CConstaterende datZoetermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

complete-set-vergaderstukken-alv-30-september-2026

Commissie Plenair 17 september 2026, gemeente ZoetermeerBij agendapunt: Aandachtspunten Algemene ledenvergadering VNG d.d. 30 september 2026124.366 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 9 van 15

Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) - Organisatie verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van asielzoekers in Nederland. Doelgroepenmix - Het bewust mengen van verschillende doelgroepen binnen een woonproject om integratie en leefbaarheid te bevorderen. Doorstroming - Het proces waarbij bewoners verhuizen naar een andere woning, waardoor woningen vrijkomen voor nieuwe woningzoekenden. Flexwoning - Hoogwaardige verplaatsbare woning die (in eerste instantie) op een tijdelijke locatie staat. Interbestuurlijk toezicht (IBT) -Toezicht van hogere overheden (Rijk of provincie) op de uitvoering van wettelijke taken door lagere overheden, zoals gemeenten. Lokale werkprogramma's -Lokale uitwerking van de ambities uit dit akkoord door gemeenten en woningcorporaties. Zie voor de volledige definitie het bestuurlijk akkoord. Migratiepact -Europese afspraken over asiel en migratie, gericht op samenwerking tussen lidstaten. Meerjaren Productie Prognose (MPP) - Periodiek ambtelijk overzicht dat de instroom, doorstroom en uitstroom van verschillende onderdelen van de migratieketen voorspelt. Middenhuurwoning - Huurwoning in het middensegment tussen sociale huur en vrije sector met een aanvangshuurprijs zoals gedefinieerd in de Huisvestingswet. Nationaal Actieplan Dakloosheid - Landelijk programma gericht op het voorkomen en verminderen van dakloosheid.

Nationale Prestatieafspraken - Landelijke afspraken tussen Rijk, woningcorporaties en gemeenten over o.a. woningbouw, verduurzaming en betaalbaarheid. Nareizigers - Gezinsleden van een statushouder die naar Nederland komen via de officiële nareisregeling. Onzelfstandige woonruimten - Woonruimten waarbij voorzieningen zoals keuken en badkamer worden gedeeld. Omgevingswet - Wet die regels voor de fysieke leefomgeving bundelt en vereenvoudigt. 27 Omgevingsrecht - Het geheel aan wet- en regelgeving voor de fysieke leefomgeving, waaronder ruimtelijke ordening, bouwen en milieu, gebundeld in de Omgevingswet. Omklappen van opvang naar huisvesting - Het omzetten van tijdelijke opvanglocaties (bijvoorbeeld voor asielzoekers) naar (semi)permanente woonlocaties. Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne - Europese regeling die tijdelijke bescherming biedt aan ontheemden uit Oekraïne. Rijksvastgoedbedrijf - Uitvoeringsorganisatie van het Rijk die verantwoordelijk is voor het beheer, de ontwikkeling en het inzetten van rijksvastgoed. Sociaal beheer - Begeleiding en ondersteuning van bewoners gericht op leefbaarheid, veiligheid en het bevorderen van zelfstandig wonen. Statushouders (vergunninghouders) - Asielzoekers met een verblijfsvergunning om in Nederland te mogen blijven, met bijbehorende rechten en plichten zoals huisvesting en inburgering.

In dit akkoord wordt met ‘statushouder’ vergunninghouder bedoeld. Taakstelling huisvesting vergunninghouders - De wettelijke verplichting voor gemeenten om een vastgesteld aantal statushouders te huisvesten. Transformatiewoningen - Woningen die ontstaan door het ombouwen van bestaand vastgoed (zonder woonfunctie) naar woonruimte. Urgentie - Voorrangsregeling bij woningtoewijzing. Volkshuisvestingsprogramma - Verplicht programma waarin gemeenten, provincies en het Rijk het beleid voor woningbouw en het beheer van de bestaande voorraad concretiseren, mede op basis van de woonbehoefte en woongerelateerde zorg- en ondersteuningsbehoefte per aandachtsgroep. Wet versterking regie volkshuisvesting - Wet die het Rijk, provincies en gemeenten meer sturingsmogelijkheden geeft op de woningbouwopgave en een eerlijke verdeling van woningen voor woningzoekenden. Woningbouwopgave - De opgave om jaarlijks 100.000 nieuwe woningen te realiseren om het woningtekort te verminderen. Woningcorporaties - Toegelaten instellingen die zich primair richten op het bouwen, verhuren en beheren van sociale huurwoningen en het huisvesten van huishoudens met een lagere inkomenspositie.

