B 1510 - Infonota NPLG en uitwerking deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving Z23.000424

Informatienota aan raad

*Z23.000424*

Onderwerp

nummer raadsstuk

Opgave Landschappelijk Zuidplas

B 1510

Deelproject Nationaal Programma Landelijk Gebied Onderdeel deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving datum 28/02/2023 Afzender

Portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

College van Burgemeester en wethouders

Daan de Haas

R. Sessink

registratienummer

Bijlage(n)

openbaar of geheim

Z23.000424

Geen

Openbaar

Aan de raad van Zuidplas Kernboodschap Vanuit het rijk wordt het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) over heel Nederland uitgerold om opgaven op het gebied van Water, Bodem, Klimaat, Natuur, Landbouw en Stikstof integraal aan te pakken en om zo snel mogelijk te voldoen aan Europese regelgeving. Het rijk heeft de provincies opgelegd voor 1 juli met een provinciaal plan te komen hoe deze opgaven geïntegreerd worden opgepakt. De provincie Zuid-Holland stelt hiertoe een Strategie Vitale Veenweiden op voor het gebied waar Zuidplas onderdeel van uitmaakt. Zuidplas moet hierbinnen bijdragen aan een deelgebiedsplan waarin staat hoe alle opgaven op het gebied van Water, Bodem, Klimaat, Natuur, Landbouw en Stikstof integraal worden aangepakt. Ook Zuidplas wordt geconfronteerd met grote maatschappelijke opgaven op het gebied van Water, Bodem, Klimaat, Natuur, Landbouw en Stikstof en staat daarmee voor een grote transitie-opgave. De gemeente Zuidplas heeft in 2021 de Omgevingsvisie 2040 vastgesteld. Vervolgens zijn de landelijke opgaven uit de Omgevingsvisie 2040 verder uitgewerkt in het opgaveplan Landschappelijk Zuidplas (A22.002381).

Het op te stellen deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving zal een verdere concretisering zijn van veel van de opgaves uit het Opgaveplan Landschappelijk Zuidplas, maar wel in een door de provincie vastgesteld format (zowel qua vorm als qua inhoud) omdat alle deelgebiedsplannen samen opgerold moeten worden naar één provinciaal gebiedsplan.

NPLG In sneltreinvaart rolt de rijksoverheid het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) uit over het land door wettelijk verankerde doelen, opgaven en maatregelen te stellen op het gebied van natuur, bodem, water en klimaat, gericht op onderlinge samenhang en toekomstbestendigheid.  Op 25 november heeft de rijksoverheid een ontwikkeldocument NPLG gepubliceerd waarin alle (regionale) doelen op het gebied van natuur, water en klimaat zijn toegelicht, de structurerende keuzes en het proces ten aanzien van de gebiedsprogramma’s en de spelregels ten aanzien van het beschikbaar gestelde Transitiefonds landelijk gebied en natuur van circa EUR 25 miljard.

pagina 1 van 6

onderwerp

registratienummer

NPLG en uitwerking deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving

Z23.000424





Op 25 november is de Kamerbrief Water en Bodemsturend gepubliceerd. Hierin wordt gesteld dat Water en Bodem leidend zijn bij ruimtelijke keuzes. De brief gaat in paragraaf 3.1 ook specifiek in op het laagveengebied. Voor dit gebied wordt o.a. ingezet op: o Minimalisatie van bodemdaling (een zo hoog mogelijke grondwaterstand tussen de 20 tot 40 cm onder maaiveld); o Reductie van CO2-uitstoot (reductie van 1 Mton CO2-eq in 2030) door het voorkomen van oxidatie van veen; o Minimalisatie van aanvoer van gebiedsvreemd water, waarbij zoveel mogelijk gebiedseigen water wordt vastgehouden en geborgen. o Duurzaam beheer van landbouwgronden gericht op het tegengaan van onomkeerbare oxidatie van veen en behoud van waardevolle landbouwgronden en grasland. o Het faciliteren van de omslag van ondernemers naar extensieve landbouw door het opkopen van grond, afwaardering en verpachting valt binnen de voorlopige afbakening van het Transitiefonds landelijk gebied en natuur. Verder wordt in de brief genoemd dat 5% tot 10% van de diepe polders wordt gereserveerd voor waterberging, bij voorkeur de diepste delen. We voorkomen hiermee wateroverlast als gevolg van aanhoudende regenval of piekbuien. Op 25 november is de Kamerbrief Toekomst Landbouw gepubliceerd.

