B 1326 - Infonota Rapport Groene Hart Rekenkamer onderzoek Woonbeleid Z21.002826

*Z21.002826*

Informatienota aan de raad

onderwerp

nummer raadsstuk

rapport Groene Hart Rekenkamer

B 1326

onderzoek Woonbeleid datum 5/10/2021 afzender

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

College van burgemeester en

J. Hordijk

G. Neijenhuijs

registratienummer

Bijlagen

Openbaar

Z21.002826

1

wethouders

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Kernboodschap Het college heeft kennisgenomen van de rapportage van het Groene Hart Rekenkamer onderzoek over het woonbeleid van de gemeente Zuidplas. In deze raadsinformatienota geeft het college haar reactie op de rapportage. Inleiding In opdracht van de gemeenteraad is de Groene Hart Rekenkamercommissie eind 2020 gestart met een onderzoek naar het woonbeleid van de gemeente Zuidplas. Dit onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Stec groep. Tegelijkertijd met Zuidplas is ook het woonbeleid van Gouda, Waddinxveen en Bodegraven-Reeuwijk tegen het licht gehouden. Het college heeft waardering voor de gedegen aanpak en de zorgvuldigheid van het onderzoek, met ruimte voor ‘hoor en wederhoor’. Zoals in de rapportage is terug te lezen zijn vanuit de gemeente verschillende inhoudelijke opmerkingen en aanvullingen geplaatst bij de conceptrapportage. De Rekenkamer heeft die allemaal beoordeeld en ook allemaal overgenomen in de eindrapportage. De rapportage geeft volgens het college in het algemeen goed en gedegen weer hoe het woonbeleid van Zuidplas er momenteel voor staat. In de conclusies en aanbevelingen vinden wij voor een groot deel de bevestiging dat Zuidplas op de goede weg is en stappen zet bij de realisering van het woonbeleid zoals vastgelegd in onze woonvisie. Zijn we er dan? Zeker niet.

De rapportage biedt ons handvatten om waar nodig en mogelijk nieuwe accenten te plaatsen. Daarbij plaatst het college bij een aantal conclusies en aanbevelingen uit de rapportage een aanvullende reactie of kanttekening. Toelichting Hierna volgt een korte reactie bij de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit de rapportage.

pagina 1 van 6

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z21.002826

Conclusies 1. De gemeente Zuidplas richt zich op de grote woningmarktopgaven zoals het (versneld) toevoegen van voldoende nieuwbouw, op de juiste plekken en in de juiste kwaliteiten. Tevens richt de gemeente zich op de opgaven in de bestaande woningvoorraad met het oog op verduurzaming en levensloop-geschiktheid. Hierin heeft de gemeente oog voor verschillende doelgroepen. De gemeente heeft hierbij realistische doelstellingen voor nieuwbouw. De realisatie van en plannen voor nieuwe woningen zijn groter dan de ambitie in de woonvisie. Reactie Wij onderschrijven deze conclusie. Het klopt dat de gemeente Zuidplas verder gaat dan de ambitie in de woonvisie. Vooral de bovenregionale behoefte is lastig te onderbouwen en die is dan ook niet opgenomen in de woonvisie. 2. Realisatie van de kwalitatieve ambities in de woonvisie blijft achter. Hiervoor is in nieuwe plannen wel meer aandacht. 3. Doelstellingen op het gebied van betaalbaarheid en beschikbaarheid zijn gedeeltelijk behaald. Zonder doorstroming zal de druk op de sociale woningvoorraad verder toenemen. Reactie Het beleid van de gemeente is er dan ook op gericht om meer geschikt aanbod te realiseren waardoor huishoudens kunnen doorstromen. Niet alleen in de sociale huur, maar ook in de koopsector. Het sturen op doelstellingen uit de woonvisie is een instrument wat vooral bij nieuwe woningbouwprojecten toe te passen is.

