied van sport en bewegen.  In samenwerking met Sportstichting Zuidplas oprichten van een sportadviesraad om de samenwerking tussen verenigingen verder te versterken, maar ook om een gezamenlijke vuist in het domein van sport en bewegen te kunnen maken. Met betrekking tot hardware zijn in het rapport de volgende uitgangspunten gesteld voor een toekomstbestendige sportinfrastructuur:      

Bouwen van (of ombouwen tot) functionele gym- en sportzalen. Renovatie/vernieuwbouw bestaande binnensportaccommodaties. Multifunctionele binnensportaccommodaties. Naar moderne en open sportparken. Versterken van de ongeorganiseerde sportmogelijkheden in de buitenruimte. Duurzaamheid centraal.

Op basis van deze uitgangspunten zijn adviezen en verbetervoorstellen per dorp en voor Zuidplas in totaliteit uitgewerkt. Het betreft op hoofdlijnen:  Gemeentebreed een nieuwe zwemvoorziening, een nieuwe sporthal en aanpassingen in de openbare ruimte voor de ongeorganiseerde sporter.  In Moerkapelle een uitbreiding van de voetbalaccommodatie en renovatie of nieuwbouw van het dorpshuis/sporthal op Moer.  In Moordrecht een ontwikkeling van sportpark ’t Ambacht, aanpassingen aan de korfbalvelden en een renovatie of nieuwbouw van de sporthal.  In Nieuwerkerk aan den IJssel aanpassingen aan de korfbalvelden, het vervangen van een bestaande gymzaal voor een multifunctionele zaal en optioneel het toevoegen van een extra sporthal of blaashal.  In Zevenhuizen het verhuizen van de buitensportaccommodatie en het renoveren of nieuw bouwen van de binnensportaccommodatie. De adviezen en verbetervoorstellen hebben vanzelfsprekend financiële gevolgen. Voor de software betekent dit een structurele bijdrage van €145.000,- per jaar, exclusief de bijdrage vanuit het jeugdfonds sport en cultuur. UITGAVEN

Structureel

Sportstimulering

€ 65.000

Verenigingsondersteuning

€ 80.000

Totaal

€ 145.000

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

02 | 49

Met betrekking tot hardware leveren de adviezen en verbetervoorstellen op korte, middellange/lange termijn een aantal investeringen op. Voor een deel kunnen de investeringen worden gedekt uit bestaande MJOP’s van accommodaties of vanuit het huisvestingsplan onderwijs (t.b.v. binnensport) en reserveringen vanuit GREX die al in de begroting zijn opgenomen (t.b.v. buitensport). Ten aanzien van een nieuwe zwemvoorziening zijn ook enkele alternatieve scenario’s denkbaar. Vanaf 2025 zijn de ontwikkelingen op dit moment nog niet zeker. De ontwikkeling van het Middengebied is hierin erg bepalend. Samengevat levert dit een investeringsoverzicht op zoals u in het hoofdstuk financiën kunt raadplegen. Noemenswaardig is dat veel van de investeringen indicatief zijn. Nader onderzoek en bijbehorende keuzemogelijkheden met bijbehorende ramingen zijn nodig om tot een concrete investering te komen. De adviezen en verbetervoorstellen zijn gebaseerd op diverse trends en ontwikkelingen, waaronder een bevolkingsprognose. Het College van B&W onderzoekt momenteel de haalbaarheid van diverse woningbouwplannen. De besluitvorming hiervan en de ontwikkeling van de bevolking hierop wordt nauwgezet gevolgd om vervolgens de daaruit vloeiende vraag/behoefte aan accommodaties te herijken en waar nodig te herzien. De looptijd van de sport –en accommodatievisie is 10 jaar.

De aanbeveling is om het accommodatiebeleid op basis van de genoemde ontwikkelingen binnen deze looptijd te herzien.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

03 | 49

1

EEN NIEUWE SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE

1.1

DE AANLEIDING

Sport en bewegen zijn bij uitstek geschikt om een rol te spelen in de maatschappelijke opgave van de gemeente. Zo draagt sporten en bewegen bij aan gezondheid van inwoners en versterkt het de leefbaarheid van buurten en dorpen. Maar men sport en beweegt toch vooral omdat het zo ontzettend leuk kan zijn. De kracht van sport en bewegen kan worden ingezet om Zuidplas leuker, gezelliger, vitaler en leefbaarder te maken. De huidige sportvisie voor de gemeente Zuidplas dateert uit 2011. De gemeente ziet enkele ontwikkelingen op zich afkomen die om een nieuwe gemeentelijke visie op sport, bewegen en accommodaties vragen. Potentiële sporters gedragen zich steeds meer als ‘consument’ en steeds minder als ‘traditioneel verenigingslid’. Het is al jaren niet meer vanzelfsprekendheid dat leden van een vereniging zich inzetten voor die vereniging (als bestuurs- of kaderlid, als trainer, et cetera). Ook de wensen op het gebied van sport veranderen (meer afwisseling, minder verplichtend, minder vaste tijden). Daarbij verandert ook de samenstelling van de bevolking. Het aantal ouderen groeit en ook de vraag naar geschikte en toegankelijke accommodaties vanuit andere sectoren (zorg en gezondheid, sociaal domein) zal toenemen. En ‘last but not least’ geldt dat de gemeente in aantal inwoners groeit en de komende jaren naar alle waarschijnlijkheid nog stevig zal doorgroeien.

Er worden in alle dorpen nieuwe huizen gebouwd, wat inmiddels zijn gevolgen heeft voor de behoefte aan sportaccommodaties. In de toekomst zal die behoefte nog verder doorgroeien.

1.2

DE AANPAK

De gemeente Zuidplas heeft daarom het initiatief genomen om een nieuwe sport- en accommodatievisie 20202030 op te stellen. Dat project is in het najaar van 2018 gestart. Dit is het eindrapport van dat project. Het rapport is tot stand gekomen door middel van een grondig en interactief proces, waaraan veel verschillende organisaties en verenigingen een bijdrage hebben geleverd. Er is gebruikt gemaakt van verschillende methoden om input en informatie te verzamelen. Voorbeelden daarvan zijn:       

Bijeenkomsten met sportverenigingen en sportaanbieders Enquête onder binnen- en buitensportverenigingen Inwonerspanel met deelname van 400 inwoners Adviesvraag aan Adviesraad Sociaal Domein Adviesvraag aan Jongerenraad Individuele gesprekken met exploitanten Individuele gesprekken met enkele sportverenigingen

Alle input is verwerkt tot een concepteindrapport. Dat conceptrapport is eind januari 2020 en op 3 februari besproken met exploitanten en met de verenigingen. De reacties zijn vervolgens verwerkt waarna het concept nogmaals op 19 februari is voorgelegd aan verenigingen. Daarna is dit eindrapport uitgebracht.

