Bijlage 1 Sport- en accommodatievisie 2020-2030 A20.000238
Tekst van het document
Polderbad
De Zuidplas
Totaal
Recreatief
37.512
4.595
42.107
Doelgroepen
7.096
3.389
10.485
Instructie / leszwemmen
25.438
11.115
36.553
Verenigingen
18.252
20.595
38.847
Totaal bezoek
88.298
39.694
127.992
Tabel 8: Bezoek zwembaden gemeente Zuidplas
Animocijfer
Polderbad
De Zuidplas
Totaal
Recreatief
0,85
0,10
0,96
Doelgroepen
0,16
0,08
0,24
Instructie / leszwemmen
0,58
0,25
0,83
Verenigingen
0,42
0,47
0,88
Totaal bezoek
2,01
0,90
2,91
Tabel 9: Animocijfers zwembaden gemeente Zuidplas
Om het bezoek en de animocijfers van Zuidplas in perspectief te plaatsen, zijn deze in de volgende tabel vergeleken met andere zwembaden, waarbij er twee groepen zijn weergegeven: groep combibaden (beschikt over zowel een binnen- als buitenbad); groep overdekte baden (beschikt enkel over een binnenbad).
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
21 | 49
Per groep is weergegeven welke aantallen als matig, voldoende en goed kunnen worden beschouwd. Combibaden
Overdekte baden
Zuidplas
Bezoek en gebruik
Matig
Voldoende
Goed
Matig
Voldoende
Goed
Polderb. Zuidpl. Totaal
Bezoek per m2 water
90
110
160
162
228
253
63
120
74
Animo
1,97
3,65
6,26
0,81
2,70
3,95
2,01
0,90
2,91
animo recreatief animo doelgroepen animo instructie animo verenigingen
1,05 0,21 0,15 0,29
1,89 0,40 0,29 0,37
2,98 0,62 0,47 0,92
0,24 0,08 0,21 0,18
0,72 0,18 0,29 0,49
1,34 0,44 0,40 0,88
0,85 0,16 0,58 0,42
0,10 0,08 0,25 0,47
0,96 0,24 0,83 0,88
Tabel 10: Animocijfers en bezoek Zuidplas vergeleken (cijfers Zuidplas aangeleverd door Sportstichting Zuidplas)
Zoals uit tabel 10 valt af te lezen, ligt het bezoek aan de zwembaden in Zuidplas laag in vergelijking tot andere zwembaden. Het animocijfer (hoe vaak gaan de inwoners van Zuidplas zwemmen) komt redelijk overeen met het landelijke gemiddelde. Echter, het aantal bezoeker per m² water is erg laag. Er zijn weinig bezoekers in verhouding tot de beschikbare m² zwemwater of - anders gesteld - er is te veel zwemwater beschikbaar voor het aantal bezoekers. Wanneer we kijken naar de exploitatie van de twee zwembaden komen we tot een vergelijkbare conclusie (zie tabel 11 voor een uitwerking). In deze tabel hebben we de beide zwembaden bij elkaar opgeteld. De opbrengst per m² zwemwater ligt in Zuidplas lager dan te doen gebruikelijk. Ook het resultaat per m² zwemwater evenals de dekkingsgraad (verhouding tussen opbrengsten en kosten) scoort matig ten opzichte van andere combibaden en is dus nadrukkelijk voor verbeteringen vatbaar. Daarbij moet nog vermeld worden dat een deel van de kosten van zwembad De Zuidplas niet zijn meegeteld, omdat deze kosten in 2019 betaald zijn door de oude Stichting Zuidplas en niet door de Sportstichting Zuidplas, waar de exploitatie nu is ondergebracht. Het resultaat en de dekkingsgraad zal om die reden naar verwachting lager liggen dan hieronder in tabel 15 gepresenteerd is. Combibaden
Overdekte baden
Zuidplas
Exploitatie
Matig
Voldoende
Goed
Matig
Voldoende
Goed
Totaal van beide baden
Opbrengst per m² water
€ 655
€ 727
€ 919
€ 771
€ 966
€ 1.128
€ 464
Resultaat per m² water
€ -787
€ -723
€ -459
€ -1.354
€ -1.191
€ -816
€ - 734
Dekkingsgraad (excl. kapitaalslasten)
50%
66%
79%
50%
58%
70%
51%
Tabel 11: Exploitatiecijfers en bezoek Zuidplas vergeleken (cijfers Zuidplas aangeleverd door Sportstichting Zuidplas)
Er kan worden vastgesteld dat met de huidige bezoekersaantallen sprake is van overcapaciteit aan m² zwemwater. Daarnaast zijn beide zwembaden sterk verouderd en dienen ze zowel technisch als ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid gemoderniseerd te worden. VERWACHTE GROEI ZWEMMEN IN ZUIDPLAS Bij een groei van het aantal inwoners mag een stijging van de behoefte aan zwemmen worden verwacht. De huidige en toekomstige omvang van Zuidplas rechtvaardigt een volwaardig zwembad. De verwachte stijging van het aantal inwoners leidt tot:
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
22 | 49
Een stijging van het aantal zwembezoeken in Zuidplas in correlatie met de uiteindelijke groei. Een grove schatting zal zijn dat de bezoekeraantallen in 2035 naar circa 130.000 bezoeken stijgen. Deze toename kan worden ingevuld door renovatie van de bestaande zwembaden of door de realisatie van één nieuw centraal bad. Realisatie van één centraal bad heeft een aantal voordelen ten opzichte van de renovatie van de twee bestaande baden: Bij nieuwbouw kan een groot multifunctioneel bassin worden gerealiseerd dat geschikt is voor verenigingen (trainingen en wedstrijden), leszwemmen, doelgroepenzwemmen en vormen van recreatief zwemmen (baantjes zwemmen). Als wordt gekozen voor een 25meterbad met 8 banen en een beweegbare bodem, kan nagenoeg de gehele zwembehoefte worden gehuisvest. Als daar een beperkt doelgroepenbad aan wordt toegevoegd (10 bij 20 meter) biedt het bad nog meer ‘voor elk wat wils’. Nieuwbouw biedt de mogelijkheid om op het gebied van duurzaamheid volledig aan de eisen des tijds te voldoen. Bij renovatie is dat minder goed mogelijk. Eén centraal bad biedt exploitatievoordelen. Het is gegeven de omvang van de behoefte aan zwemmen in Zuidplas niet te rechtvaardigen om geen eigen zwemvoorziening te realiseren. De behoefte kan naar alle waarschijnlijkheid niet worden opgevangen in zwembaden in omliggende gemeenten.
Bovendien is daar het argument van de reisafstand. Nederlanders zijn bereid om 3 tot 5 kilometer te reizen voor een zwembezoek. Als de reisafstand groter wordt dan 5 kilometer daalt die bereidheid aanzienlijk. SAMENGEVAT Op dit moment voldoet het aanbod aan binnensportaccommodaties op de volgende punten: Er lijkt op dit moment voldoende oppervlakte beschikbaar voor de huidige vraag/behoefte in de gemeente Zuidplas. Echter, voor verenigingen is het onvoldoende functioneel. Met name aan sporthallen is tijdens de verenigingsuren een tekort, terwijl de bezetting overdag te laag ligt. Veel binnensportaccommodaties maken onderdeel uit van een samengestelde accommodatie, waardoor multifunctioneel gebruik en domeinoverstijgende samenwerking mogelijk is. Daarnaast hebben deze accommodatie belangrijke (ontmoetings)functie voor het hele dorp. Er is meer dan voldoende zwemwater beschikbaar voor de vraag/behoefte in Zuidplas. De accommodaties liggen goed verspreid over de verschillende dorpen. Voor een duurzame en toekomstbestendige infrastructuur van de binnensport zijn aanpassingen nodig. De volgende punten zijn daarbij van belang: Het aanbod is verouderd. Vernieuwing (of renovatie) is nodig en gewenst. Er is relatief veel capaciteit in beperkt functionele gymzalen.
Gewenst is een uitbreiding en een omvorming van gymzalen naar sporthal(len) zodat het aanbod beter geschikt wordt voor verenigingsgebruik en de druk op de populaire avonduren minder wordt. Dit met behoud van het samengestelde karakter van de accommodaties. De vraag/behoefte neemt de komende jaren naar verwachting toe, waardoor er een tekort aan binnensportaccommodaties ontstaat. Het bezoek per m² zwemwater voor beide zwembaden is lager dan te doen gebruikelijk. Beide zwembaden zijn daarnaast sterk verouderd en dienen zowel technisch als gebruiksvriendelijk gemoderniseerd te worden. Het ontwikkelen van één centraal gelegen functionele en eigentijdse zwemvoorziening is aan te bevelen.
