Bijlage 1 Omgevingsvisie Zuidplas 2040 (def. na besluitvorming 13 juli 2021; amendementen verwerkt)

Omgevingsvisie Zuidplas

Omgevingsvisie Zuidplas

Project Omgevingsvisie Zuidplas Projectnummer: SR190258 Datum: 13 juli 2021 Initiatiefnemer Gemeente Zuidplas Opsteller Omgevingsvisie-atelier: gemeente Zuidplas, Over Morgen, Buro SRO Contactpersoon gemeente Zuidplas: Erika Simonse Contactpersonen Over Morgen: Tjakko Dijk, Anouk Paris Contactpersonen Buro SRO: Henk van Arendonk, John van de Zand Fotografie Michel Maat Foto cover: Molenviergang Zevenhuizen

2

Omgevingsvisie Zuidplas

Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting omgevingsvisie gemeente Zuidplas

4 6

Hoofstuk 1

14

Een omgevingsvisie voor Zuidplas

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu 2.1 Achtergrond 2.2 Zuidplas en de regio 2.3 Kenmerken en kwaliteiten 2.4 Trends en ontwikkelingen

3

22 22 26 30 43

Hoofdstuk 3 Zuidplas anno 2040 - De Visie 3.1 De Visie

50 50

Hoofdstuk 4 Visie per dorp 4.1 Inleiding 4.2 De dorpen in 2040 4.3 Nieuwerkerk aan den IJssel in 2040 4.4 Zevenhuizen in 2040 4.5 Moerkapelle in 2040 4.6 Moordrecht in 2040 4.7 Het Vijfde dorp in 2040

78 78 78 80 83 83 85 87

Hoofdstuk 5 Werken met de omgevingsvisie 5.1 Inleiding 5.2 Strategische uitvoeringsagenda 5.3 Flexibiliteit en adaptiviteit 5.4 Inbedding in beleidscyclus 5.5 Sturing, monitoring, evaluatie en actualisatie 5.6 Kostenverhaal 5.7 Milieueffectrapportage 5.8 Waar moet een initiatief aan voldoen?

90 90 90 92 92 95 96 97 98

Bijlage 1. Overzicht bestaand beleid gemeente Zuidplas 100 Bijlage 2. Uitkomsten participatie omgevingsvisie 102 Bijlage 3. Betrokkenen bij het opstellen van de omgevingsvisie 110

Omgevingsvisie Zuidplas

Voorwoord Voor u ligt de omgevingsvisie van gemeente Zuidplas. Een visie die samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, buurgemeenten, regiopartijen, belangenorganisaties, ondernemers en medewerkers van de gemeente is opgesteld. De omgevingsvisie biedt initiatiefnemers, college van B&W en gemeenteraad perspectief en richting voor toekomstige ontwikkelingen. De visie is daarmee een strategisch kader voor de lange termijn. We omschrijven hoe we de kwaliteiten van Zuidplas en de dorpen kunnen behouden en hoe wij daarin rekening houden met de behoeften van onze toekomstige generaties. De gemeente Zuidplas heeft een bijzondere positie in de regio. Elk dorp in onze gemeente heeft een sterke identiteit. We zijn als relatief groene gemeente in een sterk verstedelijkte regio de Watertuin van de zuidelijke Randstad. Dat maakt dat het rustig wonen is in onze dorpen met de mogelijkheid om rondom de dorpen te recreëren in een mooie, natuurlijke omgeving. Tegelijk is Zuidplas omringd door steden, waardoor de voorzieningen en voordelen van de stad vlakbij zijn. Steden als Waddinxveen, Gouda, Zoetermeer en Rotterdam omringen ons. Recreanten uit Zuidplas en de regio komen graag voor rust, ruimte en groen. Onze dorpen hebben ieder een sterke eigen identiteit en hechte gemeenschap.

Van oorsprong zijn wij een gemeente met agrarisch landgebruik wat bijgedragen heeft aan het open landschap en daarmee de landschappelijke, open uitstraling van de gemeente heeft bepaald.

4

Van oudsher past Zuidplas het landschap aan de behoefte van mensen aan. Onze gemeente heeft zich ontwikkeld van plas tot polder. Zuidplas is slim ingericht en kan waar nodig het waterpeil ophogen of laten zakken om met eventuele overstromingen om te gaan en kwetsbare gebieden te beschermen. Uniek is ook dat het laagste punt van Nederland in Zuidplas te vinden is. De komende jaren komen er heel wat ontwikkelingen op Zuidplas af. Daarbij hebben wij ook te maken met landelijke vraagstukken en doelstellingen, die impact hebben op de inrichting van ons landschap. In deze visie is omschreven hoe wij Zuidplas en de dorpen in de toekomst zien. Hoe wij kunnen inspelen op de vraagstukken die de komende jaren op ons afkomen. Hoe wij Zuidplas nog mooier kunnen maken om in te wonen, werken en recreëren. Samen maken wij Zuidplas!

Jan Willem Schuurman Wethouder gemeente Zuidplas, portefeuillehouder implementatie Omgevingswet

Omgevingsvisie Zuidplas

5

Luchtfoto gemeente Zuidplas (bron Google)

Omgevingsvisie Zuidplas

Samenvatting omgevingsvisie gemeente Zuidplas In de omgevingsvisie omschrijven we het unieke karakter van gemeente Zuidplas. In de visie staan de ambities voor de lange termijn, tot 2040. Met de omgevingsvisie geven we richting aan toekomstige ontwikkelingen die plaatsvinden in een veilige en gezonde fysieke leefomgeving met een goede omgevingskwaliteit voor inwoners. De fysieke leefomgeving gaat over bijna alles buiten, dus: gebouwen, bodem, water, natuur, lucht, maar ook wegen en duurzame opwek van energie. De omgevingsvisie van gemeente Zuidplas is de uitkomst van een interactief proces met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, ketenpartners, medewerkers van de gemeente, college van B&W, gemeenteraad en de jongerenraad. Tijdens bijeenkomsten met al deze partijen is informatie opgehaald die gebruikt is om afwegingen te maken voor de omgevingsvisie. De identiteit van het huidige Zuidplas en de kwaliteit van de leefomgeving zijn belangrijk. Zuidplas kenmerkt zich door een open landschap met daarin vier dorpen: Nieuwerkerk aan den IJssel, Moordrecht, Zevenhuizen en Moerkapelle en twee buurtschappen: Ver Hitland en Oud Verlaat. Deze liggen in een aantrekkelijk landschap, met een belangrijke rol voor de agrarische sector en waar de druk op de ruimte voelbaar is. 6

De dorpen en het open en overwegend groene landschap maakt ons bijzonder en onderscheidend binnen de regio. De rivieren de Hollandsche IJssel en de Rotte (een veenrivier) lopen door Zuidplas heen. Rondom Zuidplas liggen twee recreatiegebieden: Rottemeren en Hitland. Gemeente Zuidplas ligt binnen de Randstad en het Groene Hart. Ten westen en zuiden van Zuidplas liggen stedelijke gebieden. We zijn verbonden met de A12 en de A20 en de provinciale wegen N219 en N457 en zijn met de drie spoorlijnen goed verbonden met Amsterdam, Den Haag en Utrecht. We zijn onderdeel van de Regio Midden-Holland, samen met de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Gouda werken we aan verantwoorde, duurzame groei die opgaat met de bereikbaarheid op lange termijn. We werken ook in andere samenwerkingen in Midden-Holland, zoals in Oostland, de A12-corridor en in de Rotterdamse regio. Door de ligging en bereikbaarheid zijn we ook aantrekkelijk als vestigingsgebied voor mensen die ergens anders in de Randstad werken. Onze visie is gebaseerd op ambities die we samen hebben. Op basis van onze kenmerken en kwaliteiten streven we naar een aantrekkelijk, duurzaam, ondernemend en gezond Zuidplas.