1.3

LEESWIJZER

Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 treft u een analyse aan van de huidige situatie en van de ontwikkelingen binnen de wereld van sport en bewegen en de gemeente Zuidplas. De analyse is in hoofdstuk 3 vertaald naar een viertal ambities die de kapstok vormen voor het beleid in de komende jaren. De ambities zijn in hoofdstuk 4 vertaald naar concrete doelen en sluiten aan bij de ambities uit het Nationaal Sportakkoord. Per ambitie is in hoofdstuk 4 de aanpak op hoofdlijnen uitgewerkt. In hoofdstuk 5 eindigen we het rapport door de financiële consequenties van het beleid op hoofdlijnen te beschrijven.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

04 | 49

2

ANALYSE HUIDIGE SITUATIE

2.1

INLEIDING

In dit hoofdstuk is de huidige situatie in Zuidplas geanalyseerd en kijken we vooruit naar trends en ontwikkelingen die op ons af komen. We starten met het in kaart brengen van het huidige sport- en beweeggedrag van inwoners in Zuidplas. Daarna gaan we achtereenvolgens in op de inwoners en de behoefte aan sport en bewegen, de trends en ontwikkelingen, het aanbod van binnensportaccommodaties (inclusief de beide zwembaden) en het aanbod van buitensportaccommodaties. We sluiten het hoofdstuk af met een bondige samenvatting van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen.

2.2

SPORT EN BEWEGEN IN ZUIDPLAS

SPORTEN EN BEWEGEN De sport- en beweegdeelname in Zuidplas is lager dan landelijk gemiddeld. Het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen is in Zuidplas 48%. Landelijk ligt dat percentage op 51,7%. De beweegrichtlijnen zijn vastgesteld en onderbouwd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en zijn als volgt samen te vatten:  Jeugd 4-18 jaar: 1 uur per dag matig intensief bewegen en 3x per week spier- en botversterkende activiteiten.  Volwassenen en ouderen: 2,5 uur per week matig intensief bewegen en 2x per week spier- en botversterkende activiteiten. Er zijn verschillen in de sport- en beweegdeelname tussen de dorpen van Zuidplas, maar géén van de vier dorpen haalt het niveau van het landelijke gemiddelde. Ten opzichte van de GGD-regio (Hollands Midden) blijft het percentage zelfs nog verder achter. Zie tabel 1 voor het overzicht. Plaats/Regio

% Inwoners voldoet aan beweegrichtijnen

% Wekelijks sporten

Moerkapelle

51

51

Moordrecht

49

49

Nieuwerkerk a.d. IJssel

47

52

Zevenhuizen

47

51

Zuidplas totaal

48

52

Nederland

51,7

51,3

GGD-regio Hollands Midden

53,7

53,6

Tabel 1: Percentage inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijnen en wekelijks sport (bron: sportopdekaart.nl)

In tabel 1 valt ook het percentage wekelijks sporten af te lezen. Hieruit blijkt dat het percentage inwoners dat wekelijks sport in Zuidplas hoger ligt dan landelijk gemiddeld. Wel blijft dit percentage enigszins achter op het gemiddelde in de GGD-regio Hollands Midden. LIDMAATSCHAP SPORTVERENIGINGEN Wanneer we inzoomen op de sportdeelname in Zuidplas in termen van lidmaatschappen van bij NOC*NSF aangesloten verenigingen, zien we dat dit in Zuidplas aanzienlijk hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Met uitzondering van de leeftijdscategorie 0-10-jarigen ligt het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging duidelijk hoger dan landelijk gemiddeld. Kijkend naar de grootste takken van sport, zien we dat er in Zuidplas meer dan gemiddeld aan gymnastiek, golf, korfbal, tennis, volleybal en zwemmen wordt gedaan.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

05 | 49

In tabel 2 is het percentage inwoners van Zuidplas dat lid is van een sportvereniging (uitgesplitst naar leeftijdsgroepen en naar enkele sporten) weergegeven en vergeleken met landelijke cijfers (Bron: Sport op de Kaart). Zuidplas

Nederland

Alle leeftijden

27,9%

25,0%

0 tot 10-jarigen

22,4%

23,0%

10 tot 25-jarigen

48,5%

45,0%

25 tot 45-jarigen

24,5%

22,0%

45 tot 65-jarigen

24,1%

22,0%

65 jaar en ouder

20,7%

17,0%

Atletiek

0,4%

0,8%

Golf

3,0%

2,1%

Gymnastiek

2,0%

1,6%

Hockey

1,4%

1,5%

Korfbal*

1,0%

0,4%

Tennis

3,3%

3,1%

Voetbal

6,6%

7,0%

Volleybal

1,0%

0,7%

Zwemmen

1,1%

0,8%

Tabel 2: Percentage inwoners dat lid is van een bij NOC*NSF aangesloten sportbond (bron: sportopdekaart.nl) *gebaseerd op aantallen KNKV

PREVENTIEAKKOORD EN GEZONDHEIDSMONITOR Naast het Nationaal Sportakkoord kent de nieuwe sport- en accommodatievisie een belangrijke verbinding met het Nationaal Preventieakkoord. Door de Rijksoverheid wordt in de ontwikkeling van lokale preventieakkoorden nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de verbinding met het lokale sportakkoord. Thema’s als overgewicht, roken en alcoholgebruik komen in het preventieakkoord nadrukkelijk terug en hebben in meer of mindere mate overlap met de visie op sport en accommodaties. Zo wordt in het preventieakkoord aandacht gevraagd voor kwetsbare doelgroepen en de verbinding van publieke gezondheid met het sociale en fysieke domein. Om de huidige gezondheid van inwoners in kaart te brengen, wordt iedere 4 jaar uitgevoerd door alle GGD’s de gezondheidsmonitor uitgevoerd. Daarnaast voert de regionale GGD (Hollands Midden) jaarlijks onderzoek uit door middel van de JGZ monitoringsrapportage (monitor jeugdgezondheidszorg). Uit deze onderzoeken komt het volgende naar voren:  De inwoners van de gemeente Zuidplas ervaren de eigen gezondheid beter dan landelijk gemiddeld.  Het aantal kinderen dat wekelijks sport blijft iets achter op dat van de GGD-regio.  Het aantal kinderen met gezond gewicht in Zuidplas is gelijk aan dat van de regio. Voor meer informatie verwijzen we graag naar de bijlage (bijlage 1: gezondheidsmonitor)

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

06 | 49

SAMENGEVAT Uit de analyse van het huidige sport en bewegen in Zuidplas komen de volgende conclusies naar voren:    

De sportdeelname (georganiseerd en ongeorganiseerd) is in totaliteit lager dan te doen gebruikelijk. Het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging ligt hoger dan landelijk gemiddeld. De lidmaatschappen aan verenigingen liggen in de categorie 0-10-jarigen iets lager dan landelijk gemiddeld. De eigen gezondheid wordt door de inwoners in Zuidplas beter beoordeeld dan landelijk gemiddeld.

Het is opvallend dat ondanks het hoge percentage inwoners dat lid is van een sportverenigingen, minder inwoners voldoen aan de richtlijnen voor voldoende sport en bewegen. Dit lijkt erop te wijzen dat vooral het ongeorganiseerd sporten achter blijft in Zuidplas. Voor de komende jaren ligt de uitdaging in het verhogen van het aantal inwoners dat voldoende sport en/of beweegt. Dit kan voornamelijk gerealiseerd worden door in te zetten op:  Vergroten van het aantal lidmaatschappen bij sportverenigingen in de categorie 0-10-jarigen.  Groei van het aantal inwoners dat ongeorganiseerd sport of beweegt. De wijze waarop deze ambities kunnen worden gerealiseerd, staat beschreven in hoofdstuk 4.

