Bijlage 1 Ontwikkelkader Warmte-Koudesysteem Cortelande Z25.001240
Tekst van het document
Ontwikkelkader warmtekoudesysteem Cortelande Gemeente Zuidplas Status: definitief 01 mei 2025
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
1
Inhoudsopgave 1
Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Gebiedsontwikkeling Cortelande 1.3 Duurzaamheidsambities en voorkeursoplossing 1.4 Doelstelling en totstandkoming ontwikkelkader 1.5 Leeswijzer
3 3 3 4 4 4
2
Kader: wet, ontwikkelingen en publieke waarden 2.1 Nationaal 2.2 Gemeentelijk beleidskader 2.3 Publieke waarden 2.4 Principes
5 5 6 7 7
3
Warmte- en koude concept 3.1 Beschrijving energieconcepten 3.1.1 Individuele luchtwarmtepomp
8 8 8
3.1.2 Aquathermie met warmte en koude uit de Bergambacht leidingen
8
3.1.3 PVT-panelen
9
3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
Afwegingen concepten Beoordeling concepten Voorkeursoplossing Scenario’s van ZLT naar bruikbare warmte-koude Planologisch kader voor vervolgtraject Principes en onderzoeksvragen/-opdrachten
9 11 11 11 12 13
4
Verkenning betaalbaarheid 4.1 Methode 4.2 Betaalbaarheid 4.3 Conclusie en vervolg 4.4 Principes en onderzoeksvragen/-opdrachten
13 13 13 14 14
5
Organisatie van het warmte- koudesysteem 5.1 Aanleiding 5.2 Positie gemeente Zuidplas 5.3 Potentiële samenwerkingspartners 5.4 Rol en positie gemeente Zuidplas 5.5 Principes en onderzoeksvragen/-opdrachten
15 15 15 16 17 17
6
Fasering en contracten 6.1 Fasering 6.2 Contracten 6.3 Principe en onderzoeksvragen/-opdracht
18 18 19 19
Bijlage 1: Toelichting energieconcepten Bijlage 2: Aanvullend variantenonderzoek MT-net
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
21 23
2
1 Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente regisseert de keuze voor het warmte- en koudesysteem voor de gebiedsontwikkeling van Cortelande. Op basis van een vergelijkingsstudie naar drie varianten heeft het college op 04-02-2025 een voorkeursoplossingsrichting vastgesteld gebaseerd op aquathermie vanuit de Bergambacht leidingen (ZLT-net) die onder het gebied aanwezig zijn. Op basis van genoemd collegebesluit is verder uitwerking gegeven aan de onderbouwing van de gekozen voorkeursoplossingsrichting. Dit is zowel op (1) technisch, (2) financieel als ook (3) op het vlak van samenwerking met beoogde partners gebeurd. Dit is verwerkt in het Ontwikkelkader Warmte- koudesysteem Cortelande (WKSC).
1.2 Gebiedsontwikkeling Cortelande De planperiode loopt tot ongeveer 2050 en is op hoofdlijnen opgedeeld in fasen 1A, 1B en 2. Fase 1A is momenteel het meest gedetailleerd uitgewerkt; de uitgangspunten uit deze fase vormen dan ook de basis voor de vergelijking van de warmteconcepten die door Techniplan zijn onderzocht.
Figuur 1: fasering gebiedsontwikkeling Middengebied
Het ontwikkelkader houdt rekening met het hele woongebied Cortelande. Dit betreft zo’n 8.000 woningen in totaal. Daar waar berekeningen zijn gemaakt zijn die gebaseerd op fase 1A. Dit gaat om 2.500 woningen, de ontwikkeling zal beginnen in 2028 en duurt tot circa 2035. Het naastgelegen bedrijventerrein Doelwijk I valt buiten deze gebiedsontwikkeling. Ook Doelwijk II ligt formeel buiten het ontwikkelkader, maar de mogelijkheid voor aansluiting op een collectief net is voor het gehele gebied verkend.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
3
1.3 Duurzaamheidsambities en voorkeursoplossing De gemeente Zuidplas streeft ernaar het Middengebied energiepositief én, volgens geldende wetgeving, aardgasvrij te ontwikkelen, zodat de nieuwbouw emissievrij wordt. De ambitie is een minimaal energieneutraal dorp. Deze doelstellingen zijn verankerd in het Masterplan, de Nota van Uitgangspunten, het VKA-MER en het bestemmingsplan. Sinds 1 juli 2018 is de aansluitplicht op aardgas voor nieuwbouw vervallen. In aansluiting op de Wet Collectieve Warmte (Wcw), naar verwachting van kracht per 1 januari 2026, neemt de gemeente Zuidplas de regierol op zich bij het realiseren van alternatieven voor aardgas. Om die reden onderzoekt de gemeente sinds 2019 welke duurzame warmte en koudeopties in Cortelande haalbaar zijn. ROM3D en Witteveen+Bos voerden de eerste haalbaarheidsonderzoeken en een geohydrologische verkenning uit. Uit het geohydrologisch onderzoek blijkt dat individuele bodemlussen de kwelwaterstroom te veel verhogen, waardoor de impact op ondergrond, ecosysteem en waterkwaliteit onacceptabel is.
Vervolgens heeft ingenieursbureau Techniplan in 2024 de meest recente vervolgstudie opgeleverd, waarin drie technisch uitvoerbare concepten zijn beoordeeld (zie hoofdstuk 3.1 en uitgebreide uitleg in bijlage 1): • Individuele luchtwarmtepompen • Aquathermie met warmte uit de Bergambacht Leiding (BAL) • PVT-panelen Geothermie en industriële thermische potentie zijn vanwege praktische belemmeringen buiten beschouwing gelaten. Op basis van de vergelijkingsstudie heeft het college op 4 februari 2025 een voorkeursoplossing vastgesteld: een ZLT-net dat aquathermie benut via de Bergambacht leidingen onder het plangebied.
1.4 Doelstelling en totstandkoming ontwikkelkader Met de ontwikkeling van het Middengebied wordt niet alleen een aantrekkelijk, groen en toekomstbestendig woongebied gerealiseerd, maar wordt ook gestreefd naar een aardgasvrij en energiepositief dorp Cortelande. Voor de warmtevoorziening wordt gekeken naar een collectieve oplossing voor zowel verwarming als koeling. Doelstelling van dit ontwikkelkader Dit document dient ertoe het voorkeursconcept voor het warmte- en koudesysteem in Cortelande onderbouwd vast te stellen en de kaders voor de verdere uitwerking te formuleren. Op basis daarvan zijn de technische en financiële principes vastgelegd die richtinggevend zijn voor ontwerp en realisatie van het systeem. Het ontwikkelkader beschrijft ook de beoogde organisatie van het warmte-koudebedrijf Cortelande en de samenwerking met Dunea Warmte & Koude (DWK) en NetVerder. Als gemeentelijk beleidsdocument heeft het een kaderstellend karakter en is het in afstemming met alle betrokken partijen opgesteld, wat de toekomstige samenwerking bevordert. Na vaststelling vormt dit ontwikkelkader het uitgangspunt voor een Ontwikkelplan voor het warmtekoudesysteem Cortelande waarin de geformuleerde principes en onderzoeksvragen in detail worden uitgewerkt.
