Bijlage 1 Omgevingsvisie Zuidplas 2040 (def. na besluitvorming 13 juli 2021)

en de Moerdijkstraat en Moerkapelse Zijde nog de meest oude historische structuren zijn. Centraal, in het verlengde van de Bredeweg, ligt de hervormde kerk uit de 17e eeuw. Hier omheen ligt het oude centrum van Moerkapelle met diverse (dagelijkse) voorzieningen. Door de jaren heen is het dorp voornamelijk naar het noorden gegroeid met woonwijken, waarvan nu De Jonge Veenen aan de noordoostzijde in ontwikkeling is. Hierbij zijn de oorspronkelijke linten van Polder de Wilde Veenen, Herenweg, Middelweg en Oranjestraat, nog duidelijk herkenbaar.

Quote inwoner: “De polders, het open landschap en water zijn belangrijke elementen van het landschap”.

Moerkapelle is een vrij traditioneel, ingetogen dorp dat het oorspronkelijke agrarische karakter heeft behouden. Het grondgebruik direct om de kern heen laat dit zien en veel inwoners zijn werkzaam binnen de agrarische sector (landbouw en glastuinbouw) of bedrijvigheid die hieraan verbonden is. In Moerkapelle is bedrijvigheid aan de zuidoostkant geconcentreerd, maar er zijn ook nog bedrijven aanwezig binnen de oude bebouwingslinten. Kenmerkend voor Moerkapelle is dat het geloof een sterke rol speelt binnen het dorp. Dit uit zich bijvoorbeeld in een sterke saamhorigheid met een hechte gemeenschap en een sterk verenigingsleven.

Zevenhuizen ligt direct nabij de Rottemeren en de Zevenhuizerplas. Het groen- en watergebied Hennipgaarde, ten noordwesten van het dorp, vormt een aantrekkelijke overgang tussen de kern van Zevenhuizen en het Rottemerengebied. Hier is ook de wateropvang Eendragtspolder aanwezig. Het dorp heeft via de N219 directe verbindingen met de rijkswegen A12 en A20. Moerkapelle Moerkapelle is ontstaan op de dijk tussen de Polder de Wilde Veenen en de Zuidplaspolder. De openheid van dit polderlandschap is nog steeds kenmerkend. Dit geldt ook voor de polderlinten, waarvan de Herenweg-Dorpsstraat-Noordeinde

40

Quote inwoner: “De agrarische sector en met name kassenbouw is de belangrijkste sector in Moerkapelle”.

Moordrecht Moordrecht is een compact dorp middenin het oorspronkelijke

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

41

Omgevingsvisie Zuidplas

Brug over Hennipsloot

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

open agrarische landschap en gelegen aan de Hollandsche IJssel. Het dorp bestond oorspronkelijk uit lintbebouwing aan de dijk en haaks daarop de Kerklaan. Na de inpoldering van de Zuidplas, kwam er andere bedrijvigheid, waaronder touwslagerijen en bijvoorbeeld ook de Koninklijke Verenigde Tapijtfabrieken, waarvan nog de karakteristieke watertoren is overgebleven. Deze bedrijvigheid kwam ook mede voort uit de ligging aan de Hollandsche IJssel. Nu biedt de ligging aan de Hollandsche IJssel, vooral vanaf de dijk, een weids uitzicht over zowel de Krimpenerwaard als de Zuidplaspolder. Er is nog steeds een (auto)veerverbinding aanwezig naar Gouderak en de Krimpenerwaard, met een recreatieve en ook een economische betekenis. In de jaren ‘30 van de vorige eeuw vonden beperkte uitbreidingen plaats, waaronder ook een planmatige ontwikkeling aan de Stevensstraat in de Zuidplaspolder (wat deels weer is vervangen door nieuwbouw). Vanaf ongeveer 1950 werd gebouwd in het gebied tussen de Ringvaart en de Hollandsche IJssel. Dat betreft onder meer de Ambonwijk, wat nog steeds zorgt voor een sterke Molukse gemeenschap. Pas eind jaren ‘60 vonden relatief grootschalige ontwikkelingen in Moordrecht plaats. Eerst ten zuidwesten van de Middelweg en vanaf medio jaren ‘90 ook ten noordoosten hiervan.

Quote inwoner: “Ik waardeer de groene omgeving van Moordrecht om te recreëren, er moet dan ook geen bebouwing komen in de weilanden”. Het oude oorspronkelijke dorpscentrum, dat in 2008 tot

42

Omgevingsvisie Zuidplas

beschermd dorpsgezicht werd aangewezen, verrast door de rijkdom van verschillende bouwstijlen. Er zijn diverse voorzieningen aanwezig. De dagelijkse voorzieningen zijn inmiddels vooral geconcentreerd in de aangrenzende winkelconcentratie ‘De Smidse’, tussen de Middelweg en de Sluislaan. Moordrecht staat ook bekend om haar hechte gemeenschap die inwoners met elkaar vormen. Op dit moment is de noordelijke uitbreiding ‘De Brinkhorst’ in uitvoering. Deze nieuwbouwwijk, met haar dorpse architectuur, is de laatste grootschalige uitbreiding. Verder zijn er plannen in uitvoering voor de verplaatsing van de sportvelden. Via de Middelweg heeft Moordrecht een directe verbinding met de A20. Richting Gouda en Westergouwe is de GroenBlauwe zone ontwikkeld, als onderdeel van een ecologische verbindingszone. Gezondheid

Quote inwoner: “Fietsen is natuurlijk goed en gezond, maar niet voor iedereen weggelegd, goed openbaar vervoer, is belangrijk voor de leefbaarheid in de dorpen en het milieu”. Sport en bewegen zijn een belangrijk onderdeel van een gezonde samenleving. Veel inwoners in Zuidplas zijn lid van een vereniging en er is een ruim aanbod van binnen- en buitensport ruimtes. Door de veranderende opbouw van de bevolking (meer jeugd en meer senioren) verandert ook de vraag en behoefte aan ruimte en zalen om te sporten. De gemeente Zuidplas beschikt thans over zes gemeentelijke

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

sportparken en twaalf binnensportaccommodaties, met in ieder dorp in elk geval één sportpark en één sporthal. Overigens blijkt dat een deel van de huidige accommodaties verouderd is en niet meer voldoet aan de huidige wensen en behoeften. Zuidplas heeft een sterke verenigingsstructuur. Verenigingen (onderwijs, zorg, welzijn en cultuur) onderling werken steeds meer samen. Cultuur en kwaliteiten Onder cultuur wordt alles verstaan wat een samenleving voortbrengt en overdraagt. Het gaat om voorwerpen, maar ook om dingen die bedacht zijn. Het gaat hierbij zowel om kunst als om erfgoed. Kunst gaat om het heden en erfgoed gaat niet alleen om kunst uit het verleden, maar ook om objecten en gebruiken uit vroegere tijden. Het gaat om podiumkunsten (muziek, drama en dans), beeldende kunst (beeldhouwkunst, schilderkunst, textiele kunst, tekenkunst, fotografie en film) en literatuur (bibliotheekwerk). Cultuur is van belang voor de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Voor kinderen om zich te kunnen ontwikkelen, voor volwassenen om te ontspannen en als verrijking. Cultuur draagt ook bij aan het voorkomen van problemen zoals eenzaamheid, stress en depressie. Cultuureducatie is van groot belang om kennis te maken met cultuur en eigen talenten te ontwikkelen. We willen de kenmerken en kwaliteiten van Zuidplas behouden en versterken.

Tegelijk komen verschillende ontwikkelingen op onze gemeente af. We moeten keuzes maken over de manier waarop deze ontwikkelingen een plek krijgen in onze

43

Omgevingsvisie Zuidplas

gemeente. Ofwel in samenhang met de huidige kwaliteiten en kenmerken of als plaatsvervanger. In het volgende hoofdstuk omschrijven we de trends en ontwikkelingen die we op Zuidplas af zien komen. De daarop volgende visie en uitwerking van de dorpen geeft aan hoe we met deze ontwikkelingen omgaan en welke keuzes we maken. 2.4 Trends en ontwikkelingen Zuidplas is vanaf haar ontstaansgeschiedenis enorm veranderd. Onder andere op economisch vlak en door de groei van de dorpen. Daarbij spelen trends en ontwikkelingen op het gebied van onder andere bevolking, klimaatverandering, leefomgeving en economie een belangrijke rol. In deze paragraaf nemen we de trends en ontwikkelingen onder de loep die zowel op landelijk als gemeentelijk niveau een rol spelen. Door vergrijzing krimpt de beroepsbevolking en neemt het aantal éénpersoonshuishoudens toe Het aandeel 65-plussers in de totale bevolking neemt toe, waardoor de gemiddelde leeftijd stijgt. In 1900 bedroeg het aantal 65-plussers in Nederland nog 0,3 miljoen in 2018 is dat aantal gestegen naar 3,2 miljoen, een percentage van 18% van de totale bevolking. De verwachting is dat het aantal 65-plussers tot 2030 doorgroeit naar een kwart van de totale bevolking. Daarnaast is er sprake van ‘dubbele vergrijzing’, dit houdt in dat binnen de groep 65-plussers het deel 80-plussers toeneemt.