Daarom zit er altijd wat vertraging tussen het vaststellen van de woonvisie en het uitvoering geven aan deze kaders. 4. Doelstellingen op het gebied van duurzaamheid vorderen gestaag, vooral door de inspanning van corporaties. Aandachtspunt is de bestaande particuliere voorraad. We merken op dat duurzaamheidsambities die de gemeente heeft bovenop Rijksambities, tegen de tijd dat nieuwbouwplannen worden gerealiseerd al door wet- en regelgeving zijn ingehaald. Extra duurzaamheidsambities voor het Middengebied zijn mogelijk. 5. De realisatie van doelstellingen op het gebied van zorg en welzijn vordert gestaag. Er zijn aanpassingen nodig in de bestaande woningvoorraad, maar het zicht hierop is beperkt. Zo is onduidelijk welk deel van de woningen zich als nultredenwoning kwalificeert. De gemeente Zuidplas heeft goede afstemming over zorg en welzijn aan de voorkant, maar er is geen integraal inzicht in de resultaten. Reactie Het college herkent dit. Met het oog op een optimale inzet van beschikbare mensen middelen legt zij prioriteit bij de nieuwbouwprogrammering en –realisatie van nultredenwoningen. In de woonvisie is ook aangegeven dat hier relatief eenvoudig de grootste stappen zijn te maken. Daarnaast vindt het college het belangrijk dat er waar mogelijk Short Stay woningen worden gerealiseerd voor bijvoorbeeld beschut wonen.

Dit is ook onderwerp van gesprek met de corporaties over de prestatieafspraken. In organisatorische zin wordt er ingezet op meer samenwerking tussen bijvoorbeeld wonen, zorg en welzijn. Dat moet op termijn verbetering te zien gaan geven in een meer integraal inzicht in de resultaten. pagina 2 van 6

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z21.002826

6. De Rekenkamercommissie constateert dat de twee belangrijkste belemmeringen voor het behalen van doelstelling (i) een tekort aan ambtelijke capaciteit en (ii) een tekort aan financiële middelen om kosten te dragen voor alle opgaven is. Reactie Het huidige college onderschrijft de conclusie dat de financiën en ambtelijke capaciteit voor het beleidsveld Wonen (net als vele andere beleidsvelden) in de groeigemeente Zuidplas onder druk staan en zal deze kwestie voorleggen aan het nieuw te vormen collega na de raadsverkiezingen van 2022. 7. De Rekenkamercommissie concludeert dat het Vestia-dossier en de ontwikkeling van het Middengebied spanning zetten op andere ontwikkelingen. Woningcorporatie Vestia moet haar financiële positie verbeteren door woningverkoop. Een eventuele kopende corporatie zal dan de lasten moeten dragen van achterstallig onderhoud. Verkoop aan particulieren is maatschappelijk echter ook geen aantrekkelijke optie. Discussies over aantallen woningen in het Middengebied hebben gevolgen voor andere ontwikkelingen binnen en buiten de gemeente Zuidplas. Het Masterplan voorziet met 8.000 woningen in een veel grotere dan de lokale behoefte. Meer duidelijkheid over de herkomst en reikwijdte van de behoefte is wenselijk, zodat plannen in andere dorpen en regiogemeenten doorgang kunnen vinden.

Dit geldt zowel voor de bouwproductie op korte termijn als nieuwe plannen op de middellange termijn. Reactie Het college herkent zich niet in het tweede deel van deze conclusie en vindt deze bewering prematuur. De meeste projecten in Zuidplas in en aan de dorpen komen tot een afronding als de geplande woningbouw van het middengebied nog op stoom moet komen. De 8.000 woningen worden opgenomen in de regionale projectenlijst woningbouw Midden-Holland en zijn daarmee onderdeel van de voortdurende regionale afstemming over planning en realisatie. Dit alles onder toezicht van de provincie. 8. Partners ervaren de samenwerking met de gemeente als positief. Het sectorale beleid binnen de gemeente kan echter leiden tot vertraging en belemmert de doeltreffendheid. Met name in oude plannen worden kwalitatieve doelstellingen van de gemeente niet gehaald vanwege de eerder gemaakte afspraken. Ook constateert de rekenkamercommissie dat ontwikkelaars het uitdagend vinden om rekening te houden met al het (veranderende) beleid. 9. De rekenkamercommissie constateert dat er nog onvoldoende zicht en sturing op ingrepen in de bestaande woningvoorraad is. Om de uitdagingen aan te gaan zijn ingrepen in de bestaande woningvoorraad wel noodzakelijk. Bovendien constateert de rekenkamercommissie dat woningmarktopgaven sneller om oplossingen vragen dan het fysiek domein nu kan bieden.

