2025.12.05 GEANONIMISEERD Zo kan jouw gemeente autismevriendelijker worden!
Tekst van het document
kan
jouw gemeente autismevriendelijker worden Zo
Best
gemeenteraadslid,
Bij deze bieden wij jou het pamflet de aankomende
aan
van
de Nederlandse
Vereniging
voor
Autisme
(NVA)
voor
gemeenteraadsverkiezingen.
pamflet, datje samen met deze brief ontvangt, presenteren we vier maatregelen die om nu opgepakt te worden. Deze maatregelen, die op de achterzijde van deze brief kort toegelicht worden, zijn: In het
eruciaal zijn
1
Laagdrempelige ondersteuning
2 Beschikbaarheid 3 Zorg 4
voor
Aandacht
Met
zoals
levensloopbegeleiding,
zonder
(herhaalde) indicaties
pgb goed leerlingenvervoer voor
van
het
suïcidepreventie bij mensen
daarbij overkoepelend
communicatie
door
een
dringend
met
autisme
verzoek tot
heldere
(autismevriendelijke)
gemeenten.
In het
bijgevoegde pamflet staat daarnaast een reeks aan maatregelen die gedurende de komende jaren opgepakt kunnen worden. Belangrijke maatregelen die ervoor zullen zorgen dat mensen met autisme volwaardig kunnen participeren in de samenleving, op alle gebieden zoals onderwijs, werk, wonen en vervoer. hebje heelje leven
Autisme
overgangsmomenten met autisme kunnen
Belangrijk
is dat
heeft invloed op alle levensterreinen. Problemen ontstaan vooral op van baan wisselen, een scheiding), waardoor mensen
en
(van school wisselen, uitvallen. Hun
kwaliteit van leven kan
gemeenten juist op die
momenten
mensen
vervolgens enorm achteruitgaan. met autisme
ondersteunen
en
maatwerk bieden.
Wij hopen
van
datje inspiratie vindt in onze suggesties om jouw gemeente
harte
te maken.
autismevriendelijker
En
dat het leidt tot concrete beleidsvoorstellen
mensen
Mochtje nog vragen hebben kunje contact opnemen met
of advies
van
ons
willen hebben
belangenbehartiger
onze
gemeenteraad
Met
het
welzijn van
Henri
voor
moties
of amendementen,
Mandemaker,
dan
via e-mail
(geanonimiseerd) Hij heeft zelf ruime ervaring in
henri.mandemaker@autisme.nl of via Whats de
om
met autisme te verbeteren.
Tilburg.
van
vriendelijke groet,
Caroline Verkerk Directeur NVA
De
Nederlandse
autisme
(NVA)
laat de
mensen
met
autisme
autismevriendelijke maatschappij;
een
maatschappij
perspectief
horen.
Autisme is
het
naasten
voor
NVA
vanuit
hun
Vereniging SE
De
en
van
optimaal geïntegreerd, geaccepteerd
en
dé organisatie
zoveel
en
hun
stem
naasten
waarin
mogelijk
van
mensen
in Nederland bouwt
mensen
zelfredzaam
met
Nederlandse
die
Vereniging
aan
met
zijn.