2.7
BUITENSPORT
De gemeente Zuidplas beschikt in totaliteit over 6 gemeentelijke sportparken, waar voetbal-, tennis-, hockey- en korfbalverenigingen de hoofdgebruikers zijn. Op de sportparken ligt het eigendom van de velden in de meeste gevallen bij de gemeente Zuidplas. Een uitzondering hierop zijn de tennisbanen. De gebouwen (clubhuizen en
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
23 | 49
kleedkamers) zijn in de meeste gevallen eigendom van de vereniging, met uitzondering van V.V. Groeneweg waar de gemeente eigenaar is. In de volgende tabel een overzicht van de sportparken. Gemeentelijke buitensportaccommodaties
Plaats
Takken van sport
Sportpark Dorrestein
Nieuwerkerk
Voetbal/ Tennis/ Hockey / Jeu de Boules
Sportpark de Kleine Vink
Nieuwerkerk
Korfbal
Sportpark van 't Verlaat
Zevenhuizen
Voetbal/ Tennis
Sportpark de Wilde Veenen
Moerkapelle
Voetbal/ Tennis
Sportpark Het Lage
Moordrecht
Voetbal
Sportcomplex Moordrecht
Moordrecht
Tennis / Korfbal
Tabel 12: Overzicht sportparken gemeente Zuidplas
In oktober 2019 is er een nieuw beheerplan sportvelden Zuidplas vastgesteld. Hierin zijn per sportpark de configuratie, de afspraken met betrekking tot beheer en onderhoud en de staat van de accommodaties grondig in kaart gebracht. Het beheerplan sportvelden Zuidplas is als bijlage bij deze sport- en accommodatievisie toegevoegd (bijlage 3: beheerplan sportvelden Zuidplas). CAPACITEITSBEPALING In het beheerplan is de benodigde capaciteit berekend op basis van het huidige aantal leden en teams. De conclusies uit dit beheerplan zijn: Er is bij V.V. Nieuwerkerk en V.V. Groeneweg een tekort aan capaciteit en bij V.V. Moerkapelle is er op dit moment sprake van een klein overschot. NHC de IJssel heeft een minimaal tekort heeft aan wedstrijdvelden. Uitgaande van 60x30 korfbalvelden beschikken beide korfbalverenigingen over voldoende velden. Uitgaande van 40x20 korfbalvelden komen beide korfbalverenigingen velden te kort. Mede op basis van deze conclusies zijn door de gemeente in de afgelopen periode een aantal ontwikkelingen in gang gezet met betrekking tot de buitensport. De ontwikkelingen zijn verderop in dit rapport in hoofdstuk 4 uitgewerkt. SPREIDING ACCOMMODATIES Zoals ook bij de binnensportaccommodaties het geval is, zijn de sportparken goed verdeeld over de vier dorpen van de gemeente Zuidplas.
Zo beschikt ieder dorp over een accommodatie voor zowel voetbal als tennis. De accommodaties voor korfbal zijn gevestigd in Moordrecht en Nieuwerkerk aan den IJssel. Het laatst genoemde dorp beschikt daarnaast ook over een hockeyaccommodatie en een accommodatie voor jeu de boules. In de bijlage is een plattegrond van Zuidplas met de buitensportaccommodaties opgenomen (bijlage 2: spreidingskaart accommodaties). FUNCTIONALITEIT ACCOMMODATIES De sportparken liggen er over het algemeen netjes en verzorgd bij. Dat blijkt ook uit het eerder genoemde beheerplan. De accommodaties zijn functioneel, veilig en van voldoende tot goede kwaliteit. In veel gevallen is er sprake van een traditionele opzet van de accommodaties, die specifiek zijn ingericht voor de tak van sport die er beoefend wordt. Ondanks de geclusterde ligging van de parken lijken ze op het oog niet veel met elkaar te hebben. Er is weinig multifunctioneel gebruik en er zijn weinig zichtbare verbindingen tussen de faciliteiten van verschillende verenigingen. De sportparken zijn afgescheiden door (veelal) hoog hekwerk en de parken zijn niet openbaar toegankelijk.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
24 | 49
VERWACHTE GROEI BEHOEFTE AAN BUITENSPORT Hoewel een groei van vraag/behoefte aan buitensport aannemelijk is, is deze groei – zoals ook bij de ontwikkelingen van de binnensport is genoemd – en het effect daarvan op de vraag/behoefte op dit moment niet exact vast te stellen. In een later stadium dient dit concreet uitgewerkt te worden, naar de verschillende dorpen en takken van sport. BEWEEGVRIENDELIJKE OMGEVING Als gezegd, sport lang niet iedereen bij een sportvereniging. De ongebonden sporter maakt steeds vaker gebruik van het commerciële aanbod en van de openbare ruimte. Wandelen, hardlopen en fietsen in de openbare ruimte zijn populaire en groeiende sporten. Met namen om de ongebonden sporter goed te faciliteren in de buitenruimte heeft de gemeente een rol. Een beweegvriendelijke omgeving is belangrijk om de drempel te verlagen en meer mensen te stimuleren en faciliteren om aan het bewegen te komen of blijven. Een beweegvriendelijke omgeving wordt steeds vaker gezien als belangrijkste sportfaciliteit in Nederland. Landelijk bestaat er een indicator die aangeeft hoe de gemeente scoort op een zestal indicatoren.
De indicatoren zijn: Sportaccommodaties/sportvoorzieningen (zoals grasvelden, sporthallen, gymzalen en zwembaden) Speel- en sportplekken (zoals playgrounds, schoolpleinen, speeltuinen, skateparken, trapveldjes en outdoor fitness) Sport-, speel- en beweegruimte (zoals beweegtuinen, parken, plantsoenen, volkstuinen, speelvijvers en meren) Routes (zoals wandelroutes, fietspaden en -snelwegen, ruiterpaden en skeelerroutes) Buitengebied (zoals bos, hei, duin en strand) Nabijheid publieke voorzieningen (zoals school, supermarkt, kerk en huisarts) Op de indicatoren is voor iedere gemeente een score uitgerekend op basis van een 5-puntschaal. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde blijft de kernindicator beweegvriendelijke omgeving in Zuidplas met een score van 2,3 iets achter. Zie onderstaande tabel 13. Beweegvriendelijke omgeving
Zuidplas
NL
Sport en spelvoorzieningen
2,25
1,9
Sport, speel en beweegruimte
2,3
3,1
Routes
2,7
2,3
Buitengebied
2,0
2,0
Nabijheid van voorzieningen
3,3
3,7
Totaal
2,3
2,6
Tabel 13: Kernindicator beweegvriendelijke omgeving (www.sportopdekaart.nl)
De gemeente Zuidplas scoort ten opzichte van landelijk gemiddeld hoger op de indicatoren sport en spelvoorzieningen en routes. Dit houdt in dat er in Zuidplas meer m² aan routes en meer sport en spelvoorzieningen dan gemiddeld in Nederland beschikbaar zijn. Opvallend zijn de lagere scores voor sport-, speel- en beweegruimte en de nabijheid van voorzieningen. Verbeteringen in de openbare ruimte lijken dan vooral op dat gebied te liggen. Om een beweegvriendelijke omgeving ‘werkend’ te krijgen, zodat mensen daadwerkelijk meer gaan bewegen is er door Mulier instituut onderzoek gedaan naar werkende mechanismen. De volgende mechanismen komen daarbij naar voren: Fysieke inrichting zorgt voor gevoelens van sociale veiligheid. Connectiviteit leidt, mits de infrastructuur op orde is, tot meer verplaatsingsgedrag. Een esthetische omgeving zorgt voor gevoelens van veiligheid.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
25 | 49
Beweegvoorzieningen kunnen leiden tot meer beweeggedrag, als dit gecombineerd wordt met programma’s. Gebruik van de openbare ruimte kan leiden tot gevoelens van sociale veiligheid, wat leidt tot gebruik van de openbare ruimte. Bovenstaande mechanismen dienen te worden meegenomen in toekomstige plannen op het gebied van openbare ruimte, speelbeleid en/of andere stedenbouwkundige ontwikkelingen. SAMENGEVAT Op dit moment voldoet het aanbod aan buitensportaccommodaties op de volgende punten: Accommodaties zijn functioneel, veilig en van voldoende tot goede kwaliteit. Er is sprake van een goede spreiding van sportparken over de verschillende dorpen. Daarnaast komen uit de analyse de volgende knel- en aandachtspunten naar voren: Er is op basis van huidige normen sprake van een tekort aan buitensportvelden. Op de korte en langere termijn zal het tekort aan capaciteit van buitensportvelden verder toenemen. Het huidige aanbod is traditioneel en gesloten. Er is weinig multifunctioneel gebruik van buitensportaccommodaties. Er is een tekort én er is toenemende behoefte aan een sportieve buitenruimte. Voor een duurzame en toekomstbestendige infrastructuur voor buitensport en de groeiende groep ongebonden sporters komen de volgende aanbevelingen naar voren: Moderniseren van het huidige aanbod aan buitensportaccommodaties.