Omgevingsvisie Zuidplas

Ambities omgevingsvisie Aantrekkelijk Zuidplas We zetten vooral in op het bouwen van inbreidingslocaties binnen de dorpen wanneer de geplande uitbreidingen aan de dorpen zijn gerealiseerd. Daarnaast zetten we in op aanpassingen van de bestaande woningvoorraad. Als we dorpen in Zuidplas uit willen breiden kan dat, maar alleen als een bijdrage wordt geleverd aan hogere doelen. Het erfgoed willen we beter zichtbaar en beleefbaar maken. Het cultureel leven houden we in stand en versterken we waar mogelijk. We zetten in op een beter en aantrekkelijk openbaar vervoer, een goede bereikbaarheid met de auto en een aantrekkelijk wandel- en fietsnetwerk binnen de gemeente en regio. Met de volgende ontwikkelambities en integrale ruimtelijke transformaties maken we dit waar: • Voor de positionering van de dorpen zetten we in op het realiseren van inbreidingslocaties binnen de bestaande dorpen wanneer de geplande uitbreidingen aan de dorpen zijn gerealiseerd. Nieuwe grootschalige woningbouw realiseren we in een nieuwe Vijfde Dorp in het middengebied van de Zuidplaspolder; • We zetten in op een divers, betaalbaar en flexibel woningaanbod; • We streven naar het toekomstbestendig maken van de huidige woningvoorraad. Net als dat we de te bouwen woningen in het Vijfde Dorp toekomstbestendig bouwen; • We zetten in op innovatieve woonvormen: duurzaam en zelfvoorzienend.

Woonvormen die gericht zijn op een specifieke doelgroep en gericht op samenleven, op flexibel 7

wonen, op langer thuis wonen, op meer thuis werken en woon-werkcombinaties; • Als de geplande uitbreidingen gerealiseerd zijn, richten we ons primair op bebouwing binnen de bestaande dorpen en op aanpassingen van de bestaande woningvoorraad; • Een uitbreiding van een dorp is alleen wenselijk als het ruimtelijk past, de bestaande kwaliteiten behoudt en kwaliteit toevoegt en als er een bijdrage wordt geleverd aan hogere doelen als dit een impuls geeft aan de vitaliteit van een dorp, aan het verenigingsleven en aan de voorzieningen. Daarmee versterken we de sociale cohesie en gemeenschapszin; • We werken regionaal samen om voldoende woningbouw in de dorpen en de woningdruk in de dorpen op te vangen en vitale gemeenschappen te behouden; • Het culturele aanbod draagt bij aan de sociale cohesie en aan de identiteit van de dorpen en het biedt mensen plezier en voldoening; • Ontwikkelingen die bijdragen aan doelen zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid en energie-opwek, het opheffen van verrommeling of het in balans brengen van een dorp geven we ook ruimte; • We zien kansen voor transformatie van het gebied rondom het NS-station en het winkelcentrum de Reigerhof in Nieuwerkerk aan den IJssel. Dit zal bijdragen aan de aantrekkelijkheid van dit gehele gebied.

• Van belang is dat transformaties plaatsvinden met behoud van dorpse kwaliteiten; • Verdichting kan ook gebeuren in de vorm van dubbel grondgebruik, slimme combinaties van functies of een initiatief dat meerdere doelen dient;

Omgevingsvisie Zuidplas

• Naast een aantrekkelijke woonomgeving is het ook belangrijk om verbindingen te realiseren met bebouwing in het landelijk gebied; • Met name voor wandelen en fietsen zetten we in op groen en recreatie; • We zetten in op het vergroten van de bewustwording van de aanwezigheid en van de waarde en betekenis van het erfgoed op een plek; • We houden bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening met erfgoed als inspiratiebron voor het ontwerp; • Historisch erfgoed maken we beter zichtbaar en beleefbaar.

• We hebben de ambitie om een energieneutrale gemeente te zijn in 2050. Dat houdt in dat er in de gemeente evenveel energie opgewekt moet worden als dat er wordt gebruikt. Daarbij is het streven om de bebouwing gemiddeld energieneutraal te maken; • We zetten in op het tegengaan van hittestress, verdroging en wateroverlast. Daarom willen we bij nieuwe ontwikkelingen daken op voorhand zoveel mogelijk geschikt maken en gebruiken voor zonnepanelen en groene daken; • Bij de inrichting en ontwikkeling van de bovengrond betrekken we de ondergrond integraal.

Duurzaam Zuidplas Ondernemend Zuidplas Nieuwe ontwikkelingen willen we zoveel als mogelijk energieneutraal. Ook voor bestaande gebouwen zetten we hier op in, hoewel dit niet overal haalbaar zal zijn. Naast de energiedoelstellingen werken we aan een klimaatbestendige omgeving. Klimaatadaptatie, onder andere het tegengaan van hittestress, verdroging en wateroverlast, heeft daarbij nadrukkelijk aandacht. Met de volgende ontwikkelambities en integrale ruimtelijke transformaties maken we dit waar: • Energie-opwek wordt een integraal onderdeel van nieuwe ontwikkelingen, zeker als de schaal van het gebouw daarvoor kansrijk is (grootschalig zon-op-dak); • Er is aandacht voor de mogelijkheden van kleinschalig zon-op-dak. Dat kan zowel door particulieren als door woningcorporaties en ontwikkelaars worden opgepakt; 8

We willen in 2040 een aantrekkelijk gemeente zijn voor ondernemers en ervoor zorgen dat er voldoende eigen werkgelegenheid is. Een gemeente met een aantrekkelijk vestigingsklimaat en belangrijke speler in de regio. We gaan kijken waar bedrijven het beste gevestigd kunnen worden. Voor bedrijven met een hogere milieubelasting zijn we terughoudend en kijken we vooral naar de brede meerwaarde van een dergelijk bedrijf. Lichte vormen van bedrijvigheid, die gecombineerd kunnen worden met wonen, dragen juist bij aan levendigheid en diversiteit. Een toekomstige transformatie van het Nijverheidscentrum in Zevenhuizen zien we als een belangrijke kans. We zien mogelijkheden voor versteviging van de landbouw gecombineerd met lichte recreatie. De keuze daarbij is concentratie, waarbij plaats wordt geboden aan innovatieve en toekomstbestendige glastuinbouw.

Omgevingsvisie Zuidplas

Onze dorpen beschikken over diverse winkelgebieden met dagelijkse voorzieningen. Deze centra willen we sterk houden, waarbij we inzetten op versterking van het draagvlak door een levendige mix aan functies. Met de volgende ontwikkelambities maken we dit waar: • We zetten in Zuidplas in op het toekomstbestendig maken van onze bestaande bedrijvenlocaties; • Daarnaast bieden we ruimte aan nieuwe bedrijvigheid. Daarbij verlangen we van nieuwe bedrijven duurzame gebouwen, maar ook een duurzame bedrijfsvoering ten aanzien van materialen en grondstoffen, energie, bereikbaarheid, arbeidsomstandigheden en dergelijke; • Ook moet er aandacht zijn voor de verbinding van werk met onderwijs (bijvoorbeeld stageplekken/ afstudeerplekken); • We kijken voor de toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen naar bedrijfsprofielen en welke plek het beste past; • We werken hierin regionaal samen vanuit eigen kracht en identiteit; • We gaan uit van een brede meerwaarde voor: werkgelegenheid, hinder, geluid, luchtkwaliteit, gezondheid, duurzaamheidsaspecten en circulariteit, bereikbaarheid en de kernkwaliteiten van de plek; • Werken aan huis, of dicht bij huis komt steeds meer voor. Het gaat ook om kleinschalige bedrijvigheid, waarbij bedrijven prima te combineren zijn met een woonfunctie;

9

• We bieden ruimte voor innovatieve bedrijven, startups, werkruimtes voor zzp’ers, gezamenlijke vergaderruimtes, maar ook studieruimtes voor jongeren en studenten. Om de leefbaarheid te behouden, is het van belang dat dit niet leidt tot te veel extra autoverkeersbewegingen; • We zoeken naar slimme combinaties van wonen en werken binnen bestaande bebouwing en infrastructuur; • We gaan uit van een transformatie van het Nijverheidscentrum. Belangrijk daarbij is dat transformaties plaats vinden waardoor de inrichting van de entree van Zevenhuizen verbetert en het Nijverheidscentrum een verbindend element wordt binnen Zevenhuizen, met bijzondere functies en routes; • De druk op de agrarische sector biedt ook kansen en is aanleiding tot een transitie van de agrarische sector naar een duurzame, vitale landbouw; • Binnen onze gemeente is ruimte voor nieuwe vormen van agrarisch grondgebruik; • We vinden het daarom van belang dat bij ontwikkelingen en transities ruim aandacht wordt besteed aan biodiversiteit met een aansluiting op de bedreigde plant- en diersoorten; • We kiezen voor het concentreren van glastuinbouw in het gebied Moerkapelle/Zevenhuizen. De bereikbaarheid vormt een aandachtspunt; • We zien kansen voor combinaties tussen de agrarische sector en lichte vormen van recreatie en cultuurhistorisch en landschappelijk interessante plekken;

