GEWIJZIGD Raadsvoorstel Maatregelen Crisisorganisatie Sociaal Domein

Raadsvoorstel Onderwerp Zaakid

Maatregelen Crisisorganisatie Sociaal Domein 2024-082394

Auteur

Eva Reinders +31793469837 E.Reinders@zoetermeer.nl

Gemeentesecretaris

Huykman, B.J.D.

Afdelingshoofd

Riedijk A. (Anja)

Portefeuillehouder

Wethouder Van der Meer

Uiterste behandeldatum (+ reden) Programma(s)

Zo spoedig mogelijk in verband met inzet middelen van de uitvoering van de maatregelen van de crisisorganisatie. Programma 2 Samen leven en ondersteunen

Eerdere besluitvorming Samenvatting

Bijlagen

In Zoetermeer zijn veel zorgen over de toenemende kosten voor de jeugdzorg. Deze toenemende kosten hebben effect op de mogelijkheden die wij in de stad kunnen bieden en dat is ongewenst. Het college vraagt de raad opdracht te geven aan te slag te gaan met maatregelen om de stijging van de kosten te verminderen. 1. GEWIJZIGD Begrotingswijziging Maatregelen Crisisorganisatie Sociaal Domein 2. Leeswijzer bij gewijzigd Raadsvoorstel Maatregelen Crisisorganisatie Sociaal Domein

Raadsbesluit Raadsvoorstel Maatregelen Crisisorganisatie Sociaal Domein 2024-082394 De raad van de gemeente Zoetermeer; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 juli 2024 Besluit 1. Naar aanleiding van de stijgende kosten in de specialistische jeugdhulp, het college opdracht te geven om in 2024 een raadsvoorstel voor te bereiden om de Verordening Jeugdhulp gemeente Zoetermeer 2015 aan te passen op de volgende onderdelen: - het beperken van de reikwijdte van (specialistische) jeugdhulp; - het inperken van de duur van de beschikkingen; - het vooropstellen van vrij-toegankelijk aanbod ten aanzien van specialistische jeugdhulp; - het vooropstellen van collectief aanbod ten aanzien van individueel aanbod. 2. Tevens kennis te nemen van maatregelen waarvan de voorbereidingen al zijn gestart: a. Het opstarten van een Zorg in Natura (ZIN) team; b. De controle en het toezicht op de facturen en aanbieders te intensiveren; c. Vrij-toegankelijk aanbod en de preventie opnieuw in te richten; d. Regie te voeren bij het inzetten van gespecialiseerde jeugdhulp, te starten bij de gecertificeerde instellingen vanaf het derde kwartaal 2024. 3.

Om de stijgende kosten in de specialistische jeugdhulp te stabiliseren en af te buigen, de volgende exploitatiebudgetten ten laste van het begrotingssaldo (programma 2) beschikbaar te stellen: - Aanpassing van de verordening: € 45.000,-, in 2024; - Opstarten Zorg in Natura team: € 525.000,o € 175.000,- in 2024; o € 350.000,- in 2025; - Controle en toezicht intensiveren: € 200.000,- in 2024; - Vrij-toegankelijk aanbod en de preventie opnieuw in te richten: € 16.000,- in 2024. - Regie te voeren, te starten bij gecertificeerde instelling: € 38.000,- in 2024. 4. De uit dit voorstel voortvloeiende begrotingswijziging vast te stellen. Over onderdeel 3 en 4 van dit besluit geen referendum mogelijk te maken, omdat het een begrotingswijziging betreft. Dit besluit treedt in werking twee weken na de bekendmaking daarvan. Tenzij over de overige onderdelen van dit besluit een inleidend verzoek tot het houden van een referendum wordt gedaan. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad op 7 oktober 2024 de griffier,