een
Autisme
autisme
Weltevreden
4a, 3731 AL De Bilt
voor
Maatregelen om jouw gemeente autismevriendelijker te maken 1 Laagdrempelige ondersteuning zoals levensloopbegeleiding , zonder (herhaalde) indicaties Problemen ontstaan vooral op overgangsmomenten (van school wisselen van baan wisselen een scheiding) waardoor mensen met autisme kunnen uitvallen. Hun kwaliteit van leven kan vervolgens enorm achteruitgaan. Belangrijk is dat gemeenten juist op die momenten mensen met autisme ondersteunen en maatwerk bieden. Laagdrempelige ondersteuning zoals levensloopbegeleiding zonder (herhaalde) indicaties kan hierin voorzien. Zodat autistische inwoners kunnen rekenen op passende hulp en niet langer afhankelijk zijn van versnipperde hulpverlening. ,
,
,
,
,
,
Uit een door het ministerie van VWS gefinancierde pilot van 2019 tot 2024 , uitgevoerd door VAB (Vanuit Autisme
Bekeken) kwam naar voren dat levensloopbegeleiding voor mensen met autisme de best passende zorg is. Toch is die zorg nog vrijwel nergens beschikbaar. De methode Levensloopbegeleiding VAB gaat uit van begeleiding die levensbreed (alle levensgebieden) levensvolgend (intensiever in stressvolle tijden en waakvlamcontact bij rust) en langdurig is. Eigen regie van de cliënt staat hierbij centraal. Zo kiest de cliënt eventueel met hulp zelf de begeleider en de gewenste intensiteit en vorm. Uit de pilot kwam naar voren dat deze vorm van begeleiding een toename aan sociale en arbeidsparticipatie liet zien en een afname van escalaties en crises en daarmee gepaard gaande kosten. Wij pleiten er daarom voor om deze vorm van levensloopbegeleiding in het gemeentelijk zorgaanbod op te nemen. ,
,
2 Beschikbaarheid
,
van
Dit is geen goed idee want ouders van kinderen met autisme zijn vaak al zeer overbelast. Zo erg zelfs dat veel ouders hierdoor serieuze gezondheidsproblemen hebben. Bovendien gaat het halen en brengen ten koste van de aandacht voor hun andere kinderen - aandacht die vaak al zeer schaars is. Voor veel kinderen en jongeren met autisme is vervoer met een touringcar sowieso veel te stressvol. Jongeren met autisme krijgen steeds vaker een fiets aangeboden , al dan niet elektrisch , om zelf naar school te fietsen. Dit ondanks dat veel kinderen en jongeren met autisme kampen met motorische problemen (dyspraxie/dcd) , met mogelijk onveilige situaties tot gevolg. Ook het (te) vroeg stimuleren van het gebruik van het openbaar vervoer is vaak niet in het belang van kinderen met autisme. Dit alles wordt gepresenteerd
als een waardevolle bijdrage aan de zelfredzaamheid en zelfstandigheid van de kinderen/jongeren. In de praktijk leiden dit soort oplossingen meestal tot nog meer stress en gezondheidsproblemen in kwetsbare gezinnen. En tot een grotere kans op schooluitval. Zelfredzaamheid en zelfstandigheid zijn goed maar wel op een moment dat een leerling hier echt aan toe is. Bij kinderen en jongeren met autisme kan dit veel later het geval zijn dan bij leeftijdsgenoten. Naar school gaan is voor veel van hen al zó stressvol dat nieuwe uitdagingen hier niet bijpassen. Het is cruciaal dat medewerkers van de gemeente die beslissen over het leerlingenvervoer gedegen kennis hebben van autisme. Ook is het heel belangrijk dat gemeenten ouders en kinderen niet overvragen en hun behoeften serieus nemen bijvoorbeeld de behoefte aan goede begeleiding in de taxi. ,
,
4 Aandacht voor suïcidepreventie bij mensen met autisme
pgb
Het borgen van de keuzevrijheid van pgb zoals in de wet beschreven staat. Omdat iedere persoon met autisme verschillend is en autisme zich anders uit per persoon , is het belangrijk dat er maatwerk via het pgb kan worden toegepast. De dienstverlening via ZIN is daarvoor vaak niet specifiek genoeg toegespitst op de persoonlijke situatie van
Mensen met autisme hebben een zeven keer hogere kans om suïcide te plegen dan andere mensen. Het is daarom van belang dat gemeente specifiek suïcidepreventiebeleid ontwikkelen voor mensen met autisme.
Eenvoudig en autismevriendelijk taalgebruik
de autistische persoon.
3 Gemeenten moeten zorgen goed leerlingenvervoer
voor
Het vervoer waarvan leerlingen van het (voortgezet) speciaal onderwijs gebruikmaken om van en naar school te reizen , is de verantwoordelijkheid van gemeenten. De trend is in veel gemeenten om deze verantwoordelijkheid steeds meer af te wentelen op ouders. Bijvoorbeeld door van hen te verlangen dat zij zélf het vervoer regelen , of dat zij hun kind elke ochtend afzetten op een ‘opstapplek’ van een touringcar.