Een consequentie hiervan is dat de samenstelling van huishoudens verandert en het

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

aantal eenpersoonshuishoudens groeit. Deze trend is ook zichtbaar in gemeente Zuidplas. De verwachting is dat tot 2030 het aantal een- en tweepersoons- huishoudens van 75 jaar en ouder toeneemt met bijna 70%. Eenzaamheid, mentaal welbevinden en zingeving zijn belangrijke aandachtspunten die verband houden met vergrijzing. Verder zorgt de veranderende bevolkingssamenstelling voor een krimp van de beroepsbevolking, dit tekort wordt deels opgevangen door een toenemend aantal arbeidsmigranten. Daarbij zijn mensen langer mobiel en is een verschuiving waarneembaar van autobezit naar autogebruik (deelauto’s) en met een toegenomen rol voor de elektrische fiets. Klimaatverandering tegengaan door gebruik te maken van hernieuwbare energie en het treffen van klimaatadaptieve maatregelen Klimaatverandering heeft grote impact op de fysieke en sociale leefomgeving. Dit zien we onder andere terug doordat het weer steeds extremer wordt, meer zware buien, meer hittegolven. Doordat bij hevige regenval het water minder goed wordt afgevoerd via de rivieren en riolering neemt de kans op overstromingen toe. Daarbij ligt in Zuidplas het laagste punt van Nederland op 6,76 meter onder NAP. Wat betekent dat klimaatverandering en stijging van het waterpeil invloed heeft op Zuidplas.

Verder verandert de natuur door de temperatuurstijging, uitstoot van broeikasgassen en menselijk handelen, hierdoor neemt de biodiversiteit af. Bij de transitie van de verschillende gebieden liggen kansen om in te spelen op verbetering van biodiversiteit en klimaatadaptatie.

44

Omgevingsvisie Zuidplas

Als gevolg van klimaatverandering is in 2015 na de internationale klimaattop in Parijs het ‘Akkoord van Parijs’ dat door 195 landen en de EU is ondertekend. Inmiddels is in 2019 door de overheid het klimaatakkoord opgesteld met als doel om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 75% te verminderen en in 2050 met 95%. Voor gemeente Zuidplas is de opgave om af te stappen van fossiele brandstoffen en de transitie te maken naar meer hernieuwbare energie afkomstig van natuurlijke bronnen zoals wind, zon, water, bodem en biomassa. In Zuidplas staat gezond en veilig leven in een aantrekkelijke leefomgeving middenin een sterke natuur centraal, zonder de dier- en plantensoorten te beschadigen of natuurlijke hulpbronnen op te maken. De gemeente heeft hierin een voorbeeldrol. Iedereen in Zuidplas is welkom om mee te helpen de doelen voor duurzaamheid in de gemeente waar te maken. Zuidplas zet in op: • Energie besparen; • Overstappen op hernieuwbare energie; • Los gaan van aardgas. Waar mogelijk ondersteunt de gemeente initiatieven om de gemeente duurzamer te maken. Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die levert in de behoeften van dit moment, zonder dat het toekomstige generaties tegenhoudt om in hun eigen behoeften te voorzien. (Bron: Brundtland rapport, Jarvie, M., 1987).

Deze ambities hebben allemaal invloed op de manier waarop we in Zuidplas duurzame ontwikkelingen in de leefomgeving vormgeven. Voor klimaatadaptatie kunnen meekoppelkansen

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

benut worden. Hiermee kan je meerdere opgaven slim combineren, zoals het nemen van klimaatadaptieve maatregelen bij het bouwen van nieuwe woningen, bedrijven en instellingen en het plegen van groot onderhoud aan de openbare ruimte. Vanuit de gemeente stimuleren en faciliteren we het nemen van klimaatadaptieve maatregelen.

huren, leasen, delen of lenen van spullen dan het aanschaffen en moeten onderhouden van spullen, voorbeelden hiervan zijn het leasen van een auto of elektronische apparaten, het delen van woonruimte of auto’s via onlinekanalen of het huren van gereedschap in plaats van het aanschaffen. Hierdoor wordt een omslag gemaakt naar een zogenaamde “deeleconomie.”

Energietransitie We hebben in de regio Midden-Holland afgesproken in 2050 een energie- en klimaatneutrale en fossielenergievrije regio te zijn. Er wordt reeds een regionale energiestrategie (RES) opgesteld. In deze RES worden de afspraken uit het Klimaatakkoord uitgewerkt. Het gaat om een regionale aanpak voor de opwek van energie door onder andere windlocaties, zonnevelden en netwerken. Tegelijk gaat het om het werken aan de manier waarop we warmte gebruiken.

Versnelling en toenemende complexiteit van digitalisering en technologische ontwikkelingen zorgt voor een veranderende leefomgeving Technologische ontwikkelingen gaan steeds sneller en hebben een grotere impact op de samenleving en de fysieke leefomgeving. Deze impact is terug te vinden in de stad op gebouwen en mobiliteit, maar zorgt ook voor een veranderende arbeidsmarkt en manier van leven. Zo hebben mensen via social media contact met mensen over de hele wereld en worden boodschappen vanuit huis besteld. Hierdoor groeit ook de hoeveelheid data. Dit biedt kansen voor de gemeente Zuidplas voor het creëren van een ‘slimme stad’ en het duurzamer en effectiever inrichten van de gemeente.

Van een lineaire economie naar circulaire en deeleconomie Bovendien is besloten dat Zuidplas in 2050 een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente is in de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie. Landelijk is de ambitie vastgelegd circulair te zijn in 2050. Circulair houdt in dat grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde behouden. Het gaat ervan uit dat producten van nu de grondstoffen zijn voor later: na gebruik kunnen materialen waaruit een product bestaat opnieuw worden gebruikt. Hierdoor bestaat afval niet (of nauwelijks). (Bron: Vitam, 2019). In het kader van het afstappen van de bestaande lineaire economie is de trend waarneembaar waarbij mensen liever

45

Omgevingsvisie Zuidplas

Kortom, technologische ontwikkelingen dragen bij aan een fundamentele verandering van de samenleving, de economie en fysieke leefomgeving. De vraag voor gemeente Zuidplas is hoe er moet worden omgegaan met de effecten van technologische ontwikkelingen op de ruimtelijke ordening en infrastructuur en hoe kan bij een toenemend gebruik van (big) data de transparantie, toegankelijkheid, privacy en vertrouwen gewaarborgd worden. Er is reeds een eerste stap

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

46

Omgevingsvisie Zuidplas

Woningbouw Koningskwartier

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

gezet met het werken met (big) data in het project ‘Samen in de Buurt’ in Moordrecht. Verder is een onderzoek opgestart naar hoe innovatie kan bijdragen aan langer thuis wonen. Veranderende verhouding tussen burger en overheid Inwoners ondernemen steeds vaker actie in hun directe leefomgeving, voorbeelden hiervan zijn: het onderhoud van speeltuinen of groenvoorzieningen, maar ook het collectief kopen van zonnepanelen of het oprichten van een lokale zorgcoöperatie. Bovendien kan er tegenwoordig gebruik gemaakt worden van digitale netwerken en gedigitaliseerde kennis. Aan de hand daarvan kunnen verbindingen worden aangegaan, waarbij verschillende sectoren en gemeenschappen zich verenigen. Daardoor kan sneller een groter publiek bereikt worden en kunnen maatschappelijke initiatieven een grotere impact hebben. Hierdoor verandert de verhouding tussen overheid en inwoners. De overheid trekt zich terug en vraagt van de inwoners meer onderlinge steun en zorg voor elkaar, al neemt door de Corona-crisis de rol van de overheid op onderdelen weer (tijdelijk?) toe. Ontwikkeling naar een gezonde leefomgeving De manier waarop de leefomgeving is ingericht, spoort mensen aan tot gezond gedrag en heeft invloed op de gezondheid(sbeleving).