Omgevingsvisie Zuidplas

• We zijn al bezig om de cultuurhistorische en landschappelijke ‘parels’ nog beter zichtbaar en beleefbaar te maken en te promoten. Daarna richten we ons op rust, ruimte, water en natuurbeleving, maar ook op uitdagend, sportief en actief recreëren. Het is van belang dat de recreatieparken toekomstbestendig blijven of worden, met een aantrekkelijk en gevarieerd aanbod van recreatieverblijven dat aansluit bij de wensen van de tijd; • Verder zetten we in op het goed en compleet behouden van voorzieningen in de dorpen; • Er zijn goede, veilige verbindingen in de dorpen en met de omgeving nodig. Kleinschalige collectieve vervoersoplossingen zijn eveneens zeer welkom; • Voor een ondernemend Zuidplas is het van belang de aantrekkingskracht van de dorps- en winkelcentra te behouden. Daarom blijven we streven naar een levendige mix aan functies. Gezond Zuidplas We willen in 2040 een sociale en vitale gemeente zijn. Een gemeente met een gezonde en veilige leefomgeving én met aandacht voor de gezondheid van onze inwoners. Dit in de brede zin van het begrip positieve gezondheid, waarbij zowel lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren meetellen. Ontmoeten is daarbij één van de essentiële behoeften. De inrichting en toegankelijkheid van de openbare ruimte, maar ook die van gebouwen vinden we daarbij van belang. Daarbij

10

zetten we in op het verbeteren en uitbreiden van het fiets-, wandel- en vaarnetwerk in de dorpen en het buitengebied. Gezond en verantwoord voedsel draagt ook bij aan die gezondheid. Met de volgende ontwikkelingsambities in de leefomgeving maken we dit waar en geven we invulling aan de slogan: ‘iedereen doet mee’: • Bij de inrichting van de (openbare) ruimte spelen we in op die behoefte en ondersteunen we initiatieven uit markt en samenleving. Het gaat hierbij om het stimuleren van ontmoeten via sport, cultuur, onderwijs of werkgelegenheid, bijvoorbeeld voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het heeft ook betrekking op voldoende ruimte om elkaar te ontmoeten; • Iedereen kan meedoen, vanuit de eigen mogelijkheden. Onze ambitie is om juist ook aandacht te geven aan doelgroepen die bijzondere eisen stellen aan bereikbaarheid en toegankelijkheid; • De ambitie is om te komen tot vele vormen en alternatieven van langzaam verkeersverbindingen, vanuit de gedachte dat iedereen moet kunnen meedoen. Hiertoe werken we onder andere aan een nog uitgebreider en fijnmaziger fiets- en wandelnetwerk en aan het versterken van de recreatieve mogelijkheden in met name het Rottemerengebied en Hitland; • We vinden het van belang dat het voor iedereen mogelijk is om in verenigingsverband of individueel te kunnen sporten. In samenhang levert dat een hoogwaardig gemeentebreed

Omgevingsvisie Zuidplas

aanbod aan sportvoorzieningen en sportevenementen op, wat we verder willen versterken door een intensievere samenwerking tussen verenigingen; • We vinden het van belang samenwerkingen met instanties en organisatie in de zorg, welzijn en met name het onderwijs te intensiveren; • Om de (sport)voorzieningen ook vanuit de andere dorpen te bereiken, is een goede en veilige infrastructuur nodig. Veiligheid, nabijheid en aantrekkelijkheid zijn hierbij van belang; • We willen de inrichting van de leefomgeving afstemmen op vier beoogde maatschappelijke aspecten: ‘meedoen’, ‘omzien naar elkaar’, ‘zo lang mogelijk thuis wonen’ en ‘gezond en weerbaar’. Dat is in lijn met de inclusieve samenleving die we voorstaan, waarin iedereen naar zijn/ haar vermogen meedoet, zo nodig met ondersteuning; • We streven naar een schone en veilige fysieke leefomgeving; • Daarnaast proberen we externe veiligheidsrisico’s en geluid- en lichthinder tot een minimum te beperken; • We zetten in op verantwoord voedsel: ‘lokaal’ en ‘seizoensgebonden’. De ultieme vorm is het zelf verbouwen, wat ook door het buiten zijn en het bewegen bijdraagt aan gezondheid. Zuidplas gaat zich hier in toenemende mate sterk voor maken en op die wijze bijdragen aan een circulair voedselketen-netwerk binnen Zuidplas.

11

Van visie naar uitvoering Deze visie op gemeente Zuidplas is uitgewerkt in een visie per dorp. We hebben daarin aangegeven hoe een aantrekkelijk, duurzaam, ondernemend en gezond Zuidplas eruitziet voor ieder dorp. De omgevingsvisie van gemeente Zuidplas geeft de hoofdlijnen van de gewenste ontwikkeling van de gezonde en veilige leefomgeving weer. De volgende stap is de uitvoering. De ontwikkeling van de leefomgeving werken we in meerdere instrumenten uit. De omgevingsvisie geeft per thema, voor heel Zuidplas en per deelgebied en per dorp ambities, opgaven, kansen en te maken keuzes weer. Deze hoofdlijnen vormen de basis voor de uitvoering.

Omgevingsvisie Zuidplas

12

Hollandsche IJssel

Omgevingsvisie Zuidplas

Opbrengst participatie

13

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 1

Een omgevingsvisie voor Zuidplas Het open karakter van gemeente Zuidplas tegen een stedelijke achtergrond geeft ons een uniek karakter. De randstedelijke dynamiek en aan de andere zijde de openheid van het Groene Hart, maakt het tot een waardevol overgangsgebied. Dat uit zich in een groene en rustige, dorpse woonomgeving. Deze omgevingsvisie houdt vast aan dat unieke karakter en biedt een sterke basis voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente Zuidplas legt ambities voor de lange termijn, tot 2040, vast in de omgevingsvisie. Deze ambities zijn van invloed op ruimtelijke keuzes voor onze gemeente. De omgevingsvisie vormt een afwegingskader voor toekomstige ontwikkelingen in een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en met een goede omgevingskwaliteit voor inwoners. De fysieke leefomgeving gaat om bijna alles buiten, dus: gebouwen, bodem, water, natuur, lucht, maar ook wegen en duurzame opwek van energie. Eerder werkten we de visie op de ruimtelijke inrichting van de leefomgeving uit in een structuurvisie. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie en gaat niet alleen over ruimtelijke vraagstukken, maar ook over de vervulling van de maatschappelijke behoeften, over gezondheid, sociale ontwikkelingen en duurzaamheid. Het is een visie over de volledige leefomgeving met een opsplitsing in dorpsvisies. 14

1. Zie bijlage 1 voor de lijst van beleidsstukken.

Met deze omgevingsvisie ligt er een strategische lange termijn koers voor de leefomgeving van onze gemeente. De omgevingsvisie is één van de nieuwe kerninstrumenten van de Omgevingswet. Deze wet gaat op 1 januari 2022 in en bundelt alle wetten over de fysieke leefomgeving. Eén van de doelen van de wet is meer ruimte te geven aan maatschappelijk initiatief. Vandaar dat we de gemeente samen verder ontwikkelen. De omgevingsvisie vormt een gezamenlijk standpunt over de ontwikkelingsrichting van de gemeente voor de lange termijn en vormt daarmee een kader voor het handelen van de gemeente. Bestaand beleid en bestaande visies1 van gemeente Zuidplas, de provincie Zuid-Holland en het Rijk zijn uitgangspunt geweest van deze omgevingsvisie. Waar ander beleid gelijktijdig met de omgevingsvisie is opgesteld, is afgestemd over de ambities en opgaven die vanuit dat onderwerp een plek krijgen in de

Hoofdstuk 1 Een omgevingsvisie voor Zuidplas

omgevingsvisie. De omgevingsvisie is een integrale visie over de toekomst van de leefomgeving. Naast de omgevingsvisie, beschrijft de Omgevingswet het programma en omgevingsplan als instrumenten voor gemeenten. De ambities en opgaven uit de omgevingsvisie worden in programma’s concreter uitgewerkt. Dit kan thema- of gebiedsgericht. Het programma omschrijft welke maatregelen de gemeente Zuidplas neemt en met wie de ambities en doelen uit de visie worden uitgewerkt. In de omgevingsvisie en het programma staan geen regels die juridisch bindend zijn voor inwoners en ondernemers in de gemeente. Die legt de gemeenteraad vast in het omgevingsplan. Daarmee is duidelijk welke ontwikkelingen en mogelijkheden er zijn in de leefomgeving. In het omgevingsplan staan de regels over wat per locatie wel en wat niet mag. In hoofdstuk 5 van de omgevingsvisie is de samenhang tussen de verschillende instrumenten verder beschreven en is aangegeven voor welke onderdelen van de omgevingsvisie mogelijkheden zijn voor een verdere uitwerking in programma’s. Inwoners, ondernemers, organisaties en overheid zijn samen verantwoordelijk voor het realiseren van de ambities en opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken daar een effectieve samenwerking binnen Zuidplas en in de regio. Gezamenlijke verantwoordelijkheid vraagt om een andere rolverdeling tussen overheid en samenleving.