2.3

INWONERS EN BEHOEFTE

INWONERSSAMENSTELLING VAN DE DORPEN In totaal wonen er in 2019 zo’n 44.000 inwoners in Zuidplas, als volgt verdeeld over de 4 dorpen.

Grafiek 1: Aantal inwoners gemeente Zuidplas per dorp (bron: gemeente Zuidplas)

Hoewel ze tot één gemeente behoren, kennen de verschillende dorpen nadrukkelijk een eigen karakter en identiteit. In de volgende grafieken zijn de inwoners uitgesplitst naar leeftijd. Hieruit valt af te lezen dat de grootste groepen inwoners tot de categorie 45-54 jaar en 55-64 jaar behoren. Het aandeel inwoners tot en met 14 jaar is 17% en het aandeel ouderen van 65 jaar en ouder is 19%.

Procentueel

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

Aantallen

07 | 49

Grafieken 2 en 3: Aantallen en percentage inwoners gemeente Zuidplas per leeftijdscategorie (bron: gemeente Zuidplas)

De samenstelling van de vier dorpen naar leeftijden verschilt nauwelijks van de samenstelling van Zuidplas als geheel. De enige uitzonderingen hierop zijn:  Het aandeel ouderen ligt in Nieuwerkerk aan den IJssel iets boven het gemiddeld van Zuidplas.  Moerkapelle heeft met 22% een grootste aandeel jeugdigen tot en met 14 jaar. In Zuidplas ligt het gemiddeld op 17%. Over het algemeen is de sportdeelname van jeugd en jongeren in Nederland hoger dan die van ouderen. De jeugd weet doorgaans de weg naar het sportaanbod, waaronder het aanbod van sportverenigingen, goed te vinden. Voor de groep ouderen ligt dat gemiddelde aanzienlijk lager en moeten in veel gevallen drempels worden verlaagd om ze aan het sporten en/of bewegen te krijgen en te houden. DE LEEFSTIJLEN Niet alleen leeftijden van inwoners zijn interessant voor het sport- en accommodatiebeleid, maar zeker ook leefstijlen van inwoners. Mensen verschillen in de waarden en behoeften die ze hebben. Zo kiest de één voor een rustige woonomgeving buiten het centrum van de stad, terwijl de ander het liefst midden in de dynamische binnenstad woont. Voor de één is het belangrijk dat buren elkaar goed kennen en is de buurtbarbecue het hoogtepunt van het jaar, terwijl de ander dit vooral probeert te vermijden. Dit verschil in leefstijlen heeft ook een grote invloed op de behoefte aan en het gebruik van (sport)accommodaties.

Binnen sommige leefstijlen is sporten en bewegen vanzelfsprekend en weet men de weg naar de verenigingen en de accommodaties goed te vinden. Binnen andere leefstijlen is dat veel minder het geval en is stimulering meer op zijn plaats. Ook het type sport dat men beoefent en de wensen op het gebied van sport en bewegen verschillen sterk per leefstijl. In figuur 1 is de indeling naar leefstijlen van het onderzoeksbureau Marketresponse weergegeven. Het bureau deelt Nederlanders in op basis van 2 assen. Horizontaal onderscheidt het model individueel versus groepgeoriënteerde waarden en verticaal introvert versus extravert. Hierdoor ontstaan er vier kwadranten, die elk een kleur hebben gekregen. Voor ieder individu geldt dat één van de kleuren het meest bij je past en daarmee dominant is. Voor dorpen geldt vaak dat twee leefstijlen de meerderheid vormen.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

08 | 49

Figuur 1: Leefstijlen (MarketResponse)

Figuur 2: Leefstijlen vertaald naar voorkeuren van sport en bewegen (MarketResponse, www.leefstijlvinder.nl)

Per leefstijl verschillen de voorkeuren voor sport en bewegen. De rechterkant van het model (groene en gele leefstijlen) vertegenwoordigt inwoners die waarde hechten aan het sociale karakter van sport. Men beoefent vaker traditionele takken van sport en de harmonie en interactie met anderen is voor deze groep van groot belang. Aan de linkerkant van het kwadrant vinden we de individuele en vaker ook ongebonden sporter. Hier komt het vaker voor dat persoonlijke ontwikkeling, presteren en een doel stellen belangrijk worden gevonden. Voor inwoners met een groene leefstijl is sport en bewegen over het algemeen veel minder van belang. Ze zien minder vaak het nut en noodzaak ervan en moeten vaker gestimuleerd worden om in beweging te komen, zie figuur 2. In de volgende grafiek is de samenstelling van de bevolking van Zuidplas naar leefstijlen weergegeven.

Grafiek 4: Verdeling leefstijlen in de gemeente Zuidplas (Hospitality Group)

Kijkend naar de leefstijlen in de gemeente Zuidplas, valt op dat het grootste deel van de inwoners sterk groepgeoriënteerd is (gele en groene leefstijl). De grootste groep inwoners heeft een groene leefstijl. Voor deze groep is sport en bewegen niet altijd even vanzelfsprekend. De rode leefstijl komt relatief gezien het minst vaak voor. In de volgende grafieken zijn de verschillen tussen de dorpen in de gemeente Zuidplas weergegeven. De verschillen tussen de vier dorpen zijn niet groot. In alle gevallen kun je stellen dat inwoners vaker op zoek zijn naar harmonie en zekerheid en over het algemeen meer introvert gericht zijn.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

09 | 49

Over Nieuwerkerk aan den IJssel zou je kunnen zeggen dat de verhouding tussen individueel en groepgeoriënteerd het meest in balans is. Daar zul je naar verwachting relatief gezien meer individuele en ongebonden sporters zien.

Grafieken 5 t/m 8: Verdeling leefstijlen in de dorpen van de gemeente Zuidplas (Hospitality Group)

Concreet heeft de samenstelling van de dorpen naar leefstijlen de volgende effecten op de huidige en toekomstige vraag/behoefte aan sport en bewegen in het algemeen en aan accommodaties in het bijzonder:  In elk van de dorpen is de behoefte aan sporten in verenigingsverband groot. Dat is al gebeleken uit het percentage inwoners dat lid is van verenigingen, maar wordt nog eens onderstreept door de samenstelling naar leefstijlen. Bovendien geldt dat een groot deel van de sporters ook grote waarde hecht aan sporten in het eigen dorp.  Ook in de toekomst mag worden verwacht dat de sportverenigingen in de verschillende dorpen grote aantrekkingskracht blijven uitoefenen op de inwoners. Verwacht mag worden dat de groene en gele leefstijlen de meest voorkomende blijven in de dorpen. Juist die inwoners sporten bij voorkeur in groepsen verenigingsverband. Een daling van het aantal leden mag dus redelijkerwijs niet worden verwacht. Sterker nog, door de groei van het aantal inwoners (zie volgende paragraaf) mag een stijging worden verwacht.  Bovenstaande neemt niet weg dat gemeentebreed 43% van de inwoners een rode of blauwe leefstijl heeft. Binnen die leefstijlen is het animo voor sporten in verenigingsverband minder en zien we een hogere deelname aan individuele en ongeorganiseerde sporten.

