2025M11 Bijlage 2 praktische Gids Beschermd Stadsgezicht
Tekst van het document
Praktische Gids voor het Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Praktische Gids voor het Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
1
Inhoudsopgave
Veelvoorkomende werkzaamheden ........... 15/88 bij het onderhouden en verbouwen in beschermde stadsgezichten 1. Kozijnwijziging ....................................... 17/30 2. Gevelonderhoud ................................... 31/38 3. Dakkapellen .......................................... 39/46 4. Dakterrassen ......................................... 47/52 5. Zonnepanelen en zonnecollectoren .... 53/62 6. Erfafscheidingen ................................... 63/72 7. Markiezen en zonneschermen ............. 73/78 8. Schilderwerk .......................................... 79/88 Verantwoording .......................................... 89/91 Colofon .......................................................
92
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Introductie .................................................. 5/14
Introductie
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Gefeliciteerd, u woont in een beschermd stadsgezicht!
5
6
Een beschermd stadsgezicht is een gebied met bijzondere kwaliteiten.
Het gaat dan niet om één enkel bijzonder gebouw maar om een heel gebied met gebouwen, straten en groen dat grote historische waarde heeft. Dat willen we als stad graag behouden en beschermen, en dat doen we natuurlijk samen met u, de bewoner. Maar wat betekent dat eigenlijk? Deze gids legt het uit.
Beschermde Stadsgezicht in Rotterdam
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Waarom deze gids?
7
Lijst
Een beschermd stadsgezicht verdient extra aandacht. Als we gebouwen niet goed onderhouden, heeft dat niet alleen effect op de uitstraling van het pand zelf, maar op die van de hele omgeving. U heeft vast weleens een rijtje woningen gezien waarvan er een uit de toon viel doordat die in afwijkende kleuren was geschilderd of slecht was onderhouden. Dit heeft meteen gevolgen voor de uitstraling van het geheel. Voor de gebouwen in beschermde stadsgezichten nemen we de oorspronkelijke details, kleuren en materialen van de gevels als uitgangspunt. Als iedereen die aan zijn woning werkt dit aanhoudt, komen we dichter bij de oorspronkelijke aanblik en kwaliteiten van een gebied en kan het zelfs nog mooier worden. Daarvoor is het belangrijk om meer te weten over het onderhoud en het renoveren van gevels. Deze gids wijst u de weg en geeft praktische tips over acht veelvoorkomende werkzaamheden aan panden in beschermde stadsgezichten.
Rotterdam heeft negen beschermde stadsgezichten: 1. Scheepvaartkwartier 2. Historisch Delfshaven 3. Noordereiland 4. Kralingen Midden 5. Vreewijk 6. Blijdorp/Bergpolder 7. HeemraadssingelMathenesserlaan 8. Singels van het Waterproject 9. Heijplaat
Introductie: Negen Beschermde Stadsgezichten
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 8
Waarom deze gids?
9
BE RG SI NG EL
KR ALINGSE PL AS
NO
6
OR
DS
IN
SPOORSINGEL/ PROVENIERSSINGEL
GE
L
8
CROOSWIJKSE SINGEL BOEZEMSINGEL
8 DA M TER A AL ROT TR CEN
4
WES
A 20
TER S IN GEL
8 7
A1 5
3
1
2
NIEUWE MA AS
9
5
10
ZUIDERPARK
Introductie: Negen Beschermde Stadsgezichten
Kaart
3
1. Scheepvaartkwartier 2. Historisch Delfshaven 3. Noordereiland 4. Kralingen Midden 5. Vreewijk 6. Blijdorp/Bergpolder 7. HeemraadssingelMathenesserlaan 8. S ingels van het Waterproject 9. Heijplaat
A 20
A1
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Waar?
11
Wat?
Wat is een beschermd stadsgezicht? Een beschermd stadsgezicht is een deel van de stad dat van overheidswege wordt beschermd. Doel is het historische karakter van zo’n gebied zoveel mogelijk te behouden of terug te brengen. Zo blijft een mooi en belangrijk gebied bewaard voor de toekomst. De aanwijzing tot beschermd stadsgezicht is een erkenning van de bijzondere historische waarde van een gebied. Niet alle panden in een beschermd stadsgezicht krijgen trouwens automatisch de status van monument. Er zijn wel vaak veel monumenten te vinden. Beschermde stadsgezichten zijn meestal gewilde plekken om te wonen. Ook hebben ze toeristische aantrekkingskracht. Uit onderzoek blijkt dat de vastgoedwaarde van panden in beschermde stadsgezichten hoger ligt dan erbuiten. Investeren in uw pand is dus zeker de moeite waard.