de voorzitter,

drs. R. Blokland MCM

drs. M.J. Bezuijen

2

Toelichting Probleemstelling en kader Inleiding In Zoetermeer zijn de kosten voor het gebruik van gespecialiseerde jeugdhulp hoog. In 2023 is het beschikbare budget ruim overschreden. Dit komt onder andere door langere en zwaardere trajecten. In de afgelopen jaren is onder meer aan de hand van actieplannen en acute acties geprobeerd grip te krijgen op de jeugdhulp in Zoetermeer. Hoewel de verschillende acties afzonderlijke resultaten opleveren, is in het grote geheel geen kentering zichtbaar. Vanuit de projecten Hervorming specialistische jeugdhulp en Herijking Toegang, nemen we de gehele inrichting van de jeugdhulp onder de loep. Het doel is de inrichting van de jeugdhulp op een andere manier vorm te geven. Echter zijn dit projecten die een lange adem vragen terwijl de verwachting is dat de kosten voor specialistische jeugdhulp het beschikbare budget in 2024 zullen overstijgen. Dit is de aanleiding voor het college om prioriteit te geven aan maatregelen die bijdragen aan het stabiliseren van de stijgende kosten van de specialistische jeugdhulp. Deze maatregelen lopen vooruit op de ontwikkelingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd en regionale inspanningen vanuit de Regiovisie Jeugdhulp en Aanpak Kostenbeheersing Haaglanden 2024.

Beoogd effect De stijgende kosten te stabiliseren en af te buigen door in te zetten op duurzame betaalbaarheid van de jeugdhulp en het verhogen van de doelmatigheid en effectiviteit. Dit houdt in dat we steviger sturen op de kosten en de inzet van jeugdhulp, bijvoorbeeld door het beperken van de reikwijdte van specialistische jeugdhulp. Daarnaast versterken we de regie, waardoor we meer sturing krijgen op het inzetten van specialistische jeugdhulp. Ook verstevigen we het vrij-toegankelijke en preventief aanbod, want het is niet nodig voor elke hulpvraag gespecialiseerde jeugdhulp in te zetten. Uitgangspunten bij het inzetten van de maatregelen zijn normaliseren en de beweging naar collectief aanbod in plaats van individueel. De veiligheid van de jeugdigen komt hierbij niet in het gedrang. Het inzetten van de maatregelen vraagt capaciteit van de organisatie, met als gevolg dat lopende werkzaamheden extra scherp geprioriteerd worden en mogelijk lager geprioriteerd worden.

3

Voorstel/keuzemogelijkheden/risico’s 1. Naar aanleiding van de stijgende kosten in de specialistische jeugdhulp, het college opdracht te geven om in 2024 een raadsvoorstel voor te bereiden om de Verordening Jeugdhulp gemeente Zoetermeer 2015 aan te passen op de volgende onderdelen: - het beperken van de reikwijdte van (specialistische) jeugdhulp; - het inperken van de duur van de beschikkingen; - het vooropstellen van vrij-toegankelijk aanbod ten aanzien van specialistische jeugdhulp; - het vooropstellen van collectief aanbod ten aanzien van individueel aanbod. 2. Tevens kennis te nemen van maatregelen waarvan de voorbereidingen al zijn gestart: a. Het opstarten van een Zorg in Natura (ZIN) team; b. De controle en het toezicht op de facturen en aanbieders te intensiveren; c. Vrij-toegankelijk aanbod en de preventie opnieuw in te richten; d. Regie te voeren bij het inzetten van gespecialiseerde jeugdhulp, te starten bij de gecertificeerde instellingen vanaf het derde kwartaal 2024. 3. Om de stijgende kosten in de specialistische jeugdhulp te stabiliseren en af te buigen, de volgende exploitatiebudgetten ten laste van het begrotingssaldo (programma 2) beschikbaar te stellen: - Aanpassing van de verordening: € 45.000, in 2024; - Opstarten Zorg in Natura team: € 525.000,o € 175.000,- in 2024; o € 350.000,- in 2025; - Controle en toezicht intensiveren: € 200.000,- in 2024.