Een gezonde leefomgeving gaat naast het verbeteren van de milieukwaliteit (geluid en lucht) dus over het ontwikkelen van een leefomgeving die gezond gedrag aanmoedigt. De inrichting van de leefomgeving heeft dus invloed op (on)gezond gedrag, psychische gezondheid

47

Omgevingsvisie Zuidplas

en deelname aan de samenleving. Dit sluit aan op de doelstellingen van de Wet Publieke Gezondheid. Als onderdeel van gezondheid werkt de gemeente Zuidplas aan een inclusieve samenleving. Een inclusieve samenleving houdt in dat iedereen -naar vermogen- moet kunnen meedoen en daarin - indien nodig en mogelijk- wordt ondersteund. De Gemeentelijke Gezondheid Dienst (GGD) en de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) hebben kernwaarden benoemd voor het ontwikkelen van een gezonde leefomgeving. Daarbij gaat het om de volgende gezondheidsambities: • De gemeente stelt een lokaal preventieakkoord op dat zich richt op lokale problematiek en thema’s van de fysieke leefomgeving; • Voor iedereen zijn er dichtbij aantrekkelijke plekken waar mensen graag verblijven, elkaar kunnen ontmoeten, kunnen ontspannen en ongeorganiseerd of georganiseerd kunnen sporten en bewegen; • De leefomgeving draagt bij aan een gezond gewicht door fietsen, traplopen en buitenspelen en gezonde voeding te stimuleren; • Wonen en druk verkeer zijn gescheiden vanwege lawaai en luchtverontreiniging; • Functies (wonen, werken, voorzieningen) zijn goed gemengd, bedrijven die overlast geven, staan op afstand; • De ambitie is voorts om elke 4 jaar een geactualiseerde Gezondheidsnota te hebben met meetbare gezondheidsdoelstellingen.

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Bovenregionale woningbouwopgave Binnen en buiten de regio is er grote behoefte aan woningbouw. Sinds 2004 (Nota Ruimte) is de Zuidplaspolder aangewezen als ontwikkellocatie voor de bovenregionale woningbouwopgave in de Zuidvleugel van de Randstad. Inmiddels werken we aan plannen voor zo’n minimaal 4.000 woningen in het Middengebied, zoals aangegeven in de ‘Ontwikkelingsvisie Zuidplaspolder - Middengebied’ (mei 2019). Hier moet het vijfde dorp ontstaan dat een unieke kans biedt om een aantrekkelijk woonmilieu voor een diverse doelgroep te creëren. Dicht bij de voorzieningen van grote steden en tegelijk dicht bij het Groene Hart van Holland. Goed bereikbaar, duurzaam, te midden van groen en water. Dit is nader uitgewerkt in het ‘Masterplan Middengebied Zuidplaspolder’(2021).

48

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Omgevingsvisie Zuidplas

Visiekaar t Zuidplas 2040

Kaart Visie Zuidplas

Gemeentebreed:

49

Visiekaart Zuidplas 2040

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 3

Zuidplas anno 2040 - De Visie 3.1

De visie | Onze ambities

We nemen een unieke positie in binnen de Randstad, aan de rand van het Groene Hart. We hebben én nemen de kans om onze ambities als verbindende schakel tussen stad en land waar te maken. Dat hebben we al opgepakt door het versterken van onze dorpen en het bieden van ruimte voor recreatie voor de nabijgelegen metropoolregio. We willen aan de (boven)regionale verstedelijkingopgave bijdragen, met name via het Vijfde Dorp, door tegelijk ons landschap te verstevigen en toegankelijk te maken. De noodzakelijke transities maken we mogelijk door die te koppelen aan energie-opwek, door in samenhang daarmee sociale, recreatieve en ecologische netwerken te versterken, om op die manier bij te dragen aan een gezonde en veilige fysieke leefomgeving. Dat staat centraal in de omgevingsvisie. Onze visie is gebaseerd op ambities die we samen hebben. Op basis van onze kenmerken en kwaliteiten streven we naar een: Aantrekkelijk Zuidplas Duurzaam Zuidplas Ondernemend Zuidplas Gezond Zuidplas 50

De omgevingsvisie bestaat niet uit een traditionele sectorale benadering, maar meerdere ambities komen integraal en dus in samenhang aan bod. Dit doen we aan de hand van bovengenoemde thema’s die op zichzelf staan maar ook een duidelijk overlap hebben. De benadering volgens deze thema’s biedt de samenhang die nodig is voor de omgevingsvisie en geeft ons houvast om onze ambities te vertalen naar de visie op de dorpen en de overige deelgebieden binnen de gemeente. Aan de hand van de uitgevoerde analyse en deze thema’s maken we waar mogelijk in deze omgevingsvisie keuzes voor de toekomst van onze gemeente. Deze keuzes zijn hierna aangeven door middel van kaders waarin ook wordt aangegeven waar we nog geen keuzes kunnen maken. Wel benoemen we de fricties, dilemma’s en eventuele consequenties en de route om te komen tot keuzes.

Omgevingsvisie Zuidplas

Aantrekkelijk Zuidplas 2040

51

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Aantrekkelijk Zuidplas We willen in 2040 in de breedste zin een aantrekkelijke en onderscheidende gemeente zijn binnen de regio. Aantrekkelijke en vitale dorpen om te wonen, omgeven door groen en ruimte, en een gemeente waar het prettig werken en recreëren is. Een nieuw Vijfde Dorp om de bestaande dorpen te respecteren en ruimte te bieden aan de grootschalige (boven-)regionale woningbouwopgave. Om de bijzondere kwaliteiten van de bestaande dorpen te respecteren, te versterken en vitaal te houden zetten we in op passende inbreidingen en aantrekkelijke dorpentrees. Uitbreiding en/of intensivering van de dorpen kan plaatsvinden, maar alleen als het ruimtelijk passend is, met behoud van de bestaande kwaliteiten en als er een bijdrage wordt geleverd aan gestelde hogere doelen. Onze dorpen, maar ook het agrarische landschap en de blauwe en groene structuren daarbuiten, zijn mede aantrekkelijk door ons historisch erfgoed en het rijke cultureel leven. Dit erfgoed willen we beter zichtbaar en beleefbaar maken en het cultureel leven in stand houden en zo mogelijk versterken. Daarmee wordt de identiteit en kwaliteit van onze leefomgeving vergroot en draagt het bij aan de sociale cohesie. Om een aantrekkelijke, maar ook goed bereikbare gemeente te blijven is en blijft het motto ‘eerst bewegen dan bouwen’.

Daarbij zetten we in op een beter en aantrekkelijk OV, een goede bereikbaarheid met de auto en in aansluiting hierop 52

Omgevingsvisie Zuidplas

een aantrekkelijk langzaam verkeer netwerk binnen de gemeente en regio, zoals bedoeld met het regionale project ‘Knopen en Ketens’. Met de volgende ontwikkelingsambities willen we dit waarmaken. Rol in de regio We nemen een bijzondere positie in door onze ligging als scharnierpunt tussen de Randstad en het Groene Hart. Deze positie willen we nog sterker inzetten om onze toekomstige doelen te bereiken, met een grotere rol in het kader van de Metropoolregio en regio Midden Holland. Zo zetten we in op het versterken van onze dorpen en het bieden van ruimte voor recreatie voor de nabijgelegen metropoolregio. We willen aan de regionale verstedelijkingopgave bijdragen (het Vijfde dorp en hoogwaardige werkgelegenheid) en tegelijk ons landschap verstevigen en toegankelijk maken. Dat doen we niet alleen; de noodzakelijke transitie van het agrarisch landschap maken we mogelijk door die te koppelen aan energieopwek in samenhang met recreatieve en ecologische netwerken. De noodzaak te werken aan de bodemdaling pakken we samen op met het hoogheemraadschap, wat we ook willen koppelen aan onderwijs en werkgelegenheid. In onze samenwerking met verschillende regio’s, samenwerkingsverbanden en instanties/ondernemers kunnen verschillende ambitieniveaus of vormen (van leidend, faciliterend of samenwerkend tot volgend) aan de orde zijn.

