B 1564 - Infonota Regionale Opvang Locatie Zuidplas Z23.001345

*Z23.001345*

Informatienota aan de raad (GEHEIM)

onderwerp

nummer raadsstuk

Regionale Opvang Locatie Zuidplas (GEHEIM)

B 1564

datum 07/07/2023 afzender

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

College van burgemeester en wethouders

J.W. Schuurman

Taskforce Huisvesting Ontheemden

registratienummer

Bijlagen

openbaar of geheim

Z23.001345

3

Geheim

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Kernboodschap De capaciteit van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is al langere tijd niet toereikend om de huidige hoeveelheid asielzoekers op te vangen. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de spreidingswet heeft de raad op 4 april 2023 een besluit genomen om te komen tot een regionale invulling van een aanpak voor duurzame asielopvang. Gemeente Zuidplas heeft in de afgelopen periode zoals in het principe besluit in februari 2021 staat, onderzoek uitgevoerd en overleg gevoerd met het COA over de invulling van een Regionale Opvang Locatie (ROL) in Zuidplas. Deze nota informeert u over het onderzoek en voornemen van (en het proces naar) de realisatie van een ROL op de zgn. ‘locatie Spoorzone’ in Nieuwerkerk aan den IJssel. Inleiding Het college heeft op 2 februari 2021 een principebesluit (B21.000009) genomen om samen met het COA en de Provincie de mogelijkheden te onderzoeken voor een regionale opvanglocatie voor statushouders en kansrijke asielzoekers. Op 18 mei 2021 is de verstuurde informatienota (Z21.000041) in de raad behandeld. In deze vergadering is een motie M268 (VVD,CDA, CU/SGP,SP,NEZ) aangenomen. Naar aanleiding van deze vergadering heeft het college de raad periodiek geïnformeerd over de voortgang van dit onderzoek. In deze informatienota wordt het resultaat van dit onderzoek weergegeven.

Toelichting Onderzoek Regionale OpvangLocatie (ROL) Het onderzoek naar een ROL is een proces vanaf 2020 naar heden en kent veel bestuurlijke overleg – en afstemmingsmomenten met college en raad. In bijlage 1 (A23.000404) is een overzicht van de bestuurlijke communicatiemomenten van de afgelopen periode weergegeven. Gemeente heeft met de COA in de afgelopen periode overlegd over de haalbaarheid van een ROL in Zuidplas. Wat is een ROL? Een Regionale Opvang Locatie (ROL) betreft een opvanglocatie waar asielzoekers met een kansrijke aanvraag en vergunninghouders een start kunnen maken met integratie dichtbij de gemeente van uiteindelijke huisvesting. Dit betreft vaak een opvanglocatie minimaal 250 personen, voor een periode van 10 jaar of langer. Voor Zuidplas wordt voor een ROL rekening gehouden met 250-300 personen voor de periode van maximaal 10 jaar. Uitgangspunten voor onderzoek Het college heeft in afstemming met de COA het uitgangspunt genomen een ROL te realiseren voor 250- 300 kansrijke asielzoekers en vergunninghouders voor een periode van 10 jaar. Gezien de pagina 1 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001345

taakstelling van de gemeente (volgens het wetsvoorstel van de Spreidingswet) en de minimale grootte om efficiënt de opvang op locatie te regelen houdt de COA een dergelijke grootte aan. Locatieanalyse Het college heeft vorig jaar (2022) een QuickScan uitgevoerd naar potentiele locaties in Zuidplas (in elk dorp). Bij deze QuickScan zijn door de gemeente een 6-tal locaties beschouwd. De eisen die de aan de opvanglocatie in Zuidplas zijn gesteld, rekening houdend met de locatie kaders van COA, zijn: ● Omvang locatie (grootte perceel, bij voorkeur minimaal 30.000 m2), grondeigendom /tijdige beschikbaarheid. ● De mate van nabijheid van winkels, (basis) scholen, bus/trein, nutsaansluitingen. ● De sociale veiligheid, verkeersveiligheid en (meekoppel-) kansen op locaties. Op basis van de QuickScan scoorden twee locaties het beste op bovenstaande criteria: De Spoorzone en De Groene Zoom. Deze twee locaties zijn aan de COA gepresenteerd, waarbij de Spoorzone als voorkeurslocatie is aangemerkt. De gemeente en COA hebben deze twee potentiele opvanglocaties vervolgens nader onderzocht op specifieke ruimtelijke en milieuaspecten. Onderzoek (ruimtelijke en technische) haalbaarheid De COA heeft in afstemming met gemeente en de ODMH de eerste verkenning van de bovenstaande twee locaties getoetst.