- Vrij-toegankelijk aanbod en de preventie opnieuw in te richten: € 16.000,- in 2024. - Regie te voeren, te starten bij gecertificeerde instelling: € 38.000,- in 2024. 4. De uit dit voorstel voortvloeiende begrotingswijziging vast te stellen. Argumenten 1.1 Het aanpassen van de verordening biedt mogelijkheden om de gespecialiseerde jeugdhulp te beperken. Het is mogelijk om in de verordening de jeugdhulpplicht van de gemeente af te bakenen. Hiermee maakt de gemeente helder voor welke hulpvragen gespecialiseerde jeugdhulp kan worden ingezet en welke vragen op een andere wijze worden beantwoord. Mogelijkheden om de verordening aan te scherpen zijn het beperken van de reikwijdte, het inperken van de duur van de beschikkingen, het vooropstellen van vrij-toegankelijk aanbod en collectief aanbod en het bieden van hulp aan ouders wanneer de jeugdige hulp krijgt vanwege problematiek van de ouders. Het doel van de inperking is het beter duiden van de jeugdhulpplicht. Deze moet zich voornamelijk richten op jeugdigen in de meest kwetsbare situaties. 1.2 Door het beperken van de gespecialiseerde jeugdhulp worden kosten teruggedrongen. De verwachting is dat wanneer de gespecialiseerde jeugdhulp beperkt is, meer hulpvragen worden opgepakt vanuit het vrij-toegankelijk aanbod. Vaak is deze hulpverlening goedkoper dan gespecialiseerde jeugdhulp.

2a.1 Een ZIN team biedt grip op de inzet van gespecialiseerde jeugdhulpproducten. Er is wettelijk vastgelegd welke partijen kunnen verwijzen naar gespecialiseerde jeugdhulp. Dit zijn de huisartsen, medisch specialisten, gecertificeerde instellingen (jeugdbescherming) en de gemeente zelf. Alle toegangspartners kunnen verwijzen wanneer er gespecialiseerde jeugdhulp noodzakelijk is. Hierdoor heeft de gemeente weinig grip op de inzet van de jeugdhulp.

4

We onderzoeken de juridische mogelijkheden en consequenties bij de inzet van het ZIN team. Hierbij maken we gebruik van opgedane kennis bij andere gemeenten zoals Westland, Delft en Den Haag. Hieruit leren we dat het mogelijk is om bij verwijzing door een toegangspartner, door de gemeente een besluit te nemen over de inzet van het ingekochte product, passend bij de hulpvraag. Zo heeft de gemeente invloed op de inzet van de producten en is het mogelijk te sturen op het inzetten van lichtere/goedkopere producten, bijvoorbeeld met behulp van een Zoetermeers normenkader als aanvulling op het regionale richtinggevende kader en aanpassingen op de Jeugdverordening. Hierin staan afspraken opgenomen over de hoogte van de beschikking. Nader onderzoek en goed overleg met de verwijzers dient uit te wijzen of hiermee de gewenste ombuiging gerealiseerd kan worden. Er wordt gestart bij de gecertificeerde instellingen, daarna volgt uitbreiding naar overige verwijzers. 2a.2 Een ZIN team geeft verwijzers meer tijd voor jeugdigen en gezinnen. Verwijzers hebben veel tijd nodig om een juiste beschikking op te stellen. Dit wordt veroorzaakt door een veelheid aan verschillende aanbieders, producten en productcodes.

