Raadsvoorstel - Wet inburgering 2022

Raadsvoorstel Onderwerp Zaakid

Raadsvoorstel Wet inburgering 2022 0637704573

Versie Auteur

Kremer, E.M. 079 – 346.80.44 e.m.kremer@zoetermeer.nl

Gemeentesecretaris

Huykman, B.J.D.

Directeur

Eijkelberg, E

Portefeuillehouder

Wethouder Ter Laak

Medeverantwoordelijke(n)

Uiterste behandeldatum (+ reden) Programma(s) Eerdere besluitvorming Samenvatting

De uiterste behandeldatum staat op 12 juli 2021, in verband met het publiceren van de aanbesteding. Programma 1 Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie. Vanaf 1 januari 2022 gaat een nieuwe Wet inburgering van kracht. Het huidige inburgeringsstelsel gaat met de nieuwe wet volledig op de schop. De regie komt bij de gemeente en de inburgering start op de dag dat de gemeente weet wie als inburgeraar naar Zoetermeer komt. De mensen die onder de inburgeringsplicht vallen zijn enerzijds vergunninghouders, mensen die op grond van asiel een verblijfsrecht hebben. Anderzijds zijn er gezinsmigranten, mensen die van buiten de EU naar Nederland komen om te trouwen of samen gaan wonen met een partner die al in Nederland woont. De instroom van inburgeringsplichtigen is variabel, afhankelijk van de taakstelling en het aantal gezinsmigranten.

Bijlagen

Bij het nieuwe stelsel bestaat inburgering uit een persoonlijk traject waar wonen, werken, leren en financiën onderdeel van zijn. Het hoofddoel is om inburgeringsplichtigen snel en volwaardig mee te laten doen aan de Nederlandse maatschappij. Om zowel bij een hoge instroom als een lage instroom te kunnen voldoen aan de verplichtingen van de nieuwe Wet inburgering is een flexibel systeem waarin snel op- en afgeschaald kan worden noodzakelijk. 1. Beleidsnotitie Wet inburgering 2022 2. Raadsmemo begeleiding inburgeringsplichtigen 2021 3. Begroting Wet inburgering 2022

Raadsbesluit (0637704573) Raadsvoorstel Wet inburgering 2022 De raad van de gemeente Zoetermeer; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 8 juni 2021 Besluit: 1. De notitie ‘Wet inburgering 2022’ vast te stellen met de volgende uitgangspunten voor het beleid en de uitvoering: a. Iedere inburgeraar start zo vroeg mogelijk met het inburgeringstraject; b. Alle stappen passen binnen de kaders van het geoormerkte budget voor de inburgering én leiden zo snel mogelijk tot volwaardige deelname aan de maatschappij. c. Maatwerk en integraliteit staan centraal; d. Financieel ontzorgen en toerusten vanaf de start om schulden te voorkomen; e. Voorzien in passende leerroutes; f. Maatschappelijke begeleiding afgestemd op de persoon. g. Voor de uitvoeringskosten van de Wet inburgering een exploitatiebudget beschikbaar te stellen op programma 1 (€ 401.964 voor 2022 en structureel ingaande 2023 € 433.934) en op Overhead (€ 120.041 en structureel ingaande 2023 € 129.912) en deze bedragen te dekken op OAD door aanwending van de via de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds beschikbaar gestelde middelen. 2. De bij dit raadsvoorstel behorende begrotingswijziging vast te stellen; 3. De volgende uitgangspunten voor samenwerking vast te stellen: a. Regie inburgering ligt bij de gemeente; b.

Voor het aanbieden van financiële en maatschappelijke ondersteuning wordt gebruik gemaakt van de samenwerkingspartners in de stad; c. Voor het aanbieden van de leerroute B1 wordt een regionale samenwerking gerealiseerd met Lansingerland en Pijnacker-Nootdorp; d. Begeleiding naar werk wordt geboden door de Binnenbaan voor iedere inburgeraar met een uitkering; e. Het doel van elke samenwerkingsvorm is maximale zelfredzaamheid en optimale participatie van de inburgeraar. Over onderdeel 2 van dit besluit geen referendum mogelijk te maken, omdat het een begrotingswijziging betreft. Dit besluit treedt in werking twee weken na de bekendmaking daarvan. Tenzij over de overige onderdelen van dit besluit een inleidend verzoek tot het houden van een referendum wordt gedaan. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad op 12 juli 2021 de griffier,