Reactie Het college herkent dit beeld. Met het oog op een optimale inzet van beschikbare mensen middelen wordt nu prioriteit bij de nieuwbouwprogrammering en –realisatie gelegd. Aanbevelingen 1 Ga door met uitvoering van kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen De gemeente richt zich in haar beleid op het toevoegen van grote aantallen woningen en diverse relevante en actuele kwalitatieve thema’s. Ga daar mee door. Het tot uitvoer brengen van woonbeleid pagina 3 van 6

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z21.002826

en woningbouwplannen kost tijd. Dit betekent dat effecten van huidig beleid pas over jaren zichtbaar zal zijn. De verwachting is echter dat woningbehoefteprognoses verder worden opgeschaald. Het doorzetten van vigerend beleid en de huidige planvorming is daarom wezenlijk. Complicerende factor daarbij is dat de provinciale prognose de afgelopen jaren sterk achterbleef bij de daadwerkelijke vraag. Houd rekening met verandering en programmeer adaptief. Reactie Het college onderschrijft deze aanbeveling. Sterker: dit gebeurt al. 2 Stem regionaal af over Vijfde Dorp Stem regionaal af over de impact van het Vijfde Dorp (ook wel Middengebied genoemd) op woningbouwprogramma’s in buurgemeenten, omdat deze ontwikkeling negatieve impact heeft op andere projecten binnen de gemeente Zuidplas en de omgeving. Reactie In de beginfase van de (master)planvorming van het middengebied is er enkele maanden een regionale ambtelijke werkgroep woningbouwprogrammering geweest met alle gemeenten uit Midden-Holland en de provincie. Met als doel afstemmen over doelgroepen, marktsegmenten en gewenste woonmilieus. Het programma van het Vijfde dorp is opgenomen in de Regionale Projectenlijst Woningbouw MiddenHolland 2021 zoals die bij de provincie is aangeleverd voor toetsing. Zie ook de reactie bij conclusie 7. Ook deze is vooraf ambtelijk afgestemd met de regio en de provincie.

De bewering dat de ontwikkeling een negatieve invloed zou hebben op andere projecten delen wij niet. Het enige potentiële woningbouwproject waarvan de verdere planuitwerking opnieuw wordt bestudeerd is Nieuwerkerk-Noord. En dan niet primair vanwege mogelijke afzetproblemen, maar omdat de provincie hier bezwaar tegen heeft vanwege andere motieven (contingentering, Ruimtelijke Ordening). In de regio is er overeenstemming dat het dorpse woonmilieu van het Vijfde dorp vooral complementair is en past in bijvoorbeeld de Regionale Agenda Wonen. Gouda richt zich meer op (hoog)stedelijke woonmilieus en bijvoorbeeld Bodegraven-Reeuwijk voorziet geen afzetproblemen. 3 Maak afspraken met provincie over Vijfde Dorp Maak met de provincie afspraken over het bovenregionale karakter van het Vijfde Dorp, om te voorkomen dat realisatie van het Vijfde Dorp ten koste gaat van de transformatieambities van bijvoorbeeld Gouda. Reactie In samenspraak met de regio wil Zuidplas een dergelijke aanvullende bestuurlijke afspraak met de provincie over het bovenregionaal verklaren van een deel van het woningbouwprogramma van het Vijfde Dorp. Dat deel valt dan buiten de te onderbouwen toekomstige behoefteramingen voor de hele regio. En daarmee hebben de regiogemeenten ook geen ‘last’ van het vijfde dorp.

De provincie wil ook een dergelijke afspraak en beraad zich momenteel hoe die concreet vorm en inhoud kan krijgen. 4 Prioriteer kwalitatieve doelen en borg deze op gemeenteniveau De woningbouw voor doorstroming is en blijft de kern. Dan moet de gemeente prioriteit blijven geven aan meer betaalbare (huur)woningen en levensloop geschikte huisvesting. De rekenkamercommissie beveelt aan om door te gaan met de middenhuurverordening en om in regionaal verband werk te pagina 4 van 6

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z21.002826

maken van een doelgroepenverordening. Op deze twee prioriteiten zou de gemeente ook ambtelijk en financieel in moeten zetten. Voor andere kwalitatieve doelstellingen op het snijvlak van wonen en zorg, duurzaamheid, mobiliteit beveelt de rekenkamercommissie u aan te volstaan met het voldoen aan de wettelijke eisen, omdat de praktijk leert dat eigen, hogere ambities tegen de tijd van realisatie veelal door nationale wet- en regelgeving is ingehaald. Tenslotte zou de gemeente er goed aan doen om de realisatie van beleidsdoelstellingen integraal en over de totale woningmarkt te monitoren. Reactie Woningbouw voor doorstroming is zeker een belangrijke pijler van ons woonbeleid, maar niet de kern. Dat is te eendimensionaal. Goede en geschikte nieuwbouw kan een belangrijke bijdrage leveren om mensen te verleiden om door te stromen, maar mensen kunnen niet worden gedwongen om te verhuizen. De verordening middenhuur gaat ons helpen bij de betaalbaarheid en beschikbaarheid van meer middeldure huurwoningen, waardoor meer mensen kunnen doorstromen of hun eerste woning kunnen krijgen. Daarmee loopt Zuidplas meer in de pas met de gemeenten in de regio. De aanbevolen doelgroepenverordening is al onderwerp van gesprek in de regio, waarbij de toegevoegde waarde van dit aanvullende instrument wordt verkend.