De omgevingsvisie is de basis voor uitwerking en uitvoering en nodigt uit om Zuidplas samen te ontwikkelen. De gemeente is hierin faciliterend.

15

2. Zie bijlage 2 Uitkomsten participatie omgevingsvisie

Omgevingsvisie Zuidplas

Inwoners, ondernemers en andere partijen in Zuidplas zijn welkom om initiatieven te ontwikkelen die bijdragen aan het realiseren van de ambities en doelen uit de omgevingsvisie. Een initiatiefnemer heeft met de omgevingsvisie zicht op gewenste ontwikkelingen in de gemeente Zuidplas. Na invoering van de Omgevingswet staat in het omgevingsplan binnen welke kaders het initiatief tot stand kan komen en aan welke regels een initiatief moet voldoen. Deze omgevingsvisie is de uitkomst van een interactief proces met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, ketenpartners, medewerkers van de gemeente, college van B&W, gemeenteraad en jongerenraad. In het najaar van 2019 is gestart met het betrekken van het college en de raad bij het opstellen van de startnotitie. Een gemeentelijke projectgroep kwam maandelijks bij elkaar om de inhoud en de keuzes van de omgevingsvisie te bespreken. De projectgroep bestond uit experts van alle relevante thema’s van zowel het fysieke als sociale domein, om tot een visie te komen over de volledige leefomgeving. Tijdens bijeenkomsten met maatschappelijke organisaties, ketenpartners, ondernemers en inwoners van alle dorpen is informatie opgehaald die gebruikt is om afwegingen te maken voor de omgevingsvisie. Daar waar een nieuw vraagstuk voorlag of nieuwe keuzes nodig zijn, is de samenleving betrokken2.

Aan de hand van gerichte vragen is informatie opgehaald om keuzes in de visie te maken. Het gesprek over de toekomst van Zuidplas

Hoofdstuk 1 Een omgevingsvisie voor Zuidplas

Omgevingsvisie Zuidplas

OMGEVINGSVISIE VISIE: Waar willen we naartoe? Aantrekkelijk Zuidplas

Duurzaam Zuidplas

Ondernemend Zuidplas

Gezond Zuidplas

Vijfde dorp Moerkapelle • • •

16

•

Vijfde dorp in 2040

Moordrecht • • •

Identiteit Ontwikkelingen Moerkapelle in 2040

Identiteit Ontwikkelingen Moordrecht in 2040

Zevenhuizen

Nieuwerkerk aan den IJssel

• • •

• • •

Identiteit Ontwikkelingen Zevenhuizen in 2040

Identiteit Ontwikkelingen Nieuwerkerk aan den IJssel in 2040

KWALITEITEN Wat zijn onze kwaliteiten?

ONTWIKKELINGEN Wat komt er op ons af?

CONTEXT Waar moeten we rekening mee houden?

UITVOERING Hoe komen we daar?

▪ Historie en ontwikkeling ▪ Kenmerken en kwaliteiten

▪ Zuidplas en de regio ▪ Kansen en opgaven ▪ Trends en ontwikkelingen

▪ Beleidsanalyse ▪ Milieu-effecten ▪ Leidende principes

▪ Werking visie ▪ Uitvoeringsagenda ▪ Programma’s ▪ Omgevingsplan

Hoofdstuk 1 Een omgevingsvisie voor Zuidplas

is op 10 juni 2020 gevoerd met ketenpartners en op 15 juni 2020 met maatschappelijke organisaties. Door het coronavirus konden de eerder geplande bijeenkomsten van 4 en 18 april 2020 in de vier dorpen niet doorgaan. In een online toer door Zuidplas op 23, 24, 29 en 30 juni 2020 is alsnog gesproken over de ambities en vraagstukken voor de fysieke leefomgeving per dorp. We hebben de inwoners om hun mening gevraagd over verschillende keuzes die voorliggen voor heel Zuidplas en de dorpen. Via een vragenlijst op de websites www.zuidplas.nl/omgevingswet en www.samenmakenwijzuidplas.nl konden mensen meedenken. Alle huishoudens hebben een ansichtkaart ontvangen waarmee zij bij konden dragen aan de omgevingsvisie. Voor kinderen van alle basisscholen in onze gemeente is een tekenwedstrijd georganiseerd. Iedereen in Zuidplas was welkom om mee te denken over de toekomst van de gemeente Zuidplas en de dorpen en daarmee bij te dragen aan de omgevingsvisie3. Op pagina ‘Opbrengst participatie’ is overzichtelijk weergegeven hoeveel personen uiteindelijk meegedacht hebben in het opstellen van de omgevingsvisie. Vanuit al deze inbreng zijn de hoofdlijnen verwerkt op basis waarvan afwegingen gemaakt zijn voor de fysieke leefomgeving. Aan de mensen die hebben meegedacht zijn gerichte vragen gesteld per thema en per dorp.

Daarmee is uit verschillende perspectieven een duidelijker beeld ontstaan op Zuidplas en de dorpen. Door gesprekken te

17

3. Zie bijlage 3 Omgevingsvisie - betrokkenen bij het opstellen van de omgevingsvisie

Omgevingsvisie Zuidplas

voeren en gericht vragen te stellen, is helderheid gekomen over kwaliteiten en kenmerken die inwoners, ondernemers, maatschappelijke- en ketenpartners typisch Zuidplas vinden. In gesprekken over trends en ontwikkelingen voor Zuidplas en de dorpen zijn inzichten en ideeën gedeeld over mogelijke ontwikkelrichtingen. Een aantal reacties dat opvallend was of meerdere keren benoemd is, is door de visie heen als quote opgenomen. Voor ieder thema en ieder dorp is gekeken welke reacties meerdere malen terugkwamen en in lijn waren met de opbrengsten uit gesprekken met verschillende doelgroepen. Deze zijn samen met de beleidsanalyse en opbrengsten van andere bijeenkomsten verwerkt in de visie op Zuidplas en de dorpen.

Omgevingsvisie Zuidplas

18

Kerklaan Moordrecht

Hoofdstuk 1 Een omgevingsvisie voor Zuidplas

Dorps karakter - ruimtelijk en sociaal Vraag het mensen op straat en ze noemen vaak het dorpse karakter van de gemeente en vooral van het dorp waar ze wonen. Ook in de gesprekken die in het kader van deze omgevingsvisie met de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit de dorpen zijn gevoerd wordt dit veel genoemd. Maar waar doelt men dan op bij ‘dorps’?

in gemeente Zuidplas wel degelijk een dorps karakter met historische gebouwen, kerken, lokale winkels, levendigheid, groene ruimten, verenigingsleven en het ons-kent-onsgevoel, de zogenoemde ‘sociale cohesie’. Dat maakt het onderscheidend ten opzichte van Capelle aan den IJssel, Rotterdam of Zoetermeer, waar de stedelijkheid de overhand heeft genomen.

Bewoners van Nieuwerkerk aan den IJssel hechten er waarde aan, maar ook de bewoners van Moordrecht, Zevenhuizen en Moerkapelle. En dat terwijl het karakter van deze dorpen ten opzichte van elkaar verschillend is. Het voorzieningenaanbod, de stationsomgeving en de nabijheid van de stedelijke bebouwing van Capelle aan den IJssel en Nesselande geven Nieuwerkerk aan den IJssel een ander karakter dan het landelijk gelegen en veel kleinere Moerkapelle. En toch spreken we in deze omgevingsvisie voor Zuidplas over het behouden van het dorpse karakter dat de gemeente in zijn geheel kenmerkt.

Schaalniveau en eigenheid zijn van belang. Gezien de ligging nabij een sterk stedelijk gebied is in de gemeente Zuidplas het contrast daarmee sterker zichtbaar en voelbaar dan in een landelijke gemeente omringd door landelijk gebied. Dit geeft de gemeente haar unieke rustige en ‘dorpse’ karakter met een eigen invulling per dorp.