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Positionering van de dorpen Het begint ermee dat we een goed beeld hebben van waar onze kracht ligt en waar onze unieke kwaliteiten uit bestaan. Er bestaan veel opvattingen, maar overheersend is de gedachte dat Zuidplas een aantrekkelijke, dorpse omgeving biedt, met rust, groen en ruimte en nabij stedelijke dynamiek. Er zijn nu vier dorpen met een eigen identiteit en met een overzichtelijke maat en schaal, waar mensen elkaar kennen en naar elkaar omzien. De dagelijkse voorzieningen zijn veelal aanwezig in de dorpen en overige stedelijke voorzieningen zijn nabij, zoals in Rotterdam, Gouda en Zoetermeer. Dat maakt het wonen en werken in Zuidplas aantrekkelijk en dat koesteren we. Dat zet ook gelijk een rem op de groei van de dorpen, omdat een grootschalige groei ten koste kan gaan van het dorpse en groene karakter en de kans toeneemt dat de dorpen niet meer als zelfstandige eenheden in het landschap herkenbaar zijn. Dat is ook precies de reden waarom reeds in het kader van de Structuurvisie Zuidplas 2030 ‘Ruimte voor dorps wonen in de Randstad’ (2012) er voor gekozen is de grootschalige woningbouw niet bij de dorpen te realiseren, maar in een nieuw Vijfde Dorp in het middengebied van de Zuidplaspolder.

Dat Vijfde Dorp stelt ons in staat om tegemoet te komen aan de grote (bovenregionale) vraag naar woningen en biedt de kans om het middengebied van de Zuidplaspolder een nieuwe betekenis te geven. Hierbij verwijzen we graag naar het ‘Masterplan Middengebied Zuidplaspolder’(2021).

53

Omgevingsvisie Zuidplas

Bouwen en vitaliteit We hechten groot belang aan de vitaliteit van de dorpen. Vitaliteit heeft onder andere betrekking op de levensvatbaarheid van voorzieningen en verenigingen. Dat staat onder druk door de relatief kleine schaal van de dorpen (op de voorzieningen gaan we nader in bij ‘Ondernemend Zuidplas’). Jongeren vertrekken, omdat er geen of nauwelijks betaalbare woningen voor hen zijn. Het is dan ook een belangrijke opgave dat meer woningen beschikbaar komen voor jongeren/starters, maar ook voor ouderen en voor specifieke andere doelgroepen. Oftewel een divers, betaalbaar en flexibel woningaanbod, zoals ook beschreven in de ‘Woonvisie 2025 - Dorps wonen in Zuidplas, nu en in de toekomst’ (2018). Daarbij streven we naar het toekomstbestendig maken van de huidige woningvoorraad, complementair aan de te bouwen woningen in het nieuwe Vijfde Dorp. Inbreiding Na de afronding van de huidige woningbouwlocaties (met name De Jonge Veenen in Moerkapelle, Koningskwartier in Zevenhuizen, De Brinkhorst in Moordrecht en Esse Zoom Laag in Nieuwerkerk aan den IJssel), richten we ons primair op inbreidingen en op aanpassingen van de bestaande woningvoorraad.

Daarbij zetten we graag in op innovatieve woonvormen: duurzaam en zelfvoorzienend, of gericht op een specifieke doelgroep en gericht op samenleven, op flexibel wonen, op langer thuis wonen en op meer thuiswerken en woon-werkcombinaties. Op deze wijze blijft het woningaanbod

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

aansluiten op de veranderende vraag. Ook komt door innovatief en toekomstgericht te bouwen doorstroming op gang, waarbij bestaande woningen beschikbaar komen voor bijvoorbeeld starters. Hierbij hebben we ook aandacht voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Overigens verzoeken we ook in regionaal verband om provinciale medewerking voor voldoende woningbouw in de dorpen om de woningdruk in de dorpen op te vangen en vitale gemeenschappen te behouden. Uitbreiding Daarnaast geven we, mede met het oog op de levensvatbaarheid van de dorpen, ruimte aan verantwoorde en toekomstgerichte uitbreidingen van de dorpen, als het ruimtelijk past, de bestaande kwaliteiten behoudt en kwaliteiten toevoegt. Een uitbreiding is wenselijk als het een impuls geeft aan de vitaliteit van een dorp, aan het verenigingsleven en aan de voorzieningen. We geven ook ruimte voor innovatieve ontwikkelingen die gelijktijdig bijdragen aan hogere doelen, bijvoorbeeld ten aanzien van klimaatadaptatie, duurzaamheid en energie-opwek, het opheffen van verrommeling, of het in balans brengen van een dorp. Uiteraard moeten die ontwikkelingen ook aansluiten bij de ambities van de gemeente (programma, doelgroepen, fasering). Daarmee versterken we dan ook de zo belangrijke sociale cohesie en gemeenschapszin.

Daarnaast gaan we aan de slag met de kwalitatieve invulling van de linten en dorpsranden, (voormalige) agrarische bedrijfswoningen en de kwaliteitsverbetering van het landschap en stellen hiervoor één of meerdere visies op.

54

Omgevingsvisie Zuidplas

Kansen voor transformatie In algemene zin staat gemeente Zuidplas voor een landelijk, dorps woonmilieu. Dat wordt gewaardeerd en gekoesterd. Zonder afbreuk te doen aan die kwaliteiten, zien we kansen voor transformatie van het gebied rondom het NS-station in Nieuwerkerk aan den IJssel en het winkelcentrum de Reigerhof. Dit zal bijdragen aan de aantrekkelijkheid van dit gehele gebied. Maar het is ook noodzakelijk met het oog op de levensvatbaarheid van het OV-knooppunt, waar een renovatie dringend gewenst is om ook in de toekomst een belangrijke functie te vervullen. Ook in de dorpen zien we reële mogelijkheden voor transformaties. Van belang is dat het op een verantwoorde en zorgvuldige wijze gebeurt, dus met behoud van dorpse kwaliteiten. Het is denkbaar dat verdichting op de ene plek gepaard gaat met verdunning op een andere plek. Verdichting kan ook plaats hebben in de vorm van dubbel grondgebruik, slimme combinaties van functies of een initiatief dat meerdere doelen dient. Transformaties kunnen zich ook op verschillende andere plekken in onze gemeente voordoen, waarbij bijvoorbeeld gedacht kan worden aan NieuwerkerkNoord, de Verbindingsweg en Moerkapelle Zuid, waar vanuit de huidige situatie veranderingen gewenst zijn. Voor de laatstgenoemde locatie geldt overigens dat een deel van dat gebied deels reeds de bestemming ‘Woongebied- Uit te werken 2’ heeft.

Openbaar vervoer Weliswaar lopen er veel spoorlijnen over het grondgebied van de gemeente Zuidplas, maar de mogelijkheden voor goede

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

openbaarvervoerontsluitingen zijn beperkt. We beschikken nu over een NS-station: Nieuwerkerk aan den IJssel. We hebben plannen voor een extra halte, met het oog op een goede en integrale openbaar vervoersontsluiting van het Vijfde Dorp, Gouwepark, Moordrecht, Waddinxveen en Westergouwe. Voor de korte termijn wordt gekeken naar de lijn Alphen aan den Rijn - Gouda. Op de lijn Rotterdam-Gouda is een extra halte pas op langere termijn mogelijk. Ook op de lijn Den Haag Utrecht ontbreken die mogelijkheden, sinds de realisering van het station Lansingerland-Zoetermeer. Dat station bevindt zich overigens hemelsbreed op relatief korte afstand tot Moerkapelle (circa 3,5 km) en Zevenhuizen (circa 5 km) en heeft daarmee een zekere functie voor Zuidplas. Zoals hierboven aangegeven, zien we kansen voor transformatie van het gebied rondom het NS-station in Nieuwerkerk aan den IJssel. Daarnaast gaat het om goede verbindingen vanuit het NS-station met de omgeving en om nieuwe knooppunten elders in de gemeente, zoals bedoeld met het regionale project ‘Knopen en Ketens’. De traditionele busverbindingen staan daarbij onder druk en tegelijkertijd zien we in toenemende mate aandacht voor kleinschalig collectief vervoer, buurtbus en deelauto’s, als alternatief voor het lijnbusvervoer. Dat is een interessant gegeven, omdat het in kan spelen op lokale behoeftes en op specifieke doelgroepen.