Heb ik een vergunning nodig? Voor verbouwen, opknappen, uitbreiden of slopen heeft u altijd een vergunning nodig. Voor gewoon onderhoud, waarbij het uiterlijk van uw pand niet verandert, heeft u geen vergunning nodig. Zaken als het schilderen van kozijnen in dezelfde kleur of het vervangen van enkele slechte dakpannen zijn vergunningsvrij. Ook inpandige werkzaamheden zijn vergunningsvrij, mits u het casco en de draagconstructie ongemoeid laat.
Wat betekent dat voor mijn pand? Bescherming betekent trouwens niet dat er niets meer mag. Gebouwen in een beschermd stadsgezicht moeten gewoon gebruikt kunnen worden. Bescherming is niet meer of minder dan de afspraak om de uitstraling van een gebied te bewaken.
Voor werkzaamheden aan panden met een monumentenstatus heeft u altijd een vergunning nodig. Op www.rotterdam.nl/monumenten vindt u meer informatie over het aanvragen van een vergunning voor het verbouwen van uw woning. Daar vindt u ook de folder Duurzaam Rotterdams Erfgoed met informatie over het energiezuinig maken van uw woning. Wilt u zeker weten of u wel of geen vergunning nodig heeft? Kijk op www.rotterdam.nl/wonenleven/bouwen en doe de zelftoets.
Introductie: Wat is een Beschermd Stadsgezicht?
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 12
Wat?
13
14
Als Vereniging van Eigenaren kunt u terecht bij VVE-010 voor informatie, advies en ondersteuning bij allerlei praktische zaken. VVE-010 is een zelfstandige stichting met als doel de Rotterdamse VvE’s en appartementseigenaren te ondersteunen met alles wat er bij een VvE komt kijken. Ook voor vragen over het toekomstbestendig maken van uw pand kunt bij daar terecht. Kijk op www.vve010.nl.
Ga voor meer informatie en hulp bij aanvragen:
www.rotterdam.nl/ monumenten
Wat?
Veel voorkomende werkzaamheden bij het onderhouden en verbouwen in Beschermde Stadsgezichten.
Werkzaamheden in Beschermde Stadsgezichten
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Meer informatie?
15
16
1. Kozijnwijziging
Kozijnen zijn belangrijk voor de uitstraling van uw pand. Oorspronkelijke kozijnen, ramen, deuren en puien dienen bij voorkeur behouden te blijven, door ze aan te passen of te repareren. Is repareren niet mogelijk, zorg dan voor een nieuw kozijn dat in uiterlijk gelijk is aan het oorspronkelijke kozijn. Zo blijft de samenhang van het gevelbeeld behouden.
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Waarom?
17
Raamindeling van de kozijnen is gelijk aan het oorspronkelijk ontwerp: — Roedeverdeling behouden. — Glas-in-lood behouden. — Kleur en detaillering volgens het oorspronkelijk ontwerp.
1. Onderraam Ook: schuifraam. 2. Bovenraam Het raam boven een deur of het bovenste raam van een venster. 3. Raam Het gedeelte van het venster waarin het glas is gevat. 4. S tijl Het staande (houten) deel van een kozijn of raam. 5. (Wel)Dorpel Het (onderste) liggende deel van een deurof raam.
18
De regels
6. Raamdorpel ook: waterslag. Stenen of keramische lekdorpel bij de onderdorpel van een buitenkozijn.
7. Wisseldorpel De bovenste dorpel van het onderraam en de onderste van het bovenraam. Als het schuifraam dicht is sluiten de dorpels tegen elkaar en lijkt het één dorpel. 8. Roede Een (glas)roede is één van de houten latten of metalen staven waarin vensterglazen zijn gevat. 9. Glas-in-lood een raamwerk waarin een groot aantal in lood gevatte, vaak gekleurde ruiten is aangebracht.
etaillering en materialen worden D zo gekozen dat veroudering en weersinvloeden geen negatieve gevolgen hebben voor het uiterlijk. Ventilatieroosters zijn niet zichtbaar of zijn architectonisch ingepast in het gevelontwerp.
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Wat?
19
...maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Niet zo...
De nieuw geplaatste kozijnen zijn niet gelijk aan het oorspronkelijke ontwerp:
20
1. Raamindeling is gewijzigd 2. G las-in-lood is verdwenen 3. K leur en detaillering zijn niet volgens oorspronkelijk ontwerp
De kozijnen zijn vervangen conform het oorspronkelijke model. Het gevelbeeld is samenhangend en het bouwblok is weer als eenheid herkenbaar.
21
...maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Niet zo...