Mensen met autisme kunnen taal soms letterlijk nemen en zijn gevoelig voor onzorgvuldige of niet-eenduidige taal. Daarom is helder (autismevriendelijk) taalgebruik van belang. Dat is voor iedereen , ook mensen zonder autisme , prettig. Zo zou de gemeente taalniveau B1 als uitgangspunt moeten nemen voor communicatie met al haar burgers. Niet alleen in geschreven informatie , maar ook
het loket bij gemeentelijke dienstverlening tijdens het ‘keukentafelgesprek’ bij onafhankelijke cliëntondersteuners en medewerkers die indicaties stellen. aan
,
,
,
Pamflet NVA
Maak ruimte voor autisme in jouw gemeente Een inclusieve maatschappij is een prachtig ideaal waar veel mensen achter staan. Een maatschappij waarin iedereen mee kan doen. Waar mensen samenleven zonder vooroordelen of discriminatie. Een ideale maatschappij , waar
ook veel gemeenten naar streven.
Voor mensen met autisme is die inclusieve samenleving helaas vaak nog ver weg. Zij lopen tegen uiteenlopende problemen aan en staan bovenaan allerlei vervelende lijstjes. Zo vormen mensen met autisme een groot deel van de thuiszitters , schoolverlaters , jongeren in de gesloten
jeugdzorg wachtenden bij de ggz werklozen en daklozen. Als het gaat om onbegrepen gedrag depressies en suïcide scoren mensen met autisme helaas ook hoog. Het risico op suïcide is onder mensen met autisme zelfs zeven keer hoger dan bij anderen. Autisten voelen zich door de samenleving vaak niet gehoord en gezien. Voor hen lijkt er soms geen plaats te zijn. Ondanks de vele kwaliteiten die mensen met autisme hebben waar de hele maatschappij van zou kunnen profiteren. ,
,
,
,
Autisme heb je heel je leven en heeft invloed op alle levensterreinen. Problemen ontstaan vaak vooral op overgangsmomenten (van school wisselen , van baan wisselen , een scheiding) , waardoor mensen met autisme kunnen uitvallen. Hun kwaliteit van leven kan vervolgens enorm achteruitgaan. Belangrijk is dat gemeenten juist op die momenten mensen met autisme ondersteunen en
Vanuit het VN-Verdrag Handicap zijn gemeenten verplicht om in hun beleidsplannen aan te geven hoe zij de inclusie van mensen met een beperking willen bevorderen en hoe zij hen betrekken bij de beleidsvorming. Ook zijn gemeenten vanuit het verdrag verplicht om een Lokale Inclusie Agenda op te stellen. Zodat mensen met een beperking volwaardig kunnen participeren in de
samenleving
,
op
alle gebieden zoals onderwijs werk ,
,
wonen en vervoer.
De NVA denkt graag met gemeenten mee en stelt hieronder een aantal concrete maatregelen voor op allerlei beleidsterreinen. Zo wordt ook jouw gemeente autismevriendelijker!
De Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) laat de stem van mensen met autisme en hun naasten horen. De NVA is dé
organisatie in Nederland die vanuit het perspectief van mensen met autisme en hun naasten bouwt aan een autismevriendelijke maatschappij; een maatschappij waarin mensen met autisme optimaal geïntegreerd , geaccepteerd en zoveel mogelijk zelfredzaam zijn.