1.5 Leeswijzer Het ontwikkelkader Warmte-Koudesysteem Cortelande (WKSC) onderbouwt de keuze voor de voorkeursoplossingsrichting. Dit hoofdstuk (1) schetst de gebiedsontwikkeling, ambities en doelstelling. Daarop volgen de relevante wet- en regelgeving en publieke waarden (hoofdstuk 2). Vervolgens worden de principes en kaders uitgewerkt in de volgende hoofdstukken: - Techniek: beschrijving energieconcept (hoofdstuk 3). - Financiën: businesscase (hoofdstuk 4). - Organisatie: rolneming gemeente en partijen met de kaders voor Warmte- koudebedrijf Cortelande (hoofdstuk 5). Na elk hoofdstuk worden de kaderstellende principes samengevat. Na vaststelling van dit ontwikkelkader door het college en de gemeenteraad vormen deze principes het uitgangspunt voor de realisatie van de voorkeursoplossing en de bijhorende organisatie. Ook worden de onderzoeksvragen voor verdere uitwerking geformuleerd; deze zullen in het op te stellen ontwikkelplan nader worden uitgewerkt. Hoofdstuk 6 beschrijft vervolgens de vervolgstappen naar de volgende fase van dat ontwikkelplan. Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
4
2 Kader: wet, ontwikkelingen en publieke waarden Dit hoofdstuk beschrijft het wettelijk kader waarbinnen de keuzes voor de warmte-koudesysteem van Cortelande dienen te worden gemaakt.
2.1 Nationaal Wet- en regelgeving en kaderstellend beleid De volgende Wet- en regelgeving is kaderstellend voor de warmte-koudesysteem Cortelande. De relevante weten regelgeving is in onderstaande tabel opgenomen. Tabel 1: Relevante wet- en regelgeving, kaderstellend beleid met betrekking tot keuze warmte- koudesysteem Wet/Besluit
Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) (Voorheen Bouwbesluit)
Toelichting
Relevantie voor warmte- en koude voorziening
Kamerbrief Water en bodem sturend november 2022 (NB: nog geen wet of besluit. Maar we zien dit als een beleidsvoornemen waar we alvast rekening mee houden).
Hoe meer energie-efficiënt het beoogde warmte- en koude systeem is, hoe beter de energieprestatie en hoe minder zonnepanelen geplaatst moeten worden om aan de minimale eisen te voldoen.
•
Hoe minder technische apparaten om, op, aan of nabij de woningen worden gerealiseerd hoe makkelijker aan de eisen wordt voldaan.
•
Het beoogde warmte-koudesysteem voor de gebiedsontwikkeling in Cortelande heeft een omvang van meer dan 1.500 aansluitingen en valt daarmee het in de Wcw onder de categorie ‘aangewezen warmtebedrijf’, waarvoor een publiek meerderheidsbelang nodig is.
•
De aanwijzingsprocedure van een warmtebedrijf of een warmtegemeenschap, in het kader van de Wcw, vindt plaats door een besluit van het college.
•
Door de Autoriteit Consument en Markt (ACM) wordt getoetst of het aangewezen bedrijf technisch, organisatorisch en financieel in staat is om duurzame warmte op een betrouwbare manier te leveren. Hiervoor houdt de ACM maximale tarieven aan.
Beschrijft de minimale eisen aan gebouwen rondom:
•
Energiezuinigheid (BENG)
•
Milieu (geluid)
De Wcw heeft als doel het draagvlak voor warmte en de bereidheid om te investeren in duurzame collectieve warmte te vergroten door:
Wet collectieve warmtevoorzieningen (Wcw) (Inwerkingtreding voorzien op 1-1-2026)
•
•
Versterken van publieke sturing op de realisatie en exploitatie van collectieve warmte, door gemeenten de bevoegdheid te geven waar, wanneer en door wie een collectieve warmtevoorziening wordt aangelegd.
•
Een collectieve warmtevoorziening moet worden geëxploiteerd door een bedrijf met een publiek meerderheidsbelang.
•
De warmtetarieven worden niet meer gekoppeld aan de gasprijs, maar worden bepaald op basis van de kostprijs met redelijke winstmarge (kostprijs+ model).
•
Borging van duurzaamheid door het opnemen van een CO2-norm.
•
Het borgen van de leveringszekerheid van collectieve warmte.
Werkt ordenend in het voorkomen van hittestress en bodemkwaliteit
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
Hoe minder directe warmte geproduceerd wordt voor het koelen van woningen, hoe minder de kans op hittestress in de leefomgeving.
5
Klimaatdoelstellingen en warmte- en koudevoorziening Nederland heeft het doel gesteld om in 2030 minimaal 55% minder broeikasgas uit te stoten dan in 1990. In het Klimaatakkoord uit 2019 is afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatneutraal wil zijn. Dat wil zeggen dat de uitstoot van broeikasgas in 2050 niet hoger is dan wat er vastgelegd wordt, netto is de uitstoot dus nul. Om deze doelen te realiseren, is een transitie nodig naar een fossielvrije energievoorziening. Dit betekent onder meer een volledig aardgasvrije energievoorziening en opwekking van alle benodigde energie uit hernieuwbare energiebronnen. Wanneer hernieuwbare energiebronnen nabij de projectlocatie aanwezig zijn, verdient het de voorkeur deze te onderzoeken op toepasbaarheid in het project. Voor nieuwe gebiedsontwikkelingen is de keuze voor zowel de warmte- als de koudevoorziening voor een groot deel bepalend in de te realiseren energieprestaties. Nieuwe gebouwen en ook woningen dienen niet alleen duurzaam verwarmd te worden, maar ook duurzaam gekoeld te worden. Het benutten van een laag temperatuurbron waaruit zowel duurzame koude als warmte kan worden betrokken is daarbij de meest logische route voor het behalen van de energieprestatiedoelstellingen. Ontwikkeling: netcongestie Cortelande ligt in congestiegebied. Grootverbruik aansluitingen kunnen alleen onder strikte voorwaarden worden gerealiseerd.
De keuze voor het warmte- koudesysteem voor Cortelande heeft veel impact op de toekomstige belasting en capaciteitsvraag aan het elektranetwerk. In algemene zin kan gesteld worden dat het benutten van bodemenergie en/of collectiviteit de impact op het elektranetwerk aanzienlijk te reduceren. Zie hiervoor paragraaf 3.2 voor de onderbouwing.
2.2 Gemeentelijk beleidskader Coalitieakkoord Het Coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Zuidplas gaat niet specifiek in op de energievoorziening voor Cortelande. Onderstaand zijn de relevante aandachtspunten die raakvlakken met de keuze voor het energiesysteem Cortelande kunnen hebben, opgenomen. Pagina 16 Coalitieakkoord 2022-2026. We zien kansen in het gebruik van duurzame warmtebronnen, maar ook in het beperken van onze warmtevraag. Pagina 16-17 Coalitieakkoord 2022-2026. “Daarbij streven we als het gaat om de warmtetransitie naar voorspelbaarheid. Om iedereen in staat te stellen keuzes op logische momenten te maken communiceren we tijdig en duidelijk. Hiermee willen we desinvestering voorkomen. We hebben extra aandacht voor inwoners met een kleine beurs. Zonder nagenoeg volledige Rijkscompensatie doen wij geen publieke investeringen in de aanleg van een warmtenet.” Pagina 14 Coalitieakkoord 2022-2026 “Ondertussen zijn wij in afwachting van de nieuwe landelijke warmtewet, die ons meer duidelijkheid zal geven over de spelregels bij duurzame warmte." Het coalitieakkoord stimuleert het gebruik van duurzame bronnen, stuurt op voorspelbaarheid voor haar inwoners en in geval van een warmtenet dient de businesscase neutraal te zijn binnen de context van flankerend beleid van de rijksoverheid in de warmtetransitie.