Daarbij heeft men geconcludeerd dat de locatie Spoorzone technisch en ruimtelijk het beste potentieel heeft voor de realisatie van een ROL. Zie bijlage 2 (A23.000822) De conclusie van de COA is dat de locatie Spoorzone onder de voorwaarden zoals benoemd in bijlage 2 haalbaar is voor de realisatie van een ROL. De COA is afhankelijk van nadere-, ruimtelijke en technische onderzoeken die nog in een later stadium moeten worden uitgevoerd. Afhankelijk van de resultaten hiervan zal er t.z.t. een definitief besluit genomen worden. Taakstelling Met de realisatie van een ROL geeft gemeente Zuidplas invulling aan het raadsbesluit Duurzame Opvang Vluchtelingen Hollands Midden (R23.000027) en kan Zuidplas ook voldoen aan de taakstelling die zou volgen bij een eventuele Spreidingswet. (Het aantal op te vangen vluchtelingen volgens het wetsvoorstel van de spreidingswet voor Zuidplas: 194) Kaders voor opvang Op 18 mei 2021 is in de gemeenteraadsvergadering een motie M268 aangenomen ‘Kaders voor de opvang van statushouders en kansrijke Asielzoekers’. De motie M268 roep het college op tot: 1. Een goede informatievoorziening naar, en participatie met onze inwoners en instellingen als vrijwilligersorganisaties en scholen; 2.

De financiële consequenties voor Zuidplas in beeld brengen van een regionale opvanglocatie, met als uitgangspunt budget neutrale afspraken, en hierbij naast de directe kosten oog te hebben voor: o De impact voor de ambtelijke organisatie (ook m.b.t. zorg, onderwijs, openbare orde, etc.) o De baten, bijvoorbeeld bij gebruik door andere doelgroepen; 3. Een onderzoek naar mogelijke locaties, inclusief de afweging om meerdere locaties te hanteren om het clusteren van de doelgroep tegen te gaan, en maximaal in te zetten op integratie in de nieuwe woonomgeving; 4. Een onderzoek naar de mogelijkheden om invloed te hebben op het ‘type’ statushouders (bij een woning toewijzen ook kijken naar gezinssamenstelling en de kans-rijkheid van maximale integratie); 5. De gemeenteraad tijdig te informeren over de voortgang en evt. nader te nemen besluiten.

pagina 2 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001345

Informatievoorziening Bij het voornemen van het college is een goede en gedegen informatievoorziening te organiseren met een communicatiestrategie en plan. De hoofdlijn van de (communicatie-) planning is als volgt: 1. Informeren gemeenteraad d.m.v. deze informatienota (juli 2023) 2. Consulteren maatschappelijke partners voor draagvlak (juli-oktober 2023) 3. Behandeling informatienota in de gemeenteraadsvergadering (september 2023) 4. Organiseren informatiebijeenkomst met voornemen ROL in samenwerking met de COA; (september 2023) 5. Werksessies ROL (september/ Oktober 2023) 6. Vervolgbijeenkomst ROL (Oktober 2023) 7. Vaststellen ontwerp en invulling locatie Spoorzone (November 2023) 8. Aanvraag omgevingsvergunning Spoorzone (November 2023) 9. Mogelijke realisatie (januari- juli 2024) Voor de communicatie en informatie naar de omgeving, instellingen, onderwijs zullen de volgende communicatiemiddelen worden ingezet: Communicatieaanpak Aan de hand van de ervaringen bij gemeenten in Nederland is bekeken wat de meest sympathieke en efficiënte route is om tot de realisatie van een ROL te komen en wat daarbij de aandachtspunten voor communicatie zijn. In de komende weken worden er meer ervaringen gedeeld met andere gemeenten.