Deze inwoners vinden hun weg doorgaans naar het commerciële aanbod (sportscholen) of de buitenruimte. In de sport- en accommodatievisie kan aan de behoeftes van deze groep inwoners tegemoet worden gekomen door de sportparken een bredere functie te geven en/of de mogelijkheden voor bewegen in de openbare ruimte te versterken. Deze behoefte is relatief en absoluut het grootst in Nieuwerkerk aan de Ijssel. GROEI BEVOLKING VERWACHT Belangrijk in het kader van voldoende sportaanbod is de te verwachten bevolkingsgroei in de gemeente Zuidplas. Het aantal woningen dat op dit moment en de komende jaren gerealiseerd gaat worden is aanzienlijk. De prognose in deze sportvisie zijn gebaseerd op de woningbouwprogrammering 2020 tot eind 2024. Hiervoor is gekozen omdat de woningbouwaantallen voor deze periode redelijk ‘hard’ zijn. In de genoemde periode worden er ruim 2400 woningen gebouwd verdeeld over onze dorpen. Momenteel worden in Zuidplas, met betrekking tot woningbouw, voor enkele grote locaties haalbaarheidsonderzoeken uitgevoerd. Het betreft onder andere Nieuwerkerk Noord en Moerkapelle Zuid. Daarnaast werkt Zuidplas aan een ontwikkelvisie voor het Middengebied. De uitkomsten van deze haalbaarheidsonderzoeken en studies kunnen leiden tot een uitbreiding van het woningbouwprogramma na 2024.

Voorgesteld wordt dan ook om deze sportvisie (met name het deel accommodatiebeleid) en de bijbehorende behoefteprognoses op gezette tijden tegen het licht te houden en waar nodig aan te passen.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

10 | 49

In het oog springend is uiteraard de gehele ontwikkeling van het Middengebied. De ontwikkeling van de Zuidplaspolder biedt een unieke kans om een aantrekkelijk woonmilieu voor een diverse doelgroep te creëren. Dichtbij de voorzieningen van grote steden en tegelijk dicht bij het Groene hart van Holland. Goed bereikbaar, duurzaam, te midden van groen en water. Niet voor niets wordt deze ontwikkeling de grootste in de zuidelijke randstad genoemd en kan veel impact hebben voor de schaalgrootte van Zuidplas. In het kader van de sportvisie gaan we in eerste instantie uit van de programmering van woningbouwaantallen tot eind 2024. Binnen de haalbaarheidsstudies zoals genoemd in deze sportvisie wordt ook de ontwikkeling van het middengebied meegenomen in de afwegingen. SAMENGEVAT Uit de analyse van de huidige en toekomstige vraag/behoefte komen de volgende conclusies naar boven:  57% van de inwoners hecht aan meer traditionele vormen van (team)sporten in verenigingsverband (groene en gele leefstijl). In de kleinere dorpen ligt dat percentage nog hoger. Het relatief hoge aandeel inwoners dat op dit moment lid is van een vereniging is dan ook niet verwonderlijk.  Zuidplas zal de komende jaren gaan veranderen:  Het aantal inwoners stijgt en daarmee ook de vraag/behoefte aan sporten en bewegen.

 De samenstelling van de bevolking naar leeftijdsklassen verandert:  De groep jeugd en jongeren neemt in absolute aantallen toe.  De groep ouderen neemt in absolute aantallen sterk toe.  De samenstelling van de bevolking naar leefstijlen zal waarschijnlijk veranderen (vanwege de nieuwe woningen in de gehele gemeente in het algemeen en de ontwikkeling van het middengebied in het bijzonder). De conclusies hebben de volgende consequenties met betrekking tot sport en bewegen in Zuidplas:  De behoefte aan sport en bewegen zal over de volle breedte (georganiseerd en ongeorganiseerd) toenemen. Daarbij geldt:  De stijging van het aantal kinderen (de grootverbruikers van de verenigingssport) versterkt de te verwachten stijging van de ledenaantallen van de verenigingen.  De stijging van het aantal jeugdigen zal leiden tot een grotere druk op bewegen in de buitenruimte en moet leiden tot een aangepast aanbod van verenigingen.  De stijging van het aantal senioren leidt tot een behoefte aan aangepast aanbod binnen verenigingen, bewegen in de buitenruimte, etc.  De behoefte aan ongeorganiseerd sporten, ook in de buitenruimte, zal naar verwachting nog sterker toenemen vanwege de veranderende samenstelling naar leefstijlen. Wat dit concreet betekent voor de gemeente en de afzonderlijke dorpen is neergelegd in hoofdstuk 4.

De sporten accommodatievisie geeft richting aan de koers voor de periode 2020 - 2030. Zeker met het oog op de verwachte groei van Zuidplas en het effect op de vraag/behoefte is aan te bevelen om de concrete uitvoeringsplannen met betrekking tot de accommodaties tussentijds te beoordelen en waar nodig te herzien.

2.4

DE VERENIGINGEN EN HUN LEDEN

Om tot de nieuwe sport- en accommodatievisie te komen, zijn de sportverenigingen en organisaties in en rondom het speelveld van sport en bewegen gevraagd naar hun wensen en eisen op het gebied van sport- en accommodatiebeleid. De verenigingen hebben de volgende onderwerpen ingebracht: SPORT EN BEWEGEN  Een groot deel van de sportverenigingen is zich bewust van de rol die het speelt in de samenleving. Sportverenigingen benoemen dat en spreken uit in de nabije toekomst een grote(re) rol in het sociale domein te willen en kunnen vervullen. Een aanbod voor kwetsbare inwoners en/of de steeds ouder wordende inwoner is daarbij een veelgehoord voorbeeld.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

11 | 49

 Om deze rol goed in te vullen – maar ook om als vereniging vitaal te blijven – zijn verenigingen op zoek naar samenwerking.  Allereerst is samenwerking onderling tussen verenigingen benoemd, maar ook domeinoverstijgende samenwerking met instanties en organisatie in de zorg, welzijn en met name het onderwijs worden als kansrijk gezien.  Om de sport in Zuidplas verder te stimuleren, is een roep om meer promotie en zichtbaarheid van het bestaande aanbod hoorbaar. Verenigingen zien graag meer mogelijkheden om het aanbod goed in beeld te krijgen bij potentiële nieuwe leden. Ook zien verenigingen, maar ook andere aanbieders, kansen om het aanbod in Zuidplas te vernieuwen zodat ook de jeugd de weg naar de vereniging weet te vinden.  Voor verenigingen en overige aanbieders is het niet altijd duidelijk waar ze terecht kunnen voor hulp en ondersteuning. Er zijn in Zuidplas meerdere organisaties die zich inzetten voor sport en bewegen en die op één of andere manier betrokken zijn. Daarnaast geven verenigingen aan graag actief ondersteund te worden op verschillende thema’s zoals ledenbehoud en/of groei, vrijwilligersbeleid, professionalisering en/of versterking van (bestuurlijk en technisch) kader en het aanvragen van subsidies en/of fondsen. Ten slotte speelt het creëeren van een veilig sportklimaat een steeds grotere rol voor verenigingen en andere sportaanbieders.