Bereikbaarheid autoverkeer Een aantrekkelijk Zuidplas betekent ook aandacht voor de autobereikbaarheid. We zijn weliswaar prima ontsloten via het rijkswegennet, met de A12 en de A20 door de gemeente, maar

55

Omgevingsvisie Zuidplas

er doen zich plaatselijk knelpunten voor. Deels kan dat worden opgelost met de voorgenomen verbreding van de A20. Ook is het van belang dat het onderliggende wegennet van provinciale en gemeentelijke wegen berekend is en blijft op de huidige en toekomstige taak. Dat dient dan te gebeuren binnen de beperkte fysieke ruimte die daarvoor beschikbaar is. Ook bij nieuwe ontwikkelingen speelt de (auto-) bereikbaarheid een belangrijke rol. De gemeente hanteert hiervoor reeds geruime tijd het principe van ‘eerst bewegen dan bouwen’. Dat principe is onverminderd van belang, dus moeten nieuwe ontwikkelingen van enige omvang bijdragen aan een toekomstbestendige bereikbaarheid van Zuidplas en de dorpen en daarmee aan een aantrekkelijk Zuidplas.

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Bereikbaarheid langzaam verkeer Op het niveau van onze gemeente is het langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) interessant. De afstanden zijn overbrugbaar, maar daarvoor zijn nog wel betere voorzieningen nodig. Daarbij denken we aan veilige, comfortabele en directe wandel- en fietspaden en aan toegankelijkheid voor iedereen. Maar ook aan ondersteunende voorzieningen, zoals fietsverhuur, bewaakte fietsenstallingen, oplaadpunten voor elektrische fietsen en (mobiele) fietsreparatiebedrijven. Bijzondere aandacht gaat uit naar verbindingen in en met onze belangrijke recreatieve gebieden Rottemerengebied, Hitland en de Hollandsche IJssel, gebieden met een bovenregionaal belang. Binnen en buiten de recreatiegebieden zetten we in op uitbreiding en verbetering van groene en blauwe recreatieve routes zoals de realisatie van de ontbrekende schakel tussen de Rottemeren en het Bentwoud, of aan een verbinding langs en op de Ringvaart. De Ringvaart is immers een fraai landschappelijk en cultuurhistorisch element dat zowel de huidige vier dorpen, als de Rotte en de Hollandsche IJssel en de Recreatieschappen Hitland en Rottemeren met elkaar verbindt. Het gaat daarnaast ook om verbindingen in ons gevarieerde en aantrekkelijk landelijke gebied, bijvoorbeeld in samenhang met de realisering van het nieuwe Vijfde Dorp.

Door op deze wijze nog meer in te zetten op een groen en recreatief profiel, versterken we ons profiel als ‘watertuin van de Zuidelijke Randstad’.

56

Omgevingsvisie Zuidplas

Omgevingskwaliteit Publieke en private partijen hebben een gedeelde zorg voor de omgevingskwaliteit. Want daarmee behouden en versterken we de aantrekkelijkheid van ons woon-, werken leefklimaat. Soms zijn daarvoor beoordelingskaders, zoals beeldkwaliteitsplannen nodig en soms vragen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen extra deskundigheid en advisering. We zien dan ook kansen voor omgevingskwaliteit als initiatiefnemers ruimte krijgen en bewoners en andere betrokkenen zo vroeg mogelijk worden geraadpleegd over wat zij in hun omgeving als kwaliteit ervaren. Vanuit de gemeente zullen wij zorgen voor heldere processen en ruimte voor betrokkenheid, het liefst vroegtijdig, bij voorstellen van nieuwe initiatieven en bij ingrepen in onze openbare ruimte. Daarbij voorzien we ook een vroegtijdige rol voor de adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit. Het voornemen is verder om de huidige Welstandsnota Zuidplas 2015 aan te passen naar een Nota Omgevingskwaliteit waarin op verschillende schaalniveaus aandacht is voor erfgoed, natuur(schoon) en landschap; stedenbouwkundige en architectonische kwaliteiten en inrichting van de openbare ruimte. We streven naar balans tussen herkomstwaarde (onze geschiedenis), belevingswaarde (een mooie en aangename omgeving), gebruikswaarde (een bruikbare en functionele omgeving) en toekomstwaarde (duurzaamheid) van onze fysieke leefomgeving.

Dit vraagt in bepaalde situaties om ontwerpkwaliteit, mensen die de opgave en de omgeving met aandacht en ‘ontwerpkracht’ benaderen.

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

57

Omgevingsvisie Zuidplas

Steenovens Klein Hitland

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Een manier om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren is het tegengaan van verrommeling, bijvoorbeeld in de vorm van leegstaande panden. Verrommeling heeft betrekking op het visuele aspect en de aantasting van (landschaps-) waarden, maar ook op de mogelijke negatieve effecten van leegstaande panden, zoals milieudelicten (drugs/ hennepteelt, verontreinigingen e.d.). Bijzondere aandacht gaat uit naar verspreid liggende glastuinbouwbedrijven. Het opruimen hiervan draagt bij aan het versterken van de landschapswaarden en nemen we om die reden mee als (sub) doel in gebiedsopgaven. Dat wordt bijvoorbeeld al toegepast bij de ontwikkeling van het Vijfde Dorp. Zo verdienen ook de linten in met name het buitengebied in dit opzicht nader aandacht, waarbij gedacht kan worden aan een Lintenvisie. Tevens wil de gemeente preventief ‘beeldbepalende ergernissen’ in het publiek domein aanpakken. Dorpsranden en dorpsentree Het is van belang dat we zuinig zijn op de kenmerkende (groene) randen van onze dorpen, waarbij het buitengebied dienst doet als een natuurlijke buffer tussen de dorpen en omliggende steden. Bij nieuwe ruimtelijke initiatieven zorgen we ervoor dat die bufferfunctie behouden blijft. Voorbeelden zijn de Nessepolder tussen Oud Verlaat en Rotterdam Ommoord en de Eendragtspolder en Tweemanspolder richting de stedelijke gebieden van Rotterdam en Zoetermeer.

Specifiek voor de Groene Zoom geldt dat we deze zone willen ontwikkelen als groene buffer en als verbinding tussen de recreatiegebieden Hitland en Rottemeren. Dit betreft

58

Omgevingsvisie Zuidplas

een verdere versterking van groen en recreatie om zo te voorkomen dat Nieuwerkerk aan den IJssel en Capelle aan den IJssel ‘aan elkaar groeien’. In breder verband kan dit aspect nader aan de orde komen in de vorm van een Visie op de dorpsranden. De entree van een dorp is het visitekaartje, maar ook de plek waar je ‘thuis komt’. Extra aandacht is nodig om er voor te zorgen dat sprake is en blijft van een aantrekkelijke entree afgestemd op het karakter en de identiteit van het dorp. Erfgoed Onze gemeente heeft veel erfgoed, in vele gedaantes. Dat loopt uiteen van Rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden, zoals de Nederlands Hervormde Kerk in Moerkapelle, de KVT-toren in Moordrecht, de ‘Gele brug’ en ‘Geertruidahoeve’ in Nieuwerkerk aan den IJssel en de Zevenhuizer Verlaat bij Zevenhuizen, alsmede diverse herenhuizen, boerderijen, molens en steenovens. Daarnaast is het dorpscentrum van Moordrecht een beschermd dorpsgezicht. Maar ook in de bodem (archeologie) en op cultureel gebied zijn belangwekkende waarden aanwezig. Het begint bij meer bewustwording van de aanwezigheid en van de waarde en betekenis van het erfgoed voor een plek. Ook speelt het een rol bij ruimtelijke ontwikkelingen; die worden geacht er rekening mee te houden en om het zo mogelijk als een inspiratiebron voor het ontwerp te hanteren. Op die manier blijft het erfgoed levend en actueel.

We hebben dan ook de ambitie om ons historisch erfgoed beter zichtbaar en

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

beleefbaar te maken, conform onze Erfgoedvisie. Daarmee vergroten we de identiteit en kwaliteit van onze leefomgeving. Kunst en cultuur We hebben een rijk cultureel leven, met velerlei vormen van podiumkunst en een scala aan evenementen in de dorpen en in het kader van ‘Beleef Zuidplas’, zoals Gluren bij de Buren, Oogstfeest, Vlootschouw etc. Kunst en cultuuruitingen worden ook gecombineerd met natuur en recreatie, zoals bijvoorbeeld de Steenovens in Hitland en op Leefgoed de Olifant. Dat sluit aan bij één van onze ambitie om meer kunst in de buitenruimte te hebben. Het culturele aanbod draagt bij uitstek bij aan de sociale cohesie en aan de identiteit van de dorpen en het biedt mensen plezier en voldoening. Zoals uitgesproken in de ‘Cultuurvisie 2019-2022’ wil Zuidplas een gemeente zijn waar veel te beleven is op cultuurgebied. Enerzijds door het bestaande te koesteren en te vernieuwen. Anderzijds zetten we in op onderlinge dwarsverbanden en samenwerking tussen inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en gemeente vanuit het idee: cultuur is van iedereen voor iedereen. Op dit aspect zoeken we ook de aansluiting met ‘Beleef Zuidplas’.