22
1. H et ventilatierooster is zichtbaar en past niet in het oorspronkelijke kozijnontwerp.
2. D e nieuwe kunststof kozijnen wijken in detaillering af van het oorspronkelijke ontwerp. 3. Glas-in-lood ontbreekt.
De nieuwe kozijnen zijn in uiterlijk gelijk aan de oorspronkelijke kozijnen. Ventilatieroosters zijn niet zichtbaar ingepast in het gevelontwerp.
23
Kozijnsoorten
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Wat?
24
1. Schuifraamkozijn Het meest voorkomende kozijntype in de beschermde stadsgezichten van Rotterdam. Het bovenraam is meestal voorzien van smalle roeden en/ of kleurig glas-in-lood.
2. Samengesteld (schuif) raamkozijn Bij grotere gevel openingen werden samengestelde schuifraamkozijnen in twee- of driedelingen toegepast.
3. Stalen kozijn Stalen kozijnen hebben een veel slanker uiterlijk, waarbij nauwelijks onderscheid waarneembaar is tussen vast glas en draaiende delen.
4. Naoorlogs kozijn Veel glas, weinig decoratie. Het vaste glas is vaak direct in het kozijn geplaatst.
25
Tips
Isoleren Om warmteverlies tegen te gaan worden ramen vaak geïsoleerd door dubbele beglazing te plaatsen. Investeringen in oplossingen die het warmteverlies tegengaan zoals kieren dichten, luiken en gordijnen sluiten, achterzetbeglazing plaatsen en het glas door dun isolatieglas vervangen, betalen zich veel sneller terug dan het plaatsen van dubbelglas.
Ventileren Bij isoleren hoort ventileren voor een gezond binnenklimaat. Ventilatieroosters of suskasten kunnen bij nieuwe kozijnen onzichtbaar in de bovendorpel worden opgenomen. Nog beter is balansventilatie met warmteterugwinning. Dit kan bij een complete renovatie ingepast worden.
Het isoleren van oude gebouwen is verstandig om uw energierekening naar beneden te brengen, maar ook om uw woning voor te bereiden op een gasloze toekomst zonder CV ketel.
Laat vooraf een ventilatiebalansberekening maken door een bouwfysicus. De keuze voor de wijze van ventileren moet als VvE gemaakt worden om het gevelaanzicht per architectonische eenheid gelijk te houden.
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 26
Tips
27
Tips
Winkelpuien Achter beplating en reclameborden gaan vaak zeer elegante winkelpuien schuil. Meestal zijn deze weggestopt achter betimmering om een verlaagd plafond in de winkel mogelijk te maken. Met een koof, een verhoging van het plafond ter plaatse van de winkelpui, is het mogelijk de bovenlichten weer vrij maken. Zo kan een oude winkelpui weer helemaal tot zijn recht komen.
Reclame Voor het aanbrengen van reclameborden aan de gevel is er de Praktische Reclamegids voor Rotterdam: www.rotterdam.nl/wonen-leven/ reclame/Praktische-Reclamegids-voor-Rotterdam-v2.pdf
Werkzaamheden: 1. Kozijnwijziging
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 28
Tips
29
30
Waarom?
2. Gevelonderhoud
Ga voor meer informatie en hulp bij aanvragen:
www.rotterdam.nl/ monumenten
De historische uitstraling en beleving van het stadsgezicht wordt in hoge mate bepaald door de kwaliteit van de voorgevels. Wanneer die bij renovatie in de oorspronkelijke vorm, materiaal, kleur en detaillering teruggebracht worden, ontstaat (weer) een samenhangend straatbeeld.
Werkzaamheden: 2. Gevelonderhoud
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Meer info?
31
Algemeen — Hoofdindeling, kleur en detaillering conform oorspronkelijk ontwerp. — Keuze voor details en materialen die er onder invloed van veroudering en weersinvloeden goed uit blijven zien. 1. A rchitectonische eenheid Een als één geheel ontworpen pand, blok of bij elkaar horende groep gebouwen.
5. Gevelband Horizontale versiering in de gevel in afwijkend materiaal, bijvoorbeeld natuursteen of stucwerk.
2. Plint Ook: basement, het onderste deel van een gebouw.
6. Rollaag Horizontale rij verticaal geplaatste stenen boven een gevelopening of aan de bovenzijde van een gemetselde wand.
3. Kroonlijst (Meestal) versierde en geprofileerde rand, als bekroning van de bovenzijde van een gevel. 4. Topgevel Een gevel waarvan het bovenste deel min of meer in een punt uitloopt en die zich meestal aan de korte zijde van een gebouw bevindt.
32
De regels
7. Latei Een latei is een draagbalk van natuursteen, beton, hout of staal boven gevelopeningen. 8. Erker Kleine toevoeging van ten hoogste één bouwlaag aan de gevel van een gebouw, meestal uitgevoerd in metselwerk, hout en/of glas.