Beleidskader Voor de gebiedsontwikkeling Cortelande zijn de volgende kaderstellende documenten vastgesteld: • Masterplan Middengebied Zuidplaspolder, 2021; • VKA MER, 2023; • Nota van Uitgangspunten, 2023; • Bestemmingsplan Middengebied Zuidplaspolder 1, 2024. Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
6
Collegebesluit voorkeursoplossingsrichting In februari 2025 heeft het college een voorkeursoplossing vastgesteld voor de warmte- en koudevoorziening van Cortelande. In dit collegebesluit is ook een vervolgproces vastgesteld om verder uitwerking te geven aan de onderbouwing van de gekozen voorkeursoplossingsrichting. Dit is zowel op (1) technisch, (2) financieel als ook op het vlak van samenwerking met beoogde partners (3) gebeurd, wat is uitgewerkt in het Ontwikkelkader Warmte- koudesysteem Cortelande. Omdat de ontwikkeling van een collectief warmte-koudesysteem een besluit is waarbij ook voorinvesteringen moeten plaatsvinden en rol en positie van de gemeente voor een mogelijk op te richten warmte- en koudebedrijf moet worden vastgesteld wordt al in deze fase de gemeenteraad gevraagd een principebesluit te nemen om deze oplossing als voorkeursconcept vast te stellen.
2.3 Publieke waarden In dit ontwikkelkader maken we als gemeente Zuidplas keuzes op het vlak van techniek, financiën en organisatie voor de ontwikkeling van het warmte-koudesysteem in Cortelande. Om duidelijk te krijgen wat de doelen zijn voor deze ontwikkeling zijn publieke waarden geformuleerd. Deze voortbordurend op de belangrijkste publieke waarden voor Zuidplas met betrekking op de gebiedsontwikkeling en beschreven in het masterplan: duurzaamheid, betaalbaarheid, leveringszekerheid en ruimtelijke kwaliteit. Bij de ontwikkeling van warmte-koudesysteem Cortelande wordt duurzaamheid en leveringszekerheid onderbracht onder de waarde toekomstbestendigheid. Daarnaast is transparantie toegevoegd omdat het om de vaste lasten van inwoners gaat. De publieke waarden worden gebruikt om keuzes te maken rondom het technisch concept, de financiën en organisatie. A. Betaalbaarheid: We ontwikkelen en exploiteren een warmte- koudesysteem dat betaalbaar is voor afnemers, dat wil zeggen door even duur of goedkoper te zijn dan andere alternatieven en dat een stimulans biedt voor energiebesparing. Daarnaast zal de businesscase rendabel moeten zijn om voor het warmte-koudebedrijf een gezonde bedrijfsvoering mogelijk te maken. B. Toekomstbestendigheid: We streven naar een toekomstbestendig warmte-koudesysteem dat betrouwbare levering van warmte en koude garandeert voor afnemers.
Bij de systeemkeuze wordt rekening gehouden met netcongestie en het systeem is volledig gebaseerd op duurzame energiebronnen. Daarnaast zorgt het systeem op woningniveau voor een geluidsarme werking, voorkomt het opwarming van de buitenruimte en speelt het in op de toenemende behoefte aan koeling. C. Ruimtelijke kwaliteit: Wij ontwikkelen en exploiteren binnen deze gebiedsontwikkeling een warmte‑koude‑systeem met expliciete aandacht voor ruimtelijke kwaliteit. Onder ruimtelijke kwaliteit verstaan we zowel de impact van het systeem op de ondergrond (ondergrondse inpassing) als de stedenbouwkundige en architectonische inbedding in de planontwikkeling. D. Transparantie: Het systeem wordt ontwikkeld en geëxploiteerd door een warmte-koudebedrijf dat verantwoording aflegt over haar doelstellingen en transparant opereert. Dit omvat openheid over betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid, richting zowel afnemers als samenwerkingspartners.
2.4 Principes Principes •
Keuzes rondom het warmte-koudesysteem en de organisatie daarvan worden gebaseerd op de publieke waarden betaalbaarheid, toekomstbestendigheid, ruimtelijke kwaliteit en transparantie.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
7
3 Warmte- en koude concept Dit hoofdstuk geeft een toelichting op de mogelijke energieconcepten en onderbouwt de keuze voor het voorkeursenergieconcept voor de opwekking en levering van warmte en koude aan de woningen in Cortelande.
3.1 Beschrijving energieconcepten Door Techniplan is in 2024 onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van verschillende alternatieven voor de levering van warmte en koude. Dit betrof: 1. Individuele luchtwarmtepompen 2. Aquathermie met warmte en koude uit de BAL‑leidingen 3. PVT-panelen Onderstaand zijn deze concepten nader beschreven en gevisualiseerd.
3.1.1 Individuele luchtwarmtepomp In dit concept wordt per woning een warmtepomp opgesteld, die de warmte onttrekt aan de buitenlucht. Deze warmte wordt door de warmtepomp opgewarmd tot een bruikbaar temperatuurniveau voor ruimteverwarming en warm tapwater.
Figuur 2: schematische weergave concept luchtwarmtepomp (bron: Techniplan)
3.1.2 Aquathermie met warmte en koude uit de Bergambacht leidingen Dit concept bestaat uit verschillende componenten (1) de bron: dit betreft de Bergambacht leidingen van drinkwaterbedrijf Dunea, (2) de warmte-koude opslagsystemen (WKO’s) voor het opslaan van de warmte uit de BAL in de zomer voor gebruik in de winter en (3) de infrastructuur om de zeer lage temperatuur warmte te transporteren naar de woningen en gebouwen. Daar wordt de zeer lage temperatuur warmte omgezet via warmtepompen op het temperatuurniveau zoals gewenst voor de afnemer voor verwarming, warmtapwater en duurzame koeling. Dit concept wordt ook wel een ZLT-net genoemd.
Figuur 3: schematische weergave concept Aquathermie met warmte en koude uit de BAL (bron: Techniplan) Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
8
3.1.3 PVT-panelen Net als concept 3.1.1 is dit een individueel concept, waarbij in plaats van een luchtwarmtepomp gebruik wordt gemaakt van een PVT-panelen. Een PVT-paneel levert zowel warmte als elektriciteit. De warmte uit de PVTpanelen wordt door een warmtepomp verder opgewaardeerd, zodat het geschikt is voor ruimteverwarming en warm tapwater.