Een gespecialiseerd team, met mensen die alles weten van het beschikbare aanbod en de producten met productcodes die hierbij horen (Zorg in Natura, -ZIN- team), zorgt ervoor dat de verwijzer zelf meer tijd heeft voor de gezinnen. Het ZIN team heeft daarnaast expertise op het gebied van het vrij toegankelijk aanbod, en kan ook meedenken bij het behandelen van het gezin als de oorzaak van de problematiek daar ligt. 2a.3 Het toetsen van de herindicaties vindt vooraf en actief plaats. Vanuit de acute acties is gestart met het toetsen van herindicaties. Dit is effectief gebleken, waarbij er in de eerste maanden na de start 15% van de aanvragen volledig werd afgewezen en 20% gedeeltelijk. Zie ook het memo acute acties. De aanbieders vragen inmiddels gerichter de herindicaties aan, zichtbaar vanwege teruglopend percentages afwijzingen (8% volledig afgewezen, 15% gedeeltelijk afgewezen in het eerste kwartaal 2024). Met de advisering door het ZIN team blijven we scherp op alle beschikkingen en herindicaties. 2a.4 Het ZIN team heeft een groter kostenbewustzijn Er ontstaat een leereffect door de taken toe te spitsen. De ZIN adviseurs hebben beter zicht op de kosten van een beschikking en de reeds ingezette hulpverlening. Dit verhoogt het kostenbewustzijn. 2b.1 Het aanscherpen van financieel beheer draagt bij aan grip op de kosten. Met Jeugdhulp is veel administratie gemoeid.

Dit vraagt om wederzijdse verplichtingen en aanscherping van financieel beheer. Hierbij zullen we extra controle uitvoeren op de facturen zoals in het lokaal maatwerk. Daarnaast voeren we regionaal het gesprek met het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden, dat het contractmanagement uitvoert over de regionale contracten. 2b.2 Het aanscherpen van toezicht draagt bij aan de kwaliteit van de jeugdhulp. Met het aanscherpen van toezicht, houden we extra zicht op de kwaliteit van de geboden jeugdhulp. Door hier gebruik te maken van de kennis van een extern bureau, zal ook ons eigen toezicht verder professionaliseren. Op dit moment worden offertes opgevraagd bij diverse bureaus om goed zicht te krijgen op de precieze kosten. 2c.1

Voldoende vrij toegankelijk jeugdhulp aanbod is noodzakelijk om het gebruik van specialistische jeugdhulp af te laten nemen. We vinden het belangrijk om jeugdigen de hulp te bieden die zij nodig hebben. Specialistische jeugdhulp is echter niet altijd de meest aangewezen weg om iemand te helpen. Ook vrijtoegankelijke hulp kan passend zijn bij de hulpvraag. Het is daarom noodzakelijk voldoende aanbod in het voorliggend (vrij toegankelijk) veld te hebben. Dit is extra van belang wanneer de 5

specialistische jeugdhulp scherper afgebakend wordt. Dat betekent dat een deel van de voorzieningen in de nieuwe situatie niet meer onder de specialistische jeugdhulp vallen. Denk aan verschillende vormen van ambulante ondersteuning. Deze jeugdhulpvormen zijn geen specialistische jeugdhulp meer, maar kunnen wel onderdeel uitmaken van het voorliggend veld. Dit vraagt een herinrichting van het voorliggend veld in Zoetermeer. Bij de herinrichting is het belangrijk om aan te sluiten bij lopende (landelijke) ontwikkelingen, zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Daarnaast is het van belang een goede verbinding met het brede sociaal domein en een doorlopende lijn van voorzieningen te creëren: van licht naar zwaar met als uitgangspunt groepsgericht. Alleen als dit geen optie is, dan is individueel aanbod beschikbaar. Ook in de regionale Aanpak kostenbeheersing Haaglanden 2024 zijn afspraken gemaakt over het terugdringen van lichte hulp door het vervangen van individuele zorg naar collectieve hulp in het onderwijs. 2d.1