Werkzaamheden: 2. Gevelonderhoud
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Wat?
33
...maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Werkzaamheden: 2. Gevelonderhoud
Niet zo...
34
Gevelreiniging (1) mag alleen worden toegepast op het niveau van de architectonische eenheid, dus niet een enkel pand in een rij, maar de hele rij.
Door de gevel van de hele rij ineens te reinigen, behoudt het straatbeeld zijn samenhang.
35
Voegen uitkrabben Bij het uithakken of uitslijpen van voegen in het metselwerk, worden de stenen vaak beschadigd. Soms wordt er zelfs een randje afgehaald. Als daarna opnieuw wordt gevoegd, spreidt de mortel zich uit in de bescha digingen, waardoor een grof en plat gevelbeeld ontstaat. Uitkrabben van de voegen tot een diepte van minimaal 2 cm voorkomt dit. Nieuwe voegen moeten in hardheid en kleur overeenkomen met het bestaande voegwerk. Een gesneden voeg heeft de voorkeur.
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 36
Tips
Beide gevels zijn gereinigd en opnieuw gevoegd. De grijze, platvolle voeg (1) links komt niet overeen met het bestaande voegwerk en geeft een slordig
Werkzaamheden: 2. Gevelonderhoud
Niet zo, maar zó!
en plat gevelbeeld. Rechts is een strakke, lichtgekleurde, geknipte voeg (2) aangebracht.
37
38
Gevelreiniging Vakkundige gevelreiniging mag alleen worden toegepast op het niveau van de ‘architectonische eenheid’, dus niet voor een enkel pand in een rij, maar voor de hele rij. Terughoudendheid is geboden bij het reinigen van metselwerk. Verkeerd reinigen kan leiden tot onherstelbare schade. Anti-Graffiti coating Graffiti is storend. Anti-graffiticoating is een geschikt middel ter bescherming. Het kan worden aangebracht op minerale ondergronden, zoals hardsteen, beton, pleisterwerk en metselwerk. Vraag naar een ademende, watergedragen coating, die na het aanbrengen bijna niet zichtbaar is.
Waarom?
3. Dakkapellen
Om de historische uitstraling van de omgeving in stand te houden, dienen oorspronkelijke dakkapellen behouden te blijven, dan wel teruggebracht te worden.
Werkzaamheden: 3. Dakkapellen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Tips
Het vergroten van dakkapellen is alleen mogelijk wanneer dit tegelijk gebeurt met alle andere dakkapellen op de architectonische eenheid.
39
1. Dakvoet De onderkant van het dak. 2. Zijwang De zijkant van een dakkapel, meestal uitgevoerd in zink of koper. 3. Boeiboord Ook: Boeideel: De opstaande kant van een dakgoot. Een geprofileerd boeiboord wordt ook daklijst genoemd. 4. Dakbedekking De afwerking van het dak.
De regels Bij het plaatsen van nieuwe dakkapellen en/ of dakramen gelden de volgende regels: — Vormgeving is afgestemd op de bestaande architectuur en per architectonische eenheid gelijk. — Materiaal, kleur en detaillering zijn per architectonische eenheid gelijk. — Toepassing van hoogwaardige materialen en detaillering, afgestemd op de oorspronkelijke situatie. — In kappen achter topgevels zijn dakkapellen en dakramen mogelijk mits het beeld van de topgevel niet wordt aangetast.
Werkzaamheden: 3. Dakkapellen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Wat?
5. Dakhelling De schuinte van het dak.
40
6. Topgevel Een gevel met een in een punt uitlopend geveldeel, meestal in de vorm van een driehoek.
41
...maar zó!
42
Werkzaamheden: 3. Dakkapellen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
De dakkapel (1) past niet in de historische uitstraling van de omgeving en wijkt af van de oorspronkelijke dakkapellen op de rest van de architectonische eenheid (2).
De oorspronkelijke dakkapel (1) is teruggebracht om de eenheid in het gevelbeeld te herstellen.
43
...maar zó!
Werkzaamheden: 3. Dakkapellen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
De dakkapellen op dit dubbelpand, een zogenaamde architectonische eenheid, zijn niet gelijk.
44
Op het rechter pand is de oorspronkelijke dakkapel teruggebracht om de eenheid in het gevelbeeld te herstellen.