Het thema is maatschappelijk actueel en verenigingen zijn op zoek naar mogelijkheden om het sportklimaat voor eigen leden te verbeteren.  Voor een aantal verenigingen (tennis, korfbal, volleybal, rolschaats) is het thema topsport een belangrijke peiler voor het toekomstige sport- en accommodatiebeleid. Verenigingen geloven in de aantrekkingskracht van topsport voor de breedtesport (aantrekken nieuwe leden), maar ook voor het versterken van de onderlinge samenhang en trots in het dorp. ACCOMMODATIES De verenigingen zien nadrukkelijk kansen door de groei van het aantal inwoners van Zuidplas. Mede vanwege deze groei hebben de verenigingen de volgende punten naar voren gebracht:  Verenigingen ervaren een capaciteitsprobleem met betrekking tot binnensportaccommodaties. In de voor de vereniging acceptabele uren is er te weinig ruimte beschikbaar. Dit probleem is in de wintermaanden nog groter aangezien sporten als hockey en korfbal in die maanden juist binnen plaatsvinden. Verenigingen wijken in enkele gevallen uit naar accommodaties van commerciële aanbieders of zien zich genoodzaakt aanbod accommodaties buiten de gemeentegrenzen te zoeken. Binnensportverenigingen wijzen bij het capaciteitsprobleem ook naar de functioneel beperkte gym- en sportzalen.

De afmetingen van deze kleinere accommodaties maken ze minder of niet geschikt voor een groot deel van de verenigingen, zoals de korfbal-, hockey -en gymnastiekvereniging in Nieuwerkerk.  Naast het capaciteitsprobleem komt bij met name de verenigingen in Nieuwerkerk aan den IJssel het ontbreken van een ‘thuisgevoel’ aan bod. De verenigingen zijn genoodzaakt trainingen en wedstrijden in verschillende accommodaties in Zuidplas te organiseren. Het is niet mogelijk op alles te clusteren in één centrale accommodatie, waardoor binding tussen leden lastig blijkt.  Met betrekking tot de huidige accommodaties geven meerdere verenigingen en aanbieders aan dat de accommodaties verouderd zijn en niet meer voldoen aan huidige wensen en behoeften. De veiligheid in en om de accommodaties komt daarmee onder druk te staan. Ook is de bereikbaarheid en sociale veiligheid van en naar sportaccommodaties een belangrijk aandachtspunt voor verenigingen.

2.5

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

De wereld van sport en bewegen verandert continu. In het kader van de nieuwe sport- en accommodatievisie signaleren we een aantal belangrijke en relevante ontwikkelingen die mogelijk invloed hebben op de omvang van de behoefte of juist van invloed zijn op kwalitatieve aspecten van de toekomstige behoefte. Dat zijn bijvoorbeeld:    

De veranderende visie binnen het (primaire) onderwijs op bewegen en bewegingslessen. De functie van bewegen en sporten binnen het sociale domein. De veranderingen in het verenigingsleven. De veranderende voorkeuren van sporters.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

12 | 49

BEWEGINGSONDERWIJS De laatste jaren bewegen kinderen steeds minder en gaan de motorische vaardigheden van kinderen sterk achteruit. Goede motorische vaardigheden zijn van belang voor het ontwikkelen van een actieve leefstijl. Landelijk hebben sportbonden, gemeenten, het ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport, het onderwijs, de kinderopvang en maatschappelijke partners de handen ineengeslagen voor een meer motorisch vaardige jeugd. Dit vraagt met nadruk om samenwerking tussen de sectoren onderwijs, kinderopvang, zorg, welzijn en sport & bewegen. Binnen het onderwijs is bewegen en sporten volop in verandering. Binnen het Primaire Onderwijs bijvoorbeeld zijn de bewegingslessen anders ingericht dan in het verleden. De veranderingen kunnen als volgt worden samengevat:  Van klassikaal onderwijs, naar kleinere groepen die tegelijkertijd verschillende beweegvormen en beweeglijnen beoefenen.  Van uitsluitend de verplichte klokuren in de gymzaal, naar ook bewegen op andere momenten en andere locaties.  Van de traditionele sporten naar ook meer moderne sporten zoals free runnen, survival, et cetera. Ook binnen het Voortgezet Onderwijs, Middelbaar Beroepsonderwijs en Hoger Beroepsonderwijs zijn deze veranderingen zichtbaar. De veranderende kijk op bewegen en sporten heeft ook gevolgen voor de behoefte aan binnensportaccommodatie.

Gymzalen, met de traditionele belijning en de traditionele toestellen zijn onvoldoende functioneel. De gymzalen zijn nog te zeer gericht op het klassikale onderwijs en de traditionele sporten. Voor de komende jaren is de wens veel meer:  Binnensportaccommodaties die kunnen worden verdeeld in meerdere (vier) vlakken, waar kleinere groepen gelijktijdig verschillende vormen van bewegen of sporten kunnen beoefenen.  Grotere flexibiliteit in het gebruik van toestellen en materialen (bijvoorbeeld touwen kunnen verplaatsen naar elk van de vier vlakken).  Ruimer assortiment van toestellen, materialen en attributen voor modernere sporten.  Gebruik van audiovisuele hulpmiddelen. Enkele vooruitstrevende voorbeelden van deze veranderende behoeften zijn bijvoorbeeld de gymzaal van de toekomst en de beweegbox. Daarmee wordt niet bedoeld dat alle gymzalen op die wijze omgevormd moeten worden, maar een ontwikkeling naar meer multifunctionele accommodaties en minder traditionele gymzalen is wenselijk om aan de veranderende behoefte te voldoen. Beweegbox

Gymzaal van de toekomst

Figuur 3 en 4: Enkele voorbeelden van vernieuwende accommodaties voor bewegingsonderwijs.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

13 | 49

Deze ontwikkeling is ook voor Zuidplas relevant. Het percentage kinderen dat lid is van een sportvereniging is iets lager dan landelijk gemiddeld en ook de GGD signaleert een achterstand. Echter, het bewegingsonderwijs is eerst en vooral de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. Het is aan hen om vast te stellen of en in welke mate zij dergelijke vernieuwingen willen doorvoeren. Onze ervaring is dat schoolbesturen hier in hoge mate ontvankelijk voor zijn. SOCIALE DOMEIN Al jaren is er in Nederland de duidelijke ontwikkeling zichtbaar dat sport/bewegen een steeds belangrijkere rol krijgt binnen het sociale domein. Sport om te ontmoeten, snel te integreren, om leefbaarheid in wijken of buurten te versterken of om vitaal te blijven en op die manier mee te kunnen doen in de samenleving. Ook in Zuidplas is een stevige rol goed denkbaar. De groep senioren groeit snel en zij worden gemiddeld ook ouder. Ook voor mensen met een beperking is aanbod op het gebied van sport en bewegen wenselijk. De verenigingen (zie vorige paragraaf) signaleren deze mogelijkheden ook en willen een functie vervullen voor deze doelgroep. Daarbij geldt dat de rol die verenigingen kunnen vervullen sterk afhankelijk is van de zelfredzaamheid en vitaliteit van de doelgroep.