Woningtekort - Het (statistisch) woningtekort is het verschil tussen de gewenste woningvoorraad (vraag) en de beschikbare woningvoorraad (aanbod), waarbij de woningbehoefte wordt bepaald aan de hand van de verwachte ontwikkeling van het aantal huishoudens en hun woonwensen. Woningwet - Wet die regels stelt voor de volkshuisvesting, waaronder de taken en verantwoordelijkheden van woningcorporaties en de bouw en verhuur van woningen. Wooncarrière - De ontwikkeling die een huishouden doormaakt op de woningmarkt. Woondeals - Regionale afspraken tussen Rijk, provincies en gemeenten over woningbouwproductie en locaties. 28 BIJLAGE B: FACTSHEET RIJKSREGELINGEN VOOR AANVULLENDE VORMEN VAN HUISVESTING Deze factsheet ondersteunt gemeenten en woningcorporaties bij het benutten van bestaande Rijksregelingen en ondersteuning voor aanvullende vormen van huisvesting. Gemeenten, provincies en woningcorporaties staan voor een grote opgave om snel passende woonruimte te realiseren voor verschillende groepen woningzoekenden. Aanvullende vormen van huisvesting kunnen bijdragen aan zowel de huisvesting van statushouders, Oekraïense ontheemden als aan de bredere volkshuisvestelijke opgave voor andere doelgroepen. Het Rijk ondersteunt deze opgave met specifieke uitkeringen, garanties, kennis en procesondersteuning.

De Rijksregelingen en ondersteuningsteams helpen gemeenten en corporaties om sneller en op grotere schaal woonoplossingen te realiseren. Daarmee dragen zij bij aan het verminderen van de druk op opvanglocaties en de woningmarkt. Hieronder staan de belangrijkste instrumenten en een overzicht van de beschikbare informatie over de meest voorkomende aanvullende vormen van huisvesting die ingezet kunnen worden voor het huisvesten van specifieke doelgroepen. De regelingen van het Ministerie van BZK en het Ministerie van J&V kunnen gecombineerd worden toegepast wanneer aan alle voorwaarden van de desbetreffende regelingen wordt voldaan. Het is niet mogelijk om binnen een project voor dezelfde kostenpost tweemaal een vergoeding aan te vragen. Financiële en risico-mitigerende regelingen Tabel met financiële Rijksregelingen Regeling Ministerie Doelgroep Waarvoor Maximale bijdrage SFT BZK Brede doelgroep Flex/transformatie €14.000 + €6.000 voor sociaal beheer voor zelfstandige woonruimten €7.000 + €4.000 voor sociaal beheer voor onzelfstandige woonruimten DFR J&V Asielzoekers/Statushouders/Oekraïense ontheemden Transitiekosten + beheer Werkelijke kosten + normvergoeding uitvoeringskosten34 RHA BZK Groot aantal verschillende aandachtsgroepen Toevoegen woonruimte €9.000 HGGV BZK Grote gezinnen statushouders Aanpassing/transformatie €35.000–€50.000 1.

Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen (SFT) – voor alle doelgroepen, met voorwaarde ten aanzien van het percentage te reserveren woningen voor statushouders en/of Oekraïense ontheemden De Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen (SFT) | RVO ondersteunt gemeenten financieel bij het realiseren van flexwoningen, transformatiewoningen en sinds 2025 ook optopprojecten. De regeling is bedoeld om projecten sneller uitvoerbaar te maken, vooral in de complexe voorfase. Gemeenten kunnen een bijdrage aanvragen voor woningen die snel beschikbaar zijn voor onder meer statushouders, Oekraïense ontheemden, studenten, arbeidsmigranten en andere spoedzoekers. Per zelfstandige woning geldt een maximale bijdrage voor de bouwkosten van € 14.000 en een vaste bijdrage voor sociaal beheer van € 6.000. Voor onzelfstandige woningen zijn deze bedragen € 7.000 en € 4.000 respectievelijk. 34 Dit zijn kosten die gemeente maken om een project te realiseren met woningcorporaties, ondernemers, de buurt, politiek en maatschappelijke organisaties. De regeling vergoedt zaken als educatie, dagbesteding en kinderopvang. Voor alle uitvoeringskosten ontvangen gemeenten een normbedrag van € 11 per plek per dag. 29 Om in aanmerking te komen voor financiële ondersteuning vanuit de SFT voor een project met flex- of transformatiewoningen, gelden een aantal voorwaarden.

De woningen dienen minstens 10 jaar onderdeel te blijven van de sociale huurvoorraad. Daarnaast moet een gemeente een aantal sociale huurwoningen reserveren voor statushouders en/of ontheemden uit Oekraïne voor minimaal 10 jaar. Het aantal gereserveerde woningen is minimaal gelijk aan 30% van het aantal woningen in het project. Deze woningen hoeven geen onderdeel te zijn van het project zelf, maar mogen ook elders binnen de gemeente worden gerealiseerd. Voor de overige woningen bepaalt de gemeente zelf welke doelgroepen worden gehuisvest. 2. Doelgroepflexibele Regeling (DFR) – voor asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden Per 1 juli zijn de verschillende financiële regelingen voor de opvang van Oekraïense ontheemden en de doorstroomlocaties van statushouders gecombineerd in één regeling en aangevuld met asielzoekers: de regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten (de doelgroepflexibele regeling (DFR)). De regeling geeft gemeenten meer financiële zekerheid voor de lange termijn en vergroot de mogelijkheden om te investeren ten opzichte van de eerdere regelingen voor opvang van ontheemden en doorstroomlocaties. De looptijd is tot en met 4 maart 2030 en vergoedt kosten per plek per dag. Op aanvraag vergoedt het Rijk voor meerdere jaren de werkelijke kosten voor zowel de investering als de exploitatie van een locatie.