Vergroten van de mogelijkheden voor ongeorganiseerde sporters. Op termijn de capaciteit wedstrijdvelden voetbal, korfbalvelden en mogelijk hockeyvelden vergroten (afhankelijk van de snelheid van groei van de verenigingen)
2.8
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
Op basis van de analyse van de huidige situatie, trends en ontwikkelingen zijn conclusies getrokken die – later in dit rapport – worden omgezet naar aanbevelingen voor de nieuwe sport- en accommodatievisie. Deze conclusies hebben we in deze paragraaf onderverdeeld naar ‘sport en bewegen’ en naar de ‘accommodaties en voorzieningen in Zuidplas’. SPORT EN BEWEGEN In de volgende tabel zijn de conclusies weergegeven, onderverdeeld naar sterk en/of kansrijk en aandachtspunten. STERK EN/OF KANSRIJK
Veel inwoners zijn lid van een sportvereniging. Verenigingen zijn betrokken en sterk verankerd in de samenleving. De behoefte aan sport en bewegen groeit (meer inwoners, meer jeugd) en verandert (meer senioren, veranderende leefstijlen).
AANDACHTSPUNTEN
De sportdeelname in totaliteit blijft achter. De lidmaatschappen bij verenigingen van kinderen tot 10 jaar blijft iets achter.
Tabel 14: Conclusies op het gebied van sport en bewegen
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
26 | 49
Aanbevelingen Om in te spelen op de bovenstaande conclusies doen we een aantal aanbevelingen voor de nieuwe sport- en accommodatievisie: Om de sportdeelname te verhogen zien we een belangrijke rol weggelegd voor de huidige sportverenigingen. De huidige verenigingsstructuur in Zuidplas is sterk. Meerdere verenigingen zitten in de lift, zien het aantal leden groeien en zijn sterk verankerd in de sameleving. Door in te zetten op behoud van sportverenigingen is het mogelijk om meer inwoners in beweging te krijgen en houden. Daarnaast zijn vitale verenigingen beter in staat om voor de toenemende groep jongeren en ouderen nieuw of aangepast aanbod te ontwikkelen, samenwerking aan te gaan met andere organisaties en zo een belangrijke rol te spelen binnen het sociale domein. Hierdoor kunnen ook de inwoners – waarvoor sport minder vanzelfsprekend is – aansluiten en meedoen. Het ontwikkelen en ondersteunen van deze vitale verenigingen is daarom essentieel. Het minder ongeorganiseerd sporten door inwoners in Zuidplas lijkt vooral de oorzaak te zijn van het achterblijvende sport- en beweeggedrag onder inwoners. Om die reden is het van belang om ook aandacht en ruimte te geven aan het ongeorganiseerde aanbod.
Door ook de ongeorganiseerde sport- en beweegmogelijkheden duidelijk zichtbaar te maken kunnen inwoners – die zich niet direct bij een vereniging willen aansluiten – ook volop in beweging komen. ACCOMMODATIES EN VOORZIENINGEN In de volgende tabel zijn deze conclusie op het gebied van accommodaties en voorzieningen weergegeven, onderverdeeld naar sterk en/of kansrijk en aandachtspunten. STERK EN/OF KANSRIJK
AANDACHTSPUNTEN
Relatief veel capaciteit aan binnen- en buitensportaccommodaties beschikbaar. Met name overdag nog voldoende mogelijkheden. Binnensportaccommodaties maken onderdeel uit van samengestelde accommodaties. Functionele buitensportaccommodaties, veilig en van voldoende tot goede kwaliteit. Goede spreiding van accommodaties (binnen en buiten).
Veel capaciteit in ‘beperkt functionele’ gymzalen. Tekort aan binnen- en buitensportaccommodaties om aan de vraag/behoefte van verenigingen te kunnen voldoen. Op korte termijn neemt tekort aan sportaccommodaties naar verwachting verder toe (binnen én buiten). Aanbod binnensportaccommodaties verouderd. Aanbod buitensportaccommodaties traditioneel en ‘gesloten’. Tekort én toenemende behoefte aan sportieve buitenruimte.
Tabel 15: Conclusies op het gebied van accommodaties en voorzieningen
Aanbevelingen Om in te spelen op de bovenstaande conclusies doen we een aantal aanbevelingen voor de nieuwe sport- en accommodatievisie: De totale capaciteit voor binnensport in Zuidplas is theoretisch toereikend om in de vraag/behoefte te kunnen voorzien. In de praktijk is echter een tekort aan accommodaties. Dit komt doordat de georganiseerde sport vooral in de avonduren actief is en – vanwege de beperkte functionaliteit van gymzalen – vooral gebruik maakt van sporthallen. Met name in de wintermaanden levert dit grote capaciteitsproblemen op. Een mogelijke oplossing zit in een omvorming van bestaande gymzalen naar grotere zalen/hallen waardoor het beter aansluit op het aanbod van de georganiseerde sport.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
27 | 49
Bij de ontwikkeling van nieuwe accommodaties en voorzieningen adviseren we om het samengestelde karakter van accommodaties waar mogelijk te behouden. Dit versterkt het multifunctionele gebruik en de samenwerking tussen organisaties en verenigingen. Accommodaties blijven daarmee ook een ontmoetingsplek voor het dorp. Met het oog op een eventuele uitbreiding van Zuidplas zijn er nieuwe en extra voorzieningen nodig. De groeiende behoefte aan binnensport richt zich vooral op accommodaties die geschikt zijn voor de georganiseerde sport (sportzaal/sporthal) en/of vernieuwend zijn en inspelen op actuele trends en ontwikkelingen in het bewegingsonderwijs of het sociale domein. Het huidige aanbod aan buitensportaccommodaties voor de georganiseerde sport staat onder druk, met een aantal aandachtspunten voor de korte termijn zoals het aantal wedstrijdvelden voetbal en de nieuwe maatvoering bij korfbal. Op (middellange) termijn is uitbreiding noodzakelijk. Naast uitbreiding van de capaciteit is het moderniseren en multifunctioneler inzetten van sportparken een kans om verenigingen meer te laten samen werken, maar ook om nieuwe en andere doelgroepen naar het sportpark te trekken. Door het openbreken van de huidige gesloten sportparken kunnen ook ongebonden sporters mogelijk gebruik maken van de voorzieningen.
Ten slotte zien we het optimaliseren van de buitenruimte, waardoor sporten en bewegen in de openbare ruimte toegankelijker en aantrekkelijker wordt, als een belangrijke voorwaarde om meer inwoners in beweging te krijgen. Te denken valt aan sportieve mogelijkheden in parken, op en rond het water en routes voor wandelen, hardlopen en fietsen.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
28 | 49
3
DE SPORTAMBITIES VAN ZUIDPLAS
3.1
INLEIDING
Deze sport- en accommodatievisie beschrijft de koers voor de komende jaren. Op basis van de analyse van de huidige situatie, de trends en ontwikkelingen en de verwachtingen voor de toekomst zijn er vier ambities uitgewerkt. De ambities geven richting, inspireren en helpen bij het maken van sportieve keuzes. De ambities zijn uiteindelijk vertaald naar vijf meetbare doelen voor de komende jaren. Doelen die haalbaar en realistisch zijn, passen bij de gezamenlijke uitdaging en aansluiten bij de kracht van Zuidplas.