45
46
Zink op de zijkant De zijwangen van de dakkapel worden meestal bekleed met zink, of van een donkergrijze kleurstelling voorzien. Zo vallen ze minder op in het dakoppervlak. Hout voor de dakrand Samengesteld plaatmateriaal is niet geschikt als boeiboord, omdat het materiaal niet door-en-door gekleurd is. Naden worden hierdoor lelijk zichtbaar. Ook andere kunststof materialen vallen af omdat daarvoor hoekprofielen en afdeklijsten nodig zijn die het beeld verstoren. Hout en multiplex zijn uitstekend geschikt als dakrand of boeiboord in een historische omgeving.
Waarom?
4. Dakterrassen
Steeds meer mensen ontdekken hun dak als zonnig alternatief voor een tuin. In een beschermd stadsgezicht is het van belang dat dak terrassen niet zichtbaar zijn vanaf openbaar gebied.
Werkzaamheden: 4. Dakterrassen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Tips
In het bestemmingsplan van sommige wijken staan bindende regels voor dakterrassen. Dit zijn onder meer Blijdorp/Bergpolder, Delfshaven, Kralingen Midden en Heemraadsingel – Mathenesserlaan. Controleer dit met de zelftoets op www.rotterdam.nl/wonen-leven/bouwen.
47
De regels
Wat?
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
3
48
m
ini
m
ini
1
2 aal
xim
ma
m ,30
1
4
m
m
aa
aa
l1
l2
,5
0
m
m
Plaatsing — De balustrade is altijd binnen de gevellijn geplaatst en ligt aan de voorzijde van het gebouw minimaal 1,5 meter terug ten opzichte van de gevel of van de bovenrand van een schuin dakvlak. — De dakopgang is minimaal 2,0 meter teruggeplaatst van de gevel of van de bovenrand van een schuin dakvlak. Maatvoering — Hoogte van de balustrade is maximaal 1,3 meter. Vormgeving en kleur — Vormgeving van de opbouw is ondergeschikt aan het hoofdgebouw. — Balustrade is uitgevoerd als hekwerk. — K leurkeuze is terughoudend en afgestemd op het hoofdgebouw.
1. Balustrade 2. Gevellijn 3. Dakopgang 4. Hoofdgebouw
Werkzaamheden: 4. Dakterrassen
Algemeen Staan in het bestemmingsplan van jouw wijk geen regels voor dakterrassen? Volg dan de onderstaande regels.
49
...maar zó!
Werkzaamheden: 4. Dakterrassen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
De dakopbouw en met name de pergola zijn zichtbaar vanaf openbaar gebied.
50
De dakopbouw, zonder pergola, ligt minimaal 2 meter terug, zodat deze niet meer zichtbaar is vanaf openbaar gebied.
51
52
Dakluik Toegang naar een dakterras kan ook via een dakluik. Dit is kosten besparend en het valt vaak niet op in het straatbeeld. Dat werkt goed in beschermde stadsgezichten.
Waarom?
5. Zonnepanelen en zonne collectoren
Zonnepanelen en zonnecollectoren kunnen het aanzien van de omgeving sterk beïnvloeden. De keuze van de juiste panelen en het patroon waarin ze op het dak worden gelegd kunnen verrommeling —en daarmee waardevermindering— voorkomen.
Werkzaamheden: 5. Zonnepanelen en -collectoren
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Tips
53
mi
m
nim
nim
aa
a inim
lh h
al h
aa
mi
,5
nim
mi
aa
0m
l0
l0 , 25
m
m ini
l aa
0, 5
0m
mi
ni
a ma
l0
, 25
aa
lh
m
mi nim aa l0 ,5 0m
1. De afstand tussen paneel en dakrand is minimaal 50 cm. 2. De afstand tussen paneel en dakkapel is minimaal 25 cm.
54
nim
m
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
mi
3. H oogte van de collector of het paneel
4. D e afstand tot de dakrand is ten minste gelijk aan de hoogte collector of paneel 5. Achterdakvlak 6. Achtergevel
Bij plaatsing op een schuin dak — Plaatsing is alleen mogelijk op het achterdakvlak of op een zijdakvlak dat niet gekeerd is naar het openbare gebied. — De hellingshoek van de collector of het paneel is gelijk aan de hellingshoek van het dakvlak waarop deze worden geplaatst. — Afstand tussen zonnecollector of zonnepaneel en randen dakvlak is minimaal 0,5 meter. — Afstand tot andere objecten op het dak is minimaal 25 cm. — Zonnecollector of zonnepaneel mag maximaal 10 centimeter boven het dakvlak uitsteken. Bij plaatsing op een plat dak — Regelmatige rangschikking. — Afstand tot de randen van het dak ten minste gelijk aan hoogte collector of paneel.
Werkzaamheden: 5. Zonnepanelen en -collectoren
De regels
Wat?
55
De rommelige plaatsing van zonnepanelen op het voordakvlak verstoort het gevelbeeld.