Figuur 4: schematische weergave concept PTV-panelen (bron: Techniplan)
3.2 Afwegingen concepten De in de vorige paragraaf beschreven concepten zijn beoordeeld op basis van de publieke waarden zoals geformuleerd in hoofdstuk 2. A | Betaalbaarheid In hoofdstuk 4 zijn op basis van de doorrekening van Techniplan de jaarlijkse integrale bewonerslasten doorgerekend per concept. Dit betreffen de jaarkosten voor zowel de eenmalige aanschaf en herinvestering, het onderhoud als ook de energiekosten. B | Toekomstbestendigheid Netcongestie De gebiedsontwikkeling in Cortelande ligt in congestiegebied. Transportvermogen is schaars. De keuze voor het warmte- en koudeconcept heeft hier grote invloed op. Een collectief systeem heeft een lagere impact op gevraagd transportcapaciteit dan een individueel systeem per woning. In onderstaande grafiek is het gemiddeld aansluitvermogen op het niveau van fase 1A van de gebiedsontwikkeling weergegeven op basis van de te leveren warmte- en koudevermogens.
Vermogen (MW)
Transportvermogen i.v.m. netcongestie Woongebied Fase 1A 5 4 3 2 1 0 1. Individuele luchtwarmtepomp
2. Aquathermie uit BAL
3. PVT Panelen
Figuur 5: benodigd aansluitvermogen per energieconcept (bron: Buro Loo) Het verschil in transportcapaciteit tussen concept 1 en concept 2 staat gelijk aan het aansluiten van 600 tot 700 nieuwbouwwoningen in een reguliere situatie op het elektranet.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
9
Duurzaamheid: CO2 en energiegebruik Elk concept veroorzaakt een CO2 uitstoot die is gerelateerd aan het energiegebruik wat nodig is voor het opwekken van de duurzame warmte en koude. In verband met een minder efficiënte koelmogelijkheid heeft concept 3 het slechtste gemiddelde opwekrendement. Door de relatief hoge gemiddelde brontemperatuur en de mogelijkheid van passief koelen heeft concept 2 het beste gemiddelde rendement. Zie onderstaande grafiek. Onderliggende uitgangspunten zijn gebaseerd op landelijke uitgangspunten die voor netbewust bouwen worden gehanteerd voor verschillende type warmte-koudesystemen.
Eneergiegebruik per woning (kWh)
Energiegebruik per woning op jaarbasis (kWh) 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 1. Individuele luchtwarmtepomp
2. Aquathermie uit BAL
3. PVT Panelen
Figuur 6: jaarlijks energiegebruik per woning (bron: Buro Loo) Het energiegebruik van het meest en minst gunstige concept verschilt in fase 1A met 2,7 GWh. Om dit extra verbruik volledig via veldopgestelde zonnepanelen op te wekken, is ongeveer 5 ha extra zonnepark nodig aanvullend op de al geplande opstellingen. C | Ruimtelijke kwaliteit Ruimtebeslag/ esthetiek Elk concept kent zijn eigen ruimtelijke impact. • In de woning is het ruimtebeslag per concept gelijk. Elke woning wordt voorzien van een warmtepomp. • Het aanzicht is per concept verschillend. Bij concept 1 wordt een luchtunit aan de gevel of op het dak geplaatst. Bij concept 3 wordt in plaats van een buitenunit PVT-panelen op het dak geplaatst. • Onder de grond wordt bij concept 2 een ZLT-leidingtracé en WKO-bronnen gerealiseerd plus (buiten het plangebied van fase 1A) een technische ruimte voor het onttrekken van de energie aan de BAL-leidingen. Hittestress Hittestress wordt een steeds relevanter aandachtspunt in de ontwikkeling van nieuwe woongebieden. In het vergelijk van de concepten zal met name concept 1 hittestress veroorzaken wanneer de lucht waterwarmtepompen in de zomer voor koeling worden ingezet. Concept 2 en 3 zullen geen extra hittestress veroorzaken. Bij concept 2 wordt de warmte – veroorzaakt door koeling – juist ondergronds opgeslagen in de WKO-bronnen voor verwarming in de winter van de woningen.
Afhankelijk van het toegepaste klimaatscenario kan het hitte-eiland effect ten gevolge van lucht water warmtepompen met 20-30% toenemen berekende het Amsterdam Institute for advanced metropolitan solutions (A. Willemse, 2021). Geluidoverlast Er is een risico op extra geluidoverlast door technische installaties aan de woningen in geval van toepassing van lucht waterwarmtepompen.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
10
D | Transparantie Het maatschappelijk criterium ‘transparantie’ is vertaald voor het vergelijk tussen de concepten in ‘Keuzevrijheid bewoners’. In alle concepten kunnen bewoners zelf hun elektra leverancier kiezen. En is er geen verschil in keuzevrijheid. De keuzevrijheid wordt bij concept 2 wel bepaald door de aansluiting op het ZLT-net. Deze aansluiting is in de toekomst (bij vervanging) bepalend voor de aanschaf van een nieuwe warmtepomp.
3.3 Beoordeling concepten Op grond van de waarderingen per aspect beschreven in paragraaf 2 is een tabel samengesteld die de concepten vergelijkt op de benoemde aspecten. Deze tabel is opgesteld op basis van het onderzoek van Techniplan (energiegebruik) met verdere uitwerking van de overige aspecten door Buro Loo. In onderstaande tabel is de score op bovengenoemde criteria weergegeven. Voor de toelichting op betaalbaarheid wordt verwezen naar hoofdstuk 4. Tabel 2: Beoordeling concepten op de publieke waarden
Betaalbaarheid Jaarlijkse integrale bewonerslasten Toekomstbestendigheid Energiegebruik (kWh/woning) CO2-emissie (kg per jaar/woning) Netbelasting Ruimtelijke kwaliteit Ruimtebeslag in de woning Ruimtebeslag aan de woning
1 Luchtwarmtepomp
2 Aquathermie uit BALleidingen (ZLT-net)
3. PVT-panelen
€ 2.000 - € 3.000
€ 2.500 - € 3.500
€ 2.700 - € 3.800
2.500
1.400
2.600
700
400
700
4,5 MW
3,2 MW
4 MW
Gelijk Technische unit aan de woning
Gelijk
Gelijk
Geen
PVT op de woning
Technische ruimte bij BAL
Geen
Ruimtebeslag openbare ruimte
Geen
Ruimtebeslag ondergronds
Geen
Hittestress Geluidsoverlast
Opwarming buitenruimte Geluidsproductie buitenunit
Beperkt: 2-pijps systeem zonder isolatie Geen
Geen Geen
Geen
Geen
Middel: eigen warmtepomp aangesloten op collectief net
Groot: eigen warmtepomp
Transparantie Keuzevrijheid bewoners
Groot: eigen warmtepomp
3.4 Voorkeursoplossing In lijn met het al genomen collegebesluit scoort concept 2 ‘Aquathermie uit de BAL-leidingen van het drinkwaterbedrijf Dunea’ het beste op de hierboven gedefinieerde criteria. Voorgesteld wordt om dit concept als voorkeursoplossing vast te stellen en deze in een volgende fase verder technisch uit te werken. Wanneer in de vervolgfase blijkt dat op basis van nieuwe inzichten de voorkeursoplossingsrichting niet meer voldoet aan de vastgestelde publieke waarden zal een alternatief warmte-koude systeem voor Cortelande worden vastgesteld.