59

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Omgevingsvisie Zuidplas

Duurzaam Zuidplas 2040

60

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Omgevingsvisie Zuidplas

Duurzaam Zuidplas

Invulling van de energietransitie We staan aan het begin van een energietransitie om zo onze uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, waarin wij ook onze verantwoordelijkheden nemen. Deels is dat ook ingegeven door ‘verplichtingen van bovenaf’: Energieakkoord (2013), Akkoord van Parijs (2015), Klimaatwet (mei 2019) en Nationaal Klimaatakkoord (2019). Zo is in EU-verband afgesproken om in 2030 70% van alle elektriciteit en minimaal 27% van alle energie duurzaam op te wekken. Verder is in het Klimaatakkoord (2019) een samenhangend pakket aan maatregelen aangekondigd dat moet resulteren in een CO2-reductie van tenminste 49% in 2030 ten opzichte van het jaar 1990, om daarmee de opwarming van de aarde tegen te gaan. Voor 2050 moet in totaal 95% van de CO2 uitstoot zijn gereduceerd. Daarnaast werken we in de regio Midden-Holland aan een Regionale Energiestrategie (RES) Midden-Holland, samen met de provincie en waterschappen. Dat is een regionaal plan waarin staat beschreven hoe de regio gaat bijdragen aan de opwek van hernieuwbare elektriciteit en duurzame warmte zal gebruiken. Het is een plan tot 2030, met een doorkijk naar 2050.

Er is inmiddels een concept-RES beschikbaar waarin wordt aangegeven hoeveel duurzame opwek van elektriciteit de regio tot stand wil brengen, welke locaties hiervoor globaal in aanmerking komen, wat de warmtevraag is, welke bronnen er beschikbaar zijn en hoe deze bij elkaar gebracht kunnen worden. In 2021 wordt een RES 1.0 vastgesteld die meer duidelijkheid biedt over concrete zoeklocaties. De RES wordt vervolgens elke twee jaar herzien.

Onze ambitie is om in 2050 energieneutraal, klimaatadaptief en aardgasvrij te zijn, waarmee we ook voldoen aan de wens om minder Gronings aardgas te gebruiken. In 2040 zijn we daar al hard naar op weg met oog voor zowel ondergrondse als bovengrondse activiteiten. Bij de benodigde energietransitie en de benodigde stappen om hiertoe te komen, nemen we onze verantwoordelijkheid. Uitgangspunt hierbij is dat vraag en aanbod van energie zich op een adequate manier tot elkaar verhouden. We denken aan verschillende scenario’s en verschillende wijzen van energie-opwek. Voorkeur gaat daarbij uit naar vormen die niet alleen een passende ruimtelijke impact hebben, maar ook (financieel) bijdragen aan andere ambities voor onder andere landschap. Naast het opwekken van duurzame energie vinden we ook dat er (meer) energie bespaard moet worden. Nieuwe ontwikkelingen dienen zo veel als mogelijk energieneutraal te zijn. Ook voor bestaande gebouwen zetten we hierop in, hoewel dit niet overal haalbaar zal zijn. Naast de energiedoelstellingen moeten we ook werken aan een klimaatbestendige omgeving. Klimaatadaptatie, onder andere het tegengaan van hittestress, verdroging en wateroverlast, heeft daarbij onze nadrukkelijke aandacht. Met de volgende ontwikkelingsambities en integrale ruimtelijke transformaties, willen we dit waarmaken.

61

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Duurzame opwek van energie kan in eerste instantie door zonne-energie en windmolens. De mogelijkheden worden bezien en beoordeeld op haalbaarheid in het kader van de RES, waarbij voor wat betreft het grondgebied van onze gemeente uitgegaan wordt van opwek van elektriciteit via zonnepanelen op daken, bedrijventerreinen en bedrijfspanden. Hierbij dienen de oplossingen bij te dragen aan onze andere ambities, zoals het opruimen van verrommeld landschap, de transitie van bodemdalingsgebied en de toevoeging van ecologie en recreatieve routes. Er zijn verschillende scenario’s denkbaar waarop we aan onze eigen energiedoelstelling kunnen voldoen. Bijvoorbeeld door middel van vele kleinschalige, lokale projecten. Er kan ook gekozen worden om één of enkele geconcentreerde gebieden aan te wijzen waar gewerkt wordt aan grootschalige energieopwek, waardoor andere delen van de gemeente kunnen worden ontzien. Beide scenario’s hebben een verschillend ruimtebeslag en ander effect op de omgeving. Uit ruimtelijk oogpunt gaat de gemeente in beginsel uit van zonnepanelen op daken, met name op grote loodsen en bedrijfshallen en wellicht ook kassen (grootschalig zon-op-dak). Daarnaast liggen kansen in het noordelijk deel van de Zuidplaspolder waar innovatieve glastuinbouw wordt gecombineerd met energie-opwekking. Het veranderende energie-aanbod heeft ook consequenties voor ons energienetwerk.

Er zullen aanpassingen nodig zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een transformatorstation, om het netwerk toekomstbestendig te maken.

62

Omgevingsvisie Zuidplas

Energie-opwek wordt een integraal onderdeel van nieuwe ontwikkelingen, zeker als de schaal van het gebouw daarvoor kansrijk is. Maar ook bestaande hallen en loodsen bieden nog ruime mogelijkheden voor bijvoorbeeld zonnepanelen. Er is aandacht voor de mogelijkheden van kleinschalig zon-op-dak. Dat kan zowel door particulieren als door woningcorporaties en ontwikkelaars worden opgepakt. De gemeente stimuleert actief en zet in op (financiële) bijdrage van energie-opwek aan andere ambities voor ontwikkelingen en transities. Warmte Binnen onze gemeente denken we ook aan de mogelijkheden voor geothermie (aardwarmte), aquathermie (warmte uit water) en restwarmte (bijvoorbeeld van kassen of uit de Rotterdamse haven). Ook dit kan bijdragen aan het behalen van onze duurzaamheidsdoelen. Energieneutraal We hebben de ambitie om te komen tot een energieneutrale gemeente. Dat houdt in dat er in de gemeente evenveel energie opgewekt moet worden als dat er wordt gebruikt. Daarbij is het streven om de bebouwing gemiddeld energieneutraal te maken. We houden er rekening mee dat sommige gebouwen alleen tegen hoge kosten en/of met afbreuk van (historische) waarde energieneutraal zijn te maken. Om die reden gaan we uit van een compensatie door energieleverende gebouwen.

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Energiebesparing Energie die niet wordt verbruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt. In het kader van de RES wordt aangesloten bij de wettelijke besparingsnormen (zoals bijvoorbeeld in de Informatieplicht Energiebesparing binnen de Wet Milieubeheer). Ook wij zijn overtuigd van het belang van energiebesparing. Het gaat hierbij om bewustwording en gedragsverandering, maar ook bijvoorbeeld om energiezuinigere bedrijfsmiddelen. We stimuleren dat onder andere via het ‘Duurzaam Bouwloket’. Klimaatbestendige omgeving We hebben nadrukkelijk aandacht voor klimaatadaptatie. We zetten dan ook in op het tegengaan van hittestress, verdroging en wateroverlast. Dat krijgt vorm in de inrichting van de openbare ruimte, met aandacht voor het groen, regenwater, grondwater, oppervlaktewater en gebruikt water. Dat vergt inspanningen, samen met het hoogheemraadschap, om het regenwater langer vast te houden en om de hoeveelheid afvalwater te verminderen. Daarnaast hoort daar bijvoorbeeld ook een goed functionerend en onderhouden rioolsysteem bij. Waar mogelijk combineren we de wateropgaven met recreatief gebruik. We streven verder naar een situatie waarin we innovatief omgaan met nieuwe opgaven en ontwikkelingen. Dit doen we door vanaf het begin bij ontwikkelingen aandacht te hebben voor de aspecten klimaat, energie en water.