maatwerk bieden. Weltevreden 4a , 3731 AL De Bilt
Concrete maatregelen om jouw gemeente autismevriendel� ker te maken
Toegankelijkheid Eenduidig (autismevriendelijk) taalgebruik Mensen met autisme kunnen taal soms letterlij k nemen en zij n gevoelig voor onzorgvuldige of niet-eenduidige taal. Daarom is helder (autismevriendelij k) taalgebruik van belang en voor iedereen (ook zonder autisme) prettig. Zo zou de gemeente taalniveau B1 als uitgangspunt moeten nemen voor communicatie met al haar burgers. Niet alleen in geschreven informatie maar ook aan het loket bij gemeentelij ke dienstverlening tij dens het ‘keukentafelgesprek’ bij onafhankelij ke cliëntondersteuners en medewerkers die indicaties stellen. ,
,
,
,
Eén loket voor ondersteuningsvragen Het zou goed zij n als mensen met autisme terecht zouden kunnen bij één loket voor hun ondersteuningsvragen. Hierdoor is het helder waar ze met hun vragen moeten aankloppen en houden ze het overzicht. Autismevriendelijke fysieke omgeving van schoolgebouwen Veel kinderen met autisme hebben baat bij een prikkelarme omgeving met een duidelij ke structuur en voorspelbaarheid. Op scholen kunnen akoestische demping en rustige kleuren al veel schelen. Kinderen hebben soms ook behoefte aan rust als ze overprikkeld zij n. Stilteruimtes kunnen dan een simpele maar effectieve oplossing vormen.
Inclusiviteit Ervaringskennis vanuit autisme Betrek actief ervaringsdeskundigen met autisme bij het maken van gemeentelij k beleid. Monitor vervolgens of het beleid voldoende aansluit bij de inwoners met autisme.
Verkiezingen Mensen met autisme op de kieslijst Als mensen - die onderdeel uitmaken van een minderheid - politiek actief zij n in gemeenten worden gemeenteraden vanzelf inclusiever. Er wordt dan ‘automatisch’ meer rekening gehouden met toegankelij kheid en inclusiviteit. Politieke partij en zouden daarom ook mensen met autisme moeten meenemen op hun kieslij st. ,
NVA Gemeenteraadsverkiezingen | Jouw gemeente autismevriendelijker
Zorg Laagdrempelige ondersteuning zoals levensloopbegeleiding , zonder (herhaalde) indicaties Problemen ontstaan vooral op overgangsmomenten (van school wisselen van baan wisselen een scheiding) waardoor mensen met autisme kunnen uitvallen. Hun kwaliteit van leven kan vervolgens enorm achteruitgaan. Belangrijk is dat gemeenten juist op die momenten mensen met autisme ondersteunen en maatwerk bieden. Laagdrempelige ondersteuning zoals levensloopbegeleiding zonder (herhaalde) indicaties kan hierin voorzien. Zodat autistische inwoners kunnen rekenen op passende hulp en niet langer afhankelijk zijn van versnipperde hulpverlening. ,
,
,
,
Wonen
,
Aandacht voor autisme en verstandelijke beperking Mensen met autisme en een verstandelijke beperking vallen vaak tussen wal en schip. Zij hebben andere behoeften dan mensen met autisme en een gemiddelde of hoge intelligentie. En ook dan mensen met alleen een verstandelijke beperking. Vergeet deze groep niet bij het maken van beleid en pas maatwerk toe.
Woonbehoefte autistische mensen Gemeenten moeten de woonbehoefte van
aandachtsgroepen (waaronder ook die van mensen met autisme) in kaart brengen en in die behoefte voorzien. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan prikkelarme woningen in een groene omgeving. In Tilburg zijn dat soort woningen al gerealiseerd voor mensen met autisme. Begeleid
wonen
jongeren met autisme
Creëer meer mogelijkheden voor begeleid wonen voor jongeren met autisme. Zelfstandig wonen is voor deze jongeren soms nog een stap te ver. Begeleid wonen is dan een goede tussenstap , waarbij ze ervaring opdoen met vaardigheden die nodig zijn om zelfstandig te wonen.
Urgentieverlening Verleen urgentie als een inwoner met autisme aangeeft dat hij of zij ernstig lijdt onder de prikkels in de huidige woonomgeving.