Ook ontvangen gemeenten een tegemoetkoming voor hun indirecte kosten, zoals administratie en dagbesteding. Deze aanvragen worden beoordeeld door een loket van Asiel en Migratie onder andere op basis van looptijd, kosten en plekken. Ondersteuning vanuit deze regeling kan uitsluitend worden aangevraagd voor onderdakvoorzieningen die direct worden ingezet voor de doelgroepen asielzoekers, statushouders en/of Oekraïense ontheemden. Zijn deze voorzieningen onderdeel van een groter project? Dan geldt de vergoeding alleen voor het deel dat wordt ingezet voor de doelgroepen asielzoekers, statushouders of ontheemden uit Oekraïne. Bij afloop van het project kan de gemeente de locatie inzetten voor eigen doelgroepen. Daarvoor ontvangt zij niet langer en vergoeding, maar heeft zij ook geen terugbetalingsplicht. 3. Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen – voor uiteenlopende doelgroepen De Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) is beschikbaar voor gemeenten die woonruimte willen financieren voor specifieke aandachtsgroepen. De regeling is beschikbaar voor een brede groep aandachtsgroepen, waaronder studenten, arbeidsmigranten, statushouders, uitstromers uit zorginstellingen en dakloze mensen. De volledige lijst met aandachtgroepen waarvoor een financiële bijdrage kan worden aangevraagd is terug te vinden op de webpagina van RVO.

Per gerealiseerde woonruimte wordt maximaal een bedrag van € 9.000 uitgekeerd. 4. Huisvesting Grote Gezinnen Vergunninghouders (HGGV) – voor statushouders De Regeling Huisvesting Grote Gezinnen Vergunninghouders (HGGV) | RVO.nl helpt gemeenten en corporaties bij het huisvesten van grote gezinnen met een verblijfsvergunning. Grote gezinnen zijn moeilijk te plaatsen doordat er weinig passende woningen beschikbaar zijn. De regeling biedt een specifieke uitkering voor verbouw of aanpassing van woningen, transformatie van gebouwen en plaatsing van extra woonunits. Gemeenten kunnen maximaal € 35.000 ontvangen voor gezinnen van 6 tot en met 9 personen en € 50.000 voor gezinnen van 10 personen of meer. 5. Regelingen voor beperken risico herplaatsing van verplaatsbare woningen – voor alle doelgroepen Om de financiële risico’s voor initiatiefnemers van projecten met verplaatsbare woningen te beperken, zijn de marktmeester, de Fysieke Achtervang Verplaatsbare Woningen (FAVW) en de Regeling Tegemoetkoming Herplaatsing Flexwoningen (RTHF). Bestaande verplaatsbare woningen krijgen zo een tweede leven en houden langer hun waarde. Hiermee worden risico’s voor corporaties en gemeenten beperkt en wordt opschaling van flexbouw aantrekkelijker gemaakt.

30 Indien herplaatsing van verplaatsbare woningen binnen bepaalde regio of provincie niet mogelijk is, kan de Marktmeester voor verplaatsbare woningen | RVO.nl landelijke locaties, beschikbare woningen en wensen van gemeenten in kaart brengen. Het brengt kopers en verkopers van verplaatsbare woningen met elkaar in contact. De marktmeester kan bovendien een coördinerende rol spelen wanneer gebruikgemaakt wordt van de Fysieke achtervang verplaatsbare woningen | RVO.nl. De FAVW biedt een fysieke achtervang voor verplaatsbare woningen: een plek waar de woningen kunnen staan als ze ergens weg moeten, of als ze niet geplaatst kunnen worden. Ten slotte kunnen woningcorporaties bij het plaatsen van verplaatsbare woningen het herplaatsingsrisico mitigeren met de Tegemoetkoming investeerders flexwoningen | RVO.nl. Als de flexwoning onder een bepaald garantiebedrag moet worden verkocht, dan wordt 60% van het verschil gedekt door het Rijk en 25% door de betrokken gemeente. Ondersteuningsteams 6. Aanjaagteam voor versnelling huisvesting doelgroepen Kwartiermakers Adriaan Visser, Ger Peeters en Martijn Balster vormen samen het aanjaagteam voor de versnelling huisvesting van onder andere statushouders. Zij voeren dit uit namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Aedes en in opdracht van het ministerie van BZK.