de voorzitter,

drs. R. Blokland MCM

drs. M.J. Bezuijen

datum print: vrijdag 25 juni 2021

2

Toelichting Probleemstelling en kader Inleiding Met ingang van 1 januari 2022 wordt een nieuwe inburgeringswet ingevoerd. Met de invoering van de wet komt de regie over het inburgeringstraject bij de gemeente. Beoogd effect Het doel van de wetswijziging is een traject waarbij preventieve begeleiding, maatwerktrajecten en scholing problemen op termijn voorkomen. Door vanaf de eerste dag een inburgeringsplichtige actief te ondersteunen, zal hij of zij zo snel als mogelijk volledig kunnen participeren in de Nederlandse maatschappij. Met de gemeente in de regiefunctie is het mogelijk om de begeleiding te bieden die nodig is voor een succesvol inburgeringstraject. Voorstel/ risico’s Argumenten 1.a Iedere inburgeraar start zo vroeg mogelijk met het inburgeringstraject Op het moment dat een vergunninghouder aan de gemeente wordt gekoppeld, wordt een afspraak gemaakt over de vervolgstappen bij de gemeente. De verwachtingen, mogelijkheden en verplichtingen worden toegelicht en vastgesteld in een brede intake. Een leerbaarheidstoets wordt afgenomen. Ook andere stappen in het inburgeringstraject worden zo vroeg mogelijk aangeboden. Door het tijdig verstrekken van informatie en ondersteuning, kan iemand zo snel mogelijk participeren.

1.b Alle stappen passen binnen de kaders van het geoormerkte budget voor de inburgering én leiden zo snel mogelijk tot volwaardige deelname aan de maatschappij Voor de Wet inburgering 2022 moet de gemeente nieuwe diensten inkopen om de trajecten aan te kunnen bieden. Voor alle diensten die worden ingezet, maar ook de stappen die daarna mogelijk nog volgen, zijn twee uitgangspunten bepalend. Het moet passen binnen het geoormerkte budget voor de inburgering én het moet leiden tot zo snel mogelijk volwaardig participeren in de maatschappij. 1.c Maatwerk en integraliteit staan centraal Na afronding van de intake wordt een Plan Inburgering en Participatie (PIP) opgesteld, dit moet wettelijk binnen tien weken. Een integraal beeld over het verhaal, niveau en verwachtingen van de vergunninghouder, maar ook de verplichtingen, de inburgerroute en de evaluatiemomenten worden vastgelegd. Ook met de gezinsmigranten die in de gemeente komen wonen wordt een PIP opgesteld. Waar nodig bieden we maatwerk. Niet vanuit ‘u vraagt, wij draaien’ maar vanuit een rechtvaardige afweging van belangen en behoeften, met het oog op zelfredzaamheid. In lijn met de transformatie in het sociaal domein gaat het daarbij telkens over het voeren van gesprekken over ‘doen wat nodig en wat goed is’, juist omdat mensen verschillen.

1.d Financieel ontzorgen en toerusten vanaf de start om schulden te voorkomen De vaste lasten zoals huur, gas en licht en de zorgverzekering worden voor vergunninghouders de eerste zes maanden doorbetaald van hun uitkering. Deze periode van ontzorgen is vastgelegd in de nieuwe Wet inburgering en geldt voor iedereen die een beroep doet op een uitkering. Het is aan de gemeente hoe deze periode ingevuld wordt. In Zoetermeer wordt in deze zes maanden een training aangeboden gericht op de financiële zelfredzaamheid. Deze preventieve ondersteuning is gericht op het voorkomen van schulden. Na zes maanden wordt gekeken of mensen financieel zelfredzaam zijn. Mocht dit niet zo zijn, dan wordt extra ondersteuning ingezet zoals budgetbeheer of overgegaan naar een bewindvoerder. Blijkt