Het voeren van regie biedt extra sturing op inzet van specialistische jeugdhulp tijdens een ondertoezichtstelling. Gebleken is dat de meest zware hulp wordt ingezet tijdens een ondertoezichtstelling. Deze jeugdhulp is noodzakelijk, echter ook kostbaar. We maken scherpere afspraken met de gecertificeerde instellingen (GI’s) en geven de samenwerking tussen de jeugdbeschermers en JGH anders vorm. Door betrokken te blijven in plaats van over te dragen aan de jeugdbescherming, sturen we beter op het verminderen van de inzet van specialistische jeugdhulp, het verkorten van de duur van ondertoezichtstellingen en uithuisplaatsingen en het eerder overdragen naar ons lokale team JGH. Ook het invoeren van een actieve toets door de Raad voor de Kinderbescherming bij het verlengen, in plaats van automatisch, kan hieraan bijdragen. 2d.2 De blijvende betrokkenheid door JGH tijdens een ondertoezichtstelling draagt bij aan het eerder stoppen van de ondertoezichtstelling. Veel jeugdbeschermers vinden het lastig los te laten omdat lichte ‘vinger aan de pols’contacten nu ontbreken in het aanbod. Door een blijvende betrokkenheid van de JGHmedewerker, is het gemakkelijker voor het gezin wanneer de ondertoezichtstelling wordt afgesloten. 3/4

In de meerjarenbegroting is nog geen rekening gehouden met deze kosten in programma 2.

Kanttekeningen 1.1 Het beperken van de reikwijdte voor specialistische jeugdhulp leidt tot verzwaring voor de vrij-toegankelijke voorzieningen. De hulpvragen van de jeugdigen en de gezinnen hoeven niet altijd met gespecialiseerde jeugdhulp opgelost te worden. Dit heeft tot gevolg dat er zoveel mogelijk vrij-toegankelijke hulp wordt ingezet in plaats van specialistische jeugdhulp. Dit betekent een verzwaring/verhoging voor het voorveld. In het voorveld wordt vrij-toegankelijke, laagdrempelige hulp en ondersteuning geboden. Voorbeelden zijn oudercursussen of preventieve interventies. Het inzetten van vrij-toegankelijke hulp in plaats van specialistische jeugdhulp, is de beweging die we willen bewerkstelligen. Tegelijkertijd zal het vrij-toegankelijk aanbod voldoende beschikbaar moeten zijn. Dit is dan ook opgenomen als maatregel. 1.2 Het aanpassen van de verordening vraagt nader onderzoek. Nader onderzoek is noodzakelijk om een raadsbesluit voor te kunnen leggen. Het is noodzakelijk om in kaart te brengen in hoeverre dergelijke beperkingen en verplichtingen vastgelegd kunnen/mogen worden, wat de financiële consequenties zijn en wat de effecten zijn voor de gezinnen. Daarnaast moet helder zijn wat er anders moet worden ingericht zodat de veiligheid van de jeugdigen niet in het gedrang komt bij het beperken van de reikwijdte van de

6

gespecialiseerde jeugdhulp. Een voorstel met betrekking tot het aanpassen van de verordening wordt in het najaar van 2024 aan de raad aangeboden. 2.1 De maatregelen hebben mogelijk een toename van wachtlijsten tot gevolg. Wachtlijsten bij aanbieders en gemeente zelf kunnen oplopen als gevolg van de maatregelen. Door het beperken van de hoeveelheid hulp die een aanbieder mag bieden, ontstaan er wachtlijsten wanneer een aanbieder het plafond heeft bereikt. Ook bij de gemeente zelf is het mogelijk dat de wachtlijsten oplopen doordat alle verwijzingen en beschikkingen via de gemeente lopen. Dit heeft tot gevolg dat jeugdigen niet altijd binnen korte tijd de passende hulp ontvangen. Daarnaast kan de gemeente bij een hogere wachtlijst vaker in gebreke worden gesteld, met risico op toename van uitkering van de dwangsom bij een niet-tijdige beslissing. Het is van belang om zicht te houden op de veiligheid van de jeugdigen en te zorgen voor voldoende vrij-toegankelijk aanbod, zodat er minder jeugdigen gespecialiseerde hulp nodig hebben en er passend aanbod beschikbaar blijft. 2.2 De maatregelen vragen extra investeringen. Het inzetten van een ZIN team en het voeren van regie vragen extra capaciteit. Daarnaast is er een investering nodig om de controle en toezicht op de facturen en aanbieders te intensiveren.