56
Plaatsing op het platte dak, niet zichtbaar vanaf de openbare weg.
Werkzaamheden: 5. Zonnepanelen en -collectoren
...maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
57
Tips
Rustig beeld Kies voor een zo rustig mogelijk beeld. Zonnepanelen met een duidelijk zichtbaar patroon van aluminium rasters, hoekjes of panelen met frame van een afwijkende kleur sluiten zelden fraai aan op de heldere ritmiek van de dakbedekking en vormgeving. Zogenaamde all black panelen met een nagenoeg effen zwart oppervlak en een zwarte lijst zijn een fractie duurder dan de allergoedkoopste panelen, maar ogen een stuk rustiger.
Rangschikking De meeste zonnepanelen meten 1.65 bij 1 meter, maar er zijn ook kleinere panelen op de markt of afwijkende formaten. Er zijn ook dummypanelen verkrijgbaar: platen met hetzelfde uiterlijk, maar zonder energie-functie. Deze dummy’s kan men precies op maat maken, en zo storende onderbrekingen opvullen (bijvoorbeeld bij ontluchtingspijpjes of schuine dakranden). Kies de panelen waarmee u op uw dak een zo fraai mogelijk beeld vormt. Gebruik bij voorkeur de onderste dakhelft, zo laag mogelijk op het dakvlak en plaats de panelen in een rechthoekig, gesloten vlak.
Werkzaamheden: 5. Zonnepanelen en -collectoren
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 58
Tips
59
Tips
Coöperatieve zonnestroom Bij een energiecoöperatie bent u samen met anderen eigenaar van een installatie van zonnepanelen. De panelen liggen niet op uw eigen dak, maar op het dak van een ander, niet-monumentaal pand. Wel komt de opgewekte stroom ten goede aan uw eigen energierekening. Hiervoor bestaat een verlaagd belastingtarief.
Duurzame energiesystemen Zonne-energiesystemen zijn niet de enige milieuvriendelijke of duurzame installaties voor uw pand. In de folder Duurzaam Rotterdams Erfgoed leest u er alles over: www.rotterdam.nl/wonen-leven/ restauratie-herbestemming/Folder_ duurzaam-rotterdams-erfgoed.pdf
Werkzaamheden: 5. Zonnepanelen en -collectoren
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 60
Tips
61
62
Waarom?
6. Erfafscheidingen
Ga voor meer informatie en hulp bij aanvragen:
www.rotterdam.nl/ monumenten
Misschien nog meer dan gevels bepalen erfafscheidingen het straatbeeld, zeker in zijstraten of bij een open verkaveling, waarbij achtertuinen grenzen aan het openbare gebied.
Werkzaamheden: 6. Erfafscheidingen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Meer info?
63
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
h= max 2 m (naar buurerf)
64
h= max 1 m
h= max 2 m
h= max 1 m (naar openbaar gebied) h= max 1 m
1. Voorerf Gedeelte van het erf dat aan de voorkant is gelegen.
5. Voorgevelrooilijn bij een zijgevel gekeerd naar openbaar gebied
2. Zijerf Gedeelte van het erf aan de zijkant, achter de voorgevelrooilijn.
6. Zijgevelrooilijn bij een zijgevel die niet gekeerd is naar openbaar gebied
3. Achtererf Gedeelte van het erf aan de achterkant van de woning
7. Achterpad voor toegang tot achtererf, niet toegankelijk voor gemotoriseerd vervoer.
4. Voorgevelrooilijn Denkbeeldige lijn die strak langs de voorgevel van een bouwwerk loopt.
— In beschermde stadsgezichten worden erfafscheidingen per stedenbouwkundige eenheid op identieke wijze uitgevoerd. — In beschermde stadsgezichten zijn gebouwde erfafscheidingen onderdeel van de architectonische eenheid en worden bij vervanging vormgegeven conform het bestaande of het oorspronkelijk ontwerp.
Werkzaamheden: 6. Erfafscheidingen
De regels
Wat?
65
...maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Werkzaamheden: 6. Erfafscheidingen
Niet zo...
66
Het straatbeeld oogt rommelig door erfafscheidingen in verschillende materialen en afwerkingen.
Een statige heg brengt eenheid en past goed in het historische straatbeeld.
67
...maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Werkzaamheden: 6. Erfafscheidingen
Niet zo...
68
De oorspronkelijke gemetselde tuinmuur is vervangen door een houten schutting, die niet past bij de bestaande architectuur.
De gemetselde tuinmuur hoort bij het gebouw en wordt bij vervanging uitgevoerd conform het oorspronkelijke ontwerp.