datum print: vrijdag 25 juni 2021

3

binnen de periode van zes maanden dat ontzorgen niet langer nodig is, dan zullen hier persoonlijke afspraken over gemaakt worden. 1.e Voorzien in passende leerroutes De leerbaarheidstoets die wordt afgenomen tijdens de brede intake zal een goed beeld geven van de mogelijkheden van de vergunninghouder. De leerroute zal passen bij het (leer)niveau van de inburgeringsplichtige. Waar mogelijk zal de gemeente in zetten op een schakeltraject naar regulier onderwijs, zoals MBO, HBO of WO. Ook worden duale trajecten in Zoetermeer aangeboden, waarbij een combinatie van taal en werk centraal staat. 1.f Maatschappelijke begeleiding afgestemd op de persoon Niet elke inburgeringsplichtige heeft dezelfde maatschappelijke begeleiding nodig. Zowel de duur als de vorm van ondersteuning wordt individueel afgestemd. Door aan de start van de integratie voldoende begeleiding te bieden, worden problemen en kosten op termijn voorkomen. 1.g Beschikbaar stellen van de budgetten De genoemde budgetten zijn gekoppeld aan de verwachte uitvoeringskosten voor de nieuwe Wet inburgering. Nadere toelichting is opgenomen in de financiële paragraaf. 2.1 Financiën vaststellen uitvoering inburgering In de financiële paragraaf is een toelichting opgenomen over de onderbouwing van het budget voor de inburgering 2022 en verder. Deze informatie is de basis van de toegevoegde begrotingswijziging.

3.a Regie inburgering ligt bij de gemeente Voor de uitvoering van de taken van de inburgering zijn meerdere externe partijen en afdelingen van de gemeente nodig. De regie over het traject eist afstemming en samenspraak, dit zal de regisseur inburgering van de gemeente coördineren. Ook de handhaving van de termijnen en budgetten valt onder de regiefunctie van de gemeente. 3.b

Voor het aanbieden van financiële en maatschappelijke ondersteuning wordt gebruik gemaakt van de samenwerkingspartners in de stad Binnen Zoetermeer zijn diverse partijen actief met budgettrainingen en maatschappelijke initiatieven. De kennis en ervaring van deze partijen is waardevol en biedt de ruimte om voor de inburgeringsplichtigen een passend traject te vinden. 3.c

Voor het aanbieden van de leerroute B1 wordt een regionale samenwerking gerealiseerd met Lansingerland en Pijnacker-Nootdorp De instroom van inburgeringsplichtigen is wisselend, door met een aantal gemeenten samen in te kopen, is er voldoende volume voor taalpartners om een aanbod te kunnen doen op de B1 route. De ligging van de gemeenten ten opzichte van Zoetermeer zorgt voor beperkte en acceptabele reistijden als er gezamenlijke trajecten worden ingekocht. 3.d

Begeleiding naar werk wordt geboden door de Binnenbaan voor iedere inburgeraar met een uitkering De Binnenbaan is de expert in begeleiding naar de arbeidsmarkt. Voor inburgeringsplichtigen die een beroep doen op een uitkering is begeleiding van de Binnenbaan verplicht. Ook zal de Binnenbaan de training aanbieden gericht op arbeidsmarktparticipatie, die mensen aan het begin van hun inburgeringstraject krijgen. Deze training voldoet aan de eisen van de Module Arbeidsmarkt en Participatie, de MAP.

datum print: vrijdag 25 juni 2021

4

3.e

Het doel van elke samenwerking is maximale zelfredzaamheid en optimale participatie van de inburgeraar Begeleiding en ondersteuning zijn gericht op het verkrijgen van kennis en vaardigheden die bijdragen aan de autonomie van een inburgeraar. Het doel is immers om iemand zo snel mogelijk volwaardig mee te laten doen in de Nederlandse maatschappij. Kanttekeningen 1. De lagere wetgeving is nog niet bekend De Wet inburgering is in grote lijnen opgesteld. De invulling van de lagere wet- en regelgeving is nog niet bekend en gebeurt stapsgewijs. Door de kaders neer te zetten hoe Zoetermeer de inburgering wil vormgeven, wordt voorkomen dat de implementatie van de wet te laat start. Een gedetailleerde invulling van de kaders zal pas volgen na bekendmaking van de lagere wet- en regelgeving. 2. Er is geen overgangsrecht voor de huidige inburgeringsplichtigen De mensen die onder het huidige inburgeringsstelsel vallen, kunnen geen beroep doen op de nieuwe wet inburgering. De meeste inburgeraars ronden nu hun traject af op A1/A2 niveau, de laagste taalniveaus, zodat zij zeker weten dat zij hun examen halen. Dit is te laag om te participeren in de Nederlandse maatschappij. Ook halen mensen hun examen door aan een inspanningsverplichting te voldoen, namelijk het volgen van 600 lesuren. Deze mensen spreken geen of nauwelijks Nederlands.