‘Dorps’ is een begrip dat in het licht van de omgevingsvisie niet theoretisch benaderd moet worden. Het moet wel aansluiten bij het gevoel dat de samenleving erbij heeft, hoe bewoners de gemeente en de dorpen zelf beleven. Bewoners waarderen de openheid en de groene omgeving die zich dichtbij huis bevindt en koppelen daaraan de term ‘dorps’. Een kleinschalige bebouwingsstructuur, waarbinnen ook plaats kan zijn voor gestapelde bouw op de juiste plek, kan het dorpse gevoel versterken. Bovendien hebben alle dorpen

19

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 1 Een omgevingsvisie voor Zuidplas

Opbouw omgevingsvisie Deze omgevingsvisie bestaat uit: • Een omschrijving van de kenmerken en kwaliteiten van onze gemeente; • De trends en ontwikkelingen die op onze gemeente af komen; • De visie voor een aantrekkelijk-, duurzaam-, ondernemend-, en gezond Zuidplas met een uitwerking per dorp; • en een omschrijving van de uitvoering: hoe werkt de visie en hoe maken we samen Zuidplas?

Regelmatig actualiseert de gemeente de omgevingsvisie op basis van ontwikkelingen die zich op dat moment voordoen. De omgevingsvisie is een document waarin te lezen is welke richting we in Zuidplas op willen, hoe daaraan bij te dragen en wat van de gemeente te verwachten. Ontwikkelingen die de komende tijd op onze gemeente af komen, nemen we in actualisaties van de omgevingsvisie mee.

20

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 1 Een omgevingsvisie voor Zuidplas

Omgevingsvisie Zuidplas

1815

1910

1950

1980

1995

2019

Historische ontwikkeling

21

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 2

Zuidplas anno nu 2.1

Achtergrond

Zuidplas bestond oorspronkelijk uit grote oppervlakten veengebied. Zowel de Hollandsche IJssel als de Rotte zijn van oorsprong veenstromen die ervoor zorgden dat het water in de omliggende veengebieden werd afgevoerd. Later werd de Hollandsche IJssel een rivier onder invloed van de getijdewerking. Al vanaf de 11e eeuw werden dijken aangelegd. Vermoedelijk is in die tijd ook Moordrecht ontstaan, bij een oversteekplaats van de Hollandsche IJssel. In de jaren ‘50 van de vorige eeuw is stroomafwaarts bij Krimpen aan den IJssel een stuw gerealiseerd (Stormvloedkering Hollandsche IJssel). Deze stuw is onderdeel van de Deltawerken. De veenrivier de Rotte voedt het Rottemerengebied. De Rotte heeft haar oorsprong iets ten noordwesten van Moerkapelle en stroomt richting Rotterdam en de Nieuwe Maas. Rondom de Rotte vonden in de 16e en 17e eeuw veenontginningen plaats. De veenplassen werden drooggelegd waarmee onder ander de Polder de Wilde Veenen en de Eendragtspolder ontstonden. De molenviergang aan de Rottekade, voor de bemaling van de Tweemanspolder, herinnert daar nog aan. Verder is aan de Rotte het buurtschap Oud Verlaat ontstaan. Er was lange tijd vooral sprake van een open, agrarisch polderland (weidegebied). De Zuidplas, één van de grotere en diepste plassen van Zuid-Holland, ging een bedreiging vormen voor de

22

omliggende steden en dorpen. Aan de rand van deze plas lagen vijf dorpen: Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel, Zevenhuizen, Moerkapelle en Waddinxveen. Deze dorpen ontlenen hun bestaansrecht aan de winning van turf en aan de baksteenindustrie. In de 19e eeuw werd de Zuidplas ingepolderd volgens een strak patroon met tochten en gebruikt voor de akkerbouw en veeteelt. De vijf dorpen rondom de Zuidplaspolder werden direct met elkaar verbonden door de Ringvaart. Door de fusie van vier van de vijf dorpen (Waddinxveen uitgezonderd) in 2010 is de huidige gemeente ontstaan. Ingeklemd tussen Rotte en Hollandsche IJssel en in verbinding met het agrarisch landschap, vormt dit de huidige gemeente Zuidplas.

Omgevingsvisie Zuidplas

23

Molen aan Korenmolengat

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Omgevingsvisie Zuidplas

De dorpen zijn sindsdien gegroeid, met name vanaf de tweede helft van de vorige eeuw. Door deze verstedelijking en door transformatie in de landbouw zijn de dorpen minder sterk verbonden geraakt met het omliggende land, al verschilt dat per dorp. In de loop van de tijd zijn wegen en spoorwegen door het gebied aangelegd. De grote landschappelijke structuren van de polders raakten hierdoor versnipperd. Later zijn er met name in het noordelijke deel van de Zuidplaspolder glastuinbouw en bedrijven gekomen. De zone aan de Hollandsche IJssel is een gevarieerd gebied, met agrarische gebruik, recreatieve voorzieningen en bedrijven. Een aantal bedrijven op zogenaamde ‘zellingen’ is gesaneerd in het kader van het Project Hollandsche IJssel (vanaf 1999). Zellingen zijn ondiepe stukken grond naast de rivier. Nieuwe ontwikkelingen werden mogelijk gemaakt. Het terrein van de Koninklijke Verenigde Tapijtfabrieken, Zelling Onderneming en Zelling Ver Hitland zijn hier voorbeelden van. In de gebieden buiten de Zuidplaspolder langs de Rotte en Hollandsche IJssel vormt het agrarisch landschap de basis voor twee belangrijke recreatiegebieden die we samen beheren en ontwikkelen met buurgemeenten: Recreatieschap Rottemeren en Recreatieschap Hitland. Hitland is een bijzonder deel van de zone aan de Hollandsche IJssel, ten zuiden van Nieuwerkerk aan den IJssel.

Dit is een veengebied dat lange tijd regelmatig overstroomde vanuit de Hollandsche IJssel. Er resteren nog twee wielen (grote water plassen) van die overstromingen. 3 foto’s van de Rotte en de Molenviergang

24

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Het gebied kent van oudsher vier buurtschappen: ’s-Gravenweg, Kortenoord, Oud Verlaat en Ver Hitland, waarvan de eerste twee buurtschappen inmiddels onderdeel van Nieuwerkerk aan den IJssel zijn geworden. Het gebied heeft lange tijd een agrarische functie gehad, met name voor veeteelt. De laatste decennia wordt het gebied gebruikt voor natuur en recreatie. Zo zijn het Hitlandbos, een golfbaan en een recreatiepark gerealiseerd. Voor dit gebied zijn vanuit gemeente Zuidplas wensen voor doorontwikkeling onder andere door verbinding met de Groene Zoom - een open gebied tussen Capelle aan den IJssel en Nieuwerkerk aan den IJssel - naar de Rottemeren. Ook het Rottemerengebied is de laatste decennia veranderd in een recreatielandschap met sportmogelijkheden, met een recreatiepark (De Koornmolen), jachthavens en de Willem-Alexander-roeibaan.

Het recreatiegebied Rottemeren is ruim 50 jaar geleden ontwikkeld op het grondgebied van Rotterdam, Lansingerland en Zuidplas. Gezamenlijk zullen zij het gebied rondom de Rotte de komende jaren doorontwikkelen als een recreatief landschapspark om ook toekomstige generaties van deze gebieden te laten genieten. Belangrijke maatschappelijke aanleidingen voor deze doorontwikkeling zijn de druk van de verstedelijking, klimaatverandering en de noodzaak tot verduurzaming. Verschillende partijen zijn betrokken om het landschap in het gebied te 25

Omgevingsvisie Zuidplas

ontwikkelen. De ontwikkelingen gaan over actieve vormen van ontspanning en vermaak, maar ook over het gebruik van de (agrarische) gronden en hoe deze ingezet kunnen worden voor de landschappelijke kwaliteit. In het koersdocument ‘Ruimte voor een groenblauwe toekomst’ omschrijft het Recreatieschap Rottemeren (2018) een toekomstvisie op dit gebied. Dat is nadien uitgewerkt in het op 17 mei 2021 door het Recreatieschap Rottemeren vastgestelde ‘Ontwikkelplan Landschapspark de Rotte’. Hiervoor zijn in 2019 richtinggevende uitspraken gedaan door de raad. Dit is een voorbeeld van een gebied waar we samen de leefomgeving ontwikkelen en daarbij een integrale benadering toepassen vanuit verschillende onderwerpen. Dergelijke samenwerkingsverbanden kennen we ook voor Hitland en het restveengebied. Voor het restveengebied geldt dat reeds in het kader van de Structuurvisie Zuidplas 2030 is aangegeven dat een transformatie gewenst is. Vervolgens is een onderzoek naar mogelijk ander gebruik door het college vastgesteld en is het als project ‘Restveen in transitie’ ingediend in het kader van de ‘Regio Deal bodemdaling Groene Hart’. In het kader daarvan zal, samen met betrokkenen uit het gebied, een ‘Ontwikkelplan Restveen’ worden opgesteld. In dit plan zal zowel aandacht zijn voor de ambities van gebiedspartijen als die van overheden.