69
Tips
Coating of schilderwerk Met een dekkende coating of schilderwerk in een terughoudende kleur hebben erfafscheidingen een langere levensduur en vallen ze minder op in het straatbeeld.
Werk op maat van de smid Systeem (spijlen-)hekken zijn vaak grof van maat en detaillering en de standaard maatvoering komt meestal niet uit. Ook de standaard kleuren passen vaak net niet bij de kleur van het schilderwerk aan de gevels. Een goede smid levert kwaliteit op maat en kan het oorspronkelijke smeedijzeren hekwerk namaken.
Werkzaamheden: 6. Erfafscheidingen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 70
Tips
71
72
Groene heg Overweegt u een groene heg, let dan op of deze wintergroen blijft of niet. Bij het gebruik van een hulpconstructie, zoals betongaas of palen, is het van belang dat de erfscheiding er ook in de herfst en winter goed uitziet.
Waarom?
7. Markiezen en zonneschermen
Een markies is een opvouwbare en een zonnescherm een oprolbare zonwering aan de buitenzijde van de gevel. Het is belangrijk om zonwering te integreren binnen de structuur, maat en schaal van het pand als geheel.
Werkzaamheden: 7. Markiezen en zonneschermen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Tips
73
74
1. Markies 2. Zonnescherm
De regels Plaatsing en maatvoering — Maatvoering staat in verhouding tot de schaal van het pand waaraan de markies of het zonnescherm wordt opgehangen en is afgestemd op de directe omgeving. — Vrije doorloophoogte is minimaal 2,20 meter. — Markiezen en zonweringen zijn vrijhangend en hebben geen extra ondersteuning en zijschermen of –flappen. Vormgeving — Vormgeving is afgestemd op het gevelbeeld en houdt rekening met architectonische bijzonderheden. — Maatvoering is afgestemd op het onderliggende kozijn.
Werkzaamheden: 7. Markiezen en zonneschermen
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Wat?
75
76
Zonwering in verschillende uitvoeringen verstoren de eenheid van het gevelbeeld: 1. Markies (oorspronkelijk) 2. Zonnescherm
Door in het hele blok hetzelfde type zonwering toe te passen, blijft de eenheid bewaard.
Werkzaamheden: 7. Markiezen en zonneschermen
...Maar zó!
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
77
78
Plaatsing Maak zoveel mogelijk gebruik van gevelbanden of -stijlen om de zon- wering op te hangen. Zonweringen in opgetrokken toestand mogen bijvoorbeeld de bovenramen van een pui niet afdekken.
Waarom?
8. Schilderwerk
Type en kleur afstemmen Als uw pand deel uitmaakt van een architectonische eenheid, stem dan met uw buren af welk type zonwering u toepast en in welke kleur. Zo blijft de eenheid in uw blok behouden. Schilderen is noodzakelijk bij het in stand houden van uw pand. Daarnaast is het zeer beeldbepalend. Een afwijkende kleur wit verstoort de samenhang van het gevelbeeld.
Werkzaamheden: 8. Schilderwerk
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Tips
79
Tips
— Schilderwerk altijd conform het oorspronkelijke kleurgebruik. — Per architectonische eenheid dienen dezelfde kleuren te worden toegepast.
Kleurhistorisch onderzoek Waar tegenwoordig veelal crèmewit en donkergroen wordt toegepast, gebruikte men vroeger een natuurlijker kleurenpalet, met zandsteenkleur, lichtbeige, oker, mosgroen, bruin, bentheimer en bronskleur. Een kleurhistorisch onderzoek laat zien welke kleuren uw pand oorspronkelijk had.
Werkzaamheden: 8. Schilderwerk
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 80
De regels
81
...maar zó!
82
Werkzaamheden: 8. Schilderwerk
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
Elementen die dit blok tot een eenheid maken, zoals 1. kroonlijst en 2. metselwerk, zijn in verschillende kleuren geschilderd, waardoor de samenhang van het gevelbeeld verdwijnt.
Door toepassing van dezelfde kleuren is de eenheid van het blok weer herkenbaar.
83
...maar zó!
84
Werkzaamheden: 8. Schilderwerk
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Niet zo...
Het metselwerk (1) en de betonnen elementen (2) van dit blok zijn overgeschilderd, waardoor veel nuance in materiaalkleur verloren is gegaan. De gevel oogt ‘plat’.
Hier is het metselwerk hersteld door het te reinigen en opnieuw te voegen. Het gevelbeeld is rijk en weer conform oorspronkelijk.
85
Tips
Schilderen van natuursteen of beton Het is af te raden om natuursteen of beton te schilderen. Nuances in materiaalkleur gaan altijd verloren bij het schilderen van deze materialen. Een nieuw geschilderd element oogt misschien ‘fris’, maar verliest zijn organische kwaliteit door de nieuwe synthetische verflaag.