Primaire informatievoorziening  Afstemmen en overleg met directie en bestuurders;  Overleg met COA en andere betrokken partijen;  Afstemming met ervaringsdeskundige gemeenten om te leren van de opgedane ervaringen;  Schrijven informatienota: plan aanpak en communicatie (bijlage);  Beslissingstraject en deadlines documenten in kaart;  Starten met een omgevingsanalyse en anticiperen op bevindingen;  Personen en maatschappelijke partners in kaart brengen;  Monitoren en moderaten van social media;  Inlichten en betrekken van afdeling Veiligheid, BOA’s en Politie;  Besloten raadsvergadering (september 2023);  Gesprekken voeren met (relevante/’maatschappelijke’-) partijen met als doel om de boodschap zacht te laten landen en te peilen in hoeverre personen en partijen kunnen meewerken aan een zachte landing van de boodschap in de gehele gemeente;  Openbare bijeenkomsten over de komst en locatie met een uitnodigingsbeleid en voldoende borging van de veiligheid; Secundaire informatievoorziening  Inrichten expositie over vluchtelingen;  Stimuleren van mediapublicaties over positieve ervaringen met vluchtelingen en hun nieuwe omgeving en vooral de interactie met die omgeving;  Artikel op gemeentepagina en andere lokale media over de opvang van Oekraïners en het verloop;  Stimuleren van een sociaal-maatschappelijk programma met instellingen, scholen en verenigingen.

Bijvoorbeeld in combinatie met het ISK-onderwijs in de regio; pagina 3 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001345

Kern communicatieboodschap: “De gemeente Zuidplas wil vluchtelingen op een hartelijke manier ontvangen en in bescherming nemen, volledig in lijn met het landelijke beleid. Opvang van ontheemden past bij onze beschaving en daar werken we binnen de door onze gemeenteraad geschetste randvoorwaarden aan mee.” De inhoudelijke communicatiestrategie is bijgevoegd in bijlage 3 Veiligheid bij communicatie/informatie Gezien de landelijke gevoeligheid rondom de opvang van vluchtelingen en de informatievoorziening hierover op informatieavonden heeft de gemeente een veiligheidsscan laten uitvoeren. In samen werking met team Veiligheid wordt de komende periode een risicoanalyse uitgevoerd. Aan de hand van deze scan en analyse en de monitoring van (sociale) media worden passende maatregelen getroffen voor de bestuurders en medewerkers van de COA en taskforce. Financiële consequenties voor Zuidplas Het uitgangspunt is dat de COA de ROL voor eigen rekening voorbereid en realiseert en dat de gemeente het proces eromheen faciliteert. Voor de opvang van statushouders en (kansrijke) asielzoekers zijn verschillende rijksregelingen van toepassing. Normvergoeding Gemeenten met een asielopvang hebben recht op verschillende financiële vergoedingen. De uitkering van die vergoedingen loopt via het COA.

De financiële regelingen voor gemeenten met een opvang voor asielzoekers zijn vastgelegd in het ‘Faciliteitenbesluit opvangcentra’. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties stelt jaarlijks de normbedragen vast voor de vergoedingen ervan en publiceert ze in de septembercirculaires van het gemeentefonds. Het COA verzoekt gemeenten elk jaar om een opgave van het aantal asielzoekers dat op 1 januari van dat jaar op het adres van de COA-opvang staat ingeschreven in de Basisregistratie personen (BRP). Op basis van die opgaven berekent het COA de bijdrage voor dat jaar. De gemeente ontvangt een toekenningsbrief van het COA. De betaling verloopt via een decentralisatie-uitkering van het ministerie van BZK. De vergoeding die de gemeente ontvangt voor de opvang Eenmalige vergoeding voorbereidingskosten Voor de reguliere voorbereidingskosten vanwege de vestiging van een nieuw opvangcentrum ontvangen gemeenten een eenmalige tegemoetkoming in de kosten. Zorg Asielzoekers hebben recht op toegang tot medische zorg. Het is de taak van het COA om de toegang tot die zorg te organiseren en te financieren. COA: Het COA koopt de huisartsenzorg in via Arts en Zorg. De vergoeding van de zorg staat beschreven in de Regeling Medische Zorg Asielzoekers (RMA). Voor de vergoeding van de zorg werken het COA en Arts en Zorg samen met een zorgverzekeraar in RMA Healthcare.