En voor de beoogde verschuiving naar vrij-toegankelijke hulp is het nodig te investeren om voldoende passende hulp beschikbaar te maken en te houden. De financiële impact is nog niet voor alle maatregelen scherp, deze zullen we verder onderzoeken. Met deze extra inspanningen en maatregelen verwachten we scherper te kunnen sturen op de inzet van gespecialiseerde jeugdhulp en de beweging naar het vrij-toegankelijk aanbod en naar collectief in plaats van individuele hulp. 2a.1 De relatie met toegangspartners en aanbieders komt onder druk te staan door de extra betrokkenheid van het ZIN team. Door meer invloed uit te gaan oefenen op de verwijzingen, komt de relatie met de toegangspartners en aanbieders onder druk te staan. Dit is van invloed op de dagelijkse samenwerking en buurtteams. 2a.2 Mogelijke toename bezwaar en beroep tegen beslissing. Doordat de gemeente vaker een beslissing neemt en hier strenger in beschikt, verwachten we ook een toename van bezwaar en beroep. Dit vraagt extra inzet van zowel de medewerkers als de juridische afdeling.

7

Financiën In onderstaande tabel zijn per maatregel de directe financiële gevolgen weergegeven: Maatregel Uitgaven 2024 Uitgaven 2025 De verordening aan te passen om de reikwijdte van specialistische jeugdhulp te beperken en besluitvorming door de raad in 2024 hierover voor te bereiden

€ 45.000

-

Zorg in Natura team op te starten (2a) Controle en toezicht op de facturen en aanbieders te intensiveren (2b) Vrij-toegankelijk aanbod en preventie opnieuw in te richten (2c) Regie voeren bij de gecertificeerde instellingen vanaf het derde kwartaal 2024 (2d) Totaal

€ 175.000 € 200.000

€ 350.000 p.m.

€ 16.000

p.m.

€ 38.000

-

€ 474.000

€ 350.000

Voor een deel van de maatregelen is het op dit moment nog te vroeg om te bepalen wat de directe financiële gevolgen zijn. Hier is een p.m. post voor opgenomen. Voor alle maatregelen is het op dit moment nog te vroeg om te bepalen wat de indirecte financiële gevolgen zijn op korte en lange termijn. Voor de controle en het toezicht op de facturen bedragen de geraamde kosten tussen € 100.000 en maximaal € 300.000. Een nadere precisering is op dit moment nog niet mogelijk, aangezien de exacte omvang van het onderzoek nog in overleg is. De kosten brengen we ten laste van het begrotingssaldo 2024 en 2025. Komt het begrotingssaldo negatief uit dan onttrekken we een bedrag aan de algemene reserve. Controleprotocol Niet van toepassing. Participatie en Communicatie De maatregelen die genoemd worden hebben een groot effect op de belanghebbenden. Er is een communicatieplan opgesteld om hen mee te nemen in de maatregelen. Per maatregel worden de direct betrokkenen geïnformeerd. Duurzaamheid Niet van toepassing. Toegankelijkheid en bruikbaarheid voor gehandicapten Niet van toepassing. Rapportage en evaluatie Over de voortgang van maatregelen wordt in het najaar geïnformeerd. De evaluatie van de maatregelen zal plaatsvinden aan het eind van 2024.

8

Planning Maatregel 1. De verordening aan te passen

2a. Zorg in Natura (ZIN) team 2b. Controle en toezicht intensiveren 2c. Aanvulling voorliggende voorziening en preventie

2d. Regie bij inzet jeugdhulp, te starten bij gecertificeerde instellingen

Actie Advisering - Toegangspartners - Cliëntenraden zoals Jong perspectief - Juridisch - Adviesraad Sociaal Domein Besluitvorming college (definitief) Besluitvorming raad Ingangsdatum Start team Evaluatie Start

Planning Juli – oktober 2024

Besluitvorming college

Q4 2024

Ingangsdatum nieuwe inrichting Start

1 januari 2025

Oktober 2024 December 2024 (uiterlijk) 1 januari 2025 Q4 2024 Januari 2025 Juli – augustus 2024

Q4 2024

9