Om die rol beter te duiden is een model opgenomen dat is opgebouwd uit twee dimensies, te weten:  De vitaliteit, een combinatie van mobiliteit, gezondheidssituatie en ervaren gezondheid.  De kansrijkheid, een mix van inkomen, opleiding en zelfredzaamheid. De combinatie van deze twee dimensies leidt tot een model met vier kwadranten, dat van toepassing is op alle leeftijdsgroepen. Zie figuur 5.  Het kwadrant rechtsboven (kansrijk en vitaal) zijn inwoners die zelf hun weg weten te vinden naar het sporten beweegaanbod.  Het kwadrant rechtsonder (minder kansrijk/zelfredzaam en vitaal) betreft inwoners die om verschillende redenen hun weg niet of minder weten te vinden naar het sport- en beweegaanbod. Dat kan door tijdsgebrek, het inkomen, het missen van intrinsieke motivatie om te bewegen, et cetera.  Het kwadrant linksboven (minder vitaal en kansrijk) betreft inwoners die door een beperking (chronische ziekte of andere beperking) minder makkelijk aansluiting kunnen vinden bij het traditionele sport- en beweegaanbod, maar doorgaans wel een intrinsieke motivatie hebben om te bewegen.  Het kwadrant linksonder (minder vitaal, minder kansrijk) is de groep die de weg naar het sport- en beweegaanbod lastig weet te vinden en, vanwege beperkingen, ook moeilijk aansluiting kan vinden bij het reguliere aanbod.

Figuur 5: Sport en bewegen en het sociale domein

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

14 | 49

In wezen geldt dat de sportverenigingen voor alle vier kwadranten een functie kunnen vervullen, al dan niet met ondersteuning van professionele instellingen in zorg en welzijn. Een dergelijke functie heeft effecten voor de behoefte aan sportaccommodatie, te weten:  De behoefte aan laagdrempelige accommodatie in de directe nabijheid van de woonomgeving neemt toe. Laagdrempeligheid is een verzamelterm voor nabijheid ten opzichte van de woonomgeving, barrièrevrij, toegankelijke tarieven en ontmoetingsruimte.  De laagdrempeligheid kan worden vormgegeven in wijkcentra en buurthuizen, maar ook in binnen- of buitensportaccommodaties. De wenselijke accommodatievorm lijkt sterk op de accommodatie die gewenst wordt voor de huisvesting van het moderne bewegingsonderwijs. Wij stellen dan ook voor om deze functie de komende jaren verder handen en voeten te geven, vooral door de ontwikkeling van arrangementen voor senioren (combineren van ontmoeten en bewegen). SPORTERS EN VERENIGINGEN Hoewel er landelijk steeds meer mensen sporten (in de afgelopen 5 jaar is het percentage sporters gestegen van 56% naar 65%) daalt het aantal lidmaatschappen bij de georganiseerde sport. Landelijk staat de georganiseerde sport onder druk en hebben meerdere traditionele verenigingen het moeilijk om aantrekkelijk te blijven en te groeien.

Terwijl meer mensen bewegen en voldoen aan beweegnormen is in de afgelopen vijf jaar het totaal aantal leden bij de sportbonden gedaald met zo’n 2%. De groei van sport en bewegen komt met name uit de hoek van ongeorganiseerd sporten. Bij fitness en bewegen in de openbare ruimte (hardlopen, fietsen, wandelen) is deze toename het grootst. Dit lijkt vooral ten koste te zijn gegaan van de zaalsporten. In de gemeente Zuidplas zijn veel sterke en betrokken verenigingen actief om sport en bewegen mogelijk te maken. Gelet op de wensen en behoeften van inwoners op basis van leefstijlen is eerder al geconstateerd dat de vraag en behoefte aan samen en georganiseerd sporten belangrijk is binnen Zuidplas. In de gemeente Zuidplas zien we op onderdelen dan ook tegengestelde ontwikkelingen dan landelijk en groeit juist een groot deel van deze takken van sport. In de volgende tabel is de ontwikkeling van het ledenaantal van de verenigingen in Zuidplas vergeleken met de landelijke ontwikkelingen over de afgelopen 5 jaar. De percentages zijn gebaseerd op een stijging/daling in absolute aantallen. De bevolkingsgroei en/of krimp is niet meegenomen. Tak van sport

Groei/krimp in Zuidplas afgelopen 5 jaar

Landelijke groei/krimp afgelopen 5 jaar

Badminton

-16%

-19%

Gymnastiek (turnen)

+9%

-10%

Hockey

-10%

+5%

Korfbal

+6%

-7%

Tafeltennis

+9%

-14%

Tennis

-8%

-12%

Rolschaatsen

+14%

n.b.

Voetbal

+4%

+0%

Volleybal

+12%

-1%

Yoga

+40%

+66%

Zwemmen

-33%

+7%

Tabel 3: Ontwikkeling van ledenaantal over de afgelopen 5 jaar in Nederland en in de gemeente Zuidplas (bron: Zo Sport Nederland van het NOC*NSF en informatie van verenigingen in de gemeente Zuidplas)

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

15 | 49

Waar gymnastiek, korfbal, tafeltennis en volleybal landelijk afnemen zien we in Zuidplas een tegengestelde trend en neemt het aantal leden toe. Bij hockey en zwemmen zien we het omgekeerde gebeuren. Hierbij moet echter aangetekend worden dat er vorig jaar bij de hockeyvereniging een opschoning van de ledenlijst heeft plaatsgevonden. Een goede vergelijking met de situatie van een aantal jaar geleden is daarom niet helemaal zuiver te maken. En voor het zwemmen geldt dat het ledenaantal van zwemvereniging Barracuda gelijk is gebleven. De daling wordt veroorzaakt door een daling bij Orka ’97 waar het afgelopen jaar het elementair zwemmen is opgeheven. Samengevat geldt dat – in tegenstelling tot het landelijke beeld – de verenigingen in Zuidplas groeien. Dat komt doordat het aantal inwoners groeit, maar is ook verklaarbaar vanuit de leefstijlen van de inwoners (zij hechten aan sporten in verenigingsverband). Ook de verenigingen zelf (vitale verenigingen) dragen bij aan de aantrekkingskracht. Voor Zuidplas mag dus worden verwacht dat de verenigingen hun aantrekkingskracht behouden en verder zullen groeien. Open Club Landelijk zien we een trend dat steeds meer sportverenigingen zich bewust zijn van hun rol in de maatschappij. Hedendaagse sportverenigingen zijn een onderdeel van een voortdurend in beweging zijnde samenleving.

Ze merken dat de vraag van leden verandert en dat er andere organisaties in de buurt zijn waarmee samenwerkingsverbanden kunnen worden opgezet. Met name NOC*NSF zet zich de laatste tijd in voor ‘Open Clubs’. Een Open Club is een vereniging die meer doet dan het aanbieden van het reguliere sportaanbod. De open club wordt omschreven als een beweging of filosofie waarbij een vereniging steeds meer van binnen naar buiten werkt. Een open club zorgt voor meer betrokkenheid van en een betere relatie met de eigen leden, betrokkenen (ouders, toeschouwers, vrijwilligers), buurt, gemeente en andere stakeholders. Dit leidt tot ledenbinding (behoud/groei), meer reuring op de club en continuïteit van het bestaansrecht. Een open club is een ontmoetingsplek waar voor iedereen de mogelijkheid tot persoonlijke ontwikkeling en betrokkenheid wordt gecreëerd. Gemeenten willen de kracht van sport en clubs gebruiken voor een gezondere samenleving en het verhogen van de leefbaarheid binnen de gemeente. Sport wordt gezien als partner in de lokale keten. Een open club ziet die kans en weet hem te benutten door open te staan voor samenwerking met bedrijfsleven, onderwijs, zorginstellingen, enzovoort. Op haar website hanteert NOC*NSF de volgende definitieve voor een open club: Een Open Club is toegankelijk voor officiële leden, vaste bezoekers en omwonenden.

