Bijlage 1 - Kadernota Energieopgave RES 1.0 (Z20.003650)

*Z20.003650*

Kadernota aan de raad

onderwerp

nummer raadsstuk

Kadernota Energieopgave RES 1.0

R20.000110

datum 19/01/2021 afzender

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

College van burgemeester en

J.A. Verbeek

F. Bosschieter

registratienummer

Bijlagen

Openbaar

Z20.003650

-

ja

wethouders Geheim

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Kernboodschap Eind juni 2021 zal de RES 1.0 ter besluitvorming voorliggen in de raad. De RES 1.0 bevat concrete zoeklocaties voor het opwekken van hernieuwbare, weersafhankelijke elektriciteit op land. Om te borgen dat deze opgave andere maatschappelijke opgaven maximaal ondersteunt en dat er in de regio een plan wordt uitgewerkt dat aansluit bij de ambities van de gemeente Zuidplas zijn kaders opgesteld om de energie transitie bij te laten dragen aan de versterking en kwaliteit van het landschap.

Met energie werken aan een toekomstbestendig Zuidplas. Met de grote maatschappelijke opgaven in het algemeen en die in Zuidplas in het bijzonder is de betekenis van het landschap breder geworden: wonen, werken en beleven komen samen in een uniek Zuid-Hollands landschap. In het landelijk gebied van de gemeente Zuidplas kiezen we voor een integrale aanpak waarbij het stedelijk en landelijk gebied onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Het huidige landschap zelf, maar ook de transitie van het landschap, vormt een basis voor maatschappelijke opgaven in samenhang met een sociaaleconomische doorontwikkeling. Samen met de ondernemers en inwoners zet de gemeente Zuidplas in op een integrale aanpak die bijdraagt aan gezondheid, educatie en ontmoeten enerzijds en landschappelijke waarden, natuur en biodiversiteit, logische verbindingen en verduurzaming van landbouw anderzijds. Met de opgave Zuidplas energieneutraal in 2050 wordt ook bijgedragen aan de vorming van toekomstbestendige nieuwe landschappen. Daar waar energieopwek middels zon tijdelijk of permanent in het landelijk gebied van Zuidplas plaats gaat vinden wordt dit met andere functies gecombineerd. Hiermee draagt de energietransitie bij aan de versterking van de kwaliteit van het landschap. Concept RES 1.0 Op 8 oktober jl. heeft de gemeenteraad zich uitgesproken over de concept RES.

Eind juni 2021 zal de RES 1.0 ter besluitvorming voorliggen in de raad. De RES 1.0 bevat concrete zoeklocaties voor het opwekken van elektriciteit. De RES is een strategie. Zuidplas is zich hier volop van bewust. De energieopgaven die worden uitgewerkt in het kader van de Regionale Energie Strategieën vloeien voort uit landelijke afspraken in het pagina 1 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

Klimaatakkoord en zijn verankerd in de klimaatwet. Deze opgaven kunnen niet los gezien worden van de verstedelijkingsopgaven waar Zuidplas binnen de regio voor staat en van de – met de regio gedeelde ambities rondom bijvoorbeeld landschapskwaliteit, recreatie en bodemkwaliteit College en gemeenteraad kiezen ervoor dat binnen de grenzen van de gemeente Zuidplas windmolens niet gewenst zijn vanwege de grote landschappelijke impact. Dit betekent dat de energieopgave van Zuidplas ingevuld moet worden door de opwek van zonne-energie op daken en op land. Hoe, waar en waarom voor bepaalde locaties gekozen wordt waar de opwek van zonne-energie wenselijk is – of op welke manier dit kan of zelfs moet bijdragen aan andere ambities in dit gebied - staat nog ter discussie. Deze kadernota bevat 7 uitgangspunten die bijdragen aan de discussie en daarmee kaders geven waarmee gezocht kan worden naar concrete locaties waar zonneprojecten realiseerbaar zijn. Uitgangspunten bij de RES 1.0 1. De energieopgave draagt positief bij aan maatschappelijke opgaven van de gemeente Zuidplas. 2. Energieopwek is altijd aanvullend op het treffen van maatregelen om energie te besparen. 3. We zetten in op het maximaal benutten van bestaande locaties waar met dak bijgedragen kan worden aan energieopwek. 4. Geen wind. 5.

Bij een locatiekeuze verdienen pauzelandschappen de voorkeur, zo veel als mogelijk in combinatie met meervoudig ruimtegebruik. 6. Bij een locatiekeuze voor niet-pauzelandschap is er altijd sprake van meervoudig ruimtegebruik waarbij energie niet de dominante maatschappelijke opgave is. 7. Energieopwek kent voor de gemeente Zuidplas een minimaal sluitend financieel kader en/of draagt zichtbaar bij aan een betere business case of procesversnelling voor andere maatschappelijke opgaven en is daarmee ook financieel een vliegwiel. Ad 1. De energieopgave draagt positief bij aan maatschappelijke opgaven van de gemeente Zuidplas. De energieopgave is niet een op zichzelf staande opgave. Zuidplas kiest er voor om deze opgave integraal te benaderen en een koppeling te maken met andere opgaven die de gemeente kent. De energieopgave heeft een positief effect of levert een positieve bijdrage aan andere (maatschappelijke) opgaven.