Het aanjaagteam brengt bestaande initiatieven en (minder) succesvolle voorbeelden in kaart en ondersteunt gemeenten waar de huisvesting nog onvoldoende op gang komt. Door kennis en ervaringen te delen, helpen de kwartiermakers partijen bij het versnellen van de ontwikkeling van nieuwe huisvesting. Het aanjaagteam kan worden benaderd via: kwartiermakershuisvestingstatushouders@minbzk.nl. 7. Expertteam Woningbouw Het Expertteam Woningbouw | RVO.nl ondersteunt gemeenten, provincies en woningcorporaties bij het versnellen van woningbouwprojecten. Het team biedt daarbij ook onafhankelijke ondersteuning bij flexwoningen, transformatieprojecten, doorstroomlocaties en andere tijdelijke woonoplossingen. De ondersteuning richt zich op zowel strategische als praktische vraagstukken. Het Expertteam helpt bijvoorbeeld bij locatiekeuze, samenwerking tussen betrokken partijen, procesregie, bestuurlijke besluitvorming en het oplossen van juridische of planologische knelpunten. Ook ondersteunt het team bij vergunningprocedures, tijdelijke bestemmingen en de toepassing van de Omgevingswet. Het expertteam kan ook ondersteunen bij regionale samenwerking en versnelling van besluitvorming. Daarnaast adviseert het Expertteam over exploitatie, beheer, participatie en het slim inzetten van Rijksregelingen en subsidies.

Het intakegesprek, een eenmalige interventie en het eerste juridische adviesgesprek zijn gratis. Het Rijk betaalt twee derde van de kosten voor de verdere samenwerking. Dit is maximaal € 12.100 inclusief btw. De gemeente of provincie betaalt het overige deel. Dit is een derde van de kosten, tot maximaal € 6.050 inclusief btw. 8. Ondersteuning vanuit Programmadirectie Onderdak (PO) van het Ministerie van J&V De Programmadirectie Onderdak (PO) van het Ministerie van J&V ondersteunt gemeenten bij de huisvesting van statushouders via aanvullende huisvestingsmogelijkheden. Denk hierbij aan het openen van doorstroomlocaties, woningdelen voor alleenstaande statushouders en tijdelijk onderdak in hotels of vakantieparken. Onze accounthouders adviseren over de optimale inzet van de Doelgroepflexibele Regeling (DFR) en de Decentrale Uitkering Tijdelijk Onderdak, en verkennen samen met u kansrijke businesscases. Daarnaast stimuleert PO kennisuitwisseling tussen gemeenten over alternatieve huisvesting, zodat bestaande mogelijkheden kunnen worden opgeschaald, bijvoorbeeld via werkbezoeken aan woningdeelprojecten voor statushouders. Voor contact met de provinciale accounthouder of bij andere (ondersteunings-)vragen kan er contact worden opgenomen met onderdak@minjenv.nl. U wordt dan gekoppeld aan de juiste contactpersoon.

Informatie en handreikingen over verschillende aanvullende vormen van huisvesting 31 1. Woningdelen voor doelgroepen Woningdelen biedt direct een woonoplossing voor statushouders. Ook kan het bijdragen aan hun integratie, bijvoorbeeld door het mixen van doelgroepen. Deze Factsheet Woningdelen voor statushouders | Home | Volkshuisvesting Nederland legt uit hoe je woningdelen voor statushouders kunt toepassen en waar je rekening mee moet houden. Over dit onderwerp is bovendien dit overzicht met handvatten voor gemeenten beschikbaar. Aanvullende informatie over deze en andere vormen van het beter benutten van de bestaande woningvoorraad is terug te vinden op: Beter benutten van bestaande gebouwen | Home | Volkshuisvesting Nederland 2. Verplaatsbare woningen (flexwoningen) De term ‘flexwonen’ gaat over flexibele woonoplossingen die relatief snel en goedkoop kunnen worden gerealiseerd. Kenmerkend is het ‘tijdelijke karakter’ van de woning zelf of het gebruik van een locatie waarop de woning wordt geplaatst. Flexwoningen worden in een fabriek gebouwd. Ze zijn daarnaast duurzaam en circulair. Er is minder bouwafval en minder overlast voor de omgeving. Gemeenten kunnen zich aanmelden voor de zogeheten Versnellingskamers Flexwonen. In een versnellingskamer wordt stap voor stap toegewerkt naar een haalbaar en gedragen flexwoonproject.