Kleurenwaaier Bij het kiezen van kleuren aan de hand van een kleurenwaaier moet je altijd rekening houden met het feit dat een klein monsterkaartje altijd een behoorlijk stuk donkerder oogt dan een groot oppervlak.
Afbranden Bij slecht, loszittend schilderwerk is het raadzaam om het eerst helemaal af te branden. Het hout kan dan goed drogen en geïnspec teerd worden. Daarna kan het nieuwe schilderwerk in oorspronkelijke kleur en glansgraad worden opgezet.
Standgroen De naam standgroen is afgeleid van het gebruikte bindmiddel standolie, een sterk ingedikte en gekookte lijn olie, waardoor de verf lang standhoudt. Standgroen is een kleur die per tijd en gebied sterk kan verschillen en heet ook wel grachtengroen, monumentengroen of rijtuiggroen.
Werkzaamheden: 8. Schilderwerk
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam 86
Tips
87
Verantwoording
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Bronnen
88
Ga voor meer informatie en hulp bij aanvragen:
www.rotterdam.nl/ monumenten
Beschermde Stadsgezicht van Rotterdam
Meer info?
89
90
Welstandsnota Rotterdam Gemeente Rotterdam Vastgesteld door de gemeente- r aad en in werking sinds 11 oktober 2012 www.rotterdam.nl/wonen-leven/ welstandsnota/
Duurzaam Rotterdams Erfgoed Informatie over het energiezuinig maken van woningen in beschermd stadsgezicht. Eigen haard is goud waard, over de economische baten van cultuurhistorisch erfgoed, Tom Bade en Gerben Smid, ISBN 978 90 8942 002 2 Het beste verbeterboek, architectuurherstel als cultureel ambacht, Marloes van Haaren, Marinus Oostenbrink, 2008 ISBN 978 90 6868 463 6 Historische vensters isoleren, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2012 Monumenten.nl Informatie over restauraties, financiële mogelijkheden en wet- en regelgeving over monumenten. www.monumenten.nl Mooi Zon - over de schoonheid van zonnepanelen Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, 2016 www.mooizon.nl Nationaal Restauratiefonds Ondersteunt eigenaren van monumenten met financiering en instandhouding. Brengt gids uit over wonen in een monumentaal pand. www.restauratiefonds.nl
Bronnen Programma van Eisen Beeldkwaliteit op basis van de Koepelnota Welstand Rotterdam in het kader van de revitalisering Nieuwe Binnenweg Rotterdam, dS+V secretariaat Welstand, maart 2009 Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Grote variatie aan publicaties over alles wat met (duurzame) monumentenzorg te maken heeft. www.cultureelerfgoed.nl Rotterdamse energieatlas Een overzicht van de monumentale panden In Rotterdam. Geeft ook informatie over de hoeveelheid zon er op de daken valt en over de mogelijkheden tot het plaatsen van zonnepanelen. rotterdamclimateinitiative.nl Toolkitduurzaamerfgoed.nl Meer informatie over het energiezuinig maken van monumenten en woningen in beschermde stadsgezichten is te vinden bij een aantal gespecialiseerde organisaties. www.toolkitduurzaamerfgoed.nl Vereniging Eigen Huis Helpt je bij het kopen van een huis met praktische informatie, e-books, checklists en diensten. www.eigenhuis.nl
Waaier Stichting ERM Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg heeft een waaier uitgebracht met tips over het energiezuinig maken en verduurzamen van monumenten. Deze is te downloaden of te bestellen via de website van stichting ERM. www.stichtingerm.nl WoonWijzerWinkel Meer weten over mogelijke installaties of deze van dichtbij bekijken, kijk dan op de website van de Woonwijzerwinkel of ga langs in de winkel op Heijplaat. De Woonwijzerwinkel is een regionaal loket voor energieadvies en kan helpen met het opstellen van offertes. www.woonwijzerwinkel.nl
Beschermde Stadsgezicht van Rotterdam
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Bronnen
91
Colofon
Beschermd Stadsgezicht in Rotterdam
Gemeente Rotterdam
92
2018
Concept Joep Klabbers, zoarchitecten ism Mark Mulder, Studio voor Visuele Pop.Cultuur Tekst Catja Edens Fotografie Joep Klabbers, Wikimedia (p 56), Restauratiefonds (p 57)
Disclaimer De regels in deze gids verwijzen naar criteria uit de Welstandsnota Rotterdam. De voorbeelden zijn ontleend aan situaties die in de praktijk voorkomen of zouden kunnen voorkomen. Ze zijn hier uitsluitend bedoeld om de intentie van de regels te verduidelijken.