Bijlage 1 Beleidskader Huisvesting arbeidsmigranten en kamerverhuur Zuidplas 2023 A23.000406

Woon- en leefsituatie van onze arbeidsmigranten Volgens de cijfers van het CBS is het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Zuidplas in de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld: van 185 personen in 2010 naar 380 arbeidsmigranten in 2020. Dit is een stijging van 105%. Ook bij deze cijfers gelden de hierboven genoemde disclaimers. Naast het feit dat niet alle arbeidsmigranten zich in de gemeente inschrijven, zijn er ook veel arbeidsmigranten die zich niet uitschrijven wanneer zij de gemeente verlaten. Hierdoor bestaat de kans dat het aantal inschrijving in de BRP niet actueel is. Door verschillende regionale ontwikkelingen, zoals de vestiging van het distributiecentrum van Zalando, is het aannemelijk dat de vraag naar woonruimte in Zuidplas op den duur zal toenemen. Aangezien (geconcentreerde) huisvesting in Zuidplas veelal ontbreekt, moeten arbeidsmigranten voor huisvesting nu vaak uitwijken naar grote steden zoals Rotterdam of Den Haag. Ondanks

31

Figuur 4: Ontwikkeling aantal woonachtige en werkzame arbeidsmigranten in gemeente Zuidplas 2010 - 2020

dat veel ondernemers een pendelafstand van maximaal 30 minuten acceptabel vinden, geeft men in de interviews in het algemeen aan dat arbeidsmigranten idealiter zo dicht mogelijk bij de werklocatie gehuisvest zouden moeten worden. Lange pendelafstanden zijn onwenselijk omdat deze ten eerste voor de arbeidsmigrant gezondheidsrisico’s en veiligheidsrisico’s met zich meebrengen en ten tweede omdat dit de druk op de regionale infrastructuur verhoogt en overlast kan veroorzaken. Wanneer huisvesting beschikbaar zou zijn in Zuidplas, zouden deze plekken volgens huisvesters en uitzenders zo opgevuld kunnen worden. Ondernemers geven aan dat het huisvesten op eigen terrein een manier zou zijn om het tekort aan huisvesting op te lossen, maar dat daar nu geen mogelijkheden voor zijn. Op de vraag waar arbeidsmigranten nu gehuisvest zijn binnen Zuidplas, is het antwoord: veelal verkamerd in eengezinswoningen. Ook dit is niet altijd gewenst, omdat dit voor overlast kan zorgen en dit het aanbod voor andere groepen (starters, jonge gezinnen) op de woningmarkt verkleint. Ondernemers geven aan bereid te zijn om te investeren in huisvesting, omdat goede huisvesting een steeds belangrijkere voorwaarde wordt om voldoende arbeidsmigranten aan te trekken. Daarvoor is het stellen van aanvullende voorwaarden waaronder huisvesting arbeidsmigranten gerealiseerd kan worden, noodzakelijk.

Toekomstige ontwikkeling Het toekomstig aantal werkzame arbeidsmigranten is lastig in te schatten en afhankelijk van een aantal belangrijke achterliggende factoren, die de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten zal bepalen. Deze factoren zijn slechts beperkt te beïnvloeden, waaronder: 

De mate van innovatie van bedrijfsprocessen: naar mate bedrijfsprocessen (zoals order-picking of pluk- en teeltwerkzaamheden) worden geïnnoveerd – bijvoorbeeld door robotisering - zijn minder internationale arbeidskrachten nodig;



De beschikbaarheid van arbeidsmigranten: de gemeente concurreert om schaarse arbeid met andere gemeenten en regio’s in Nederland en met andere landen zoals Duitsland en Denemarken. Tegelijkertijd worden in het thuisland van arbeidsmigranten de arbeidsvoorwaarden steeds beter. De mate waarin de gemeente aantrekkelijk kan blijven voor arbeidsmigranten zal ook het aanbod ervan beïnvloeden. De beschikbaarheid van adequate huisvesting is daarin een belangrijke randvoorwaarde;



Het aantrekken door de gemeente en omliggende gemeenten van additionele bedrijvigheid waarvoor inzet van arbeidsmigranten nodig is. Zo gaat provincie Zuid-Holland over tot een zogenaamde ‘bedrijfseffectrapportage’ bij nieuwe bedrijvigheid, waardoor het te vestigen bedrijf de woonbehoefte op voorhand in beeld brengt.