Deze versnellingskamers worden in samenspraak met de provincies per gemeente of regio georganiseerd. De organisatie en begeleiding is in handen van het Expertteam Woningbouw van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). In een versnellingskamer wordt stap voor stap toegewerkt naar een haalbaar en gedragen flexwoonconcept. Iedere versnellingskamer is lokaal maatwerk. De routekaart flexwonen biedt daarbij houvast. 3. Transformatiewoningen Transformaties | Home | Volkshuisvesting Nederland is het omvormen van een (leegstaand) pand zonder woonfunctie, zoals een kantoor of school, tot woningen. Transformatie draagt bij aan het beter benutten van de bestaande bebouwing. Transformatie levert niet alleen nieuwe woningen op, maar voorkomt ook leegstand. In 2023 is het Nationaal Transformatie Loket voor vastgoed | RVO.nl geopend. Gemeenten, provincies, corporaties en initiatiefnemers kunnen hier terecht voor ondersteuning bij projecten. 4. Doorstroomlocaties Een doorstroomlocatie is een plek waar gemeenten statushouders (tijdelijk) kunnen huisvesten, met financiële steun van het Rijk. Op deze locaties wonen statushouders die officieel verbonden zijn aan een specifieke gemeente (gekoppeld) en daar ook zijn geregistreerd in het bevolkingsregister (ingeschreven).

Vanuit een doorstroomlocatie kunnen statushouders sneller beginnen met participeren en integreren in hun toekomstige woonplaats. Om gemeenten te ondersteunen bij het opzetten van een of meerdere doorstroomlocaties, is een handreiking opgesteld. De handreiking biedt informatie over de kaders, realisatie en financiering van een doorstroomlocatie voor statushouders. 32 BIJLAGE C: OPGAVEN RELEVANT VOOR DE DOORONTWIKKELING In paragraaf 4.4. Evaluatie en doorontwikkeling staat dat de ontwikkelingen rondom de toekomstige huisvestingsopgave voor ontheemden uit Oekraïne en de ontwikkelingen rondom nareisbeleid en het migratiepact meegenomen worden in de doorontwikkeling van het akkoord. Deze bijlage biedt context bij deze ontwikkelingen. Doelgroepen waar aanvullende vormen van huisvesting nu al geschikt voor kunnen zijn worden in de tekst van het akkoord zelf benoemd. Ontwikkelingen ontheemden uit Oekraïne Met het aflopen van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) op 4 maart 2028 ontstaat een omvangrijke huisvestingsopgave voor Oekraïense ontheemden. Op dit moment verblijven ruim 90.000 ontheemden in de gemeentelijke opvang en dit aantal kan tot het aflopen van de RTB nog verder oplopen. Het langetermijnbeleid is o.a. gericht op (vrijwillige) terugkeer en doorstroom naar reguliere verblijfsvergunningen.

Hiervoor wordt een transitiedocument ontwikkeld: een driejarige verblijfsregeling voor de periode na afloop van de RTB. Onderdeel van deze verblijfsregeling is doorstroom naar passende huisvesting. Voor veel ontheemden die nu in de gemeentelijke opvang verblijven zal het zelfstandig vinden van huisvesting naar verwachting ingewikkeld zijn. Daarom wordt ingezet op een zorgvuldige transitie in samenwerking met mede-overheden en uitvoeringsorganisaties. Aanvullende woonvormen vormen een belangrijk onderdeel van deze transitie. De inzet is om bestaande opvanglocaties om te klappen naar (aanvullende vormen van) huisvesting en nieuwe woonlocaties te realiseren. Bestaande opvanglocaties blijven waar nodig langer open. Daarbij is de inzet ook om de experimenteerruimte binnen het omgevingsrecht optimaal te benutten, zodat zowel het omklappen van opvanglocaties als de realisatie van nieuwe huisvesting kan worden versneld. Ontwikkelingen rondom nareis & migratiepact De nieuwe regels als gevolg van het Europees Asiel- en Migratiepact kunnen gevolg hebben voor het aantal nareisaanvragen, de inwilligingen en daarmee voor de toekomstige huisvestingsopgave. De omvang van deze effecten is op dit moment nog onzeker, omdat de nieuwe regels eerst juridisch worden getoetst in een pilot. Naar verwachting ontstaat hierover begin 2027 meer duidelijkheid.

Voor zover de effecten eerder kunnen worden ingeschat, worden deze meegenomen in de Meerjaren Productie Prognose (MPP) van dit najaar dat ook een breder beeld geeft van de totale opgave. Dit laat onverlet dat er op korte termijn sprake is van een substantiële opgave rond de huisvesting van nareizigers. In juni verbleven er ongeveer 8.000 nareizigers35 in de COA-opvang die moeten worden gehuisvest. JenV, BZK en VNG voeren daarom doorlopend overleg over de ontwikkelingen rond nareis. Daarbij werken zij samen aan het versterken van de informatiepositie, het delen van analyses, het ondersteunen van de uitstroom en het ontwikkelen van maatwerk voor specifieke aandachtsgroepen. 35 Het totaal aantal nareizigers ligt hoger omdat er ook mensen buiten de opvang verblijven Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/2 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 30 september 2026 Agendapunt : 11. Resolutie maatschappelijke initiatieven Kenmerk : Onderwerp Resolutie Maatschappelijke initiatieven als opvolging van de bijeenkomst op het paleis Noordeinde ‘Onmisbare Schakels: versterken van sociale initiatieven’ In te stemmen met de resolutie Maatschappelijke initiatieven. Aanleiding Op 18 maart jl.