Bij de Open Club krijgt iedereen de mogelijkheid om te sporten en betrokken te zijn bij sociale clubactiviteiten. De Open Club werkt samen met naburige organisaties bij het ontwikkelen en aanbieden van sportactiviteiten voor verschillende doelgroepen. De Open Club kan een enkele club zijn, maar vaak is de Open Club een samenwerking tussen verschillende clubs, sociale instellingen, buurthuizen en/of commerciële ondernemingen. Het hoofddoel van de Open Club is niet om meer leden te krijgen, maar om de sportparticipatie te vergroten. Soms moeten daarom nieuwe activiteiten worden ontwikkeld en nieuwe doelgroepen worden benaderd. Activiteiten zijn niet alleen gericht op sport en fysieke activiteiten. Clubmanagement, scheidsrechterstaken, training en coaching zijn zelfs belangrijke activiteiten en zijn toegankelijk voor leden en niet-leden. Dit alles leidt tot een sterke buurtgemeenschap met de Open Club als kern. Ten behoeve van een toekomstbestendige sportinfrastructuur in Zuidplas is het van belang dat sportverengingen meegaan in bovenstaande ontwikkeling. Om het hoofd boven water te kunnen houden en de continuïteit van verenigingen te kunnen garanderen, zullen verenigingen zich bewust moeten zijn van de veranderende samenleving en toekomstige vraag/behoefte van (potentiële) leden.

De verenigingen in Zuidplas zien deze noodzaak ook en hebben aangegeven nauwer te willen samenwerken. De samenwerking die zij nastreven is onderling (tussen verenigingen), maar ook met instellingen voor onderwijs, welzijn en zorg.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

16 | 49

Geconcludeerd mag worden dat het gedachtengoed van de ‘open club’ een goede voedingsbodem heeft in Zuidplas en dat verenigingen de eerste stappen zetten in die richting. Het is wenselijk dat die ontwikkeling de komende jaren verder wordt gestimuleerd. Aangepast sporten In Zuidplas hebben verschillende verenigingen inmiddels een speciaal aanbod voor mensen met een beperking. Daarnaast wordt er jaarlijks er een sportdag georganiseerd voor deze doelgroep, zodat ook zij het plezier van sport en bewegen kunnen ervaren en de weg naar het aanbod beter kunnen vinden. De gemeente Zuidplas neemt in regionaal verband (regio Midden-Holland) deel aan het project Uniek Sporten waarbij er een regiocoach actief is die vraag en aanbod met elkaar verbindt. Het project heeft de volgende doelstellingen geformuleerd:  Vergroten bekendheid van het aangepast sportaanbod, o.a. door het verbeteren van de bekendheid van Uniek Sporten onder mensen met een beperking en intermediairs (zorgprofessionals).  Uitbreiden en optimaliseren van het sport- en beweegaanbod voor inwoners met een beperking.  Wegnemen van belemmeringen voor mensen met een beperking om te sporten en bewegen (ofwel voorwaarden scheppen voor persoonlijke keuze en mogelijkheden).  Ontwikkelen en in stand houden van een regionale samenwerkingsstructuur t.a.v. Grenzeloos Actief.

2.6

BINNENSPORT

HUIDIG AANBOD IN KAART De gemeente Zuidplas beschikt over 12 binnensportaccommodaties, met in ieder dorp in elk geval één sporthal. Gemeentelijke binnensportaccommodaties

Plaats

m² sportvloeroppervlak Bouwjaar

Parkzoomhal

Nieuwerkerk

1.056 m²

1983 / 1995 / 1997

Sporthal de Kleine Vink

Nieuwerkerk

910 m²

2011

Gymzaal Esse Zoom

Nieuwerkerk

258 m²

2009

Gymzaal Van Beethovenlaan

Nieuwerkerk

258 m²

2008

Gymzaal Kroonkruid

Nieuwerkerk

258 m²

1980

Sportzaal Comenius College

Nieuwerkerk

516 m²

2003

Sporthal Swanla

Zevenhuizen

1.056 m²

1987

Gymzaal Swanla

Zevenhuizen

252 m²

1976

Gymzaal Zevenhuizen*

Zevenhuizen

252 m²

2007

Sporthal op Moer

Moerkapelle

1.540 m²

1981

Sporthal De Zuidplas

Moordrecht

1.056 m²

1974

Gymzaal De Zuidplas

Moordrecht

252 m²

1999

Tabel 4: Overzicht binnensportaccommodaties gemeente Zuidplas

*Gymzaal Zevenhuizen wordt door de gemeente Zuidplas gehuurd van een private organisatie voor het aanbieden van sport en bewegen. Het contract loopt af in november 2021. De verhuur wordt verzorgd door Sportstichting Zuidplas. De gymzaal wordt gebruikt door scholen, verenigingen en overige sportaanbieders. Om die reden zijn de m² meegeteld met alle analyses in dit hoofdstuk.

In totaal is er in de gemeente Zuidplas 7.666 m² sportvloer beschikbaar. Per inwoner komt dit neer op 0,17 m². Landelijk ligt dit gemiddelde op 0,15 m² per inwoner. In onderstaande tabel een overzicht van de beschikbare m² sportvloer per dorp.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

17 | 49

Binnensportaccommodaties

Sporthallen

Moerkapelle

Nieuwerkerk

Zevenhuizen

Totaal

Aantal

m2

Aantal

m2

Aantal

m2

Aantal

m2

Aantal

m2

1

1.540

1

1.056

2

1.966

1

1.056

5

5.618

1

252

4

1.292

2

504

7

2.048

2

1.308

6

3.258

3

1.560

12

7.666

Gymzalen Totaal

Moordrecht

1

Gemiddeld per inwoner

1.540 0,31

0,15

0,15

0,19*

0,17

Tabel 5: Overzicht binnensportaccommodaties gemeente Zuidplas

*De gemiddelde m² per inwoner in Zevenhuizen komt neer op 0,16 m² indien we de gymzaal Zevenhuizen niet mee tellen in de berekening. Op totaalniveau blijft het exclusief gymzaal Zevenhuizen op 0,17 m² per inwoner.

Een ander landelijk kengetal uit het brancherapport ‘Sportaccommodaties in Nederland’ is het aantal sporthallen per 25.000 inwoners. Landelijk ligt dit aantal op 2,7, waarbij opgemerkt dient te worden dat in sterk stedelijke omgevingen het aantal sporthallen gemiddeld lager ligt en in niet-stedelijke omgevingen het gemiddelde hoger. Zuidplas wordt gezien als een matig stedelijke omgeving (gemiddeld). Het aantal sporthallen in Zuidplas ligt gemiddeld op 2,9 sporthal per 25.000 inwoners. Net iets hoger dan landelijk gemiddeld. In tabel 6 is het gemiddelde doorgerekend naar het aanbod per dorp. Aantallen sporthallen per 25.000 inwoners Moerkapelle

5,1

Moordrecht

2,9

Nieuwerkerk

2,3

Zevenhuizen

3,0

Totaal

2,9

Nederland

2,7

Tabel 6: Aantallen sporthallen per 25.000 inwoners.