5 Benut kansen die de Omgevingswet biedt voor integrale en gebiedsgerichte werkwijze De Omgevingswet biedt kansen voor een integrale en gebiedsgerichte aanpak, maar dit vraagt wel om een andere mindset en werkwijze van de gemeente. Daar is het belangrijk dat gestopt wordt met het ‘silo-denken’ en er meer gewerkt wordt aan outputgerichte uitvoering van doelstellingen. Reactie De laatste zin vraagt wel enige verduidelijking en het college gaat daarom graag met de opstellers van het rapport het gesprek hierover aan. In zijn algemeenheid stelt het college dat er in toenemende mate integraal en gebiedsgericht wordt gewerkt. Door de omgevingsvisie en het bijbehorende uitvoeringsprogramma Perspectief Ruimtelijke Opgaven (PRO) aan elkaar te koppelen worden maatschappelijke doelstellingen verbonden aan in onze (woningbouw) opgaven. 6 Breng gemeenteraad in positie om integrale afwegingen te kunnen maken. Integraliteit is niet alleen ambtelijk, maar ook bestuurlijk van groot belang. Het helpt om de relatie tussen verschillende beleidsdoelstellingen als samenhangend pakket te presenteren. Alleen als de raad duidelijk en integraal geïnformeerd wordt, en kennisneemt van de consequenties voor andere doelstellingen, kan de raad een afgewogen keuze maken. Uiteraard is het daarbij van belang dat de raad keuzes op hoofdlijnen maakt.

Kernkeuzes voor woonbeleid zorgen voor focus in uitvoering hiervan. Reactie Het college informeert de raad altijd zorgvuldig op de verschillende beleidsvelden die betrekking hebben op het woonbeleid, zodat de raad weloverwogen beslissingen kan nemen. Daarbij heeft de raad vanzelfsprekend ook het recht om zelf extra informatie te vergaren en verduidelijkingsvragen aan het college te stellen. 7 Zet in op snelle bouwproductie en meer ambtelijke uitvoeringscapaciteit De behoefte aan extra woningen is, en blijft waarschijnlijk, groot. Het is daarom van belang om een grote pijplijn aan plannen te hebben. De rekenkamercommissie adviseert om vol in te zetten op de harde woningbouwplannen en op projecten met woningen die doorstroming bevorderen. Ook adviseert pagina 5 van 6

onderwerp

registratienummer

informatienota aan de raad

Z21.002826

de rekenkamercommissie niet te lang te wachten op vertraagde projecten die opstopping veroorzaken. De zachte plannen kunnen vervolgens op basis van massa en kwalitatieve eisen geprioriteerd worden. Dit geeft sturing aan initiatiefnemers en zorgt voor betere plannen aan de voorkant. Daarbij geeft de rekenkamercommissie nadrukkelijk in overweging om extra, liefst vaste, ambtelijke capaciteit beschikbaar te maken. Reactie Zuidplas heeft nu al enkele jaren een van de hoogste woningbouwproducties van Nederland. Het college is van mening dat zij via het PRO al duidelijke keuzes maakt in de voorraad en prioritering van de harde woningbouwplannen. En daarbij gaan we voor kwaliteit en niet alleen productie. Dat daarbij steeds een kwalitatieve en kwantitatieve ambtelijke ondersteuning benodigd is, is evident. Voor deze ondersteuning zal steeds gekeken worden naar de beste oplossing binnen de budgettaire ruimte die de gemeente hiervoor heeft. 8 Maak meer werk van structurele monitoring toekomstbestendigheid voorraad Op dit moment vindt monitoring van de resultaten gefragmenteerd plaats. Hierdoor is niet duidelijk in hoeverre beleidsdoelen gehaald worden en waar bijgestuurd moet worden. Maak meer werk van structurele monitoring van de bestaande woningvoorraad. Reactie Het college herkent deze aanbeveling.

Met het oog op een optimale inzet van beschikbare mensen en middelen legt zij prioriteit bij de programmering, realisatie en verbetering van de monitoring van de nieuwbouw.

Bijlage 1. (Z21.002904) Rapport Groene Hart Rekenkamer Woonbeleid Zuidplas

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zuidplas,

J.F. Weber Burgemeester

R.C.L. Heijdra Gemeentesecretaris

pagina 6 van 6