Daarom willen we bij nieuwe ontwikkelingen daken op voorhand geschikt maken en gebruiken voor de installatie van PV-panelen. Bij voorkeur

63

Omgevingsvisie Zuidplas

in combinatie met groene daken waardoor zonnepanelen een hoger rendement halen. Bovendien dragen groene daken bij aan biodiversiteit en aan het tegengaan van hittestress. Bij de inrichting en ontwikkeling van de bovengrond betrekken we de ondergrond integraal. Op die manier benutten we de kansen die de ondergrond biedt voor de verschillende opgaven (klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame mobiliteit, digitale bereikbaarheid en circulaire economie) ten volle. Tegelijkertijd houden we op die manier rekening met wat er al gebeurt in de ondergrond en met de wensen voor de toekomst.

Omgevingsvisie Zuidplas

Ondernemend Zuidplas 2040

64

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Ondernemend Zuidplas We willen in 2040 een aantrekkelijk gemeente zijn voor ondernemers en ervoor zorgen dat er voldoende eigen werkgelegenheid is. Een gemeente met een aantrekkelijk vestigingsklimaat en als belangrijke speler in de regio, met aandacht voor de gezondheid van onze inwoners. Daarbij gaan we bij het vestigen van bedrijven meer gericht kijken welk profiel zij hebben en waar zij het beste gevestigd kunnen worden. Voor bedrijven met een hogere milieubelasting zijn we terughoudend en kijken we vooral naar de brede meerwaarde van een dergelijk bedrijf. Lichte vormen van bedrijvigheid, die gecombineerd kunnen worden met wonen, dragen juist toe aan levendigheid en diversiteit. Dit juichen we toe. Een toekomstige transformatie van het Nijverheidscentrum in Zevenhuizen zien we daarbij als een belangrijke kans. Voor de agrarische sector zien wij ook nieuwe kansen. Het agrarische grondgebruik is bepalend voor de kernkwaliteiten van het open landschap in onze gemeente, maar deze sector staat onder druk. We zien mogelijkheden door onder andere versteviging van de landbouw gecombineerd met lichte recreatie. Juist in combinatie met de andere recreatiegebieden in onze gemeente levert dit een enorme potentie op. Een andere belangrijke sector binnen onze gemeente is de glastuinbouw.

Onze keuze daarbij is concentratie, waarbij plaats wordt geboden aan innovatieve en toekomstbestendige glastuinbouw. 65

Omgevingsvisie Zuidplas

Onze dorpen beschikken over diverse winkelgebieden met dagelijkse voorzieningen. Deze centra willen we sterk houden, waarbij we inzetten op versterking van het draagvlak door een levendige mix aan functies. Met de volgende ontwikkelingsambities in de leefomgeving willen we dit waarmaken. Lokale werkgelegenheid Zuidplas is in zekere zin een forensengemeente, maar hecht belang aan de eigen werkgelegenheid. Er zijn immers circa 2.000 ondernemers en 2.200 zzp’ers actief in onze gemeente die direct en indirect bijdragen aan (ver)binding voor lokale inwoners, aan de vitaliteit van de dorpen en aan het verenigingsleven. We zetten in Zuidplas op het toekomstbestendig maken van onze bestaande bedrijvenlocaties en dat doen we in samenwerking met onze ondernemers. Daarnaast bieden we ruimte aan nieuwe bedrijvigheid: gericht, passend en bij voorkeur arbeidsintensief. Daarbij sturen we bij nieuwe bedrijven aan op duurzame gebouwen, maar ook op een duurzame bedrijfsvoering ten aanzien van materialen en grondstoffen, energie, bereikbaarheid, arbeidsomstandigheden e.d. Ook moet er aandacht zijn voor de verbinding van werk met onderwijs (bijv. stageplekken/ afstudeerplekken). In beginsel is er binnen onze gemeente geen ruimte voor grote logistiek (3 hectare en groter), behalve wat reeds voorzien is op Knibbelweg Oost.

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Focus en profileren De gemeente beschikt over diverse bedrijventerreinen en biedt daarmee ruimte aan bedrijvigheid: Gouwe Park nabij Gouda, Hooge Veenen, Kortenoord en Kleine Vink bij Nieuwerkerk aan den IJssel, Bedrijventerrein Moerkapelle, Nijverheidscentrum Zevenhuizen en Het Ambacht in Moordrecht. Het gaat hierbij om uiteenlopende vormen van bedrijvigheid. Zoals aangegeven in de ‘Economische Agenda Zuidplas’ (2020) zijn industrie en de voedingsmiddelenindustrie de belangrijkste sectoren voor de werkgelegenheid in Zuidplas. We vinden het belangrijk dat er meer gerichtheid van vestigingen van bedrijven in de gemeente Zuidplas ontstaat. Niet elk bedrijf kan zich overal vestigen: sterker dan voorheen gaan we kijken naar wat het bedrijf te bieden heeft, of het passend is bij het economische profiel van Zuidplas en op welke plek het dan het beste tot zijn recht komt. Op deze wijze versterken bedrijven elkaar en zijn de verschillende bedrijventerreinen meer complementair aan elkaar in plaats van elkaars ‘concurrent’. Hierbij zoeken we ook regionale samenwerkingen, maar wel vanuit de eigen kracht en identiteit. Dat alles draagt bij aan de toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen. Hoge Milieu Categorie In de regio is afgesproken dat gemeenten, waaronder de gemeente Zuidplas, passende ruimte bieden aan bedrijven in de Hogere Milieu Categorie. De planologische ruimte

66

Omgevingsvisie Zuidplas

is beperkt, maar er liggen wellicht kansen. Dat is als er sprake is van een brede meerwaarde. Levert het voldoende werkgelegenheid op, legt het niet te veel beperkingen op aan de omgeving (in verband met hinder, geluid, luchtkwaliteit)? Is het wel goed voor de gezondheid? Draagt het bij aan duurzaamheidsaspecten en circulariteit? Is de bereikbaarheid op orde? En past het binnen de kernkwaliteiten van de plek? Menging wonen en werken Er is ook vraag naar werken aan huis, of dicht bij huis, waarvan het belang in Coronatijd nog duidelijker is geworden. Het gaat ook om kleinschalige bedrijvigheid, waarbij lichte vormen (categorie 1 en 2 van de Staat van Bedrijfsactiviteiten) prima te combineren zijn met een woonfunctie. We denken ook aan ruimte voor innovatieve bedrijven, startups, werkruimtes voor zzp’ers, gezamenlijke vergaderruimtes, maar ook studieruimtes voor jongeren en studenten. Deze menging van wonen en werken zorgt ook voor levendigheid en diversiteit. Om de leefbaarheid te behouden, is het van belang dat dit niet leidt tot te veel extra autoverkeersbewegingen. Dit sluit aan bij onze wens om te komen tot slimme combinaties van wonen en werken en ook om bestaande bebouwing en bestaande infrastructuur beter te benutten. De provincie Zuid-Holland stimuleert dit overigens met het ‘Actieprogramma Slim Ruimtegebruik’.

Nijverheidscentrum Zevenhuizen De gemeente Zuidplas beschikt over een bijzondere bedrijvenlocatie: het Nijverheidscentrum in Zevenhuizen. Dit

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

bedrijventerrein is rond de afgelopen eeuwwisseling ontstaan in aansluiting op een bestaande zuiveringsinstallatie. Met het realiseren van het Koningskwartier is de positie van het bedrijventerrein drastisch gewijzigd. Waar het eerst los lag ten zuiden van Zevenhuizen, is het inmiddels omringd door woningbouw. Dat roept vragen op over de toekomst van dit bedrijventerrein. Daarbij spelen diverse aspecten een rol. Het bedrijventerrein is belangrijk als locatie voor (lokale) bedrijvigheid en werkgelegenheid. Het zorgt daarmee voor lokale binding, wat ook positief doorwerkt naar het verenigingsleven (onder andere ondersteuning en sponsoring). Bovendien ontbreken op dit moment alternatieve locaties voor bedrijven in Zevenhuizen. Maar het Nijverheidscentrum zorgt door zijn ligging ook voor een ongewenste barrière tussen het Koningskwartier en het dorpscentrum van Zevenhuizen en voor een relatief onaantrekkelijke entree van Zevenhuizen.