RMA Healthcare heeft in de Regeling Medische Zorg Asielzoekers (RMA) beschreven op welke zorg asielzoekers aanspraak kunnen maken. Dat pakket komt grotendeels overeen met de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet Langdurige zorg (Wlz). Een asielzoeker heeft ook recht op een aantal onderdelen uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het is altijd zorg in natura, via gecontracteerde zorgaanbieders. Er geldt geen eigen bijdrage en geen eigen risico.

pagina 4 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001345

Statushouders: Zolang statushouders recht hebben op opvang door het COA, hebben zij ook recht op medische zorg via het COA. Wanneer ze de opvang verlaten en naar eigen woonruimte in de gemeente verhuizen, moeten ze zelf een zorgverzekering afsluiten. Onderwijs Gemeenten kunnen voor de huisvestingskosten van het basisonderwijs aan asielzoekerskinderen een beroep doen op de Regeling onderwijshuisvestingsbudgetten asielzoekers (OHBA-regeling). Gemeenten kunnen onderwijshuisvestingsbudget aanvragen wanneer: - zij een nieuw ROL openen of de vestigingsduur van een bestaand ROL verlengen - meer kinderen onderwijs volgen dan het aantal kinderen waarvoor eerder budget is verstrek - de looptijd van een eerder verstrekt budget is verstreken Openbare Orde Voor de openbare orde is de COA op de opvanglocatie zelf verantwoordelijk. Er zijn huisregels die nageleefd worden. Bij de meeste incidenten die in den lande binnen opvanglocaties bekend zijn gaat het om het overtreden van de huisregels. Zoals de eigen woonruimte niet schoonmaken, koken of roken op de kamer of geluidsoverlast veroorzaken. Maar het kan ook gaan om verbale suïcidedreiging, suïcide, zelfbeschadiging of agressie en geweld tegen personen. Verstoringen van de openbare orde of (mogelijke) strafbare feiten die buiten de opvanglocatie plaatsvinden, vallen onder de politie.

Als bewoners de (huis)regels overtreden, dan treft de COA maatregelen. De COA voert dan bijvoorbeeld correctiegesprekken of houden verstrekkingen in. Strafbare feiten - of vermoedens daarvan – meldt de COA altijd bij de politie. De financiële impact voor de gemeente is hiermee vooralsnog beperkt. In de voorbereiding en uitvoering van de ROL zal de gemeente in de ambtelijke begeleiding goede samenwerking willen bevorderen door de overleg te voeren met politie, handhaving etc. Vergoeding voor (vrijwilligers)werkgroepen Gemeenten kunnen een financiële tegemoetkoming aanvragen voor de subsidie die ze verlenen aan vrijwilligerswerkgroepen die werkzaamheden verrichten in of voor het opvangcentrum. Risico’s overschrijdingen Het rijk heeft recent aangegeven dat indien er kostenoverschrijdingen blijken te zijn, dit met aantoonbaar bewijs wordt alsnog vergoed. Het kan zijn dat de bewoners/ gemeente extra eisen en wensen hebben nabij of rondom de locatie, die niet voor COA verantwoordbaar zijn. Dit soort kosten komen dan mogelijk wel voor rekening en risico van de gemeente. Baten voor andere doelgroepen Gelet op de toenemende druk op de vluchtelingenstroom zal de ROL niet ingezet kunnen worden voor ‘eigen doelgroepen’. Echter de spoorzone is qua locatie groot genoeg om ook eventuele andere kansen mee te kunnen koppelen. Dit zal bij het contact met de omgeving meegenomen worden.

