GEWIJZIGD Raadsvoorstel Begrotingswijziging Ontheemden - Vluchtelingen (1)

Raadsvoorstel Onderwerp Zaakid

GEWIJZIGD Raadsvoorstel Begrotingswijziging Ontheemden Vluchtelingen en Asielzoekers 2023-019359

Auteur

Henriette Meijer +31642088647 H.Meijer@zoetermeer.nl

Gemeentesecretaris

Huykman, B.J.D.

Afdelingshoofd

Broek - Schoonen M. van den (Mirjam)

Portefeuillehouder

Wethouder Ter Laak

Medeverantwoordelijke(n)

Burgemeester Bezuijen

Uiterste behandeldatum (+ reden) Programma(s)

Programma 2 Samen leven en ondersteunen

Eerdere besluitvorming

n.v.t.

Samenvatting

In opdracht van het Rijk vangt Zoetermeer ontheemden en vluchtelingen op en hiervoor worden Rijksmiddelen ter beschikking gesteld. In dit raadsvoorstel wordt begrotingswijziging voorgesteld voor de opvang van ontheemden (Oekraïners) en de vluchtelingen in de Penitentiaire Inrichting (PI). Dit voorstel heeft als doel middelen die we ontvangen ontheemden (Oekraïners) en vluchtelingen in de PI in goed in de begroting te verwerken en is daarmee technisch van aard. Om ervoor te zorgen dat de ter beschikking gestelde middelen goed verwerkt kunnen worden in de begroting, is een begrotingswijziging nodig. Het wijzigen van de begroting is een raadsbevoegdheid.

Bijlagen

Begrotingswijziging 153 Ontheemden - Vluchtelingen en Asielzoekers

Raadsbesluit GEWIJZIGD Raadsvoorstel Begrotingswijziging Ontheemden - Vluchtelingen en Asielzoekers 2023-019359 De raad van de gemeente Zoetermeer; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 12 juni 2023 Besluit 1. Van het bedrag van € 8,25 mln. dat we in 2023 en 2024 ter beschikking van het Rijk krijgen voor ontheemde Oekraïners in 2023 en 2024 een budget voor de kosten van ondersteuning en opvang beschikbaar te stellen van € 4,4 mln. voor de opvang ca. 316 personen 2. Van het bedrag van € 611.516 dat we in 2023 vanuit het rijk vergoed krijgen voor de transitiekosten voor de Sniep, in 2023 een budget van € 611.516 ter beschikking te stellen voor het gereed maken van de Sniep voor de opvang van 107 ontheemden 3. Van het bedrag van € 350.000 dat we in 2023 en 2024 en € 20.000 in 2025 vanuit het rijk ontvangen, in 2023 en 2024 een budget van € 200.000 beschikbaar te stellen en in 2025 van € 20.000 voor de opvang van vluchtelingen in de penitentiaire inrichting 4. Het overgebleven voordelige saldo van de rijksvergoedingen voor ontheemden van € 3,85 mln. en voor vluchtelingen van € 150.000 euro onder vermindering van het al in de perspectiefnota opgenomen voordelige saldo van resp. € 3,5 mln. en € 50.000 in 2023 en 2024 ten gunste van het begrotingssaldo te brengen 5. De bijbehorende begrotingswijziging vast te stellen.

Over dit besluit geen referendum mogelijk te maken omdat het een begrotingswijziging betreft. Dit besluit treedt in werking twee weken na de bekendmaking daarvan.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad op 11 september 2023 de griffier,

de voorzitter,

drs. R. Blokland MCM

drs. M.J. Bezuijen

2

Toelichting Probleemstelling en kader Inleiding Sinds februari 2022 is door de oorlog in Oekraïne is een groot aantal mensen op de vlucht geslagen. Een deel daarvan verblijft in de gemeente sinds maart 2023. De realisatie en exploitatie van opvang van Oekraïners brengen ook kosten met zich mee voor gemeenten en veiligheidsregio’s. De kosten bestaan onder andere uit de gemeentelijke voorbereidingskosten en begeleidingskosten, de kosten van huisvesting, het leefgeld, kosten voor voorzieningen en de kosten voor arbeidsbemiddeling. Het Rijk vergoedt de kosten van de gemeenten. Dit gebeurt niet op basis van de werkelijke kosten, maar via een vaste vergoeding op basis van normen. In 2021 heeft het college een verzoek van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) ontvangen om de leegstaande Penitentiaire Inrichting (PI) in Zoetermeer in te zetten voor noodopvang van statushouders en asielzoekers. De afspraken ten aanzien van de ingebruikname van de PI voor noodopvang zijn vastgelegd in een bestuursovereenkomst tussen de gemeente en het COA. De noodopvang is per 9 februari 2022 in gebruik genomen voor de duur van 1 jaar. In 2023 is de opvang verlengd met tot 9 februari 2025. Met het COA is afgesproken dat alle kosten die de gemeente Zoetermeer maakt voor de noodopvang worden vergoed.