Met de aanleg van de woonwijk Westergouwe (gemeente Gouda) is ten oosten van Moordrecht ook een natuur/ groengebied aangelegd op het grondgebied van de gemeente Zuidplas: de GroenBlauwe zone, als onderdeel van een provinciale ecologische verbindingszone.

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

2.2 Zuidplas en de regio We nemen een bijzondere positie in door onze ligging binnen de Randstad en het Groene Hart. De Randstad bestaat uit een ring van steden en is het gebied met de hoogste bevolkingsdichtheid van Nederland. Het deel waar gemeente Zuidplas in ligt, wordt de Zuidvleugel genoemd. Binnen de stedenring is het Groene Hart een overwegend open en groen gebied. Het heeft de beschermde status van Nationaal Landschap. Binnen onze gemeente maken het Rottemerengebied en Hitland deel uit van het Groene Hart. De rest valt buiten het Groene Hart, waarmee we bij kunnen dragen aan de verstedelijkingsopgaven van de Randstad. Deze positie en onze samenwerking met verschillende regio’s is mede bepalend voor de rol die we kunnen en willen spelen in deze verschillende samenwerkingsverbanden. Hierbij kunnen verschillende ambitieniveaus aan de orde zijn en kan sprake zijn van een leidende, faciliterende, samenwerkende of volgende rol. We werken om onze doelen te bereiken samen met andere overheden en gemeenten uit de metropoolregio. Een belangrijk voorbeeld is de samenwerking met de gemeenten Rotterdam, Waddinxveen en Gouda en provincie ZuidHolland voor de realisatie van woningbouw in combinatie met groen en bedrijvigheid in de Zuidplaspolder.

Onze ligging aan de rand van het stedelijk gebied heeft bovendien aan de basis gelegen van onze recreatiegebieden en daarmee aan het groene karakter van Zuidplas. Ook voor onze andere bedrijvigheid - glastuinbouw en logistiek - en samenlevingsdoeleinden zijn we aangesloten op

26

Omgevingsvisie Zuidplas

samenwerkingen buiten de regio Midden-Holland zoals Oostland, de A12-corridor en de Hollandsche IJsselgemeenten. Naast de provincie is het Hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard een steeds belangrijkere partner in gebiedsontwikkelingen. De gemeente Zuidplas maakt tevens onderdeel uit van de regio Midden-Holland, samen met de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Gouda. Onder het motto ‘Midden-Holland geeft ruimte’ delen deze gemeenten het landelijke karakter en de ambitie en positie om ruimte te geven aan voor de regio gewenste opgaven. Regio Midden-Holland wil namelijk een leerschool zijn voor verantwoorde, duurzame groei; groei die bijdraagt aan de sociale kwaliteit van wijken en dorpen. Groei die gelijk opgaat met de bereikbaarheid op lange termijn. Direct rondom Zuidplas liggen de gemeenten Gouda, Capelle aan den IJssel, Rotterdam, Lansingerland, Zoetermeer en Waddinxveen. Met name het gebied ten zuiden en westen wordt aangeduid als ‘stedelijk’. Vanuit Zuidplas is dit ook duidelijk zichtbaar. Dit kenmerkt ons en wordt versterkt door de relatieve ‘openheid’ van het landschap in het buitengebied en de vier, door de ringvaart verbonden dorpen die Zuidplas kent: Nieuwerkerk aan den IJssel, Moordrecht, Zevenhuizen en Moerkapelle en de twee buurtschappen Ver Hitland en Oud Verlaat.

De dorpen en het open en overwegend groene landschap maakt ons bijzonder en onderscheidend binnen de regio.

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Omgevingsvisie Zuidplas

Zuidplas en de regio

Zuidplas en de regio

27

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Zuidplas is derhalve een speler in verschillende regionale verbanden en speelt alleen of met verschillende partners ook een rol in opgaven in het grotere verband van regio Midden-Holland, de aangrenzende Metropoolregio Rotterdam Den Haag, provincie Zuid-Holland of de Randstad. In het kader van de ‘Agenda Verstedelijking en Mobiliteit’ (2020) wordt terecht opgemerkt dat Midden-Holland ‘the best of both worlds’ heeft: een sterke stabiele economie, wat bijdraagt aan de sterke gebondenheid van mensen aan onze regio. Maar door de ligging en bereikbaarheid zijn we ook aantrekkelijk als vestigingsgebied voor mensen die elders in de randstad werken. Er is een ruim en divers aanbod aan werkgelegenheid in onze gemeente en dat willen we laten toenemen. Daarnaast zijn we ook een forensengemeente: veel inwoners van Zuidplas werken in de omliggende gemeenten of gaan er naar school. Naast werk en onderwijs zijn onze inwoners ook op de grotere omliggende steden georiënteerd voor onder andere vrijetijdsbesteding zoals theater, bioscoop, bezoek binnenstad en grootschalige winkelvoorzieningen. Als gemeente zijn wij als geheel goed bereikbaar. De aanwezigheid van de autosnelwegen A12 en A20, de provinciale wegen N219, N453, N456 en N457 en drie spoorlijnen (Gouda - Rotterdam, Gouda - Den Haag en Gouda - Leiden) zorgen daarvoor.

Zelfs Amsterdam, Den Haag en Utrecht zijn goed bereikbaar voor de gemeente. Die goede bereikbaarheid geldt in mindere mate voor Moerkapelle en Moordrecht.

28

Omgevingsvisie Zuidplas

Bovenal zijn wij een gemeente voor iedereen: een ‘inclusieve samenleving’, waarin iedereen naar vermogen leert, recreëert, werkt en participeert en daarbij, indien nodig en mogelijk, wordt ondersteund, zoals ook bedoeld met het Integraal Beleidsplan Sociaal Domein 2019-2023. De uitgangspunten hierbij zijn: gelijkheid, solidariteit, autonomie en participatie. De oriëntatie van onze inwoners is per dorp verschillend. In het algemeen richten inwoners zich vooral op de meest nabij gelegen stad. Zo is Moerkapelle vooral gericht op Zoetermeer en Waddinxveen en is Moordrecht primair gericht op Gouda. Nieuwerkerk aan den IJssel heeft de sterkste binding met Rotterdam door de relatief korte afstand en goede treinverbinding. Zevenhuizen vormt een uitzondering. Dit dorp heeft drie stedelijke centra op vrijwel gelijke afstand en kent dan ook een meer gespreide oriëntatie. De oriëntatie op de buurgemeente Krimpenerwaard, gelegen aan de zuidoostzijde, is minder. Dit komt vooral door de fysieke barrière van de Hollandsche IJssel. Onze gemeente heeft een sterke binding met de omliggende steden. De meeste bedrijven hebben een groter bereik en gerichtheid dan het eigen dorp en een groot netwerk en onze bewoners profiteren van de stedelijke dynamiek. Andersom trekt Zuidplas juist veel recreanten aan.

Inwoners uit omliggende steden komen hier voor vrijetijdsbesteding onze gemeente bezoeken, zoals het recreëren in het open agrarisch landschap of de groen- en recreatiegebieden als het Rottemerengebied, Hitland en de Hollandsche IJssel.

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Omgevingsvisie Zuidplas

Bodemsysteem

Watersysteem

29

Omgevingsveiligheid

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

2.3 Kenmerken en kwaliteiten Bodem- en watersysteem Het noorden van de gemeente bestaat vooral uit kleigronden en ten zuiden vooral uit moerige gronden en veengronden. Middenin Zuidplas zijn verhoogde stukken grond van zand en lichte klei te vinden: kreekruggen. Van oudsher worden deze hoger gelegen kreekruggen gebruikt voor woningen. In Zuidplas is het laagste punt van Nederland te vinden. Dit ligt ten noordoosten van Nieuwerkerk aan den IJssel op 6,76 meter onder Normaal Amsterdams Peil (NAP). Dit ontstond bij het droogmaken van de Zuidplaspolder in 1841. De Zuidplaspolder heeft te maken met bodemdaling. Enerzijds als gevolg van zetting van de klei en veenlagen in de ondergrond, anderzijds als gevolg van de inklinking van het veen omdat het in contact komt met zuurstof. Bodemdaling in de Zuidplaspolder zorgt voor bijzondere uitdagingen in het landelijke gebied omdat weilanden te nat worden voor het weiden van vee, omdat de bodem opbarst als gevolg van de opwaartse kweldruk en omdat dijken en wegen verzakken. In de dorpen is bodemdaling van invloed op wegen, ondergrondse infrastructuur en op de fundering van gebouwen. Maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie (bodemenergie en geothermie), ondergronds bouwen, opslag van zoetwater in de bodem, droogtebestrijding en de aanpak van opkomende stoffen, maken dat de drukte in de ondergrond toeneemt.