3.2
AMBITIE 1: IN ZUIDPLAS KAN IEDEREEN MEE DOEN
De huidige sport- en beweegparticipatie in Zuidplas is te laag. Onvoldoende inwoners voldoen aan de beweegrichtlijnen. Opvallend daarbij is juist het hoge percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging. Dit ligt in bijna alle leeftijdscategorieën hoger dan landelijk gemiddeld. Alleen in de leeftijdscategorie kinderen t/m 10 jaar blijft het percentage leden iets achter. Voor hen lijkt het iets minder steeds vanzelfsprekend te zijn om lid te worden van een sportvereniging. Voor de continuïteit van verenigingen is instroom van de jongste jeugd van vitaal belang. Daarnaast is bekend dat de kans op een gezonde leefstijl bij inwoners op latere leeftijd begint bij voldoende sport en bewegen op jonge leeftijd. Des te meer reden om deze doelgroep direct te stimuleren om te gaan sporten en bewegen en voldoende capaciteit in de accommodaties te hebben. In Zuidplas zal de groep senioren de komende jaren explosief toenemen. Het is de vraag in hoeverre zij hun weg weten te vinden naar het sport- en beweegaanbod, vooral als de mobiliteit afneemt. Om ouderen in beweging te krijgen en te houden, is aanbod nodig dat aansluit bij de wensen en mogelijkheden. Het traditionele aanbod van verenigingen biedt hiervoor vaak onvoldoende mogelijkheden. Voor mensen met een beperking is de drempel hoog om aan te kunnen sluiten bij het reguliere aanbod.
Het is lang niet altijd mogelijk om deel te nemen het bestaande aanbod en de doelgroep heeft veelal behoefte aan extra begeleiding en ondersteuning. Toch zijn er steeds meer sportverenigingen bereid – zowel in Zuidplas zelf als in de nabije regio – om speciaal aangepast aanbod voor de doelgroep aan te bieden. Het is echter vaak nog onbekend en mensen met een beperking weten de weg naar de sport niet altijd goed te vinden. Naast het aanbod van sport en bewegen speelt bij deze ambitie ook het aanbod aan voorzieningen een rol. Reisafstand en bereikbaarheid zijn voor zowel de jongste jeugd als voor ouderen belangrijk. Accommodaties en voorzieningen moeten in de direct nabijheid te vinden zijn, anders vormt het een te grote drempel om het aanbod op te zoeken. Het betreft hierbij niet alleen accommodaties voor de georganiseerde sport; om iedereen mee te kunnen laten doen, is tevens een goede beweegvriendelijke openbare ruimte belangrijk. Om het aanbod van sport en bewegen en het aanbod van accommodaties op peil te krijgen is het ten slotte van belang om rekening te houden met de ontwikkelingen in Zuidplas. De verwachting is dat de gemeente Zuidplas groeit en bij concrete bouw- en ontwikkelplannen zal een grote groep nieuwe inwoners zich in Zuidplas gaan vestigen.
Het betreft inwoners of ‘nieuwkomers’: Die naar verwachting in de levensfase verkeren van startende gezinnen/gezinnen met opgroeiende kinderen. Veelal tweeverdieners die o.a. vanwege een drukke agenda een andere sport- en beweegbehoefte vertegenwoordigen. Die naar verwachting een andere samenstelling naar leefstijlen hebben. Meer inwoners die gericht zijn op zichzelf en hun directe omgeving, carrière willen maken en minder waarde hechten aan de sociale binding en samenhang (meer blauwe leefstijlen en minder groene). Waarvan de kinderen hun weg zullen weten te vinden naar de verenigingen. Dit omdat ouders vaker het belang van sport (in verenigingsverband) inzien en zelf ook in hun jeugd veel aan sport hebben gedaan. Het sport- en beweegaanbod evenals de voorzieningen en accommodaties moeten inspelen op deze ontwikkeling om ook deze groep nieuwe inwoners volop mee te kunnen laten doen in de samenleving.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
29 | 49
3.3
AMBITIE 2: IN ZUIDPLAS WERKEN WE ZOVEEL MOGELIJK SAMEN
Kenmerkend voor de gemeente Zuidplas is de sterke verenigingsstructuur. In ieder dorp zijn vitale en betrokken verenigingen actief die meer dan alleen het sportaanbod verzorgen. Ze staan midden in de samenleving en spelen voor veel inwoners een belangrijke rol. Aan de andere kant ligt er in Zuidplas een taak om meer inwoners in beweging te krijgen en te houden. Landelijk zien we de trend dat steeds meer sportverenigingen zich bewust zijn van hun rol in de maatschappij. Hedendaagse sportverenigingen zijn een onderdeel van een voortdurend in beweging zijnde samenleving. Ze merken dat de vraag van leden verandert en dat er andere organisaties in de buurt zijn waarmee samenwerkingsverbanden kunnen worden opgezet. Ook voor een toekomstbestendige infrastructuur in Zuidplas is het van belang dat de huidige verenigingen zich bewust zijn van de veranderende samenleving en toekomstige vraag/behoefte van (potentiële) leden. Verenigingen kunnen dit niet alleen. Samenwerking met andere verenigingen, maar vooral ook domeinoverstijgende samenwerking lijkt essentieel om de ontwikkelingen in de samenleving het hoofd te kunnen bieden. Samenwerking met het onderwijs, met de zorg, met welzijn en cultuur et cetera kan zorgen voor meer en passende beweegvormen die op elkaar aangesloten kunnen worden en die kwetsbare doelgroepen door middel van deze multidisciplinaire aanpak ondersteunen.
Ook regionaal wordt er samengewerkt op thema’s die de gemeentegrenzen overstijgen. Denk aan het aanbod en de ondersteuning voor mensen met een beperking. Op die manier kunnen de huidige verenigingen een belangrijke bouwsteen zijn in het brede sociale domein.
3.4
AMBITIE 3: IN ZUIDPLAS HEEFT DE JEUGD DE TOEKOMST
‘Jong geleerd is oud gedaan.’ Een gezegde dat voor zichzelf spreekt en waarvan bekend is dat dit voor sport en bewegen en een gezonde leefstijl op latere leeftijd heel vaak uitkomt. Wanneer men op jonge leeftijd veel sport en beweegt, is de kans erg groot dat men op latere leeftijd blijft sporten. Op dit moment is de sportdeelname van de jeugd in Zuidplas is te laag. Dit komt tot uiting in het percentage kinderen t/m 10 jaar dat lid is van een sportvereniging. Dit percentage ligt lager dan gemiddeld in Nederland, terwijl alle andere leeftijdscategorieën in Zuidplas hoger scoren. Ook beweegt de jeugd minder dan gemiddeld in de regio het geval is. Landelijk zien we dat kinderen steeds minder bewegen. Ze spelen minder buiten, worden door de ouders met de auto naar school gebracht en kinderen vermaken zich achter de spelcomputer, tablet of smartphone. Meer dan ooit lijken interventies nodig om de jeugd in beweging te krijgen. En met het oog op een gezonde instroom van onderaf bij verenigingen is voldoende sport en bewegen voor de jeugd in Zuidplas de komende jaren dan ook een belangrijk aandachtspunt. Om de jeugd in beweging te krijgen, is aantrekkelijk aanbod nodig. Aanbod dat aansluit bij de belevingswereld van het kind, dat voldoende uitdaging biedt en dat continu wisselt en kinderen opnieuw prikkelt en aantrekt.
Allereerst in het bewegingsonderwijs op basisscholen, maar zeker ook in het naschoolse aanbod en aanbod van verenigingen. Moderne sporten en activiteiten als survival, free running en bossaball stijgen landelijk snel in populariteit onder jeugd. Ten slotte is voor Zuidplas multisport kansrijk vanwege de sterke verenigingsstructuur. Onder multisport verstaan wij de inhoudelijke samenwerking tussen verschillende sporten, sportverenigingen en maatschappelijke partners (bijvoorbeeld onderwijs). Voor de sporter heeft dit o.a. de volgende voordelen: De sporter ontwikkelt zich completer, waardoor hij beter kan worden in zijn sport naar keuze. De oefenstof is afwisselender en uitdagender, waardoor de sporter meer plezier heeft in het sporten (en het afvallen tijdens de puberjaren voor een deel kan worden voorkomen). Doordat sporters zich completer ontwikkelen, ontstaat er minder kans op blessures. Wanneer de huidige verenigingen in Zuidplas elkaar op dit thema weten te vinden, kan er een sterk aanbod ontwikkeld worden.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
30 | 49
3.5
AMBITIE 4: IN ZUIDPLAS KUN JE OVERAL SPORTEN IN ALLE DORPEN
We willen in ieder dorp voldoende mogelijkheden om te sporten. Allereerst omdat bereikbaarheid voor een groot deel van de inwoners (voornamelijk inwoners met een groene leefstijl) van groot belang is om aan sport of bewegen deel te nemen. Daarnaast zien we het aantal ouderen evenals de groep jongste jeugd de komende jaren in alle dorpen toenemen. Voor deze groepen is nabijheid van sportvoorzieningen een belangrijke voorwaarde om in beweging te komen. De bevolking groeit, wat betekent dat de capaciteit aan accommodaties voor de huidige sportverenigingen (zowel binnen- als buitensport) onder druk komt te staan. Het vergroten van het huidige aanbod lijkt onvermijdelijk. Naast een goede en toekomstbestendige infrastructuur voor de georganiseerde sport maken we ons ook sterk voor de ongeorganiseerde sporter. Een groep die al jaren toeneemt en die naar verwachting ook de komende jaren verder zal stijgen. Helemaal gelet op de mogelijke groei van de bevolking en de nieuwe groep inwoners. Een beweegvriendelijke buitenruimte voor iedere inwoner, waardoor men verleid en gestimuleerd wordt om meer in beweging te komen.
3.6
VAN AMBITIES NAAR MEETBARE DOELEN
Ambities geven richting aan het te voeren beleid. Het is de koers waarop we de komende jaren onze plannen maken en afstemmen. Het is echter van belang ook een aantal meetbare doelen te formuleren, waarmee we een duidelijke stip op de horizon zetten. De ambities van Zuidplas zijn vertaald naar de volgende doelen voor 2023. IN 2023: is het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen minimaal op het niveau van het landelijk gemiddelde (o.b.v. cijfers RIVM); is het aantal kinderen dat wekelijks voldoende sport gestegen tot minimaal het regionale gemiddelde (o.b.v. cijfers GGD) en is het percentage lidmaatschappen van inwoners t/m 10 jaar gestegen tot minimaal het landelijk gemiddelde; is 25% van de sportverenigingen in de gemeente Zuidplas een Open Club (o.b.v. de definitie van NOC*NSF); kun je bij alle sportaanbieders (sociaal) veilig sporten en word je positief gestimuleerd (er zijn geen meldingen van grensoverschrijdend gedrag).
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
31 | 49
4
DE AANPAK OP HOOFDLIJNEN
4.1
INLEIDING
In het vorige hoofdstuk zijn de ambities en doelen voor de komende jaren beschreven. Voor al deze doelen en ambities is de aanleiding en achtergrond toegelicht. In dit hoofdstuk worden de ambities vertaald naar een meer concreet plan van aanpak. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen software (programma’s en ondersteuning op het gebied van sport en bewegen) en hardware (accommodaties en voorzieningen).
4.2
SOFTWARE
Met de software van sport en bewegen worden de programma’s, activiteiten en vormen van ondersteuning bedoeld die er toe moeten leiden dat meer mensen in beweging komen en blijven. De software is onder te verdelen naar programma’s/activiteiten op het gebied van sportstimulering en programma’s/activiteiten op het gebied van verenigingsondersteuning. De programma’s/activiteiten op het gebied van sportstimulering zijn: Stimulering van sport bij kinderen Versterken kwaliteit van bewegen (in het bewegingsonderwijs) Jeugdfonds Sport en Bewegen Bij verenigingsondersteuning richt de aanpak zich op: Open Clubs Een veilig sportklimaat Het inrichten van een sportloket Een sportadviesraad De verschillende onderdelen worden hieronder nader toegelicht. Om dit alles uit te kunnen voeren is een programma opgesteld met betrekking tot sportstimulering én verenigingsondersteuning. Beide functionarissen richten zich op het uitvoeren van hieronder beschreven programma’s en activiteiten. Het betreft inzet met als doel om overkoepeld over bestaande scholen en sportverenigingen te kunnen handelen. Een inzet die met name gericht is op (slim) samenwerken, verbinden tussen sport, zorg, welzijn, onderwijs en gezondheid en het verbeteren van de kwaliteit en continuïteit van het bestaande aanbod. Daarvoor is tevens een klein activiteiten- en werkbudget meegenomen.
Het ligt voor de hand om bij de financiering van beide functies mogelijkheden van cofinanciering door bijvoorbeeld onderwijs te verkennen. Dit is financieel nader uitgewerkt in het volgende hoofdstuk. Verder kunnen de hierna genoemde onderdelen verder worden uitgewerkt in het lokale sportakkoord, wat als een uitvoeringsprogramma van deze sportvisie moet worden gezien. STIMULERING VAN SPORT BIJ KINDEREN Om de jeugd in beweging te krijgen, is het belangrijk om ze vroeg in aanraking te laten komen met het sport- en beweegaanbod. Het zichtbaar maken van de mogelijkheden, al dan niet samen met de verenigingen en andere aanbieders, biedt een kans om kinderen vroegtijdig te enthousiasmeren voor (een bepaalde tak van) sport. Wanneer we de jeugd willen stimuleren om aan sport en bewegen te doen, moet het aanbod allereerst aansluiten op de belevingswereld van kinderen en moeten kinderen het plezier vooral ervaren door deel te nemen. Een aantal voorbeelden: Het organiseren en aanbieden van voorschoolse en naschoolse activiteiten, gericht op het aanwezige sportaanbod in Zuidplas. Samenwerking tussen onderwijs en sport stimuleren zodat er een ‘brug’ ontstaat tussen het aanbod op school en het aanbod van verenigingen (denk aan gastlessen op of kennismakingslessen bij een sportverenigingen).
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
32 | 49
Organiseren (en/of continueren) van sportdagen waar het aanbod van sport wordt gepresenteerd en kan worden uitgeprobeerd (denk aan evenementen als de sportdag op school, de Koningsspelen of open instuif dagen bij sportverenigingen). Van sportverenigingen, sportaanbieders, onderwijsinstellingen en de huidige exploitanten van accommodaties mag een proactieve houding worden verwacht. En waar nodig kan ondersteuning worden ingezet. De gemeente Zuidplas heeft met de programma’s BRAinS, BRAVO en Sport en Bewegen al meerdere instrumenten voor stimulering. Wij stellen voor dit programma te continueren en verder te versterken. VERSTERKEN KWALITEIT VAN BEWEGEN (IN HET BEWEGINGSONDERWIJS) Zoals hierboven ook vermeld, is het belangrijk dat kinderen het plezier van sport en bewegen op jonge leeftijd ervaren. De kwaliteit van het aanbod speelt daarbij een sleutelrol. Door bezuinigingen of door andere keuzes is het lang niet meer overal vanzelfsprekend dat het gymonderwijs wordt gegeven door een vakdocent. En dat terwijl de meeste kinderen daar voor het eerst echt in aanraking komen met sport en/of bewegen. Kwalitatief goed bewegingsonderwijs draagt eraan bij dat kinderen zich op een eigen niveau kunnen ontwikkelen en dat ze continu geprikkeld en uitgedaagd worden. Dit in een omgeving die dynamisch is en met activiteiten die inspelen op de belevingswereld van het kind.
Door de scholen in Zuidplas te ondersteunen bij het versterken van de kwaliteit van bewegen, dragen we bij aan een groter en leuker aanbod voor kinderen. Het aanbod kan worden verbonden aan het aanbod van verenigingen, er kan minder klassikaal en meer in groepen worden gewerkt en de gymactiviteiten kunnen in een moderner ‘jasje’ worden gestoken. Het versterken van de kwaliteit van het bewegingsonderwijs voorkomt vroegtijdige uitval en/of achterstand en stimuleert kinderen om ook buiten de les meer te bewegen. Bij dit onderwerp moet direct worden opgemerkt dat versterking van het bewegingsonderwijs eerst en vooral de bevoegdheid is van de schoolbesturen. De gemeente Zuidplas kan slechts, als zij hiervoor gevraagd wordt door die schoolbesturen, een ondersteunende rol vervullen. JEUGDFONDS SPORT & CULTUUR Niet voor iedereen in Zuidplas is sporten bij een vereniging financieel haalbaar. Om toch alle jongeren de kans te geven om te sporten is er het Jeugdfonds Sport en Cultuur, waarin de gemeente Zuidplas al een aantal jaren participeert. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur betaalt de contributie/het lesgeld voor kinderen en jongeren uit gezinnen waar te weinig geld is om te sporten, muziek te maken, te dansen, te schilderen, toneel te spelen of iets anders creatiefs te doen.
Om in aanmerking te komen voor een bijdrage vanuit dat fonds moet aan de volgende door de gemeente Zuidplas opgestelde voorwaarden worden voldaan: Kinderen moeten tussen 4 en met 17 jaar oud zijn en zijn ingeschreven in de gemeente Zuidplas. Het inkomen van de ouders is niet hoger dan 120% van het minimuminkomen. De bijdrage voor sport is maximaal € 225,00 per twaalf maanden, inclusief attributen en/of kleding. Indien de maximale € 225,00 niet wordt besteed aan contributie, mag er voor maximaal € 100,00 een waardebon voor sportkleding en/of sportattributen worden aangevraagd. Zie bijlage 4 voor alle spelregels die door de gemeente Zuidplas zijn opgesteld. OPEN CLUBS Verenigingen kunnen een belangrijke rol spelen in het sociale domein. Dat is één van de conclusies die we eerder in het rapport hebben beschreven en toegelicht. Wanneer we deze rol door verenigingen willen laten vervullen dan lukt dat beter met vitale verenigingen. Oftewel open clubs die midden in de samenleving staan, samenwerken met andere organisaties en continu in beweging zijn om de leden en potentiële leden te bedienen en stimuleren naar een gezonde leefstijl.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
33 | 49
Deze open clubs ontstaan niet altijd vanzelf en dat mag ook niet altijd van de verenigingen verwacht worden. Het aanmoedigen en professioneel ondersteunen van verenigingen is hard nodig om verenigingen meer te kunnen laten doen dan enkel het aanbieden van het bestaande en reguliere aanbod. Door ondersteuning is het mogelijk arrangementen te organiseren, samen met partners uit het sociale domein, waarmee kwetsbare doelgroepen geholpen worden. Door kennis en expertise te delen en door samenwerking tot stand te brengen, ontstaat nieuw aanbod dat past bij de inwoner van de toekomst. Het verbinden van sportverenigingen onderling kan zorgen voor nieuwe multisportactiviteiten, waardoor kinderen zich motorisch beter ontwikkelen. Dit draagt bij aan beter bewegen (talentontwikkeling), wat weer een positief effect heeft op een leven lang bewegen. EEN VEILIG SPORTKLIMAAT Om te gaan sporten én te blijven sporten is het belangrijk om een sociaal veilige omgeving aan te bieden. Een omgeving waar je op je eigen niveau het plezier van sport kunt ervaren. Waar trainers en begeleiders zijn die je helpen ontwikkelen, je in je waarde laten en grenzen van goed en sociaal aanvaardbaar gedrag bewaken. Zeker bij verenigingen waar veel – zo niet alles – gaat op basis van vrijwilligheid is het soms lastig om alles te controleren.
Maar ook in het onderwijs waar door werkdruk de leerkracht niet altijd in staat is om alle kinderen dezelfde aandacht en ondersteuning te bieden. Het is van belang dat sportaanbieders worden ondersteund bij het creëren van een veilige omgeving waar iedereen zicht thuis en prettig voelt. Enkele mogelijkheden daarbij zijn: Ondersteunen van aanbieders bij aanvragen VOG voor vrijwilligers en/of professioneel kader. Ontwikkelen aanbod voor mensen met een beperking én voor kwetsbare doelgroepen, zodat ook zij zich thuis voelen bij een verenigingen of ander sportaanbod. Aanbieden van extra lessen gymonderwijs (bijvoorbeeld Motorische Remedial Teaching) om te voorkomen dat de minder vaardige bewegers vroegtijdig uitvallen. Om te beoordelen of het goed gaat in Zuidplas én om mensen te stimuleren grensoverschrijdend gedrag actief te melden – zodat waar nodig actie kan worden ondernomen – adviseren we om een meldpunt in te richten waar inwoners (anoniem) terecht kunnen bij ongewenst en/of grensoverschrijdend gedrag. HET INRICHTEN VAN EEN SPORTLOKET Om ervoor te zorgen dat sportverenigingen en -aanbieders in Zuidplas weten waar ze terecht kunnen voor hulp en ondersteuning kan een sportloket worden ingericht. Maar ook inwoners en andere organisaties die vragen en/of ondersteuning nodig hebben op het gebied van sport en bewegen kunnen er terecht.
Denk bijvoorbeeld aan vragen en ondersteuning rondom het subsidiebeleid. Het ligt voor de hand om het sportloket te beleggen bij sportstichting Zuidplas, die zich als exploitant van accommodaties en als één van de uitvoerders van het gemeentelijke sportbeleid inzet voor sport en bewegen in Zuidplas. Sportstichting Zuidplas is in 2018 ontstaan uit een samengaan van Stichting Polderbad en de gemeentelijke afdeling Sport en Bewegen en is verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van een groot aantal binnensportaccommodaties, waaronder de zwembaden, en het stimuleren van sport en bewegen binnen de gehele gemeente. Als één van de uitvoerders van het gemeentelijke sportbeleid kan Sportstichting Zuidplas zich de komende jaren verder ontwikkelen als hét centrale loket voor sport en bewegen binnen de gemeente, waardoor het in staat is de kar te trekken in de uitvoering van het sportbeleid. De gemeente maakt met Sportstichting Zuidplas afspraken over prestaties en inzet van middelen ten behoeve van sport en bewegen. Ook is Sportstichting Zuidplas de aangewezen organisatie die richting de gemeente als belangenbehartiger van sportverenigingen en de georganiseerde sporter kan optreden. In haar rol is het voor de gemeente een goede sparringpartner om het beleid te toetsen en waar nodig aan te scherpen of bij te sturen.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
34 | 49
SPORTADVIESRAAD Om de samenwerking tussen verenigingen te versterken, maar ook om een gezamenlijke vuist in het domein van sport en bewegen te maken, leeft bij verenigingen en Sportstichting Zuidplas het idee om een sportadviesraad op te richten. Dit kan juridisch en organisatorisch op verschillende manieren, maar met als voornaamste doel de krachten te bundelen. Vanuit de sportverenigingen/sportaanbieders wordt er in die gedachte één kerngroep of stuurgroep gevormd die als eenheid de belangen van afzonderlijke sportverenigingen verwoord en behartigt. En die vanuit die taak richting zowel de gemeente als Sportstichting Zuidplas als klankbord en denktank fungeert. De sportadviesraad kan zorg dragen voor meer en intensievere samenwerking tussen vereniging onderling en tussen de sport en andere domeinen.
4.3
HARDWARE, DE UITGANGSPUNTEN
Met de hardware worden de (bestaande) binnen- en buitensportaccommodaties bedoeld, maar zeker ook de voorzieningen en faciliteiten voor de ongeorganiseerde sporter. In deze paragraaf beschrijven we de uitgangspunten die wij hebben gehanteerd voor het toekomstbestendig maken van het accommodatieaanbod in Zuidplas. In de paragraaf daarna volgt de uitwerking gemeentebreed en per dorp. Bij de ontwikkeling van de hardware in Zuidplas hanteren we de volgende uitgangspunten die hieronder nader worden toegelicht:
Bouwen van (of ombouwen tot) functionele gym- en sportzalen. Renovatie/vernieuwbouw bestaande binnensportaccommodaties. Multifunctionele binnensportaccommodaties. Naar moderne en open sportparken. Versterken van de ongeorganiseerde sportmogelijkheden in de buitenruimte. Duurzaamheid centraal.
BOUWEN VAN (OF OMBOUWEN TOT) FUNCTIONELE GYM- EN SPORTZALEN Voor de georganiseerde sport is in Zuidplas onvoldoende ruimte beschikbaar. In de avonduren – en helemaal in de winter – is er voor verenigingen niet of nauwelijks nog geschikte ruimte te vinden. Puur theoretisch is de beschikbare capaciteit in m² sportvloer afdoende om de vraag/behoefte in te vullen, maar de beschikbare zalen zijn voor de georganiseerde sport in de huidige vorm en afmeting functioneel te beperkt. Het is aan te raden om nu en in de toekomst bestaande gymzalen – waar mogelijk – aan te passen of te vervangen zodat ze multifunctioneler kunnen worden ingezet en door sportverenigingen en scholen gebruikt kunnen worden. In Zuidplas is in de bestaande accommodaties overdag nog voldoende ruimte beschikbaar, dus bij nieuwbouwplannen en de ontwikkeling van het middengebied is het advies breder te kijken dan alleen de onderwijsbehoefte. RENOVATIE/VERNIEUWBOUW BESTAANDE BINNENSPORTACCOMMODATIES De huidige binnensportaccommodatie zijn (sterk) verouderd en aan vernieuwing toe. Zeker de sporthallen in Zuidplas voldoen niet meer aan huidige en toekomstige eisen en wensen van gebruikers. Bij sporthal Swanla (1987), sporthal Op Moer (1981) en sporthal De Zuidplas (1974) staan stevige (installatie)technische investeringen en/of onderhoudsinvesteringen op de planning.
Om de accommodaties toekomstbestendig te houden/maken is renovatie nodig, zowel in de sporttechnische faciliteiten als de faciliteiten die vanuit gastgerichtheid en hospitality een meerwaarde hebben. Bij de upgrading adviseren we ook na te gaan in hoeverre de capaciteit, flexibiliteit en multifunctionaliteit van accommodaties kan worden vergroot. Er is nader (bouwkundig) onderzoek nodig om een goede financiële inschatting van noodzakelijke investering te kunnen maken en om te bepalen in hoeverre renovatie mogelijk is en/of moet worden overgegaan naar (ver)nieuwbouw. MULTIFUNCTIONELE BINNENSPORTACCOMMODATIES De samenleving én de sport verandert snel. Sportaccommodaties van de toekomst zijn flexibel en in staat om enigszins mee te bewegen in de trends en ontwikkelingen.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
35 | 49
Ze zijn bovenal multifunctioneel en vervullen een sociale behoefte (bijvoorbeeld als ontmoetingsplek) in een wijk of een dorp. Om ontwikkelingen in de samenleving het hoofd te kunnen bieden en een belangrijke rol te kunnen spelen in het sociale domein is samenwerking tussen sportverenigingen en andere organisaties nodig. Ook in de opzet en samenstelling van accommodaties nu en in de toekomst vormt samenwerking het uitgangspunt. Dorpshuis Op Moer in Moerkapelle en Dorpshuis Swanla in Zevenhuizen zijn daarvan goede voorbeelden. Beide dorpshuizen zijn stevig geworteld in de samenleving en hebben een goede naamsbekendheid opgebouwd. De organisaties zijn laagdrempelig benaderbaar voor inwoners. Zowel in Moerkapelle als in Zevenhuizen is de lokale binding sterk en zijn beheerders het gezicht voor inwoners uit het dorp. NAAR MODERNE EN OPEN SPORTPARKEN De huidige sportparken in Zuidplas zijn traditioneel en gesloten. Ze zijn ingericht voor de specifieke tak van sport, maar niet of nauwelijks voor andere doelgroepen toegankelijk. De komende jaren ligt er een opgave om te verkennen of de huidige sportparken geschikt zijn om een bredere rol te vervullen. Bijvoorbeeld door het onderzoeken op dubbelgebruik door meerdere verenigingen of organisatie mogelijk is.
Het openbreken van bestaande parken, door het weghalen van hekken en ze zo toegankelijk te maken voor bijvoorbeeld de ongeorganiseerde sporter, levert in andere gemeentes in Nederland mooie resultaten op. Het multifunctioneler inzetten van bestaande parken is voor Zuidplas ook een mooie kans om meer te kunnen betekenen voor: de ongebonden sporters die het park kunnen gebruiken voor hun eigen sport- en beweegbehoefte. ongebonden sporters die in groepsverband op geschikte locaties willen afspreken om te gaan sporten of bewegen. het creëeren van nieuwe samenwerkingen op en rond de parken. Organisaties anders dan de huidige verenigingen kunnen het park gebruiken en inzetten voor eigen programma’s en activiteiten. Bij deze ontwikkeling is een vorm van beheer en toezicht wel noodzakelijk om ongewenst gebruik tegen te gaan. VERSTERKEN VAN DE ONGEORGANISEERDE SPORTMOGELIJKHEDEN IN DE BUITENRUIMTE De ongebonden sport wint terrein en groeit landelijk harder dan de georganiseerde sport. Het lijkt een kwestie van tijd dat deze trend en ontwikkeling ook in Zuidplas zichtbaar wordt. De te verwachten groei van Zuidplas en de ontwikkeling van het middengebied zal deze ontwikkeling naar verwachting versnellen. Het aanbieden van een beweegvriendelijke openbare ruimte is belangrijk om inwoners voldoende in beweging te krijgen/houden.
Een omgeving die mensen verleidt om te gaan bewegen, bijvoorbeeld door: Groei van het aantal routes voor wandelen, hardlopen en fietsen. Mogelijkheden voor bootcamp en buitenfitness aan te bieden. Vrij toegankelijke sport-, speel-, en beweegruimte beschikbaar te maken. Vooral voor kinderen én ouderen is het van belang dat dit in de directe leefomgeving kan. Bovenstaande voorbeelden kunnen in combinatie met de eerder genoemde buitensportaccommodaties gerealiseerd worden, maar ook door nieuwe voorzieningen te ontwikkelen. DUURZAAMHEID CENTRAAL Voor de gemeente Zuidplas is het thema duurzaamheid een belangrijke pijler in het beleid voor de komende jaren. Ook voor de sport en sportaccommodaties ligt hier een belangrijke rol weggelegd. Sportaccommodaties verbruiken veel energie en de energierekening is voor de sport zelf ook een stevige kostenpost. Met het oog op de accommodaties en voorzieningen zijn hierboven verschillende onderdelen van de aanpak toegelicht en uitgewerkt.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
36 | 49
Bij alle toekomstige interventies is het raadzaam om ontwikkelingen en investeringen te verbinden aan een mogelijke verduurzaming van het gebouw en/of de accommodatie, zoals LED-verlichting en/of zonnepanelen. Hiermee kan worden voldaan aan hedendaagse normen en duurzaamheidsambities van de gemeente Zuidplas, vastgesteld en opgenomen in het programma Duurzaamheid & Klimaatadaptie (2019-2025).
4.4
HET ACCOMMODATIEPLAN
In deze paragraaf zetten we de ontwikkelingen en voorstellen per dorp en voor Zuidplas in totaal uiteen ten behoeve van een toekomstbestendige sportinfrastructuur. De uitgangspunten, zoals beschreven in de vorige paragraaf, zijn gebruikt bij deze uitwerking. In het volgende hoofdstuk zijn alle ontwikkelingen omgezet naar een financiële uitwerking. 4.4.1
GEMEENTEBREDE VOORZIENINGEN EN ACCOMMODATIES
EEN CENTRALE ZWEMVOORZIENING In Zuidplas zijn momenteel twee zwembaden gevestigd. Beide zwembaden zijn verouderd en investeringen zijn op korte termijn nodig om de accommodaties kwalitatief op voldoende peil te houden. Uit de analyse komt duidelijk naar voren dat het bezoek in beide baden lager ligt dan te doen gebruikelijk. Om een toekomstbestendige zwemaccommodatie te realiseren, met een gezonde exploitatie, is het samenvoegen van beide baden tot één functioneel zwembad verstandig. Met de op korte termijn noodzakelijk investeringen is tevens aan te raden de ontwikkeling van een nieuwe zwembad niet te ver vooruit te schuiven in de tijd. Gelet op de grootte van de gemeente, het te verwachten bezoek en de samenstelling van de bevolking is vooralsnog uitgegaan van de volgende configuratie: Multifunctioneel wedstrijdbassin (binnen) 25 x 21 meter, met een beweegbare bodem die de helft van het zwembad bevat. Dit bassin is geschikt voor leszwemmen, doelgroepenzwemmen, verenigingszwemmen en baantjes zwemmen. Bij een goede programmering kan dit bassin de behoefte aan zwemmen in Zuidplas in de toekomst (nagenoeg) volledig vullen. Doelgroepenbassin (binnen) 10 x 20 meter als optie. Recreatiebassin (buiten), waarbij wij een beperkt bassin voorstellen voor kleine kinderen en hun ouders. Nader onderzoek moet meer inzicht geven in een gedetailleerd en uitgewerkt plan van eisen.
Het ligt voor de hand om een centrale locatie te zoeken die voor veel inwoners goed te bereiken is. Een clustering van accommodaties is, zoals eerder gemeld, belangrijk vanuit het multifunctionele gebruik van de accommodatie en het versterken van inhoudelijke samenwerkingen. Het onderzoek moet verder antwoord geven op de vraag welke functionaliteiten gewenst en realistisch zijn met het oog op een gezonde exploitatie. Het ligt voor de hand om in dit onderzoek Sportstichting Zuidplas als huidige exploitant een prominente rol te geven. Alternatieve scenario’s zwembaden Indien één nieuwe centrale zwemvoorziening om redenen niet haalbaar en/of realistisch blijkt, zijn er op hoofdlijnen drie alternatieve scenario’s: Behoud van beide bestaande zwembaden: In dit scenario moet rekening worden gehouden met stevige investeringen in beide zwembaden om deze veilig en toekomstbestendig te houden. Nader onderzoek moet uitwijzen welke investeringen er op korte, middellange en lange termijn noodzakelijk zijn. Eén nieuw zwembad en behoud van één van beide zwembaden: In dit scenario kiest de gemeente ervoor om één nieuwe zwemvoorziening te realiseren, met het oog op de groei van Zuidplas, en één van beide baden te behouden.
Het ligt voor de hand om – mede gelet op de afschrijving – in dit scenario het Polderbad te vervangen door een nieuwe zwemaccommodatie en het zwembad in Moordrecht te behouden. In dit scenario moet rekening gehouden worden met extra investeringen in de zwemvoorziening in Moordrecht. Nader onderzoek moet uitwijzen welke aanpassingen en investeringen daarmee gepaard gaan.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
37 | 49
Geen zwembad in de gemeente Zuidplas: In dit dit scenario kiest de gemeente ervoor om niet opnieuw te investeren in de zwembaden. Voor het zwemmen zijn inwoners dan – op termijn – aangewezen op zwemvoorzieningen in de omliggende gemeenten. EEN NIEUWE SPORTHAL Met het oog op de te verwachten groei van Zuidplas zal de vraag/behoefte aan binnensportaccommodaties de komende jaren sterk toenemen. Naast het renoveren van bestaande accommodaties en het mogelijk ombouwen van gymzalen naar sporthallen of -zalen is er – zeker in de wintermaanden – extra capaciteit nodig. Bij de ontwikkeling van met name het middengebied pleiten we voor sportvoorzieningen die aansluiten bij nieuwe beweegvormen en -trends, ontwikkelingen in het bewegingsonderwijs en behoefte van de bestaande sportverenigingen zoals eerder in dit rapport is belicht. Voor het realiseren van een dergelijke nieuwe sportvoorziening in een nadere specificatie nodig, maar qua formaat kan uitgegaan worden van een volwaardige sporthal met een bijbehorend investeringsniveau. Aanvullende onderzoek moet antwoord geven op de vraag wat de beste locatie is voor een nieuwe accommodatie en een gedetailleerd plan van eisen met daarin aandacht voor de volgende zaken:
Omvang en grootte van de accommodatie Sporttechnische eisen en bijbehorende normen Eventuele toeschouwerscapaciteit Multifunctioneel gebruik door meerdere (hoofd)gebruikers Flexibiliteit van het gebouw Duurzaamheid en energieverbruik
De termijn waarop de nieuwe sporthal gebouwd moet worden, hangt enigszins af van de snelheid waarmee de groei van Zuidplas zich gaat ontwikkelen. ONGEORGANISEERDE SPORT IN DE (OPENBARE) BUITENRUIMTE In de hele gemeente Zuidplas geldt dat investeren in een beweegvriendelijke openbare ruimte mensen kan verleiden om meer in beweging te komen. In ieder dorp vraagt dit om maatwerk en om slimme verbindingen naar het buitengebied, waardoor aantrekkelijke routes kunnen ontstaan voor sporten in de buitenruimte. In bijvoorbeeld het speelbeleid en het gemeentelijk beleid voor de openbare ruimte kan een koppeling worden gelegd met de verschillende ambities en uitgangspunten uit deze sport- en accommodatievisie. Noodzakelijke investeringen zijn vooralsnog lastig te ramen, maar gedacht kan worden aan: Speelveldjes en -pleinen in de directe leefomgeving van inwoners. Toegankelijke, groene en (sociaal) veilige parken. Een goed verlichte en (verkeers)veilige infrastructuur waardoor wandelen, fietsen en buiten spelen/sporten aantrekkelijker wordt. Obstakelvrije beweegroutes, zodat wandelen en fietsen voor mensen met een beperking mogelijk wordt. Goede en efficiënte verbindingen tussen voorzieningen leidt tot meer verplaatsingsgedrag (wandelen in plaats van auto).
Rolschaatsen Bij de verdere uitwerking pleiten we in elk geval voor een voorziening voor het rolschaatsen in de buitenlucht. Met de rolschaatsvereniging in Moerkapelle beschikt Zuidplas over een tak van sport die zeker niet overal in Nederland kan worden beoefend. Aangeraden wordt om het rolschaatsen te faciliteren door de nieuwe voorziening (semi-)openbaar in te richten in de buitenruimte, waarmee het ook toegankelijk is voor andere sportliefhebbers. Over de exacte locatie van de rolschaatsbaan kan nader overleg plaatsvinden.
SPORT- EN ACCOMMODATIEVISIE ZUIDPLAS
38 | 49
4.4.2
ONTWIKKELINGEN PER DORP
MOERKAPELLE Extra kunstgrasveld Moerkapelle beschikt over een buitensportpark voor de voetbal- en tennisvereniging. Door de te verwachten groei van Moerkapelle verandert de vraag/behoefte van V.V. Moerkapelle op korte termijn naar 3 velden i.p.v. het 2,5e veld waarover men nu beschikt. In de directe omgeving van het sportpark zijn twee scholen gevestigd die gebruik maken van de accommodatie, mede omdat ze op eigen terrein beperkte schoolpleinruimte hebben. Bij het aanleggen van een extra kunstgrasveld kan tevens het bestaande 0,5 veld komen te vervallen en worden ingezet ten behoeve van de groei van de school en het benodigde parkeren. Renovatie of nieuwbouw sporthal in dorpshuis op Moer Voor de binnensport geldt dat met Dorpshuis op Moer in de plaatselijke vraag/behoefte wordt voorzien. De accommodatie wordt veel gebruikt door verenigingen uit andere dorpen. De accommodatie is verouderd en een upgrading is nodig om uitnodigend, toegankelijk en veilig te blijven. Op basis van het MJOP zijn investeringen op korte termijn mogelijk om hier een grote stap in te zetten. MOORDRECHT Ontwikkeling sportpark ‘t Ambacht Op de velden van de voetbalvereniging wordt plaats gemaakt voor woningbouw. Ook worden bestaande woningen gerenoveerd. Samen met de scouting en de postduivenvereniging verhuist de voetbalvereniging naar een nieuw park, genaamd ’t Ambacht.
Op dit park worden 2 kunstgrasvelden en 1 natuurgrasveld aangelegd, naast een kleed-/clubgebouw en de benodigde parkinfrastructuur. Hiermee wordt tevens het bestaande capaciteitsprobleem van V.V. Moordrecht opgelost. Nieuwe afmetingen korfbal Voor de korfbalvereniging in Moordrecht geldt de Koninklijk Nederlands Korfbalverbond de afmetingen van het korfbalspeelveld onlangs heeft gewijzigd. Velden zijn van 60 bij 30 meter verkleind tot 40 bij 20 meter. En op basis van de nieuwe afmetingen zijn ook nieuwe normen vastgesteld. KV IJsselvogels heeft op de bestaande velden de belijning inmiddels aangepast, maar op basis van de nieuwe normen is er sprake van ondercapaciteit. Een oplossing dient zich aan wanneer de toplaag van het bestaande kunstgrasveld moet worden vervangen. Op dat moment kunnen de velden worden omgebouwd op basis van de nieuwe afmetingen. Binnen de beschikbare ruimte kan de capaciteit dan worden uitgebreid. Renoveren sporthal Sportcentrum de Zuidplas is een multifunctioneel centrum met daarin onder andere een zwembad, een sporthal en een gymlokaal. Het complex is gedateerd en renovatie of vernieuwing is nodig om de aantrekkelijkheid en toekomstbestendigheid van de accommodatie te vergroten. Vanwege de geschakelde bouw, de verschillende gebruikers en (deels commerciële) huurders ligt nieuwbouw niet voor de hand.