vond op initiatief van het Oranjefonds en op uitnodiging van koningin M áxima de bijeenkomst ‘Onmisbare Schakels: versterken van sociale initiatieven’ plaats. Naast diverse initiatieven uit de samenleving waren fondsen, departementen, vakbonden, agentschappen, kennisinstellingen, koepelorganisaties en ook de VNG aanwezig. Aan het eind van de bijeenkomst deed de VNG bij monde van haar directeur het aanbod en de uitnodiging om op ons jaarcongres/ALV gemeenten op te roepen om veel nauwer met sociale initiatieven op te trekken. Gemeenten zijn geworteld in gemeenschappen en geme enschappen in gemeenten, en beide hebben elkaar nodig. Een dergelijke uitnodiging past ook goed bij het thema van het jaarcongres ‘We doen het samen’. Voorstel Om hieraan invulling te geven legt het bestuur een resolutie aan de leden voor, waarin de ALV uitspreekt dat ze in woord en daad maatschappelijke initiatieven wil bevorderen en heersende belemmeringen zo veel als mogelijk wil wegnemen. Bijlage(n) 1. Resolutie Maatschappelijke initiatieven 2. Intentieverklaring met partners.

Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/2 Tekst voor stemsheet: Steunt u de resolutie Maatschappelijke initiatieven: 1 = ja 2 = nee Resolutie maatschappelijke initiatieven en gemeenten "We Doen Het Samen" De leden van de VNG, in de ALV bijeen in Lichtenvoorde op 30 september 2026 Constaterende • Dat Nederland, ondanks individualisering, van oudsher een land is van gemeenschappen, van vrijwillige inzet, van maatschappelijke initiatieven en van een sterke civil society; • Dat 4,2 miljoen inwoners zich met mede-inwoners inzetten voor hun leefomgeving, hun buurt, dorp of stad en dat het totaal aantal vrijwilligers meer dan 7 miljoen bedraagt; • Dat deze kracht zichtbaar wordt in de vele initiatieven naast overheid en markt rondom burenhulp, energieopwekking, sport, onderlinge ontmoeting, (voor)zorgcirkels en meer; • Dat zonder deze lokale gemeenschapskracht de samenleving stil zou vallen; dat het enerzijds onbetaalbaar is en anderzijds naar schatting meer dan 23 miljard euro bedraagt; • Dat gemeenten, historisch en bestuurlijk, geworteld zijn in gemeenschappen en zich van oudsher inspannen om maatschappelijke initiatieven de plek te geven die hen toekomt. • Dat maatschappelijke initiatieven desondanks soms belemmeringen ervaren en streven naar minder administratieve lasten, duurzamere financiering en een ‘seat at the table’.

Overwegende • Dat juist in het licht van geopolitieke spanningen en maatschappelijke onzekerheden het nodig is dat mensen vanuit een weerbare samenleving naar elkaar omzien. • Dat gemeenten, samen met hun lokale partners, een cruciale verbindende en faciliterende rol spelen in deze weerbare en naar elkaar omkijkende gemeenschappen; • Dat dit van gemeenten naast een constructieve houding een heldere kaderstelling vraagt, onder meer om te voorkomen dat de aandacht uitgaat naar de meest mondige initiatieven; • Dat hier potentie ligt op talloze beleidsdomeinen, van buurtvoorzieningen, wijkteams en eenzaamheidsaanpak tot de inrichting van de ruimte, energievoorziening en jeugdhulp; • Dat hiervoor meerdere coalities ontstaan, zoals de We Doen Het Samen-Coalitie, de Participatiecoalitie welzijn, zorg en hulp en de Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet; • Dat het goed is deze in gang gezette beweging landelijk en lokaal een hart onder de riem te steken en waar nodig uit te breiden.

Spreken uit • Dat maatschappelijke en burgerinitiatieven alsook gemeenschappen onmisbaar zijn voor een weerbare en veerkrachtige samenleving; • Dat gemeenten vanuit een heldere kaderstelling en een goede weging van initiatieven zich inspannen om ervaren belemmeringen zoveel mogelijk weg te nemen; • Dat maatschappelijke initiatieven daarom lokaal een plaats aan tafel krijgen en er gestreefd wordt naar duurzamere financiering en een minimum aan administratieve lasten; • Dat gemeenten (meer) mogelijkheden creëren om publieke taken te gunnen aan maatschappelijke initiatieven; • Dat gemeenten landelijk en lokaal verbindingen zoeken met fondsen die kunnen bijdragen aan de versterking van deze gemeenschapskracht; • Dat de VNG de opdracht krijgt om bovenstaande via een uitvoeringsagenda komend jaar samen met fondsen en genoemde coalities concreet in te gaan vullen.