Onze gemeente bestaat uit een aantal polders. De polders aangrenzend aan de Rotte lozen het regen en kwelwater via

30

Omgevingsvisie Zuidplas

de Rotte op de Nieuwe Maas. De Rotte treedt op als boezem en wordt via een gemaal geloosd op de rivier. Belangrijke waterbergingsplekken in Zuidplas zijn de Eendragtspolder en de roeibaan. Deze gebieden zijn onderdeel van het watersysteem voor water uit de Rotte. De overige polders lozen het regen- en kwelwater op de Gouwe of de Hollandsche IJssel. Het gebied wordt beschermd door de dijken van de Gouwe, Rotte en de Hollandsche IJssel met de Hollandsche IJsselkering. Samen met het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard is de gemeente verantwoordelijk voor de waterveiligheid en -kwaliteit in de gemeente. Naast het voorkomen van overstromingen is het ook van belang te voorkomen dat schoon en vies water gemengd wordt. Overigens vormen overstromingen ook een veiligheidsrisico, waar de Veiligheidsregio Hollands Midden bij betrokken is. Water wordt tegelijk ook gebruikt voor recreatie. De roeibaan bij Zevenhuizen is hier een voorbeeld van. Door een toename aan inwoners in de regio neemt het aantal bezoekers aan de watergebieden (Rottemeren) in de komende jaren toe. De verandering van het klimaat zorgt er voor dat het langdurig en harder gaat regenen in de vorm van piekbuien, dat het langer droog blijft, dat de zeespiegel stijgt en dat het warmer wordt. Door hier rekening mee te houden bij de inrichting van onze gemeente kunnen we hier beter mee om gaan.

De Eendragtspolder is hier een voorbeeld van. In dit recreatiegebied kan water opgevangen worden bij extreme neerslag en om droge perioden te overbruggen. Verder kan

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Geluid

31

Omgevingsvisie Zuidplas

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

gedacht worden aan water vast houden op de plek waar het valt, groen blauwe daken aan leggen die water vasthouden en huizen koel houden, de omgeving vergroenen, het gebruik en de opvang van water bij kassen verbeteren etc. Dit zal nader worden uitgewerkt in een Waterprogramma, waarin alle watergerelateerde opgaven samen kunnen komen. Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid heeft invloed op de kwaliteit van de leefomgeving. Uitgangspunt is dat mensen binnen aandachtsgebieden voldoende beschermd zijn bij een calamiteit (ook binnenshuis). Het gaat dan om zeer kwetsbare gebouwen (basisscholen, kinderdagverblijven, verzorgingstehuizen) of kwetsbare gebouwen (woningen, winkels, kantoren, scholen voor voorgezet onderwijs). Voldoende afstand creëren tussen een risicobron en een kwetsbaar gebouw of een kwetsbare locatie helpt om risico’s te verminderen. Op de kaart ‘Omgevingsveiligheid’ is te zien waar risicogebieden aanwezig zijn in Zuidplas. Aandachtsgebieden zijn tankstations en propaantanks, aardgasleidingen, hoogspanningsleidingen, het basisnet (landelijk netwerk voor het vervoer van gevaarlijke stoffen) en het vliegverkeer van Rotterdam The Hague Airport.

Bij het ontwikkelen van de leefomgeving is het van belang rekening te houden met deze aandachtsgebieden door: • Afstand te houden; • Bij voorkeur geen nieuwe kwetsbare of zeer kwetsbare gebouwen binnen de explosie- of brandhaardaandachtsgebieden;

32

Omgevingsvisie Zuidplas

• Een beargumenteerd besluit te nemen wanneer wel risico’s genomen worden. Daarnaast zijn ten aanzien van risicovolle activiteiten acties vereist: • Nieuwe risicovolle activiteiten bij voorkeur op bedrijventerrein Gouwepark (conform huidige beleid); • Bij voorkeur geen nieuwe aandachtsgebieden toevoegen, door bijv. voor LPG-tankstations aan te sluiten bij de bestaande locaties. Overigens blijven de brandaandachtsgebieden van de gasleiding voorlopig van kracht, ook als alles gasloos wordt. Gasloos bouwen leidt immers niet direct tot het verwijderen van de leidingen die onderdeel zijn van het landelijke netwerk. In de toekomst treedt mogelijk een transitie op naar andere gassen zoals waterstof. Ook bij die nieuwe brandstoffen hebben we te maken met aandachtsgebieden. Op dit onderwerp wordt nauwgezet samengewerkt met de Veiligheidsregio Hollands Midden (VRHM). De veiligheidsregio hanteert in dit opzicht vier kernwaarden: 1. De kwaliteit van de leefomgeving wordt mede bepaald door fysieke veiligheid; 2. Samenwerken aan een veilige en gezonde leefomgeving; 3. De leefomgeving wordt mede vormgegeven volgens de ontwerpprincipes voor veiligheid; 4. Iedereen is bekend met de risico’s en weet te handelen als dat nodig is.

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Omgevingsvisie Zuidplas

Kenmerken en kwaliteiten Zuidplas

33

Kenmerken en kwaliteiten Zuidplas

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Deze kernwaarden zijn voor ieder veiligheidsthema toepasbaar. De inhoudelijke veiligheidsthema’s zijn uitgewerkt in het Regionaal Risicoprofiel. Dit profiel geeft inzicht in de veiligheidsrisico’s in de regio Hollands Midden, met enkele specifieke fysieke veiligheidsrisico’s voor onze gemeente: overstromingsrisico, luchtvaartongevallen en ongevallen met gevaarlijke stoffen. Ook wijst de VRMH op bijkomende gevaren in verband met de energietransitie. Bij initiatieven in onze gemeente zal hier tijdig rekening mee worden gehouden, waarbij ook rekening wordt gehouden met kwetsbare groepen en objecten. Hierbij is het aan te bevelen om de veiligheidsregio adviseur vroegtijdig in het planproces te betrekken om de fysieke veiligheid te waarborgen. Daarnaast spelen ook aspecten van geluidhinder van wegen, spoorwegen en het vliegveld bij Rotterdam. Buitengebied Veel inwoners van Zuidplas geven aan waarom zij graag in onze gemeente wonen: dorps wonen in een groene omgeving, met de nabijheid van de stedelijke dynamiek. Zuidplas wordt gekenmerkt door vier dorpen en twee buurtschappen met ieder een eigen identiteit en cultuur. Deze bevinden zich te midden van een sterk verstedelijkt gebied middenin de Zuidvleugel van de Randstad en aan het Groene Hart. Buiten wonen, maar toch dicht bij de stad.

Kenmerkend is nog het agrarische karakter en de openheid van het landschap, dat hier van oudsher aanwezig is. Wel zijn met name in het noordelijke deel van de Zuidplaspolder de laatste decennia veel glastuinbouwbedrijven en andere bedrijven gerealiseerd.

34

Omgevingsvisie Zuidplas

Verder verandert het gebruik van de agrarische gronden onder invloed van bijvoorbeeld bodemdaling en verzilting, maar ook door externe factoren, zoals een toename van het belang van natuur en recreatie, energietransitie (zonnevelden) of ontwikkelingen binnen de agrarische sector (duurzame landbouw).

Quote inwoner: “Ik vind het belangrijk om het karakter van de steden en dorpen te waarborgen, omdat dit een bepalend beeld van de omgeving is. Als je alles aan elkaar gaat bouwen is de identiteit van de verschillende dorpen en steden niet meer herkenbaar. Dan creëer je een nieuwe randstad. En Nieuwerkerk is geen Capelle en visa versa. Als je alles vol gaat bouwen is dat wel het geval”. Het omliggende landschap heeft in toenemende mate een recreatieve en groene waarde gekregen. Niet alleen voor eigen inwoners, maar ook voor inwoners uit de omliggende gemeenten. Dat geldt met name voor het Rottemerengebied, de zone aan de Hollandsche IJssel en Hitland. Onze gemeente onderscheidt zich door te kiezen voor rust, groen en kleinschaligheid. Ideaal voor ontspanning en onthaasting van onze inwoners, en recreanten van elders. Daarbij zijn delen van het gemeentelijk grondgebied onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (bijvoorbeeld de zogenaamde ‘Groene Waterparel’ ten noorden van de A20). Zuidplas kent evenwel geen Natura-2000-gebieden, belangrijke weidevogelgebieden of gebieden die vallen onder ‘Strategische reservering natuur’.