Ad 2. Energieopwek is altijd aanvullend op het treffen van maatregelen om energie te besparen. Elke joule die niet gebruikt wordt, zal ook niet opgewekt hoeven worden. In de energie – en straks ook de warmtetransitie – staat de vraag centraal „hoe kunnen we de gebruiker van schone elektriciteit en warmte voorzien”. Daaraan voorafgaand moet het gebruik centraal staan. Dus besparen van elektriciteit en warmte is altijd de eerste en belangrijkste stap. Ongeacht de locatiekeuze voor energieopwek zal er te allen tijde ingezet moeten worden op het treffen van maatregelen (technisch én in gedrag) om het gebruik van energie terug te dringen om zo de opwek van elektriciteit en het gebruik van warmte te pagina 2 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

reduceren. Het realiseren van besparingsmaatregelen heeft geen invloed op het huidige bod in de RES 1.0, maar maakt de opgave richting een energieneutrale gemeente in 2050 wel kleiner. Alles wat namelijk niet gebruikt wordt, hoeft niet opgewekt te worden. Als de energievraag door besparing dus afneemt, zal ook het aanbod afnemen. Op klimaatmonitor.nl wordt jaarlijks bijgehouden wat het energiegebruik per gemeente is. Hier is dus op terug te vinden wat de jaarlijkse vraag is en wat het aanbod zou moeten zijn.

Ad 3. We zetten in op het maximaal benutten van bestaande locaties waar met dak bijgedragen kan worden aan energieopwek. Grootschalig zon op dak telt mee voor de RES. Vanaf ca. 50 panelen wordt de installatie als groot beschouwd en telt het rendement mee in de totale opgaven. Daken van bedrijfs- en utiliteitsgebouwen zullen daarom maximaal benut worden om te gebruiken voor het voorzien in de eigen elektriciteitsvraag, maar ook om additionele elektriciteit op te wekken voor andere vragers. Elke joule die doormiddel van grote installaties kan worden opgewekt hoeft niet in het landschap gerealiseerd te worden. Zuidplas kenmerkt zich door de grote hoeveelheid glastuinbouw en overige agrarische bedrijven. Hier is veel dakoppervlak beschikbaar wat in de komende jaren ingezet zou kunnen worden om energie op op te wekken.

Daarnaast zet Zuidplas ook in op de realisatie van kleine opwekinstallaties – particulier gebruik. Deze tellen weliswaar niet mee voor de RES, omdat in de landelijke RES-opgave op voorhand de autonome groei van kleine PV-installaties al is verdisconteerd. Desondanks zet Zuidplas hierop in. Het optimaal benutten van kleine dakoppervlakken voor kleine PV-installaties vereenvoudigt immers de opgave richting energieneutraliteit in 2050. pagina 3 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

Ad 4. Geen wind. In zowel het coalitieakkoord als in het collegeprogramma is overeengekomen dat windmolens niet passen binnen het open landschap van Zuidplas. De RES is een regionaal product. De andere gemeenten in de regio Midden-Holland maken mogelijkerwijs een andere afweging. Het is dus mogelijk dat een deel van de RES-opgave wel in gevuld zal worden door het realiseren van windmolens. Het regionaal bod zal worden ingevuld zonder ontwikkeling van windmolens binnen de grenzen van de gemeente Zuidplas.

Ad. 5 Bij een locatiekeuze verdienen pauzelandschappen de voorkeur, zo veel als mogelijk in combinatie met meervoudig ruimtegebruik. Pauzelandschappen zijn gebieden of locaties met als gemeenschappelijk kenmerk dat ze door vorige gebruiksfuncties nagenoeg verlaten zijn of economisch niet meer rendabel zijn en waarvan de toekomstige functies nog bepaald moeten worden of pas op langere termijn gerealiseerd zullen worden. Met het inzetten van een pauzelandschap voor gemeentelijke beleidsambities ontstaat een (maatschappelijke) meerwaarde in de transitieperiode. Ook biedt het inzetten van het pauzelandschap een kans om de omgeving te laten wennen aan de toekomstige functie en kunnen investeringen in het tijdelijke landschap inhoudelijk en/of financieel bijdragen aan de toekomstige functie. Zon-projecten op land zijn altijd van tijdelijke aard. De installaties zijn aan het eind van de (technische of economische) levensduur relatief eenvoudig te verwijderen en laten geen permanente sporen achter in het gebied. Pauzelandschappen lenen zich dus uitstekend voor het vervullen van de energieopgave, zodat er waarde toegevoegd kan worden aan de gronden totdat de gebieden een meer permanente bestemming krijgen. Deze aanpak past uitstekend in de ontwikkeling van Zuidplas als groeigemeente waarin veel opgaven nog een plek moeten krijgen.