Keuzevrijheid van pgb Het borgen van de keuzevrijheid van pgb zoals in de wet beschreven staat. Omdat iedere persoon met autisme verschillend is en het autisme zich anders uit per persoon is het belangrijk dat er maatwerk via de pgb kan worden toegepast. De dienstverlening via ZIN is vaak niet specifiek genoeg toegespitst op de persoonlijke situatie van de autistische persoon. ,
Voldoende mogelijkheden voor logeeropvang vanuit de Jeugdwet Om ouders of vaste verzorgers te ontlasten is het van belang dat er voldoende aanbod is aan logeeropvang vanuit de Jeugdwet. Zo kunnen kinderen met autisme gedurende een paar dagen tijdens vakantie of een weekend elders verblijven. Bijvoorbeeld in gespecialiseerde logeerhuizen zorgboerderijen of gastgezinnen. ,
,
,
NVA Gemeenteraadsverkiezingen | Jouw gemeente autismevriendelijker
Bestaanszekerheid en werk Voorlichting aan werkgevers/ambtenaren over vooroordelen rondom autisme Mensen met autisme hebben kwaliteiten die werkgevers goed kunnen gebruiken. Zo zijn ze vaak betrouwbaar en loyaal en werken ze vaak hard. Om autistische mensen ook goed te laten functioneren op de werkvloer zijn vaak maar kleine aanpassingen nodig. Zodat rekening wordt gehouden met de mogelijke prikkelgevoeligheid en de belastbaarheid van mensen met autisme. Voorlichting aan werkgevers en ambtenaren zou dit onder de aandacht kunnen brengen. Eventuele vooroordelen moeten worden bestreden. ,
Begeleiding van mensen met autisme indien nodig Om te voorkomen dat mensen met autisme problemen ervaren tijdens belangrijke overgangsmomenten op het werk zouden ze naast levensloopbegeleiding ook gebruik moeten kunnen maken van een jobcoach. ,
Jeugdzorg Individuele begeleiding en maatwerk Voor jongeren met autisme kan individuele begeleiding effectiever zijn vanwege bijvoorbeeld hun prikkelgevoeligheid. Omdat autisme zich bij ieder mens anders kan uiten is maatwerk altijd van belang. ,
,
Meer tijd en aandacht voor mensen met autisme die zijn uitgevallen Voor mensen met autisme die zijn uitgevallen op de werkvloer is het soms lastig om zelfstandig de draad weer op te pakken. Met tijd en aandacht en samen stap voor stap toewerken naar herintreding zijn ze vaak wel weer in staat om actief te worden. ,
,
Aandacht voor schoolverlaters van het voortgezet speciaal onderwijs met het uitstroomprofiel ‘arbeid’ Leerlingen met autisme met een uitstroomprofiel ‘arbeid’ hebben extra begeleiding en training nodig in de vaardigheden die nodig zijn in een werkomgeving. Het zou goed zijn als zij tijdens en na hun schooltijd begeleid worden in de zoektocht naar een baan om hun kansen ,
te vergroten.
Stop met ABA Het Nederlands Autisme Register (NAR) heeft een onderzoeksrapport over ABA (Applied Behavior Analysis) opgesteld in opdracht van het ministerie van VWS. Het risico op negatieve effecten van ABA , zeker op de langere termijn , is niet langer te negeren. ABA mag daarom op geen enkele wijze worden opgedrongen of verplicht ,
zoals nu soms gedaan wordt door scholen jeugdzorg of gemeenten. Verplichting zou verboden moeten worden. Als behandeling voor kinderen en jongeren met autisme is ABA af te raden. Zorg voor kinderen met autisme mag geen risico geven op trauma en schade op latere leeftijd. Veel ouders van kinderen met autisme en een (ernstige) verstandelijke beperking geven aan dat er voor deze doelgroep nauwelijks alternatieven zijn. Zij moeten écht iets te kiezen hebben. ,
NVA Gemeenteraadsverkiezingen | Jouw gemeente autismevriendelijker
Onderwijs Voorkom schooluitval door meer aandacht , maatwerk en flexibiliteit Uit ervaringsverhalen van jongeren met autisme blijkt steeds weer dat uitval voorkomen kan worden. Scholen moeten dan wel bereid zijn om de behoefte van jongeren met autisme centraal te stellen. Dat kan al door meer aandacht te geven een flexibele opstelling en het nodige maatwerk. ,