Hierin wordt gesteld dat de gesprekken over een Landbouwakkoord met toekomstperspectief voor boeren kunnen gaan plaatsvinden binnen de gestelde doelen en kaders op het gebied van Natuur, Water en Bodem en Klimaat: o Natuurdoelstellingen richten zich met name op de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR) over een gunstige staat van instandhouding voor alle beschermde habitattypen en soorten, waarbij in 2030 van het stikstofgevoelige areaal binnen Natura 2000-gebieden 74% onder de Kritische Depositiewaarde (KDW) moet zijn gebracht. o de Kaderrichtlijn Water (KRW) schrijft voor dat uiterlijk 2027 Nederland alle maatregelen moet hebben genomen die nodig zijn om te komen tot gezonde aquatische ecosystemen en die verder zijn uitgewerkt in de kamerbrief Water en Bodemsturend; o Klimaat: om de nationale klimaatdoelstelling van ten minste 55% emissiereductie in 2030 te realiseren heeft de landbouw een indicatief restemissiedoel van 18,9 Mton CO2 eq. in 2030 en het landgebruik een indicatief restemissiedoel van 1,8 – 2,7 Mton CO2 eq. in 2030. Hierbij is voor de veehouderij en akkerbouw (mestaanwending in de akkerbouw) een emissiereductie van 5 Mton CO2 eq. in 2030 gekoppeld aan de gecombineerde aanpak in het landelijk gebied. De doelen voor 2030 zijn een tussenstap op weg naar het uiteindelijke doel: Nederland klimaatneutraal in 2050.

Veel van het landelijk beleid en de maatregelen zijn nodig om te voldoen aan Europese regelgeving en is daarmee onontkoombaar. De huidige en toekomstige wetgeving is de stok. Het rijk biedt ook een wortel in de vorm van een landelijk Transitiefonds van circa EUR 25 miljard waar middelen kunnen aangevraagd voor maatregelen die bijdragen aan de NPLG-doelstellingen. Het ministerie van Financiën heeft een grote set aan spelregels opgesteld zodat het geld zo efficiënt en doelmatig mogelijk wordt besteed. Strategie Vitale Veenweiden en het Proces en Samenwerking Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland heeft aan de gemeente Zuidplas (als gebiedspartner) schriftelijk instemming gevraagd met:  Strategie Vitale Veenweiden Zuid-Holland  Proces en Samenwerking Gebiedsplan Vitale Veenweiden In de begeleidende brief wordt uitgelegd dat deze snelle deadline in combinatie met doelen, randvoorwaarden en instrumenten die nog in ontwikkeling zijn een uitdagend en iteratief proces vraagt. pagina 2 van 6

onderwerp

registratienummer

NPLG en uitwerking deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving

Z23.000424

De provincie vraagt gemeenten in te stemmen met bovengenoemde bijlagen en hun reactie mee te geven aan Gedeputeerde Staten waarna de reacties in een daaropvolgend bestuurlijk overleg worden besproken alvorens Gedeputeerde Staten de definitieve stukken zal vaststellen. In de bijlage Strategie Vitale Veenweiden Zuid-Holland staat o.a.:  De landelijke opgaven en doelen moeten worden vertaald in deelgebiedsplannen. De NPLGopgaven zijn hierin kaderstellend.  Het maken van een deelgebiedsplan vraagt een deelgebiedsproces om een gezamenlijke visie te ontwikkelen op een toekomstbestendige ontwikkeling, rekening houdend met lokale kenmerken en mogelijkheden.  Er is heel weinig tijd. Gelukkig kan deze veenweidestrategie voortbouwen op de in 2021 vastgestelde Startnotitie Veenweidestrategie Zuid-Holland die is gemaakt n.a.v. het Klimaatakkoord.  Zuid-Holland wil Vitale veenweiden met een gezonde natuur en leefomgeving en een toekomstbestendige landbouw en benoemt o.a. de volgende maatregelen: o Reduceren van de stikstofemissies uit de landbouw. o Het tegengaan van bodemdaling (o.a. door het net genomen peilfixatiebesluit) zorgt voor reductie van CO2-uitstoot. o Het aanpassen van de bedrijfsvoering van landbouwbedrijven gericht op reductie van CO2-uitstoot en uitstoot van methaan (door veehouderijen).

o Beschermen en faciliteren van zeldzame flora en fauna (conform Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)) door stikstofreductie, tegengaan van vermesting en aanleg van natuur (Natuur Netwerk Nederland) en droge en natte ecologische verbindingszones tussen natuurgebieden in de vorm van groenblauwe dooradering. o Verbeteren oppervlaktewaterkwaliteit (conform KRW-normen), verbeteren waterkwaliteit conform Nitraatrichtlijn (minder mest), waterbeschikbaarheid verbeteren (te meer vanwege beperkte mogelijkheden voor voorraadvorming bij hoge grondwaterstanden), wateroverlast voorkomen en beperken (wat lastiger wordt bij hogere grondwaterstanden).  Het maken van een deelgebiedsplan vraagt een deelgebiedsproces waarin naast gemeenten ook waterschappen en andere partners zoals agrarische ondernemers worden betrokken.  Het deelgebiedsplan omvat een overzicht van: o Visie op het toekomstperspectief voor het gebied o Doelen voor 2030 o Maatregelen in de periode 2023-2025 en doorkijk naar 2025-2030. In de bijlage Proces en Samenwerking Gebiedsplan Vitale Veenweiden staat onder meer:  Nog veel is niet precies bekend en zal in de toekomst nog aanpassing vragen.  Belangrijke stap is om te komen tot een gezamenlijke feitenbasis (foto nulsituatie)  Het definiëren van de gewenste eindsituatie binnen de kaders van het NPLG vraagt een toekomstperspectief op het gebied.

 Daarna kan worden bepaald wat nodig is om de gewenste eindsituatie te bereiken (maatregelpakketten, benodigde randvoorwaarden en middelen).  De deadline voor het opleveren van het deelgebiedsplan wordt gesteld op medio april 2023 waarna parallel bestuurlijke besluitvorming in gemeente en provincie kan plaatsvinden. Uw college van B&W heeft in een reactie op de Strategie Vitale Veenweiden en Proces en Samenwerking Gebiedsplan Vitale Veenweiden aan de provincie Zuid-Holland aangegeven dat:  de gemeente Zuidplas als trekker van het deelgebied Zuidplas en omgeving wil optreden en een actieve bijdrage wil leveren aan de totstandkoming van het deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving.  de gemeente zich kan vinden in de Strategie Vitale Veenweiden, het proces en de samenwerking om te komen tot een gebiedsplan Vitale Veenweiden en een deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving, maar dat de deadline van medio april 2023 voor de oplevering van het pagina 3 van 6

onderwerp

registratienummer

NPLG en uitwerking deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving

Z23.000424





deelgebiedsplan zorgt voor te grote tijdsdruk om een zorgvuldig proces te doorlopen zeker op het gebied van participatie van direct betrokkenen zoals grondeigenaren en -gebruikers. de gemeente Zuidplas financiering vanuit het landelijke Transitiefonds als eenmalige en daarmee unieke kans ziet voor de transformatie van delen van het landelijke gebied zoals de Groene Schakel, de Ecologische Verbindingszone en mogelijk het Restveengebied Moordrecht. De gemeente Zuidplas budget vraagt voor de (mogelijke) volgende fase van uitwerking van onderdelen van het deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving.

Toelichting bij deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving De rijksoverheid legt provincies de verplichting op de Europese en landelijke wetgeving en beleid te vertalen naar een Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG). Hiertoe heeft Zuid-Holland haar provincie opgedeeld in kerngebieden. De kerngebieden zijn weer opgedeeld in deelgebieden (waarin Zuidplas trekker is voor het gebied Zuidplas en omgeving (inclusief Gouda en Waddinxveen).

De provincie heeft de taak om alle kern- en deelgebiedsplannen te integreren tot een provinciaal gebiedsprogramma wat voor 1 juli 2023 moet worden ingeleverd bij de minister. Dit betekent dat de provincie grote haast heeft. Het provinciaal gebiedsprogramma is de opmaat naar een traject van vele jaren, waarin het landelijk gebied getransformeerd wordt naar een duurzaam agrarisch en natuurlandschap, waarin alle activiteiten in balans zijn met de draagkracht van natuur en milieu. Dit NPLG-traject betreft de uitrol van Europese en landelijke wetgeving die doorgaat ongeacht of Zuidplas hierin een rol neemt. Om lokale belangen in te brengen en middelen naar Zuidplas te halen, zal de gemeente Zuidplas komende maanden samen met de provincie, Gouda en Waddinxveen, het waterschap en andere stakeholders hard aan de slag gaan om een deelgebiedsplan op te stellen binnen de volgende kaders:  Beleids- en wettelijke kaders NPLG  Provinciale Strategie Vitale Veenweiden  Omgevingsvisie Zuidplas 2040  Collegeprogramma “Ruimte voor iedereen” pagina 4 van 6

onderwerp

registratienummer

NPLG en uitwerking deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving

Z23.000424



Bestuursovereenkomst Veenweidegebied nabij Moordrecht tussen de gemeente Zuidplas, de provincie Zuid-Holland en HHSK  Kader Participatie zoals vastgesteld 6 oktober 2021 Voor het deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving moeten de NPLG-doelstellingen op het gebied van water, bodem, klimaat, natuur, landbouw en stikstof worden vertaald. Dat vraagt:  een gebiedsfoto van de huidige situatie;  een perspectief op het gebied, en een strategie om de doelen te bereiken;  een maatregelpakket met inzicht in het verwachte doelbereik, benodigd budget en randvoorwaarden en een overzicht van maatregelen waar het gebied al in 2023 mee aan de slag kan. De in het NPLG benoemde doelen en voorwaarden en spelregels zijn en worden komende jaren in strenger beleid en wet- en regelgeving vertaald. Daar zullen alle melkveehouders, tuinders en akkerbouwers mee worden geconfronteerd, ongeacht of er een bijdrage volgt uit het Transitiefonds. Vervolgstappen voor de totstandkoming van een deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving. Het bestuurlijke (besluitvormings)proces van het deelgebiedsplan ziet er als volgt uit:  Tot medio april 2023 wordt intensief samengewerkt met de provincie, HHSK, de gemeenten Waddinxveen en Gouda en direct betrokken stakeholders aan de totstandkoming van het gebiedsplan.

 Medio april-juni 2023 Bestuurlijke besluitvorming gebiedsplan in college en gemeenteraad  1 juli 2023: Indienen provinciaal gebiedsplan door de provincie Zuid-Holland (waar deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving onderdeel van uitmaakt).  De uitwerking van bouwstenen binnen het deelgebiedsplan zal nog tot 2030 doorlopen. Dat is ook de termijn waarbinnen middelen worden verstrekt vanuit het Transitiefonds. Verkenning bouwstenen binnen Zuidplas Er zal de komende maanden verder worden onderzocht welke kansen er zijn voor gebiedsgerichte aanpak van delen van het landelijk gebied zoals de Groene Schakel, Ecologische Verbindingszone en het Restveengebied. Hierbij rekening houdend met de bodemgesteldheid, de waterhuishouding, de belevingswaarde, de recreatieve mogelijkheden, stikstofgevoeligheid, de financieringsmogelijkheden voor de initiële fase en voor de beheerfase en lokaal draagvlak onder grondeigenaren. Vervolgstappen voor het doen van een aanvraag voor het Transitiefonds. De komende weken en maanden worden de volgende vervolgstappen gezet:  In de periode feb-april 2023 wordt een NPLG-proof plan geschreven voor het doen van een aanvraag voor het Transitiefonds, passend binnen het gebiedsplan Zuidplas en omgeving.  Gesprekken met de grondeigenaren en gebruikers om ervoor te zorgen dat het plan zowel NPLG-proof is als breed draagvlak heeft.

In het restveengebied wordt vanaf begin februari al intensief gesproken met melkveehouders. Akkerbouwers en tuinders in de overige delen van Zuidplas volgen later: het rijk heeft nog onvoldoende specifiek weergegeven welke maatregelen zij moeten gaan treffen.  Het rijk heeft een loket ingericht om vroegtijdig financieringsaanvragen te toetsen en eventuele aanwijzingen te geven hoe de slagingskans kan worden vergroot. Mocht duidelijk worden dat een aanvraag bij het Transitiefonds niet kansrijk is en ook niet kan worden, dan zal ook geen aanvraag worden ingediend. Vanuit Zuidplas zijn we in overleg om met name de toetsingscriteria scherp te krijgen.  Vermoedelijk kunnen vanaf 1 juli aanvragen worden ingediend voor een bijdrage uit het Transitiefonds. Of het indienen van een eerste bouwsteen kansrijk is hangt af van de potentie van de genoemde deelgebieden op het invullen van de NPLG-doelstellingen en het draagvlak onder de grondeigenaren.

pagina 5 van 6

onderwerp

registratienummer

NPLG en uitwerking deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving

Z23.000424

Aanpak Er is heel weinig tijd voor de totstandkoming van het deelgebiedsplan. Dat zet veel druk op het te doorlopen proces. Daarom zal het in te dienen gebiedsplan Zuidplas en omgeving op een hoog abstractieniveau zijn. De eerste bouwsteen onder de paraplu van het gebiedsplan zal alleen verder worden uitgewerkt in een financieringsaanvraag bij het Transitiefonds als er voldoende perspectief is op financiering enerzijds en draagvlak van belanghebbenden anderzijds. Communicatie / participatie De deadline van medio april 2023 vraagt een kortstondig intensief traject met de provincie, de gemeente Gouda, gemeente Waddinxveen en het HHSK. Daarnaast worden gesprekken gevoerd met lokale vertegenwoordigers van LTO(Land- en Tuinbouw Organisatie), grondeigenaren en -gebruikers waaronder met name lokale agrariërs. Met melkveehouders in het restveengebied loopt reeds een intensief participatietraject. De gehele participatie NPLG wordt vastgelegd in een logboek welke aan uw raad zal worden aangeboden bij het deelgebiedsplan Zuidplas en Omgeving. Bijlagen Geen.

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders,

J.F. Weber, Burgemeester

R.C.L. Heijdra gemeentesecretaris

pagina 6 van 6