Deze groep wordt op dit moment in kaart gebracht bij de gemeente en per persoon wordt gekeken wat nodig is om te kunnen participeren. Als duidelijk is wat de ontwikkelingspunten zijn om alsnog te kunnen inburgeren bij deze groep, zal passende ondersteuning worden gezocht. Hierbij kan gedacht worden aan extra taallessen of deelname aan participatietrajecten voor het leren van taal in de praktijk. Ook de financiële zelfredzaamheid wordt besproken en indien nodig wordt ondersteuning geboden. Voor verdere toelichting op deze acties is de memo “begeleiding inburgeringsplichtigen 2021” toegevoegd als bijlage. 3. Decentralisatie De decentralisatie van de inburgering heeft gevolgen voor de gemeente. Eerdere ervaringen met gedecentraliseerde overheidstaken hebben aangetoond dat een goede voorbereiding en helder inzicht in mogelijkheden en kosten noodzakelijk zijn voor een goede uitvoering van de taken. Door de decentralisatie van de inburgering komt er een nieuwe taak bij voor de gemeente. De risico’s van deze decentralisatie zijn door het VNG beoordeeld en berekend en zij hebben gezorgd voor een dekkend budget, ook bij een hogere instroom van inburgeringsplichtigen. 4. De planning voor de aanbesteding De voorbereiding van de aanbesteding voor de B1-route is al gestart, samen met de gemeenten Lansingerland en Pijnacker-Nootdorp.

Dit raadsvoorstel is niet eerder ingediend, omdat er nog onduidelijkheden waren over de financiën die het rijk beschikbaar zou stellen voor de inburgering. Deze bedragen zijn in mei 2021 kenbaar gemaakt. Het publiceren van de aanbesteding zal niet gebeuren voordat de raad dit voorstel heeft kunnen behandelen. Aangezien dit stuk op 12 juli 2021 geagendeerd staat, zal er bij akkoord op 13 juli 2021 worden gepubliceerd. De aanbesteding richt zich op taalpartners die een traject kunnen aanbieden waarbij ruimte is voor zowel intensieve trajecten, waarbij men in een korte periode aan de inburgeringsverplichting kan voldoen, als duale trajecten. Hierbij wordt ingezet op een combinatie van werken en taallessen.

datum print: vrijdag 25 juni 2021

5

5. Raden in verzet De raad heeft een motie “geen geld, geen gemeenten” ingediend die op 16 juni 2021 wordt behandeld tijdens de Algemene Ledenvergadering van de VNG. Deze motie heeft invloed op diverse beleidsterreinen. De behandeling van de motie wordt gevolgd, de invloed hiervan voor de nieuwe Wet inburgering moet bezien worden. Deze wet wordt gefinancierd op basis van geoormerkte middelen die bepalend zijn voor de inzet op deze wet en doet geen beroep op middelen van de gemeente. Financiën Uitvoeringskosten De uitvoeringskosten worden via de integratie-uitkering Inburgering (gemeentefonds) beschikbaar gesteld en hebben betrekking op het uitvoeren van: de brede intake, opstellen PIP, ontzorgen, financiële zelfredzaamheid en overige uitvoeringskosten (voortgangsgesprekken, handhaving, inkoopkosten, beleid- en ondersteunende processen). De rijksmiddelen zijn gebaseerd op een onderzoek naar de uitvoeringskosten door AEF (Andersson Elffers Felix; Veldonderzoek kosten Wet inburgering) en bedragen € 4.100,- per vergunninghouder en € 2.700,- per gezinsmigrant. De middelen worden onder de gemeenten verdeeld op basis van het aantal inwoners (78% van het totaalbedrag) en het aantal personen met een niet-westerse achtergrond (22%).

Wet inburgering uitvoeringskosten, vanaf 2022 2,5 fte Inkomensregisseur 0,1 fte Medewerker bezwaar en beroep 0,1 fte Medewerker terugv/verhaal 1,5 fte Beleidadviseur 0,7 fte Medewerker Uitkeringadm. Ondersteunende processen Uitvoeringslasten

€ € € € € €

2022 194.525 8.627 7.781 142.931 48.100 120.041

€

522.005

2,7 fte Inkomensregisseur 0,2 fte Medewerker bezwaar en beroep 0,2 fte Medewerker terugv/verhaal 1,5 fte Beleidadviseur 0,7 fte Medewerker Uitkeringadm. Ondersteunende processen Uitvoeringslasten