Bij deze berekening naar het aantal sporthallen per 25.000 inwoners gaan we uit van het huidig aantal inwoners. Bij stijging van de bevolking – waarover later meer – verandert dit gemiddelde vanzelfsprekend. BEZETTING ACCOMMODATIES Naast het aantal beschikbare m² sportvloer zegt met name het gebruik en de bezetting iets over de benodigde capaciteit aan accommodaties. Van alle gemeentelijke sporthallen en gymzalen is de bezetting in kaart gebracht. Hiervoor zijn grotendeels de gebruiksroosters van 2019 gehanteerd. Voor de beoordeling maken we gebruik van landelijke benchmarkcijfers uit de database van Hospitality Group, waarbij we een norm voor de bezetting van een sporthal hanteren van zo’n 2.000 uren per jaar (ofwel een bezettingsgraad van 70%). De norm bij een gymzaal ligt lager, vanwege de beperkte functionaliteit voor met name de georganiseerde sport. Hierdoor ligt de norm bij gymzalen op een verhuur van zo’n 1.200 uur per jaar.

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

18 | 49

In de volgende grafieken is de bezetting en het bezettingspercentage per sporthal en per gymzaal weergegeven: SPORTHALLEN

GYMZALEN

Grafieken 9 t/m 12: Bezetting en bezettingspercentage van de sporthallen en gymzalen in de gemeente Zuidplas.

Uit de grafieken blijkt het volgende:  Gebaseerd op een gemiddelde bezetting per jaar kennen 3 van de 5 sporthallen een matige tot lage bezetting. Daarbij geldt dat:  Er met name overdag (gebruik onderwijs ligt laag) nog veel uren beschikbaar zijn.  De hoge bezetting door sport (verenigingen) bij zowel sporthal Swanla als bij Dorpshuis op Moer opvallend is. In de avonden zijn daar geen/nauwelijks nog uren beschikbaar.  De bezetting in de wintermaanden fors hoger ligt dan in de zomermaanden (in verband met hockey en korfbal).  Bezetting van gymzalen is relatief hoog. Zeker gezien de beperkte functionaliteit voor bepaalde takken van sport. Daarbij geldt dat:  6 van de 7 gymzalen een goede tot zeer goede score halen en geen enkele gymzaal een onvoldoende scoort.  Met name het frequente gebruik door sport (verenigingen) valt op. Overdag is er nog voldoende ruimte beschikbaar. Uit de gesprekken met de sportverenigingen blijkt dat met name de sportverenigingen in de avond te weinig ruimte en flexibiliteit hebben. Dit komt overeen met de analyse van de huidige bezetting. De overcapaciteit en ruimte bevindt zich met name in de uren overdag of in de gymzalen die minder geschikt zijn voor de sportverenigingen.

Om deze reden geven de verenigingen aan op dit moment minder trainingen aan te bieden dan gewenst en dat ze soms moeten uitwijken naar commerciële accommodaties of accommodaties in een

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

19 | 49

andere gemeente. De overcapaciteit overdag biedt daarentegen wel optimalisatiekansen door vanuit het onderwijs hier slimmer gebruik van te laten maken. SPREIDING ACCOMMODATIES De accommodaties zijn goed verdeeld over de vier dorpen van de gemeente Zuidplas. Zo beschikt ieder dorp over zowel een sporthal als één of meerdere gymzalen. In de bijlage is een plattegrond van de gemeente Zuidplas met sportaccommodaties opgenomen (bijlage 2: spreidingskaart accommodaties). FUNCTIONALITEIT ACCOMMODATIES De huidige sporthallen maken momenteel onderdeel uit van een samengestelde accommodatie, waar naast sport en bewegen in veel gevallen ook cultuur, welzijn en onderwijs te vinden is. Door multifunctioneel gebruik en clustering van accommodaties vormen de accommodaties een meerwaarde voor het dorp. De accommodaties zijn toegankelijk en hebben het in zich om een ontmoetingsplek te zijn voor een bepaalde doelgroep of het hele dorp. De accommodaties zijn echter in de meeste gevallen sterk verouderd en voldoen qua uitstraling en functionaliteit niet meer aan de wensen en eisen van de gebruikers. Investeringen (renovatie, vernieuwbouw) zijn noodzakelijk om de accommodatie toekomstbestendig en gebruiksvriendelijk te houden. Ook op het gebied van duurzaamheid is er – vanwege de leeftijd van de gebouwen en technische installaties – wellicht veel winst te boeken.

VERWACHTE GROEI BEHOEFTE AAN BINNENSPORT De verwachte groei van Zuidplas heeft effect op de toekomstige vraag/behoefte aan sportaccommodaties in Zuidplas. Voor veel van ontwikkelingen worden op dit moment door het College haalbaarheidsstudies uitgevoerd. Het is daardoor niet mogelijk om exacte woningbouwcijfers te presenteren evenals de te verwachten effecten op de bevolkingsontwikkeling. De verwachting is dat de vraag/behoeft in de komende jaren zal stijgen, maar de omvang en de snelheid van deze groei (en de verdeling daarvan naar dorpen) is in dit stadium nog niet vast te stellen. ZWEMBADEN De gemeente Zuidplas beschikt over 2 zwemaccommodaties, waarvan één combibad (zowel een binnen- als buitenbad), met in totaal 1.728 m² zwemwater. Zie tabel 7 voor het overzicht. Het Polderbad is gebouwd in 1983 en zwembad de Zuidplas in Moordrecht in 1975. Zwembad Zuidplas heeft in 1999 een aanpassing ondergaan. Het Polderbad kent een afschrijvingstermijn van 40 jaar. Voor het zwembad in Moordrecht is vanaf de aanpassingen in 1999 een afschrijvingstermijn van 30 jaar gehanteerd. Gemeentelijke zwembaden

Plaats

Voorzieningen 

 Polderbad binnen

Nieuwerkerk

   

 

Polderbad buiten

Nieuwerkerk

SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS

Wedstrijdbad (25 x 14 meter), met (deels) beweegbare bodem, glijbaan, tribune en diverse spelelementen Instructiebad (12 x9 meter), div. spuitelementen en bubbelbank Peuterbad (10 m²) met speelelement Infraroodsauna Zonnebank Turks stoombad (8 pers.) Invalidenlift Recreatiebad (25 x 36 meter) met speeleiland met spuitelementen (125 m²), familieglijbaan, jetsteams, wildwaterkreek en diverse speelelementen.

m² zwemwater

468 m²

930 m²

20 | 49

 Peuterbad (30 m²) 

Ligweide (circa. 1000 m²)

 Horecavoorziening Zwembad de Zuidplas



Moordrecht

Wedstrijdbad (25 x 10 meter)

 Instructiebad (10 x 8 meter)

330 m²

Tabel 7: Overzicht zwemvoorzieningen gemeente Zuidplas

Landelijk zien we per 25.000 inwoners een gemiddelde van 1,3 zwembaden. In Zuidplas ligt dit met 1,1 zwembad per 25.000 inwoners iets lager. Een andere graadmeter is het aantal m² zwemwater per inwoner. Dit ligt landelijk op een gemiddeld van 230 m² per 10.000 inwoners. In Zuidplas ligt dit hoger dan landelijk gemiddeld, namelijk op 393 m² per inwoner. Bezoek zwembaden In totaal hebben beide zwembaden in 2019 samen bijna 128.000 bezoekers mogen ontvangen. Dit komt per inwoner neer op een gemiddelde van 2,91. Dit wordt ook wel animocijfer genoemd. In de volgende tabellen een nadere uitsplitsing van de bezoekersaantallen en animocijfers per type zwembezoek en zwembad. Bezoek