De vergoeding die de gemeente voor zowel de opvang van ontheemden als de vluchtelingen van het Rijk ontvangt is hoger dan de kosten. Het voordelige saldo wordt ten gunste van het begrotingssaldo gebracht. Beoogd effect Het juist verwerken van de Rijksmiddelen voor de opvang van ontheemden en vluchtelingen in de begroting. Voorstel/keuzemogelijkheden/risico’s 1. Van het bedrag van € 8,25 mln. dat we in 2023 en 2024 ter beschikking van het Rijk krijgen voor ontheemde Oekraïners in 2023 en 2024 een budget voor de kosten van ondersteuning en opvang beschikbaar te stellen van € 4,4 mln. voor de opvang ca. 316 personen 2. Van het bedrag van € 611.516 dat we in 2023 vanuit het rijk vergoed krijgen voor de transitiekosten voor de Sniep, in 2023 een budget van € 611.516 ter beschikking te stellen voor het gereed maken van de Sniep voor de opvang van 107 ontheemden 3. Van het bedrag van € 350.000 dat we in 2023 en 2024 en € 20.000 in 2025 vanuit het rijk ontvangen, in 2023 en 2024 een budget van € 200.000 beschikbaar te stellen en in 2025 van € 20.000 voor de opvang van vluchtelingen in de penitentiaire inrichting 4. Het overgebleven voordelige saldo van de rijksvergoedingen voor ontheemden van € 3,85 mln. en vluchtelingen van € 150.000 euro onder vermindering van het al in de perspectiefnota opgenomen voordelige saldo van resp. € 3,5 mln.

en € 50.000 in 2023 en 2024 ten gunste van het begrotingssaldo te brengen 5. De bijbehorende begrotingswijziging vast te stellen.

Argumenten 1.1 Het Rijk vergoed de kosten van de gemeenten Het kabinet vergoed van Rijkswege de kosten die gemaakt worden door gemeenten integraal. Over de wijze van vergoeden zijn nadere afspraken gemaakt. Hiertoe is de Regeling Opvang Ontheemden Oekraïners en een Bekostigingsregeling Opvang Ontheemden Oekraïners opgesteld. Het kabinet hanteert bij de vergoedingen het uitgangspunt dat de voorzieningen en rechten voor de vluchtelingen zoveel mogelijk gelijkwaardig zijn aan de rechten en voorzieningen van personen die worden opgevangen via het reguliere asielproces.

3

1.2 Het kabinet hanteert voor de vergoeding van de opvang van ontheemde Oekraïners normbedragen Het kabinet heeft besloten te werken met een hybride financieringssystematiek. Het vertrekpunt van de financiering is: normkosten (een vast bedrag per gerealiseerde plek per dag) waar mogelijk, feitelijke kosten waar nodig. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft hiervoor een ministeriële regeling in afstemming met de VNG ontwikkeld. De normkosten worden gemonitord zodat duidelijk wordt of de voorziene vergoeding volstaat of naar boven moet worden bijgesteld. In 2022 is de normvergoeding bijgesteld van € 100 per bed naar € 83 per plek. De gemeentelijke kosten zijn lager dan de normvergoeding. Dit resulteert in een voordelig saldo. 2. Voor de opvang van asielzoekers in het pand aan de Broekwegschouw worden door de eigenaar verbouwingskosten gemaakt Voormalig hotel De Sniep is in 2023 geschikt gemaakt om ca. 107 personen te huisvesten. Vanwege de noodzakelijke verbouwing is dit in twee fases gebeurt. Het hoteldeel is in februari 2023 beschikbaar gekomen en het tweede deel is in april beschikbaar gekomen. De gemeente vergoed de verbouwingskosten op basis van een afrekening van de werkelijke kosten met een maximum van het beschikte bedrag. Als de verbouwing meer kost dan begroot zijn deze kosten voor de ontwikkelaar.

Voor de verbouwingskosten is een beroep gedaan op de zogenaamde transitieregeling van de rijksoverheid om opvanglocaties geschikt te maken. De begrootte kosten zijn reeds beoordeeld en er is in principeakkoord op gegeven door de rijksoverheid. Formeel zal er nog wel een beschikking moeten worden afgegeven waarna vergoeding daadwerkelijk kan gaan plaatsvinden. 3.1. De kosten die de gemeente maakt, worden gedekt door het COA (via het Faciliteitenbesluit Opvangcentra) en uitgekeerd in de septembercirculaire van het Ministerie van BZK. Het COA vergoedt de kosten op basis van de capaciteit en looptijd van de opvanglocatie en doet dit op grond van de afgesloten bestuursovereenkomst aan de hand van het Faciliteitenbesluit Opvangcentra (artikelen 3, 4 en gedeeltelijk 6). De uitkering die voortvloeit uit het Faciliteitenbesluit zal door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) worden vergoed als decentralisatieuitkering als onderdeel van de algemene uitkering van het gemeentefonds. 4. Het budgetrecht ligt bij de raad. De gemeenteraad is het bevoegd orgaan om het benodigde budget voor de noodopvang toe te kennen en op te nemen in de begroting.

Kanttekeningen 1.1 Het aantal ontheemde vluchtelingen uit de Oekraïne, de duur van hun verblijf en daarmee de kosten (en opbrengsten) is onzeker Het aantal vluchtelingen, de duur van de opvang is onzeker en hangt sterk samen met het verloop van het conflict en de daaropvolgende wederopbouw. De kosten hangen sterk samen met dit aantal en de duur daarvan. Met aanbieders (van verblijfplaatsen/locaties) is voor beperkte tijd een contract aangegaan. Gedurende 2023 en eind 2023 vervallen twee contracten. Daarna zal met de aanbieders opnieuw moeten worden onderhandeld en bij een uitbreiding van de opvang zal naar nieuw onderkomen moeten worden gezocht of bezien worden of uitbreiding de (bestaande) huisvesting mogelijk is. Het risico is dat de kosten voor de opvang hoger zullen uitvallen. Het kabinet heeft de vergoeding voor onbepaalde tijd als een ‘open einde’ regeling opengesteld. Het kabinet monitort de kosten wel en kan naar aanleiding van bevindingen het bedrag van de vergoeding naar beneden bijstellen. In 2022 is de vergoeding één keer naar beneden bijgesteld. Naast de vaste normvergoeding voor de gemeentelijke en particuliere opvang heeft het kabinet via de algemene uitkering decentrale uitkeringen beschikbaar gesteld voor meerkosten sociaal domein - en leerlingenvervoer Oekraïne.

1.2/3.1 De kosten voor de gemeentelijke taken die voortvloeien uit de noodopvang van de ontheemde Oekraïners en de vluchtelingen zijn vooraf niet volledig bekend. Ten aanzien van de noodopvang is de gemeente verantwoordelijk voor o.a. het garanderen van de openbare orde en de veiligheid, de huisvesting (alleen ontheemde Oekraïners, bij de vluchtelingen wordt dit door het COA verzorgd) en inrichting van de onderwijsvoorzieningen, de handhaving van de leerplicht, de publieke gezondheidszorg en de jeugdhulpverlening. Of hiervoor kosten ontstaan is situatieafhankelijk en hangt samen met de samenstelling en het totaal van de opgevangen groepen. De samenstelling kan gedurende de periode van de opvang verschillen, omdat bewoners in- en uitstromen. Daarnaast is de

4

facturering van met name de kosten sociaal domein mede vanuit privacy redenen niet altijd af te zonderen van de reguliere kosten sociaal domein. Om de alle hiervoor genoemde redenen zijn de exacte kosten niet vooraf te berekenen. De verwachting is dat de vergoedingen voor de ontheemde Oekraïners en de vluchtelingen (meer dan) toereikend zullen zijn. Eventuele afwijkingen worden op de gebruikelijke wijze gemeld via het Tussenbericht. Financiën De kosten voor de ondersteuning en opvang van de Oekraïners bestaan vooral uit kosten voor huisvesting, gemeentelijk begeleidingskosten, de kosten voor een vergoeding van het leefgeld en voorzieningen zoals begeleiding en onderwijs. Overzicht uitgaven en verplichtingen noodopvang vluchtelingen Oekraïne 2023 en 2024. (Verwachte) kosten 2023/2024 Huisvesting Bredewater, Vaartdreef, Broekwegschouw, Het Lichtbaken Huis voor Vluchtelingen, reguliere onderhoud, beveiliging, kleinere aanschaffingen Onvoorzien Ondersteuning Vluchtelingenwerk, Piëzo, inzet Binnenbaan, Jeugdformaat, stichting Present en onderwijs Onvoorzien Leefgeld Personen GOO* en POO** en vergoeding waterschapslasten en gemeentelijke lasten en heffingen Begeleidingskosten Inzet personeel (incl.

Veiligheidsregio, tolken) Totaal kosten 2023 Normvergoeding GOO* Normvergoeding POO** Af: Raming bijstelling vergoeding Totaal opbrengsten Voordelig saldo Voorzien in Perspectiefnota Aanvullend voordelig saldo

1.700.000

200.000 300.000 50.000 1.200.000

950.000 4.400.000 9.000.000 750.000 -/- 1.500.000 8.250.000 3.850.000 3.500.000 350.000

*Gemeentelijke opvang Oekraïners **Particuliere opvang Oekraïners

5

De kosten van € 4,4 mln. worden volledig gedekt door een vergoeding van het rijk. De vergoeding is genormeerd en bedraagt € 8,25 mln. Dit is € 3,85 mln. hoger dan de gemeentelijke kosten. In de perspectiefnota is op basis van de jaarrekening 2022 een voordelig saldo voor 2023 en 2024 van € 3,5 mln. voorzien. Dat houdt in dat er nog een aanvullend voordeel is begroot van € 350.000. Dit valt vrij ten gunste van het begrotingssaldo. Overzicht verbouwingskosten De verbouwing van het pand aan de Broekwegschouw bedraagt € 611.516. De gemeente heeft hiervoor een aanvraag gedaan bij het Rijk en dekt dit vanuit de te ontvangen transitievergoeding. De afrekening geschiedt op basis van de werkelijke kosten maar bedraagt niet meer dat de begroting van € 611.516. Overzicht uitgaven en verplichtingen noodopvang vluchtelingen 2023 en 2024. De gemeentelijke kosten voor de noodopvang bedragen voor 2023/24 € 200.000 en 2025 € 20.000. De kosten bestaan uit de gemeentelijk voorbereidings- en begeleidingskosten, bijkomende kosten gemaakt zoals voorlichtingskosten en de beveiligingskosten en kosten van gemeentelijke taken zoals onderwijs, gezondheidszorg en openbare orde en veiligheid. De kosten worden gedekt vanuit een decentralisatie-uitkering van ca. € 350.000 die via de algemene uitkering van het gemeentefonds wordt verkregen. Het voordelig resultaat van de noodopvang bedraagt € 150.000.

Het saldo wordt ten gunste van het begrotingssaldo gebracht. In de Perspectiefnota is een voordeel van € 50.000 opgenomen zodat nog een aanvullend voordeel van € 100.000 wordt gerealiseerd. Noodopvang asielzoekers 2023/24

t/m9 feb 2025 l

Begeleidingskosten

20.000

Voorlichtingskosten

10.000

2.000

Beveiligingskosten

20.000

3.000

Gemeentelijke taken

150.000

15.000

Subtotaal kosten

200.000

20.000

Decentralisatie uitkering

350.000

20.000

Subtotaal opbrengsten

350.000

20.000

0 Voordelig saldo* 150.000 *reeds opgenomen voordeel in perspectiefnota 50.000, aanvullend voordeel 100.000 Het aanvullend voordeel ten gunste van het begrotingssaldo bedraagt voor alle twee de onderdelen 350.000 plus 100.000 is 450.000.

6

Controleprotocol Er zijn geen gevolgen voor het controleprotocol. De controle en de verantwoording van de kosten van de ondersteuning en opvang van de Oekraïners en gaat mee in de SiSa (single information single audit) verantwoording. Participatie en Communicatie Het raadsbesluit zal bekend worden gemaakt in het Gemeenteblad. Duurzaamheid Deze paragraaf is niet van toepassing. Toegankelijkheid en bruikbaarheid voor gehandicapten Er zijn ook mogelijkheden voor het opvangen van ontheemden die minder mobiel zijn. Op de locaties waar ontheemden worden onvangen zijn ook kamers op de begaande grond met eigen sanitair. Rapportage en evaluatie De raad wordt geïnformeerd over nieuwe ontwikkeling via de bestaande instrumenten: P&C-cyclus en rapportages Sociaal Domein. Planning We zullen de raad via de reguliere P&C cyclus informeren over de voortgang van de opvang van ontheemden en vluchtelingen in Zoetermeer.

7