Conclusie: Er zijn voldoende financiële vergoedingen voor het begeleiden van een ROL, de ambtelijke begeleiding, onderwijs etc. waarbij het uitgangspunt is dat de kosten in balans zijn met de vergoedingen.

pagina 5 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001345

Grote of kleine opvang locatie Een regionale opvanglocatie heeft bij voorkeur van het COA minimaal 250 plekken. Toelichting door de COA: ‘Een en ander om zo efficiënt en effectief als mogelijk de voorzieningen te faciliteren die zijn vereist voor de opvang. Bij kleinere opvanglocaties zullen de voorzieningen (gezondheidszorg/ dagbesteding enz.) niet op een plek geclusterd kunnen worden. Hierdoor zullen automatisch meer reisbewegingen in de gemeente ontstaan van en naar verschillende kleinere opvanglocaties waar wel de juiste voorzieningen aanwezig zijn. Daarnaast bestaat de gemeente Zuidplas uit meerdere kernen, en bestaat het risico dat dit een extra belasting voor het openbaar vervoer in de gemeente zou kunnen opleveren. Een argument voor meerdere kleine locaties kan gelegen zijn in een bepaalde gewenste fijnmazigheid van de opvang. De afstanden in de gemeente Zuidplas zijn evenwel niet zodanig dat hier een noodzaak toe zal ontstaan. Om de doorgaande leerlijn naar integratie in de verschillende kernen te bevorderen kan overigens ook gedacht worden aan gemeentelijke tussenvoorzieningen (dit is iets anders dan een ROL of reguliere opvanglocatie en staat los van opvang door het COA).

Met deze sobere huisvestingsvorm kan een geleidelijke overgang van de opvang naar (uiteindelijk) sociale woningbouw gemaakt worden’ Onderzoek naar type statushouder De gemeente heeft enerzijds (met succes) invloed uitgeoefend op de doelgroep in een opvanglocatie, anderzijds is de invloed beperkt: - Met de komst van een ROL zullen alleen (kansrijke) asielzoekers en statushouders naar de Regionale Opvang Locatie komen. De locatie wordt dus geen AZC. - De COA heeft aangegeven dat gelet op de toenemende vluchtelingenstroom het geen mogelijkheden ziet om bepaalde doelgroepen te kunnen garanderen. COA: “Door het instabiel opvanglandschap van dit moment is het niet altijd mogelijk om statushouderhouders aan de gemeente waarin zij verblijven te koppelen. COA doet niettemin wel ons best om zoveel mogelijk koppelingen te maken met de gemeente.” Er is dus geen garantie dat er gezinnen komen of groepen met bepaald opleidingsniveau etc. De COA spant zich wel in voor een goede balans van groepen in deze ROL. Consequenties Met de realisatie van de ROL wordt een aandeel van de landelijke huisvestingsopgave voor asielzoekers in Zuidplas gerealiseerd. Er worden met een ROL voldoende plekken geboden om te voldoen aan het besluit ‘duurzame asielopvang’.

Vervolg In de periode juni t/m oktober 2023 zullen maatschappelijke partners in vertrouwenlijkheid geconsulteerd worden over de plannen van het college. In september/oktober zal in de openbaarheid een communicatie-informatietraject met de omgeving doorlopen worden. (zie bijlage) De prognose is dat eind 2023 de vergunning aangevraagd kan worden voor de realisatie van een ROL. De bouwperiode van een ROL zal ca. 6 maanden in beslag nemen. Inclusie Met het vestigen van een ROL dragen we zorg dat statushouders en kansrijke asielzoekers een veilig thuis krijgen in Zuidplas.

pagina 6 van 7

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z23.001345

Bijlagen Bijlage 1 Communicatieoverzicht ROL 2021 – 2023 (A23.000404) Bijlage 2 Rapportage COA Haalbaarheid locatie Spoorzone (A23.000822) Bijlage 3 Communicatiestrategie ROL (A23.000817)

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zuidplas,

J.F. Weber Burgemeester

A. de Graaf Gemeentesecretaris

pagina 7 van 7