€ € € € € €

2023 ev 210.087 17.255 15.562 142.931 48.100 129.912

€

563.846

SPUK inburgeringsvoorzieningen De verdeling van de middelen voor de inburgeringsvoorzieningen (de specifieke uitkering, ofwel de SPUK) wordt in detail uitgewerkt in het Besluit inburgering, dat in de loop van 2021 gepubliceerd zal worden. Vooruitlopend op publicatie van het Besluit inburgering is een eenvoudige rekentool gemaakt, waarmee gemeenten een inschatting kunnen maken van de te verwachten (voorlopige) specifieke uitkering (SPUK) voor inburgeringsvoorzieningen.

datum print: vrijdag 25 juni 2021

6

Rekentool SPUK - uitkering voor inburgeringsvoorzieningen INPUT: aantallen per gemeente (zelf invullen) Prognose huisvestingstaakstelling Prognose aantal gezins- en overige migranten

jaar van huisvesting 2022 110 50

TUSSENSTAP: aantal inburgeringsplichtige asielstatushouders Prognose aantal (inburgeringsplichtige) asielstatushouders

77

2023 125 50

2024 125 50

2025 125 50

87,5

87,5

87,5

jaar t + 1 4.000 €

jaar t + 2 1.000 € €

Totaalprijs 12.712 589

2023 308.000 € 674.809 € nvt € nvt 29.454 € 1.012.262 €

2024 77.000 350.000 € 674.809 € nvt € 29.454 € 1.131.262 €

2025 nvt 87.500 350.000 674.809 29.454 1.141.762

INPUT: gehanteerde budgetten pp (vast) Budget per asielstatushouder Budget per gezins- of overige migrant

jaar van huisvesting (t) € 7.712 € € 589

OUTPUT: inschatting hoogte van de (voorlopige) uitkering Uitkering voor de asielstatushouders gehuisvest in 2022 € Uitkering voor de asielstatushouders gehuisvest in 2023 Uitkering voor de asielstatushouders gehuisvest in 2024 Uitkering voor de asielstatushouders gehuisvest in 2025 Uitkering voor gezins- en overige migranten in betreffende€jaar Totale uitkering €

Uitkering in jaar: 2022 593.832 € nvt € nvt nvt 29.454 € 623.285 €

De raming van de SPUK beweegt mee met de volumes. De raming wordt voorlopig vastgesteld op basis van de prognose van het volume en achteraf definitief bepaald op basis van de daadwerkelijke volumes. Uiterlijk 1 oktober 2021 zal de verdeling van de middelen voor inburgeringsvoorzieningen bekend worden gemaakt en ontvangen gemeenten een beschikking met het gemeentelijk budget voor het jaar 2022. Er kan nu nog geen duidelijkheid worden gegeven over het aantal inburgeraars in 2022 omdat de huisvestingstaakstelling pas in oktober 2021 bekend wordt gemaakt door het ministerie van Justitie en Veiligheid. In de berekening van het budget is uitgegaan van een gemiddeld bedrag van € 12.712 per vergunninghouder en € 589 per gezins- en overige migrant. Vergunninghouder Gezins- en overige migrant Leerroutes € 10.000 €0 MAP € 136 € 195 Maatschappelijke begeleiding € 1.944 €0 PVT € 216 € 216 Tolkvoorziening € 417 € 179 Controleprotocol Niet van toepassing. Samenspraak en Communicatie De Adviesraad Sociaal Domein is geconsulteerd in het opstellen van de beleidsnotitie. Het officiële advies is nog niet uitgebracht. Zodra deze beschikbaar is zal het advies worden toegevoegd. Duurzaamheid Niet van toepassing.

datum print: vrijdag 25 juni 2021

7

Toegankelijkheid en bruikbaarheid voor gehandicapten In de nota zetten we in op trajecten voor alle inburgeringsplichtigen. Dit is inclusief de inburgeringsplichtigen met een beperking. Bij het inkopen van de trajecten wordt toegankelijkheid in het programma van eisen opgenomen. Rapportage en evaluatie De raad wordt over de voortgang van de implementatie van de Wet inburgering en aansluitend de uitvoering geïnformeerd door middel van de Rapportage Sociaal Domein. Planning De Wet inburgering moet met ingang van 1 januari 2022 geïmplementeerd zijn. Een deel van het aanbod moet ingekocht worden. Om te borgen dat de aanbieders op tijd gereed zijn en de implementatie is afgerond, moet juli 2021 worden gestart met de inkoopprocedures. Start inkoopprocedures Gunning en tekenen Start

13 juli 2021 oktober 2021 1 januari 2022

datum print: vrijdag 25 juni 2021

8