3.5 Scenario’s van ZLT naar bruikbare warmte-koude In concept 2 ‘Aquathermie met warmte uit de BAL’ wordt warmte op zeer lage temperatuur geleverd die door een warmtepomp nog moet worden opgewaardeerd om het geschikt te maken voor ruimteverwarming en warm tapwater (midden temperatuur). Deze opwaardering kan op verschillende plekken plaatsvinden: in de woning, voor een cluster van gebouwen of voor het hele plangebied. In het geval dit gebeurt voor het hele gebied of een Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
11
cluster van gebouwen wordt centraal een warmtepomp opgesteld, waarna de opgewaardeerde warmte via een 4‑pijpsdistributienet (midden temperatuurnet (MT-net) voor warmte en een gekoeld waternet voor koude) wordt getransporteerd naar de woningen. Door Techniplan is een aanvullend onderzoek uitgevoerd om de technische en financiële haalbaarheid van verschillende varianten te onderzoeken. Voor een beschrijving van deze varianten en de resultaten van dit onderzoek wordt verwezen naar bijlage 2. Ten aanzien van de technische haalbaarheid blijkt dat een MT-net een aantal belangrijke nadelen kent ten opzichte van een ZLT-net: • Hogere distributieverliezen en dus lager energetisch rendement doordat warmte met hogere temperatuur wordt getransporteerd; • Groter ruimtebeslag zowel bovengronds voor de centrale warmtepomp als ondergronds voor de leidingen (dikkere, geïsoleerde leidingen, een 4-pijps systeem en vereiste afstanden tot drinkwaterleidingen)1. • Kapitaalintensiever en minder schaalbaar waardoor het vollooprisico fors hoger kan zijn voor deze nieuwbouwontwikkeling die over langere tijd gaat plaatsvinden. Een ZLT-net is beter schaalbaar en sluit daarmee beter aan op de dynamiek van nieuwbouw.
Om voorgaande redenen gaat de voorkeur uit naar het zo laat mogelijk opwaarderen van de vrijkomende warmte uit de BAL zodat er geen of een zeer beperkt MT-net (op appartement niveau of kleinschalig buurtniveau) hoeft te worden aangelegd. De principes voor een ZLT net zijn te vinden op de site van het RVO.
3.6 Planologisch kader voor vervolgtraject Bodemenergieplan (BEP) Het ZLT net bestaat uit diverse componenten zoals omschreven in paragraaf 3. Dit betreffen onder andere WKO-bronnen. Het realiseren van de warmte-koudeopslagsystemen (WKO) vraagt om ordeningsregels in de ondergrond zodat de bodempotentie effectief en efficiënt wordt ingezet. Hiertoe dient een bodemenergieplan (BEP) te worden opgesteld. Dit bodemenergieplan wordt momenteel uitgewerkt en zal in de volgende fase, na besluitvorming over dit ontwikkelkader, worden afgerond. Het BEP kan voorlopig zelfstandig worden vastgesteld als beleidskaderstellend document. De daarin opgenomen ordeningsregels kunnen vervolgens bij een actualisatie van het Omgevingsplan worden verankerd, zodat ze juridisch bindend worden. Juridische verankering voorkeursoplossing Om te borgen dat alle nieuwe gebouwen in Cortelande worden aangesloten op het voorkeursconcept, kan dit in eerste instantie privaatrechtelijk worden vastgelegd via ontwikkel- of uitgifteovereenkomsten. Omdat deze alleen voor betrokken partijen gelden, is voor structurele borging aanvullende verankering in het Omgevingsplan nodig. Hoe dit onder de nieuwe Omgevingswet het best juridisch vorm krijgt, wordt in het vervolgtraject uitgezocht.
Voor de opstelplaats van de centrale warmtepomp (energiecentrale) zal grond aangekocht moeten worden, wat extra kosten betekent. 1
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
12
3.7 Principes en onderzoeksvragen/-opdrachten Principes Het ZLT-net (zoals gedefinieerd binnen de kaders van RVO) gebaseerd op aquathermie vanuit de BALleidingen, als voorkeursoplossing voor de warmte- en koudevoorziening voor Cortelande vast te stellen. • Wanneer in de vervolgfase tot het opstellen van het Ontwikkelplan ZLT-net blijkt dat op basis van nieuwe inzichten de voorkeursoplossingsrichting niet meer voldoet aan de vastgestelde publieke waarden, wordt een alternatief warmte-koude systeem voor Cortelande vastgesteld. • De benodigde ordening van de WKO’s, nodig voor ontwikkeling van het ZLT-net, in de ondergrond en de aansluiting van alle woningen op het ZLT-net voor te bereiden, waarna via een later te nemen raadsbesluit de juridische verankering hiervan plaatsvindt. Onderzoeksvragen/-opdracht •
•
Uitwerken van het ZLT-net op basis van (1) een voorontwerp, inclusief bron-, afgifte- en leidingsysteem (BAL), infrastructuur en woningaansluitingen, en (2) te voorzien van een passend faseringsplan.
4 Verkenning betaalbaarheid Voor het collectieve warmte- en koudesysteem is een verkenning naar de betaalbaarheid van de in het vorige hoofdstuk beschreven concepten uitgevoerd. Dit hoofdstuk ligt toe hoe hieraan is gerekend en wat de resultaten uit deze verkenning zijn.
4.1 Methode De verkenning naar betaalbaarheid is uitgevoerd op basis van het eerdergenoemde onderzoek van Techniplan voor de drie beschreven concepten in het vorige hoofdstuk. Op basis van de resultaten hiervan is een verkennende businesscase opgesteld voor concept 2 Aquathermie met warmte en koude uit BAL om na te gaan of rendabele exploitatie mogelijk is en dit betaalbaar is voor de bewoners. Hierbij is gerekend met de beoogde programmering en fasering van woongebied Cortelande en met wettelijke uitgangspunten en algemeen gehanteerde aannames voor de opzet van een businesscase voor warmtenetten. Beoogde partners NetVerder en Dunea Warmte & Koude hebben de verkennende businesscase op inhoud getoetst en waar nodig aangescherpt. Per concept zijn de investeringen, herinvesteringen en de structurele energie- en onderhoudskosten doorgerekend en op basis van de levensduur van de onderliggende componenten berekend op de jaarlijkse kosten per concept voor de toekomstige bewoner van Cortelande.
4.2 Betaalbaarheid In onderstaande grafiek zijn de jaarlijkse kosten voor de bewoner voor de drie concepten weergegeven2. Deze jaarlijkse bewonerslasten bestaan uit: • Kosten elektriciteitsgebruik warmtepompen; • Te betalen vastrecht voor elektriciteit, warmte en koude; • Onderhoudskosten warmtepompen; • Afschrijving van de warmtepomp (15 jaar); • Afschrijving van de Bijdrage Aansluitkosten voor aansluiting op ZLT – net concept 2 (30 jaar).
2
Op basis van het aanvullende onderzoek naar de haalbaarheid van een MT-net (zie paragraaf 3.5) zijn ook van deze varianten de bewonerslasten in beeld gebracht. Deze zijn opgenomen in bijlage 2. Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande 13
Indirecte kosten veroorzaakt door neveneffecten zoals beschreven in hoofdstuk 3 zijn niet opgenomen in de bewonerslasten. Dit betreft maatschappelijke kosten die samenhangen met netcongestie, duurzame opwek en/of het voorkomen van hittestress. Er is daarnaast nog geen rekening gehouden met een mogelijke toekomstige differentiatie van nettarieven en belastingen op elektriciteit. Aangezien in deze fase er nog diverse onzekerheden in de berekeningen zitten, is in onderstaande grafiek een bandbreedte voor de bewonerslasten per concept weergegeven. Deze bandbreedte bedraagt ± € 500,-.
Figuur 7: totale jaarlijkse kosten voor de bewoner Figuur 7 laat zien dat de jaarlijkse kosten het laagst zijn voor concept 1 individuele warmtepomp. De bandbreedte in de kosten overlapt echter met die van concept 2. Voor concept 3 liggen de bewonerslasten naar verwachting iets hoger dan concept 2. Dit betekent dat met concept 2 Aquathermie met warmte en koude uit BAL naar verwachting een betaalbare warmte-koudesysteem kan worden gerealiseerd.
4.3 Conclusie en vervolg De jaarlijkse kosten voor de bewoner liggen voor de drie concepten, rekening houdend met de bandbreedte, op een gelijk niveau. Hiermee is het naar verwachting mogelijk om business case te realiseren is met betaalbare kosten voor de bewoner voor concept 2 Aquathermie met warmte en koude uit BAL. In de vervolgfase zal verdere detaillering van de businesscase voor concept 2 plaatvinden om de exacte bewonerslasten te bepalen.
4.4 Principes en onderzoeksvragen/-opdrachten Principes • Betaalbare lasten voor de bewoners als uitgangspunt voor de vervolguitwerking van het ZLT-net. Onderzoeksvragen/-opdracht •
De betaalbaarheid en financiering van het ZLT-net in de vervolgfase verder uit te werken op basis van een sluitende businesscase waarmee in ieder geval financiering, deelname, tarieven, relatie met de GREX en subsidies worden opgenomen en de betaalbaarheid van de bewonerslasten weer getoetst kan worden.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
14
5 Organisatie van het warmte- koudesysteem Voor de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van het warmte-koudesysteem in Cortelande is een warmtekoudebedrijf nodig. Er wordt hierbij rekening gehouden met het komend wettelijk kader (zie hoofdstuk 2) van de Wet collectieve warmtevoorzieningen (Wcw). Dit hoofdstuk werkt de eerste kaders uit die helderheid creëren over hoe het warmte-koudebedrijf er uit gaat zien en wie hier onderdeel van uitmaakt.
5.1 Aanleiding De gebiedsontwikkeling in Cortelande betreft meer dan 1.500 aansluitingen. Er zijn op dit moment geen bewonersinitiatieven die een warmtegemeenschap willen vormen. Het warmtebedrijf dat het warmtekoudesysteem in Cortelande ontwikkelt en exploiteert heeft daarmee onder de Wcw een publiek meerderheidsbelang (50+1) nodig. Het is daarom van belang dat de gemeente Zuidplas haar visie op de rolneming van de gemeente en andere partijen voor het warmte-koudebedrijf bepaalt.
5.2 Positie gemeente Zuidplas Er zijn op hoofdlijnen drie rollen mogelijk voor de gemeente Zuidplas voor Warmte-koudebedrijf Cortelande in de vorm van de volgende modellen: 1. Geen deelname: de gemeente neemt geen deel in een publiek warmtebedrijf, maar vervult een faciliterende rol en stuurt op de realisatie via het beschikbare juridische instrumentarium. 2. Deelnemer: gemeente neemt de regie in de ontwikkeling door deelname in een publiek warmtebedrijf samen met anderen. 3. 100% eigenaar: gemeente neemt de regie en het voortouw door het zelf oprichten van een gemeentelijk publiek warmtebedrijf. Hieronder zijn de voor- en nadelen van de verschillende rollen voor de gemeente Zuidplas weergegeven. Eerst worden de voor- en nadelen per rol uiteengezet, gevolgd door een waardering daarvan.
Voordelen
Nadelen
Geen deelname
Deelnemer (met anderen)
100% eigenaar
Vraagt minder capaciteit vanuit de interne organisatie van de gemeente.
Gemeente heeft gedeelde invloed op publieke waarden zoals betaalbaarheid.
Gemeente oefent maximaal invloed uit op publieke waarden zoals betaalbaarheid. Ook na de initiatie- en definitiefase heb je als gemeente invloed op de publieke waarden. Zo heb je bijvoorbeeld invloed op de tariefstelling en de communicatie naar inwoners.
Gemeente neemt weinig risico.
Gemeente neemt risico, maar deelt het met anderen.
Gemeente kan minder invloed uitoefenen op publieke waarden zoals betaalbaarheid.
Vraagt capaciteit vanuit de interne organisatie van de gemeente.
Risico op marktfalen.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
Vraagt veel capaciteit vanuit de interne organisatie en voor het warmtebedrijf. Gemeente neemt veel risico (alle investeringen zijn voor de gemeente).
15
Geen deelname
Gedeeltelijk deelnemer
100% eigenaar
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Betaalbaarheid Toekomstbestendigheid Ruimtelijke kwaliteit Transparantie Financieel risico Beschikbaarheid kennis & kunde Verkorten doorlooptijd opzetten organisatie
5.3 Potentiële samenwerkingspartners Er is vanuit de ambtelijke projectgroep gekozen om de samenwerking te verkennen met andere publieke partners die ook actief zijn in warmtenetten: Dunea warmte & koude (DWK) en met NetVerder. Dunea Warmte & koude Het drinkwaterbedrijf Dunea is de bronhouder en daarmee een onmisbare stakeholder voor het warmtekoudesysteem. Het drinkwaterbedrijf Dunea is als partij enkel de bronhouder en kan niet deelnemen in een vorm te geven warmte- en koudebedrijf. Hiervoor is dochterbedrijf Dunea warmte & koude (DWK) opgericht. Zij hebben kennis en expertise op duurzame collectieve warmte-koudesystemen gebaseerd op energieuitkoppeling van het drinkwatersysteem van het drinkwaterbedrijf Dunea. Met DWK zijn inventariserende gesprekken gevoerd over hun rol en betrokkenheid bij dit project. Dat heeft tot dit moment geleidt tot de volgende inzichten: • DWK staat open voor het opstellen van een reserveringsovereenkomst waarbij de thermische potentie uit de BAL-leidingen wordt gereserveerd om te benutten voor het voorkeursconcept.
• DWK heeft aangegeven geïnteresseerd te zijn in een potentiële deelname in een op te richten warmteen koudebedrijf bij de keuze voor de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van het ZLT-net; • DWK vraagt een regierol van de gemeente bij de keuze voor de ontwikkeling van het beoogde ZLT-net in Cortelande en de oprichting en inrichting van een warmtebedrijf. NetVerder Netbeheerders Stedin en Liander hebben dochterbedrijven die gericht zijn op collectieve warmte en die kennis en expertise hebben op het gebied van warmte- en koudesystemen, dit zijn respectievelijk NetVerder en Firan. Voor de gebiedsontwikkeling van Cortelande is circa 80% van de elektriciteitsaansluitingen onderdeel van het werkgebied van Stedin. Om deze reden is de geografische, en daarmee praktisch logische keuze gemaakt om de samenwerking met NetVerder te verkennen. Met NetVerder zijn inventariserende gesprekken gevoerd over hun rol en betrokkenheid bij dit project. Dat heeft tot dit moment geleidt tot de volgende inzichten: • NetVerder heeft op basis van de casus van een ZLT net een eerste intern besluit genomen om tijd en inzet vrij te maken om daarmee haalbaarheid van het warmtenet enerzijds en de samenwerking met gemeente en DWK anderzijds verder vorm te geven.
• NetVerder heeft aangegeven alleen in een publiek warmte- en koudebedrijf deel te willen nemen wanneer de gemeente hierin een significant aandeel neemt. • NetVerder vraagt een regierol van de gemeente in het zorgen voor de juiste kaders voor het warmtebedrijf (kavelaanwijzing, warmteplan, andere publiekrechtelijke instrumenten en vergunningen).
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
16
5.4 Rol en positie gemeente Zuidplas De gemeente Zuidplas ziet een belangrijke rol voor zichzelf bij de ontwikkeling en exploitatie van het warmtekoudesysteem in Cortelande. Dit wordt mede ingegeven door de regierol die de gemeente vanuit de Rijksoverheid heeft gekregen in de warmtetransitie met de toekomstige Wet collectieve warmte. Een belangrijk argument om als gemeente deel te nemen in het warmte-koudebedrijf is dat de gemeente op deze manier invloed kan uitoefenen op de geformuleerde publieke waarden, waarmee onder andere de betaalbaarheid voor inwoners en organisaties in de gebiedsontwikkeling in Cortelande wordt geborgd. Het eerste model ‘geen deelname’ heeft daarom niet de voorkeur. Gemeente Zuidplas wenst naast bronzekerheid ook kennis en expertise in de samenwerking te borgen met betrekking tot het ontwikkelen, realiseren en exploiteren van het beoogde ZLT-net. Naast deze redenen zijn redenen als financiering, risicospreiding en -beheersing argumenten om model 2 als voorkeursmodel voor de verdere uitwerking van het organisatievraagstuk vast te stellen. De gemeente wil graag invloed kunnen uitoefenen op de publieke waarden, maar streeft ernaar om het warmte-koudebedrijf samen met partners vorm te geven zodat ieder hun middelen, kennis en expertise kan inbrengen en risico’s beheerst worden en gedeeld worden.
Het opzetten van een warmtebedrijf gezamenlijk met Dunea Warmte & Koude en NetVerder op basis van significante deelname van alle partijen in termen van inbreng en betrokkenheid waarbij een dominant meerderheid van één partij onwenselijk is heeft daarbij de voorkeur.
5.5 Principes en onderzoeksvragen/-opdrachten Principes Verkenning van governance-structuren voor het op te richten warmte- en koudebedrijf met als voorkeursmodel deelname van gemeente Zuidplas, Dunea Warmte Koude en NetVerder op basis van significante deelname van alle partijen in termen van inbreng en betrokkenheid waarbij een dominant meerderheid van één partij onwenselijk is. Onderzoeksvragen/-opdracht •
•
•
•
Een kader voor de governancestructuur op te stellen gebaseerd op de in dit Ontwikkelkader beschreven principes, passend bij de aangekondigde Wet collectieve warmtevoorzieningen en rekening houdend met de nationale en regionale ontwikkelingen op dit vlak en de mogelijke samenhang daarmee. In het governanceonderzoek wordt het voorkeursmodel verdiept. Ook worden de alternatieve varianten verkend zoals geen deelname en 100% deelname van de gemeente Zuidplas en een mogelijk gemeentelijk aandeelhouderschap in Stedin. De benodigde overeenkomsten aan te gaan welke nodig zijn voor de (voorbereiding op de) samenwerking met Dunea Warmte en Koude en NetVerder.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
17
6 Fasering en contracten 6.1 Fasering De fasering van de vervolgstappen ziet er als in figuur 1 is weergegeven.
Op basis van de vaststelling van de kaders en vervolgonderzoeken in dit ontwikkelkader, wordt een Ontwikkelplan ZLT-net opgesteld. Het Ontwikkelplan ZLT-net Cortelande zal dienen als onderbouwing van een voorbereidingsbesluit voor de verdere ontwikkeling van het ZLT-net en het op te richten warmte- en koudebedrijf. In dit ontwikkelplan zijn de volgende elementen uitgewerkt: • ZLT-net Cortelande: 1. De verdere technische uitwerking en de ontwerpprincipes vaststellen; 2. Planning en fasering in relatie tot de gebiedsontwikkeling; 3. Businesscase en toelichting op de voorbereidingskosten; 4. De financiële tariefprincipes; 5. Risicoanalyse; 6. Organisatie (taakverdeling en processen); 7. Contracthuis; 8. Aanbestedingsstrategie ter voorbereiding van een inkooptraject. • Warmte- en koudebedrijf Cortelande (kaderstellend): 1. Juridische structurering; 2. Rollen, taken en samenwerking tussen de partners; 3. Samenwerking met gemeentelijke organisatie; 4. Inrichting van participatie; 5. Positionering; 6. De conceptstatuten voor de oprichting en governance van het warmte-koudebedrijf; 7. Financiële onderbouwing van het warmtebedrijf, inclusief oprichtingskosten en structurering van het bedrijfsplan. Op basis van het Ontwikkelplan ZLT-net zal een voorbereidingsbesluit genomen worden op basis waarvan verdere uitwerking zal worden vormgegeven. Dit leidt tot stap 3: het uitvoeringsbesluit.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
18
6.2 Contracten Per fase dienen ten minste de volgende contracten, plannen en vergunningen te worden opgesteld. Aan het einde van elke fase vindt een besluitvormingstraject plaats. Fase Contracten Dunea Warmte en Koude: reserveringsovereenkomst thermische 1. Principebesluit potentie uit de BAL-leidingen Overeenkomsten: • Leveringsovereenkomst thermische potentie uit BAL leiding (als uitwerking van de reserveringsovereenkomst waarin de rechten en plichten tussen partijen verder worden geconcretiseerd) • Samenwerkingsovereenkomst samenwerkende partijen voor oprichting en inrichting warmte- en koudebedrijf Cortelande • Concept aandeelhoudersovereenkomst WKBC 2.
Voorbereidingsbesluit
Plannen: • Warmteplan • Bodemenergieplan Vergunningen: • WKO, • Technische ruimte, • Infra
3.
Uitvoeringsbesluit
Vergunningen: • ACM-vergunning Nader uit te werken
6.3 Principe en onderzoeksvragen/-opdracht Principe Op basis van de vaststelling van de kaders en vervolgonderzoeken in dit ontwikkelkader, wordt een Ontwikkelplan ZLT-net opgesteld. Het ontwikkelplan zal dienen als onderbouwing van een voorbereidingsbesluit voor de verdere ontwikkeling van het ZLT-net en het op te richten warmteen koudebedrijf. Onderzoeksvragen/-opdracht •
•
In het Ontwikkelplan ook de volgende onderdelen op te nemen: Risicobeheersplan, gevoeligheidsanalyse en een doorloopplanning.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
19
Bijlagen Bijlage 1: Toelichting energieconcepten Bijlage 2: Aanvullend variantenonderzoek MT-net Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
20
Bijlage 1: Toelichting energieconcepten In hoofdstuk 3 zijn drie uiteenlopende warmte‑koudeconcepten naast elkaar gelegd: individuele luchtwarmtepompen, PVT‑panelen en een collectief aquathermiesysteem. Hieronder beschrijven we elk concept in doorlopende tekst, waarbij werking, voordelen en beperkingen in één vloeiend verhaal samenkomen. Concept 1: Individuele luchtwarmtepompen Een individuele luchtwarmtepomp onttrekt in de winter warmte aan de buitenlucht om een woning te verwarmen, en kan in de zomer precies andersom functioneren door warmte uit het huis naar buiten af te voeren. Dit maakt de oplossing flexibel en geschikt voor elke afzonderlijke woning, zonder dat daarvoor een collectief netwerk nodig is. Tegelijkertijd brengt dit grote nadelen met zich mee: de warmtewinning vraagt veel elektrische energie, wat het lokale elektriciteitsnet zwaar belast en een extra opgave voor duurzame stroomopwekking creëert. In Cortelande zouden er dan nog meer zonnevelden nodig zijn, wat haaks staat op de groene uitstraling van het plan. Bovendien kan de warmtepomp in de zomer bijdragen aan extra opwarming van de buitenruimte, waardoor de koelvraag paradoxaal genoeg juist toeneemt.