Intentieverklaring maatschappelijke initiatieven en gemeenten "We Doen Het Samen ” Wij, maatschappelijke initiatieven, fondsen en gemeenten, onder andere verenigd in de We Doen Het Samen-coalitie, de Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet en de Participatiecoalitie welzijn, zorg en hulp spreken uit: • Dat maatschappelijke en burgerinitiatieven alsook gemeenschappen onmisbaar zijn voor een weerbare en veerkrachtige samenleving; • Dat een goed samenspel tussen initiatieven, fondsen en gemeenten essentieel is om de beweging naar deze samenleving verder te versterken; • Dat we dit samenspel landelijk en lokaal bevorderen via een met elkaar te ontwikkelen uitvoeringsagenda; • Dat dit moet leiden tot eenvoudigere en duurzamere financiering van initiatieven, minder administratieve lasten en een passende en vanzelfsprekende ‘plaats aan tafel’.

Namens bovenstaande partners • Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet, Eelke Dekens • Fondsen in Nederland, Ronald van der Giessen • Oranjefonds, Tamara van Ark • Participatiecoalitie welzijn, zorg en hulp, Marthijn Laterveer • We Doen Het Samen-Coalitie, Jitske Tiemersma • VNG, Sharon Dijksma Lichtenvoorde, 30 september 2026 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/2 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 30 september 2026 Agendapunt : Collectivisering van Digitalisering Kenmerk : Onderwerp Collectivisering van Digitalisering: ALV-rapportage september 2026 - “Samen uit de startblokken”, inclusief bijlage “Nadere toelichting Collectivisering dienstverlening - Common Ground” De algemene ledenvergadering neemt kennis van: - De ALV-rapportage over de collectivisering van digitalisering voor september 2026: “Samen uit de startblokken” inclusief bijlage “Nadere toelichting Collectivisering dienstverlening - Common Ground”. Aanleiding In 2025 kozen gemeenten er op de ALV-en in juni en november voor om regie te pakken op digitalisering, hier conform de Verenigingsstrategie als één sterke bestuurslaag sturing aan te geven en hun krachten te bundelen onder de noemer ‘collectivisering’. Gemeenten werken hiervoor voorstellen uit op o.a.

AI, Cloud, Digitale Autonomie en (Publieke) Dienstverlening / Common Ground. Gemeenten kiezen op ALV-en welke stappen zij zetten op de collectivisering van digitalisering, samen met de benodigde onderlinge en/of interbestuurlijke afspraken. Dit raakt aan een breed palet van prioriteiten en activiteiten. Om dit overzichtelijk te houden, bieden we deze terugkerende ALV-rapportage aan. Toelichting De inleidende paragrafen van de rapportage bevatten de kerninformatie voor de ALV. De stand van zaken op collectivisering in de breedte, of en zo ja, welke besluiten gevraagd worden, welke besluiten in voorbereiding zijn, hoe die tot stand komen en hoe gemeenten op de algemene beweging kunnen meedenken en meedoen. Daarna volgt de verdiepende Tussenstand, met voor elke opgave de lopende werkzaamheden, de stand van de overheidsbrede samenwerking, de belangrijkste ontwikkelingen en producten, een uitgebreidere toelichting op de besluitvorming die in voorbereiding is en de mogelijkheden voor gemeenten om gericht aan een opgave bij te dragen. Een prioriteit die extra aandacht of toelichting verdient, krijgt een eigen bijlage. Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/2 In het bijzonder ligt deze keer de nadruk op de ontwikkelingen bij Digitale Dienstverlening / Common Ground, een koploper in de gemeentelijke collectiviseringsbeweging.

Gemeenten zetten daar met ondersteuning van de VNG grote stappen in de uitwerking van een collectiviseringsvoorstel, met daarin belangrijke keuzes qua koers, organisatie en financiering. Proces Deze ALV liggen er geen (deel-)beslissingen voor. De rapportage geeft wel een doorkijk op de punten die in voorbereiding zijn voor de komende ALV’s van december ’26 en juni ‘27. Dit ziet onder meer op de dossiers Digitale Dienstverlening / Common Ground, het Centraal Privacy Office en Digitale Veiligheid. Deze rapportage is ‘ter informatie’, dus de inhoudelijke voorbereiding voor volgende ALV’s is inhoudelijk nog helemaal vrij. Gemeenten worden nadrukkelijk uitgenodigd om hierop mee te denken en/of bij te dragen. Bijlage(n) 1. Collectivisering van Digitalisering, ALV-rapportage september 2026: “Samen uit de startblokken” 2. Bijlage ‘Tussenstand Digitaliseringsopgaven” 3. Bijlage “Nadere toelichting Collectivisering dienstverlening - Common Ground”. Collectivisering van digitalisering Informatiesamenleving ALV-rapportage september 2026 – “Samen uit de startblokken” Vereniging van Nederlandse Gemeenten 1/23 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 83 93 info@vng.nl Dirk van Brederode (red.), september 2026 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/23 Inhoudsopgave 1.