Hoofdstuk 2 Zuidplas anno nu

Schaal 1:50.000

Schaal 1:25.000

Kenmerken en kwaliteiten Nieuwerkerk aan den IJssel

35

Omgevingsvisie Zuidplas

Kenmerken en kwaliteiten Zevenhuizen

Omgevingsvisie Zuidplas

Dorpen Gemeenschappelijk is het dorps wonen aan het polderlandschap, met de Ringvaart en Ringdijk als verbindend landschappelijk element. Dit element verbindt letterlijk de vier bestaande dorpen. Ieder dorp kent eigen voorzieningen op het gebied van werken, winkels, basisonderwijs, sport, cultuur, etc. Naast hun eigen identiteit en cultuur zijn de dorpen ook gericht op de omliggende steden voor onder andere werk, onderwijs, cultuur en winkels.

Quote inwoner: “Zuidplas bevindt zich in de nabije buurt van Gouda en grotere steden zoals Rotterdam en Utrecht. In deze steden bevinden zich alle gewenste voorzieningen. In relatie tot het behoud van het dorpse karakter zijn de meest noodzakelijke voorzieningen in de dorpen meer dan voldoende”.

Quote inwoner: “Gekozen om in een dorp te wonen voor de sfeer en het gevoel van veiligheid. Dit moet zo blijven”.

Quote inwoner: ”Dat is de charme van Zuidplas om een dorps karakter te houden naast steden als Capelle en wijken als Nesselande”. De dorpen zijn allemaal ontstaan uit een aaneenschakeling van buurtschappen en/of lintbebouwing. De dorpen en

36

buurtschappen worden zeer gewaardeerd door de inwoners en bezoekers van Zuidplas. Sommige buurtschappen zijn opgenomen in de dorpsuitbreidingen vanaf de jaren vijftig, zoals ‘s-Gravenweg en Kortenoord die nu onderdeel vormen van Nieuwerkerk aan den IJssel.

Quote inwoner: “Dorpse sfeer kan je behouden, ook als er meer gebouwd rond dorpen en in Zuidplaspolder het Vijfde Dorp”. Kenmerkend voor de dorpen en buurtschappen is de relatief groene en open omgeving waarin ze liggen. Daarnaast zijn de dorpen ‘dorps’ gebleven door hun ruimtelijke opzet, maat en schaal van de bebouwing en op relatief korte afstand het zicht op en de ervaring van het landschap. De hoge waardering voor de dorpen en buurtschappen van onze bewoners komt hierdoor.

Quote inwoner: “Laat Zuidplas een wat meer dorps karakter behouden tussen Gouda enerzijds en Rotterdam/ Capelle aan den IJssel anderzijds. Recreëren in het groen wordt straks anders wel heel beperkt (c.q. de druk op ander groen neemt toe)”.

Quote inwoner: “Basisvoorzieningen zijn nodig in elk dorp, ook het Vijfde. Bovenlokale voorzieningen als cultureel centrum, verzorgingshuizen, zwembaden, grote sporthallen, mogen op één plek (= in één van de dorpen)’.

Omgevingsvisie Zuidplas

Quote inwoner: “Er zijn al genoeg steden in de buurt. Ik heb bewust voor een klein dorp met groen eromheen gekozen”. Nieuwerkerk aan den IJssel Nieuwerkerk aan den IJssel heeft zich ontwikkeld tot het grootste dorp van Zuidplas. Het dorp kwam na de inpoldering op een kruispunt van wegen te liggen; de Kerklaan en de Dorpsstraat. Dit oude dorp heeft nog steeds het oorspronkelijke, kleinschalige karakter kunnen behouden met een aanbod aan (dagelijkse) voorzieningen. De spoorlijn Utrecht-Rotterdam werd ver buiten het dorp aangelegd. Het dorp groeide richting de spoorweg. In 1970 kreeg Nieuwerkerk aan den IJssel een NS-station, waarmee het zich nog steeds onderscheidt van de andere dorpen in Zuidplas. In die tijd werd ook de rijksweg A20 aangelegd, ten noorden van het oude dorp. Eind jaren ‘80 van de vorige eeuw is nabij het Raadhuisplein een nieuw winkelcentrum gerealiseerd met een royaal aanbod aan (dagelijkse) voorzieningen. Hier is ook het gemeentehuis gevestigd. Tevens is het winkelcentrum Dorrestein ontwikkeld met een gevarieerd aanbod een winkels en ondersteunende horeca.

NS-station Nieuwerkerk aan den IJssel

Ringvaart Zevenhuizen

Quote inwoner: “Voor een bioscoop, theater of ziekenhuis ga ik naar Rotterdam, Gouda of Zevenhuizen”. Ten noordwesten, ten noorden en ten noordoosten van Nieuwerkerk aan den IJssel zijn verschillende bedrijventerreinen aanwezig. Verder zijn alleen in Nieuwerkerk aan den IJssel scholen voor voortgezet onderwijs gesitueerd. Het gaat om twee scholen. Koningskwartier Zevenhuizen

37

Omgevingsvisie Zuidplas

Schaal 1:20.000

38

Schaal 1:20.000

Kenmerken en kwaliteiten Moordrecht

Kenmerken en kwaliteiten Moerkapelle

Omgevingsvisie Zuidplas

Beide scholen verzorgen onder- en bovenbouw vmbo-t en onderbouw havo en vwo (leerjaren 1 t/m 3). Het dorp beschikt over relatief groene wijken. Het wonen in Nieuwerkerk aan den IJssel kan dan ook getypeerd worden als dorps wonen met stedelijke kenmerken. Daarnaast zijn er diverse recreatieve voorzieningen in de buurt. Voorbeelden zijn Hitland, de Hollandsche IJssel met de voet-/fietsveerverbinding tussen Groot Hitland en Ouderkerk aan den IJssel en de Groene Zoom met een voet-/fietsverbinding naar het Rottemerengebied. Het oorspronkelijke karakter van de ’s-Gravenweg is behouden en herkenbaar gebleven en geeft het dorp een kwalitatieve overgang naar het zuidelijk gelegen recreatiegebied Hitland. Via Hitland en de IJsseloever zijn ook de Krimpenerwaard (fietspontje), Capelle aan den IJssel en Rotterdam bereikbaar. Zevenhuizen Zevenhuizen is van oorsprong een lintdorp gelegen op een dijk tussen de Tweemanspolder en de Zuidplaspolder. De Dorpsstraat is het oorspronkelijke en nog steeds herkenbare lint aan de Ringvaart. Hier bevindt zich het historisch dorpscentrum met diverse (winkel)voorzieningen, nog enkele fraaie gebouwen en de grote dorpskerk. Daarmee is het historische karakter behouden. Verder kenmerkt Zevenhuizen zich door de hechte gemeenschap en het sterke verenigingsleven.

Dorpsstraat Moerkapelle

Centrum Moordrecht

Na de inpoldering van de Zuidplas is het landschap in een strakke structuur verkaveld. De oorspronkelijke polderlinten als de Knibbelweg en Noordelijke Dwarsweg zijn hiervan nog duidelijk Bedrijventerrein Gouwe Park Moordrecht

39

Omgevingsvisie Zuidplas

herkenbaar. Wel heeft er een sterke verandering van het gebruik plaats gehad, met veel (glastuinbouw-)bedrijven. Zevenhuizen is eerst vooral aan de zuidwestzijde gegroeid. Halverwege de 20e eeuw is het dorp over de Burgemeester Klinkhamerweg ‘gesprongen’ naar de noordoostzijde, in de Zuidplaspolder. Hier is in de jaren ’60 als eerste de Bloemenbuurt gebouwd. Eind 20e eeuw is ten noordoosten hiervan de nieuwe wijk Groot Swanla gebouwd. Kenmerkend voor deze wijk is de water- en groenstructuur. Momenteel wordt aan de zuidoostzijde van het dorp de nieuwe woonwijk het ‘Koningskwartier’ gerealiseerd. Daarmee komt het bestaande bedrijventerrein ‘Nijverheidscentrum’ tussen woonbuurten te liggen.