67

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoewel er een afspraak is om geluidhinder in de woonomgeving te beperken (Geluidsbeheerplan), kan hinder ontstaan vanuit de bedrijven en kan de nabijheid van het Koningskwartier bedrijven hinderen in hun (optimale) bedrijfsvoering. Gelet op het belang voor onze werkgelegenheid gaan we uit van het behoud van het Nijverheidscentrum. Belangrijk daarbij is dat transformaties plaatsvinden, waardoor de inrichting van de entree van Zevenhuizen verbetert en het Nijverheidscentrum een verbindend element wordt binnen Zevenhuizen, met bijzondere functies en routes. Dat vergt een integrale aanpak, wat nader uitgewerkt wordt in een Programma. Agrarische sector Van oudsher is Zuidplas een agrarische gemeente. Dat agrarische gebruik is bepalend voor de kernkwaliteiten van het landschap in onze gemeente en die betekenis mag niet worden onderschat. Om die sector en het bijbehorende karakteristieke landschappelijke karakter in Zuidplas ook vitaal en toekomstbestendig te houden met het oog op o.a. het veranderende klimaat, zetten we in op een verdere verduurzaming. Maar de agrarische sector staat om uiteenlopende redenen onder druk, zoals verstedelijking, bodemdaling en verzilting, waterveiligheid en peilbeheer, strenge milieuwetgeving en lage opbrengsten. Dit biedt evenwel ook kansen en is het aanleiding tot een transitie van de agrarische sector.

Hierbij wordt aangesloten bij de ‘Hoofdlijnennotitie vitale landbouw Zuid-Holland’ (2020) van provincie Zuid-Holland. Kernbegrippen hierin

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

zijn kringlooplandbouw, ruimte voor biodiversiteit, water en landschap, een grotere plek voor een regionaal voedselsysteem en economische vitaliteit. Binnen onze gemeente is ruimte voor nieuwe vormen van agrarisch grondgebruik die positief omgaan met de bijzondere omstandigheden en als economische drager van de kwaliteiten van het landschap fungeren. Het gaat hierbij om integrale ruimtelijke opgaves met extensieve, innovatieve (vee-)teelt, in combinatie met lichte recreatie, energie-opwek, ecologie/biodiversiteit en natuur. Zo wordt met name in het Middengebied een transitie verwacht mede in verband met het Vijfde Dorp, zoals bijvoorbeeld een Groene Schakel gericht op het herstellen van het oude agrarisch landschap, ecologische verbindingszones zoals de ecologische verbindingszones van de Krimpenerwaard naar het Bentwoud en de Groene Waterparel als natuurgebied. Bijzondere aandacht gaat momenteel uit naar het aspect ‘stikstofdepositie’. Landelijk wordt dit aangepakt, wat ook nodig is. Als we te weinig doen gaat dat ten koste gaat van de biodiversiteit. We vinden het daarom van belang dat bij ontwikkelingen en transities ruim aandacht wordt besteed aan biodiversiteit met een aansluiting op de icoonsoorten, zoals bedoeld in de Omgevingsvisie Zuid-Holland. Glastuinbouw We zijn qua oppervlakte aan glastuinbouw de vijfde gemeente van Nederland.

Er doen zich veel veranderingen voor in deze sector, gericht op duurzaamheid (Greenport 3.0). Acties van

68

Omgevingsvisie Zuidplas

ondernemers zijn gericht op innovatie en op combinaties met energie-opwekking en waterbeheer, met zuiniger teeltwijzen, zuinigere kassen en hergebruik van warmte. Op deze wijze draagt glastuinbouw ook bij aan een Duurzaam Zuidplas en een Aantrekkelijk Zuidplas. Daarbij kiezen we voor het concentreren van glastuinbouw in het gebied Moerkapelle/Zevenhuizen, als vitaal onderdeel van Greenport Westland - Oostland. Een deel van de glastuinbouw kan tevens gerealiseerd worden in het gebied KnibbelwegOost, waar ook ruimte is voor andere bedrijvigheid; hier wordt een transformatie beoogd. Ons doel is om plaats te blijven bieden aan geconcentreerde, innovatieve en toekomstbestendige glastuinbouw. De bereikbaarheid vormt hierbij een aandachtspunt. In de

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

69

Omgevingsvisie Zuidplas

Speelterrein Hitland-Noord

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

Omgevingsvisie Zuidplas

huidige omstandigheden zetten we niet in op concentratie van glastuinbouw aan de noordkant van Moerkapelle (Herenweg) in verband met de slechte bereikbaarheid. Recreatie en recreatief medegebruik Er is sprake van een toenemend belang van recreatie binnen de gemeente Zuidplas. Daarbij beschikt de gemeente met het Rottemerengebied en Hitland over twee recreatieve gebieden met een bovenregionale betekenis, met elkaar verbonden via de Ringvaart en de Groene Zoom. Deze gebieden beschikken, samen met de Hollandsche IJssel en de Zuidplaspolder over uiteenlopende recreatieve mogelijkheden. Zoals hiervoor opgemerkt zien we een sterkere rol voor een verweving tussen de agrarische sector en lichte vormen van recreatie (verbindingen voor wandelen, fietsen en varen, recreatie bij de boer e.d.). We vormen immers een unieke plek in Nederland, zo laag onder zeeniveau en met cultuurhistorisch en landschappelijk interessante plekken (dorpsgezichten, monumenten, steenovens, molenviergang, ringvaart e.d.). We zijn reeds bezig om die ‘parels’ nog beter zichtbaar en beleefbaar te maken en te promoten. Daarna richten we ons op rust, ruimte, water en natuurbeleving, maar ook op uitdagend, sportief en actief recreëren. We hebben ook acht recreatieparken met in totaal zo’n 850 recreatieverblijven.

Het is van belang dat deze parken toekomstbestendig blijven of worden, met een aantrekkelijk en gevarieerd aanbod van recreatieverblijven dat aansluit bij de wensen van de tijd. Uitgangspunt blijft dat recreatiewoningen niet gebruikt mogen worden voor permanente bewoning.

70

Voorzieningen De dorpen in Zuidplas hebben vooral dagelijkse detailhandelsvoorzieningen, en basale maatschappelijke en welzijnsvoorzieningen (voor sportvoorzieningen verwijzen we naar ‘Gezond Zuidplas’). Daar wordt ook veel gebruik van gemaakt. De oriëntatie van onze bewoners is veelal niet eenzijdig gericht op het eigen dorp. Er is bijvoorbeeld sprake van combinatiebezoeken van werk en boodschappen elders. Daarnaast wordt er gericht gebruik gemaakt van (stedelijke) voorzieningen in omliggende steden, zoals Rotterdam, Gouda en Zoetermeer, wat daarmee een kwalitatieve aanvulling vormt op het aanbod in de dorpen zelf. De dorpen beschikken ook over basisonderwijs, terwijl Nieuwerkerk aan den IJssel als enige dorp over voortgezet onderwijs beschikt. Dat sluit aan bij onze ambitie om volledig

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie

voortgezet onderwijs te hebben in de gemeente. Daarnaast is het van belang dat we de onderwijsvoorzieningen passend en up-to-date houden, met ruimte voor vernieuwing en groei, zoals de vorming van Integrale Kind Centra (IKC) en thuisnabij onderwijs. Verder zetten we in op het versterken van het draagvlak zodat een goed en compleet voorzieningenapparaat per dorp behouden blijft. We gaan tevens uit van inventieve samenwerkingen en clustering, waarvan het geheel meer is dan de som der delen. Hierbij is bereikbaarheid van belang. Er zijn goede, veilige verbinding in de dorpen en met de omgeving nodig. Kleinschalige collectieve vervoersoplossingen zijn eveneens zeer welkom. Sterke centra De gemeente Zuidplas beschikt over in totaal zes winkelgebieden: de oude dorpscentra van Nieuwerkerk aan den IJssel, Zevenhuizen, Moerkapelle en Moordrecht en twee winkelcentra in Nieuwerkerk aan den IJssel (De Reigerhof met een bovenlokale functie en Dorrestein). Voor een ondernemend Zuidplas is het van belang de aantrekkingskracht van de dorps- en winkelcentra te behouden. Daarom blijven we streven naar een levendige mix aan functies. Dat staat onder druk door ons koopgedrag, dat deels verschuift naar online-aankopen. Fysieke winkels moeten zich sterker dan voorheen profileren met persoonlijke aandacht, dienstverlening en service en met de juiste assortimentssamenstelling en uitstraling.