Figuur 4: schematische weergave concept PTV-panelen (bron: Techniplan) Concept 2: Aquathermie met warmte uit de BAL‑leidingen Onder Cortelande lopen de twee grote BAL‑leidingen van het drinkwaterbedrijf Dunea, die voorgezuiverd rivierwater transporteren voor drinkwaterproductie. Door op deze leidingen warmtewisselaars aan te sluiten en de energie vervolgens in ondergrondse warmte‑koudeopslagen (WKO’s) te bufferen, ontstaat een collectief systeem dat zowel verwarmt als koelt. In de winter wordt warmte onttrokken en in de zomer wordt juist koude uit de WKO’s opgepompt, zodat woningen zonder aparte aircosystemen aangenaam koel blijven. Dit alles gebeurt grotendeels ondergronds, waardoor de ruimtelijke kwaliteit behouden blijft en er geen extra zonnevelden nodig zijn. Bovendien is de elektrische energiebehoefte beperkt, waardoor het net nauwelijks extra belast wordt en gebruikers profiteren van stabiele energiekosten. De investering in leidingen, koppelingen en installaties is weliswaar hoog, maar de schaalbaarheid – inclusief de ZLT‑variant waar individuele warmtepompen in de woning de temperatuur naar het juiste niveau brengen – maakt het systeem op termijn kostenefficiënt en ruimtelijk vriendelijk. Koeling en verwarming lopen via hetzelfde collectieve netwerk, waardoor hittestress in de buitenruimte effectief wordt tegengegaan en Cortelande zijn groene en koele
Figuur 3: schematische weergave concept Aquathermie met warmte en koude uit de BAL (bron: Techniplan) leefklimaat waarborgt. Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
21
Concept 3: PVT‑panelen PVT-panelen combineren de technologie van zonnepanelen en zonneboilers: ze wekken zowel elektriciteit als warmte op uit één dakunit. Overdag levert een paneel eerst elektriciteit; de thermische potentie wordt vervolgens verzameld in een boiler en via leidingen naar de woning gevoerd. Hierdoor benut je dakoppervlak optimaal, maar ontstaat er een nieuw dilemma: voor koeling is nog altijd een extra systeem nodig, waardoor de elektriciteitsvraag verder stijgt en het net opnieuw zwaarder wordt belast. Bovendien staan alle daken in Cortelande al gepland voor conventionele zonnepanelen om de stroomopbrengst te maximaliseren. Het vervangen daarvan door PVT zou tegelijkertijd het dakoppervlak voor stroomopwekking beperken, waardoor we genoodzaakt zouden zijn extra zonnevelden aan te leggen – iets wat we bij de ruimtelijke ambities graag vermijden.
Figuur 2: schematische weergave concept luchtwarmtepomp (bron: Techniplan)
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
22
Bijlage 2: Aanvullend variantenonderzoek MT-net Door Techniplan is een nadere vergelijking uitgevoerd van de volgende varianten om na te gaan welke variant financieel het meest aantrekkelijk is: • Variant 1: Aquathermie met warmte- en koude uit BAL met individuele warmtepompen die eigendom zijn van de woningeigenaar • Variant 2: Aquathermie met warmte- en koude uit BAL met individuele warmtepompen die eigendom zijn van het warmtebedrijf • Variant 3a: MT-net met centrale luchtwarmtepompen. In deze variant gaat eerst een ZLT-net van de BALleiding naar een centraal opgestelde energiecentrale met warmtepompen. Vanuit daar gaat een 4-pijps MT-net (70/40°C; 10/18°C) naar de gebouwen/gebouwblokken. • Variant 3b: idem variant 3a met aanvullend daarop een warmtebuffer, waarmee het mogelijk is om vermogen van de warmtepomp te verlagen wat zorgt voor een beperktere netbelasting. Onderstaand zijn de varianten schematisch weergegeven, inclusief de ruimtelijke inpassing.
Figuur 1 Schematische weergave (links) en ruimtelijke inpassing variant 1 en 2 (rechts) (bron: Techniplan)
Figuur 2 Schematische weergave (links) en ruimtelijke inpassing variant 3 (rechts) (bron: Techniplan)
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
23
Verkenning betaalbaarheid In het onderzoek van Techniplan zijn de investeringen en exploitatiekosten voor de bovengenoemde varianten uitgewerkt. Op basis daarvan is een voorlopige businesscase uitgewerkt op basis waarvan de jaarlijkse kosten voor de bewoner zijn berekend. Deze jaarlijkse bewonerslasten bestaan uit: • Kosten elektriciteitsgebruik warmtepompen (variant 1 en 2) • Te betalen vastrecht voor elektriciteit, warmte en koude • Kosten warmtegebruik (variant 3a en 3b) • Onderhoudskosten warmtepompen • Afschrijving van de warmtepomp (15 jaar) • Afschrijving van de Bijdrage Aansluitkosten (30 jaar) Onderstaand zijn de totale woonlasten voor de verschillende varianten weergegeven in een grafiek. In deze grafiek is een bandbreedte aangehouden, aangezien in dit stadium de kosten nog niet exact te ramen zijn.
Jaarlijkse bewonerslasten € 3.500 € 3.000 € 2.500 € 2.000
Bandbreedte
€ 1.500
Gemiddelde
€ 1.000
€ 500 €Variant 1
Variant 2
Variant 3.1
Variant 3.2
Figuur 1: Jaarlijkse lasten bewoners voor de verschillende varianten
Figuur 1 laat zien dat de bewonerslasten voor alle vier de varianten op een vergelijkbaar niveau liggen, waarbij deze voor variant 3a en 3b mogelijk iets lager kunnen zijn. Het verschil is echter beperkt. Gezien de genoemde nadelen van variant 3 (MT-net) in paragraaf 3.5 heeft variant 1 of 2 (ZLT-net) de voorkeur. In de vervolgfase zal de verdere keuze tussen variant 1 en 2 nader worden uitgewerkt.
Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande
24
Wij formuleren realistische ambities en vertalen die in werkbare oplossingen
Buro Loo B.V. T: 055 2000 253 Wapenrustlaan 11 E: info@buroloo.nl Buro Loo - Ontwikkelkader warmte-koudesysteem Cortelande 7321 DL Apeldoorn W: buroloo.nl
25