Door de energieopgave te zien in het licht van tijdelijkheid en te koppelen aan de pauzelandschappen hoeven er nu geen keuzes gemaakt te worden die de groeiambitie op een later moment bijt. Tegelijk kan een pauzelandschap direct en indirect bijdragen aan de andere ambities, door bijvoorbeeld bij ontwikkelingen al te investeren in recreatieve structuren. Tot slot biedt het gebruik van pauzelandshappen de ruime in tijd om technologische ontwikkelingen af te wachten. Zo hoeven er op dit moment geen definitieve keuzes gemaakt te worden, maar ontstaat er wendbaarheid om met technologische ontwikkelingen mee te bewegen.

Ad 6. Bij een locatiekeuze voor niet-pauzelandschap is er altijd sprake van meervoudig ruimtegebruik waarbij energie niet de dominante maatschappelijke opgave is. Zonopwek kan uitstekend gecombineerd worden met andere opgaven. Er zijn grofweg drie niveaus van meervoudig ruimtegebruik te duiden: 1. Meervoudig ruimtegebruik: mengen van functies Zoek naar functionele synergie als basis voor het mengen van ruimtegebruiksfuncties. Voorbeelden zijn natuur en landbouw in veenweidelandschappen, landbouw en energie, natuur en wonen in nieuwe buitenplaatsen en landgoederen. Voor de ruimte geldt in dit geval een ‘dubbele doelstelling’. pagina 4 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

De transitie van het Restveen is een uitstekende gelegenheid om functies te mengen. Zonnevelden kunnen gecombineerd worden met bijvoorbeeld recreatie of natte teelt. Door de bodemdaling is de huidige bedrijfsvoering niet langer houdbaar, maar door het inzetten van zon-op-land behoudt het gebied wel waarde.

2. Meervoudig ruimtegebruik: koppelen van functies Als menging niet mogelijk is vanwege een dominerend belang of dominerende functie, zoek dan naar gemeenschappelijke belangen en manieren om andere functies te ‘koppelen’ aan de dominerende functie. Bijvoorbeeld efficiënte, productieve landbouw met aandacht aan het beheer van landschapselementen. Denk aan zonnevelden aan de (natuurlijke) randen van natuur- of agrarische gebieden of zon langs infrastructuur door slim gebruik te maken van geluidsschermen, bermen en zelfs de oppervlakten van de wegdelen.

pagina 5 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

3. Meervoudig ruimtegebruik: scheiden van functies Als trede 1 en 2 niet haalbaar zijn, is sprake van conflicterende belangen. In dat geval is scheiding van functies noodzakelijk voor een bestendig verdienmodel van ruimtegebruikfuncties of het voorkomen van ongewenste effecten.

pagina 6 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

Denk hierbij aan zon op dak, waarbij energie gecombineerd wordt met wonen, werken of voorzieningen. Daarnaast kan zonopwek ook goed ingezet kunnen worden als vriendelijke scheiding tussen toegankelijke recreatie en een natuurgebied. Compensatie is aan de orde als geen van de vormen van meervoudig gebruik realiseerbaar blijken, bijvoorbeeld middels een bijdrage aan een fonds. Mocht er dus een kavel beschikbaar zijn voor de opwek van zon, waarbij andere functies combineren niet mogelijk is, dan kan het kavel benut worden voor (maximale) opwek van zon op land, maar zal een deel van de opbrengst in een fonds gestort worden van waaruit andere ambities gerealiseerd kunnen worden, zoals recreatie.

Ad 7. Energieopwek kent voor de gemeente Zuidplas een minimaal sluitend financieel kader en/of draagt zichtbaar bij aan een betere business case of procesversnelling voor andere maatschappelijke opgaven en is daarmee ook financieel een vliegwiel. Het is voor te stellen dat er een aantrekkelijke businesscase zit achter een zonneveld. Een zonneveld op een bepaalde locatie kan positief worden beoordeeld wanneer met de opbrengsten hiervan andere ambities gerealiseerd kunnen worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vroegtijdige realisatie van structuren en/of voorzieningen die recreatief gebruik versterken of voorzieningen bij gebiedsontwikkelingen, maar ook aan bijdrage van transities in het veenweidegebied naar natuur of ander agrarisch gebruik. Ook kan gedacht worden aan inpassing van energieopwek met specifiek met de omgeving gekozen (maatschappelijke) doelstellingen, waardoor het bijdraagt aan draagvlak van de omwonenden of gewenste ambities sneller mogelijk maakt. Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zuidplas,

J.F. Weber Burgemeester

R.C.L. Heijdra Gemeentesecretaris

pagina 7 van 8

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z20.003650

pagina 8 van 8