32



De ontwikkeling van de tekorten op de arbeidsmarkt. In Nederland is een stevige vergrijzing op de arbeidsmarkt aan de orde. Hierdoor neemt de vervangingsvraag in allerlei beroepsgroepen toe. Dit is een autonome ontwikkeling die de sterkste aanjager voor de vraag arbeidsmigranten is. Daarbij zullen ook sectoren als de zorg en de energietransitie de komende jaren in toenemende mate gebruik moeten maken van internationale arbeidskrachten om onze economie draaiend te houden. Overigens zien we ook de tekorten op de Europese arbeidsmarkt vanwege vergrijzing en ontgroening toenemen wat de komende jaren de schaarste aan arbeidsmigranten zal vergroten.

Mede door deze factoren is er geen harde voorspelling te maken van het toekomstig aantal werkzame arbeidsmigranten dat op de verschillende schaalniveaus (Nederland, provincie, regio, gemeente) nodig is. Een beredeneerde inschatting op basis van trends die door verschillende onderzoeken van Decisio uit 2021 en 2022 zijn berekend, bieden een doorkijk naar het aantal benodigde werkzame arbeidsmigranten in 2030. Provincie Zuid-Holland Op basis van het meest recente onderzoek van Decisio, uit februari 2022, blijkt dat het aantal werkzame arbeidsmigranten in de gehele provincie Zuid-Holland tussen 2010 en 2020 is gestegen van 87.370 naar 144.625. Een stijging van 66% met een gemiddelde jaarlijkse stijging van 5%. Deze gemiddelde stijging ligt Figuur 5: Ontwikkeling aantal werkzame arbeidsmigranten in daarmee hoger dan het provincie Zuid-Holland 2010 - 2020 Nederlandse gemiddelde dat een jaarlijkse groei in het aantal werkzame arbeidsmigranten van 4,2% kent. Een mogelijke verklaring voor het feit dat er relatief meer arbeidsmigranten in onze provincie werkzaam zijn, ligt in de grote aanwezigheid van onder meer de glastuinbouw, logistiek, horeca en groothandel die onze provincie rijk is. Daarnaast is onze locatie dichtbij veel grote steden (Rotterdam, Den Haag), waar veel huisvesting in reguliere woningen plaatsvindt, een mogelijk aantrekkelijke vestigingsfactor voor arbeidsmigranten.

33

Gemeente Zuidplas Voor het toekomstig aantal werkzame arbeidsmigranten voor de gemeente Zuidplas kan ook gebruik worden gemaakt van het meest recente onderzoek van Decisio (2022). Gebaseerd op de provinciale groeipercentages van 4% tot 6% per jaar, betekent dit voor Zuidplas een groei van het aantal werkzame internationale werknemers van 1.630 in 2020 tot respectievelijk 1.989 (met Figuur 6: Mogelijke ontwikkeling aantal werkzame arbeidsmigranten gemeente Zuidplas een jaarlijks groeipercentage van 4%) tot 2413 internationale werknemers in 2030 (met een jaarlijks groeipercentage van 6%). Voor Zuidplas is niet alleen een hoog- en laag scenario voor het aantal werkzame arbeidsmigranten berekend, maar ook een krimpscenario. Veel ondernemers werkzaam in de glastuinbouw gaven tijdens de interviews aan dat de stijgende energieprijzen grote invloed hebben op hun bedrijf. Wanneer deze stijging aanhoudt, zullen veel ondernemers noodgedwongen zijn de productie af te schalen, waardoor minder arbeidsmigranten nodig zijn. Het krimpscenario is daarom bijgesteld op 2% krimp per jaar, wat uitkomt op 1332 werkzame arbeidsmigranten in 2030.

34