Jongeren al in het laatste jaar van mbo/hbo begeleiden op weg naar werk Voor jongeren met autisme is het goed als zij in het laatste jaar van het mbo of hbo begeleid worden op weg naar werk. Uit diverse initiatieven zoals Career Jumpstart waarbij dit wordt toegepast blijkt dat jongeren met autisme daarna gemakkelijker aan het werk komen. Het werk dat ze doen sluit ook beter aan op het niveau van hun opleiding. ,
,
,
Wachtlijsten voor speciaal onderwijs terugdringen Uit een peiling van het ministerie van Onderwijs blijkt dat één op de vijf scholen in het gespecialiseerd onderwijs een wachtlijst heeft. Bijna de helft van de leerlingen op een wachtlijst moet zes maanden of langer wachten. Hierdoor komen deze leerlingen thuis te zitten wat veel stress oplevert en waar ook hun sociale contacten onder lijden. Ook levert dit onnodige vertraging op in hun schoolloopbaan. ,
Gemeenten moeten zorgen voor
goed leerlingenvervoer
De verantwoordelijkheid voor het vervoer van en naar
school wordt steeds vaker afgewenteld op de toch al overbelaste ouders of op de kinderen zelf. De rit in een volle touringcar is stressvol. En een (elektrische) fiets voor de kinderen is niet altijd een oplossing. Door bijkomende motorische problemen is zelfstandig door het verkeer fietsen niet altijd mogelijk of veilig. ,
NVA Gemeenteraadsverkiezingen | Jouw gemeente autismevriendelijker
Sport & vrije tijd Kennis over autisme bevorderen bij sportclubs Mensen met autisme ervaren vaker stress. Sporten werkt goed om stress te verminderen. Samen sporten kan sociaal contact bevorderen. Om meer mensen met autisme te laten genieten van sport is meer kennis nodig over autisme bij sportclubs. Zodat clubs rekening kunnen houden met specifi eke behoeften van mensen met autisme en sporten aantrekkelij ker wordt. ,
Voldoende toegankelijke vrijetijdsmogelijkheden voor kinderen en jongeren met autisme Er zij n niet genoeg toegankelij ke vrij etij dsmogelij kheden voor kinderen en jongeren met autisme. Het is belangrij k dat er voor hen ook voldoende prikkelarme activiteiten zij n. Denk dan aan een prikkelarme bioscoopvoorstelling of prikkelarme uurtjes bij musea en andere instellingen.
Participatie & suïcidepreventie Oog voor isolatie/eenzaamheid ouderen
Maatschappelijke ondersteuning
met autisme – gespreksgroepen Ouderen met autisme kunnen door gebrek aan sociale contacten vereenzamen en in een sociaal isolement raken. Voor deze ouderen kan het fij n zij n om aan gespreksgroepen met andere ouderen met autisme deel te nemen. Zo blij ven zij sociale contacten opdoen en ervaren erkenning en herkenning die zij vaak niet in hun omgeving vinden.
Beschikbaarheid en betaalbaarheid hulp in de huishouding Voor mensen met autisme kan het lastig zij n om overzicht te houden op dagelij kse huishoudelij ke taken en kan de uitvoering daarvan te belastend zij n. Voor hen is het daarom belangrij k dat hulp in de huishouding beschikbaar en betaalbaar is.
Aandacht voor suïcidepreventie bij mensen met autisme Mensen met autisme hebben een zeven keer hogere kans om suïcide te plegen dan andere mensen. Het is daarom van belang dat gemeenten in het suïcidepreventiebeleid specifi ek beleid voor mensen met autisme ontwikkelen en opnemen.
,
Voor vragen of opmerkingen over dit pamfl et kun je mailen met Henri Mandemaker , belangenbehartiger NVA , via henri.mandemaker @autisme.nl NVA Gemeenteraadsverkiezingen | Jouw gemeente autismevriendelijker
Toelichting grondslagen In dit document kunt u secties vinden die onleesbaar zijn gemaakt. Deze informatie is achterwege gelaten op basis van de Wet open overheid (Woo). De letter die hierbij is vermeld correspondeert met de bijbehorende grondslag in onderstaand overzicht.
J Art. 5.1 lid 2 sub e Het belang van de openbaarmaking van deze informatie weegt niet op tegen het belang van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen