Eindrapport Evaluatie Smart City Zoetermeer

In hoeverre zijn/worden bewoners betrokken bij het opstellen van dit beleid en/of spelregels? In dit onderzoek is geconcludeerd dat Zoetermeer feitelijk nog aan het begin van de ontwikkeling tot slimme stad staat. Een goed ecosysteem in de vorm van het Dutch Innovation Park is aanwezig, de ICT basis in huis is op orde, er ligt een goed 5G-netwerk in de stad, en er vinden de nodige projecten plaats om technologie te beproeven. Tot nu toe is de bewoner niet goed in beeld bij dergelijke ontwikkelingen. Dat is een nadrukkelijk aandachtspunt voor de toekomst. Enerzijds zullen burgers meer moeten participeren in de ontwikkeling van de slimme stad, aan de andere kant zou de gemeente burgers ook kunnen stimuleren om meer te co-creëren, en zodoende zelf met slimme oplossingen te komen.

8.3.2

Onderzoeksvragen Uitvoering: Op welke wijze wordt gebruik gemaakt van data om gemeentelijk beleid te onderbouwen? De gemeente gebruikt vooral interne data voor de onderbouwing van beleid. Voor de data-analyse ten behoeve van Visie 2040, een eenmalige exercitie tot nu toe, zijn wel externe datasets gebruikt. Indien de gemeente echt datagedreven wil gaan werken, zal dit een standaard werkwijze moeten worden. Dat vergt wel nog de nodige investering in de ontwikkeling van de competentie om datagedreven te werken binnen de organisatie, plus de ontwikkeling van een data ecosysteem. Via dit ecosysteem kunnen partijen in de stad data met elkaar delen en kan de gemeente een brede databasis ontwikkelen voor haar beleid en dienstverlening.

Pagina 32 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

Hoe wordt gebruik gemaakt van data in de uitvoering (bijvoorbeeld Sociaal Domein) en de aanpak van maatschappelijke vraagstukken? Is die inzet doeltreffend en doelmatig? Op dit moment worden hiervoor vooral interne data gebruikt. Om maatschappelijke opgaven op te lossen zal vooral gewerkt moeten worden in een data ecosysteem, zodat ook gegevens van buiten kunnen worden gebruikt. Dit was één van de centrale conclusies van het experiment dat met TNO is uitgevoerd. Met betrekking tot aspecten als doelmatigheid en doeltreffendheid moet worden gezegd, dat het nu nog vooral om onderzoek en experimenten gaat. Echter die moeten ook op doelmatigheid en doeltreffendheid worden geëvalueerd. Dat is wel gebeurd in het TNO-experiment, maar gebeurt niet of (te) weinig in andere pilots. Leren en evalueren van uitgevoerde pilots is een nadrukkelijk aandachtspunt.

In hoeverre zijn medewerkers toegerust om te werken met data en de toepassing daarvan? Alle medewerkers hebben een cursus Databewustzijn en Ethiek aangeboden gekregen. Er is een forse groep medewerkers die hier inmiddels gebruik van heeft gemaakt. De komende jaren zal dit verder moeten uitgroeien tot een standaardcompetentie. Dat vergt de nodige aandacht, zowel wat betreft het inrichten van de aanbodzijde van data (het ontwikkelen van een data ecosysteem) als de vraagzijde (vanuit maatschappelijke opgaven richting geven aan het gebruik van data). Aandachtspunt hierbij is dat er binnen de organisatie voldoende tijd en rust moet zijn om deze competenties te ontwikkelen. Hier zal dus actief door de ambtelijke leiding op moeten worden gestuurd.

Welke data en toepassingen zijn voor inwoners en ondernemers beschikbaar, wat hebben inwoners en ondernemers daar aan en hoe gebruikt Zoetermeer deze om inwoners en bedrijven te ondersteunen? Zoetermeer publiceert via haar open data portaal een groot aantal datasets. Dit zijn met name data over de openbare ruimte (zie ook de Stadsatlas). De toegevoegde waarde voor inwoners en bedrijven is in dit onderzoek niet onderzocht. Wat betreft de ondersteuning die de gemeente biedt bij open data kan worden verwezen naar de Stadsatlas, waarmee de gemeente burgers en bedrijven een handige tool heeft gegeven om zelf informatievragen te beantwoorden.

Pagina 33 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

Welke samenwerkingsverbanden zijn er ten aanzien van data en de toepassing daarvan? Wie voert de regie? Er lopen allerlei proeven en pilots waarin wordt samengewerkt als het gaat om het gebruik en delen van data. Dit heeft echter nog geen structureel karakter, in de vorm van een data ecosysteem. De gemeente zou hier een regisserende rol in moet innemen, in het kader van de coördinatie van de slimme stad. Deze rol is echter nog in ontwikkeling.

Pagina 34 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

Bijlage 1: Interviews

Interviews zijn afgenomen met: • • • • • • • • • •

Team BI Privacy Publiekszaken Sociaal Domein Economie College BenW ICT Directieteam Stadsbeheer Dutch Innovation Park

Soms zijn ook meerdere gesprekken gevoerd in het kader van één interview.

Pagina 35 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

Bijlage 2: Geraadpleegde documenten

Geraadpleegde documenten (te vinden via links) https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving/stedengedreven-door-data https://www.bestuurskunde.nl/wordpress/wpcontent/uploads/2015/12/Bestuur-in-de-datapolis-Albert-Meijer.pdf https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving/waardevoldigitaliseren https://www.koelman.com/china-de-ultieme-surveillance-staat/ https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/sites/default/files/atoms/file s/onderzoeksrapport_smart_cities_def.pdf https://securitydelta.nl/media/com_hsd/report/114/document/NLSmart-City-Strategie-.pdf https://www.zoetermeer.nl/_flysystem/media/20210621-ontwerpomgevingsvisie-zoetermeer-2040-vastgestelde-versie.pdf https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving https://dataschool.nl/ https://www.fastcompany.com/3047795/the-3-generations-ofsmart-cities https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving/stedengedreven-door-data https://www.fastcompany.com/3047795/the-3-generations-ofsmart-cities https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving/stedengedreven-door-data https://zoetermeer.nieuws.nl/politiek/12444/cda-en-christenuniesgp-maak-smart-city-zoetermeer/ https://smartcitybreda.com/ https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/smart-cities-andcommunities https://open.overheid.nl/repository/ronl-bf2acf54-ad5f-4f32-afe20904a1d8e700/1/pdf/nl-digitaal-interbestuurlijke-datastrategienederland.pdf

Pagina 36 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

https://agendastad.nl/zoetermeerse-pilot-city-deal-zorg-voorveiligheid-zet-in-op-vroegsignalering/ https://vng.nl/sites/default/files/2019-11/09a-bijlage-principesvoor-de-digitale-samenleving.pdf https://vng.nl/publicaties/handreiking-digitale-ethiek https://open-pilot.overheid.nl/repository/ronl-8ebaf55a-83f349a2-b679-9691ef7169d9/1/pdf/bijlage-2-code-goed-digitaalopenbaar-bestuur.pdf https://dataschool.nl/deda/ https://forumstandaardisatie.nl/interoperabiliteit-smart-cities https://www.g40stedennetwerk.nl/oproep-sluit-aan-bij-de-smartcity-themas-en-koplopergemeenten https://ibestuur.nl/magazine/grenzeloos-zuid-hollandsdatalandschap https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2014 /507480/IPOL-ITRE_ET(2014)507480_EN.pdf https://www.g40stedennetwerk.nl/files/2020-09/smart-cities-inde-G40_stedelijke-overzichten-smart-city-projecten-in-G40.pdf https://docplayer.nl/4099894-Smart-city-rotterdam-een-visie-opeen-slimme-toekomst.html https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2014 /507480/IPOL-ITRE_ET(2014)507480_EN.pdf https://www.g40stedennetwerk.nl/files/2020-09/smart-cities-inde-G40_stedelijke-overzichten-smart-city-projecten-in-G40.pdf https://docplayer.nl/4099894-Smart-city-rotterdam-een-visie-opeen-slimme-toekomst.html https://www.awti.nl/documenten/adviezen/2015/9/21/klaar-voorde-toekomst

https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving/waardevoldigitaliseren https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/sites/default/files/atoms/file s/onderzoeksrapport_smart_cities_def.pdf https://data.overheid.nl/en/dataset/algoritme-register https://www.bitsoffreedom.nl/2021/11/10/het-algoritmeregistereen-klein-stapje-in-de-goede-richting-of-een-doorzichtige-truc/

Pagina 37 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alleonderwerpen/nieuwe-technologieen-data-en-ethiek/het-led/chiefdata-officer-een-droombaan/ https://brainporteindhoven.com/nl/ontdek/de-strategie-vanbrainport/de-basis-voor-het-brainport-ecosysteem https://mrdh.nl/campus/dutch-innovation-park-zoetermeer https://luchtkwaliteit.ability.nl/?page_id=96 https://www.aeno.nl/uploads/Digitale-transformatie-deel-2.pdf https://www.hva.nl/binaries/content/assets/faculteiten/fmr/nieuws /hva-vng-rapport-toekomstbestendig.pdf?1618839111034 https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/nl/Documents/pu blic-sector/deloitte-nl-ps-smart-cities-report.pdf https://www.rathenau.nl/nl/kennisgedreven-democratie/raadweten-met-digitalisering Interne documenten Zoetermeer: Afdoening motie 1711-28 Zoetermeer Smart City en toezegging 684 Initiatieven lijst Smart City stvz 1e kw 2022 20200618 Plan Databewustzijn en Ethiek Beantwoording van de schriftelijke vragen van de VVD-fractie d.d. 9 februari 2022 over ‘inzet camera’s en privacy’ Overige: paper Nyenrode van A. Huykman (2018). Digitaal leiderschap: een onderzoek naar de veranderende governance bij gemeenten onder invloed van datagestuurd werken

Pagina 38 van 39

RekenkamerCommissie Zoetermeer | Evaluatie Smart City

Colofon

Dit rapport is uitgebracht op 7 september 2022, onder verantwoordelijkheid van Red Plume Consultancy BV, in opdracht van de RekenkamerCommissie van de gemeente Zoetermeer.

Red Plume Consultancy BV = Bureau voor advies, onderzoek en training Digitale Transformatie Publieke Sector Gevestigd te Afferden, Waalbandijk 80, 6654 KC. Website www.redplume.nl Bereikbaar via ejmulder@redplume.nl Ingeschreven bij KvK onder nummer 75414244

Pagina 39 van 39