Inleiding: gemeenten pakken collectief de regie op de digitale samenleving ......................... 3 2. Leeswijzer ............................................................................................................................... 5 3. Geen besluit gevraagd ............................................................................................................ 5 4. Voorbereiding voorstellen en betrokkenheid gemeenten ....................................................... 5 5. Tussenstand: welke voorstellen zijn in voorbereiding? ........................................................... 6 6. Bijlage: Tussenstand digitaliseringsopgaven .......................................................................... 8 6.1. Prioriteit 1: Dienstverlening/ Common Ground ............................................................. 8 6.2. Prioriteit 2: AI .............................................................................................................. 10 6.3. Prioriteit 3: Cloud ........................................................................................................ 12 6.4. Prioriteit 4: Digitale Veiligheid ..................................................................................... 13 6.5. Prioriteit 4: Digitale Veiligheid – Centraal Privacy Office (CPO) ................................. 15 6.6.

Thema 1: Digitale Autonomie ..................................................................................... 16 6.7. Thema 2: Sourcing ..................................................................................................... 18 6.8. Thema 3: Digitaal Vakmanschap ................................................................................ 20 6.9. Verkenning: planketen in het fysiek domein ............................................................... 22 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/23 1. Inleiding: gemeenten pakken collectief de regie op de digitale samenleving Gemeenten zien al langere tijd hoe de impact van digitalisering op onze samenleving en manier van werken sterk toeneemt, zowel positief als negatief. De laatste jaren is dit in een stroomversnelling gekomen, onder meer vanwege de opkomst van AI, de sterk toegenomen risico’s op cybercriminaliteit en de invloed van sociale media op onze democratische rechtsstaat en het publieke debat. Het (geopolitieke) krachtenveld is verschoven, met zorgwekkende risico’s voor gemeenten. De mogelijkheid om autonome keuzes te kunnen maken staat onder druk. Daar komt bij dat gemeenten er niet aan ontkomen om te werken met forse schaarste van mensen en middelen. Gemeenten voelen de urgentie: dit komt niet vanzelf goed.

Gelijkwaardige basis Dit alles bracht gemeenten tot het belangrijke besluit om de regie op digitalisering te hernemen, 1 zodat digitale technologie de maatschappij, inwoners en ondernemers dient, niet andersom. Vanuit de Verenigingsstrategie2 nemen zij de verantwoordelijkheid om dit als één sterke bestuurslaag - samen met mede-overheden - goed te organiseren en doorbraken te realiseren. Gemeenten zien immers als geen ander wat nodig is. Zoals vooruitstrevende posities op bijvoorbeeld sociale media en digitale autonomie, een sterke samenwerking op dienstverlening (onder andere via Common Ground) en een ‘omkering’ van de verhouding met het rijk op deze opgaven. De samenwerking is nadrukkelijk gelijkwaardig, met gemeenten die als één sterke bestuurslaag hun collectief belang inbrengen. Collectivisering van digitalisering Vanuit de gedachte dat samenwerking de individuele gemeenten veel oplevert, kennen gemeenten al een lange traditie van krachtenbundeling. In 2025 besloten zij dit op digitalisering fors te intensiveren. Dit gaat over alle digitalisering waarvan inwoners niet verwachten dat gemeenten zich hierin onderling van elkaar onderscheiden, maar wel dat dit efficiënt, effectief, kwalitatief, verantwoord, eenvoudig en veilig gebeurt.

In de praktijk gaat het om ten minste 80% van hun digitalisering en gemeenten kozen er met een overweldigende meerderheid voor om dit dan als collectief te organiseren, anders gezegd: te ‘collectiviseren’. Het principe en het proces voor collectivisering staan in de resolutie ‘Als één sterke bestuurslaag regie op de digitale samenleving’, waar zij in juni 2025 met 99,4% van de stemmen voor kozen. 3 Vervolgens kozen ze in november 2025 unaniem voor de eerste set nieuwe prioriteiten, waaronder Cloud en AI 4. Op AI zien gemeenten bijvoorbeeld flinke kansen en zijn veel enthousiaste collega’s al aan de slag. AI biedt perspectief in bezwaarprocedures. De eisen die nieuwe wetgeving stelt zijn voor gemeenten grotendeels gelijk. Dan is het veel effectiever om als één collectief de kansen en risico’s te beoordelen, het werk te verdelen en plannen te maken om gemeenten te ontzorgen. Dat is wat collectivisering hier betekent: gemeenten gaan niet allemaal afzonderlijk aan de slag, maar zij vormen één sterke bestuurslaag. Dat doen we op de juridische en ethische voetangels, maar ook door een plek in te inrichten waar innovatieve energie uit gemeenten wordt gebundeld, voor echte impact op grote (overheidsbrede) schaal.

1 Digitale Agenda Gemeenten 2028: Regie op één digitale samenleving | VNG 2 Verenigingsstrategie VNG 2030 - Stap naar voren | VNG 3 Resolutie: Als één sterke bestuurslaag regie op de digitale samenleving | VNG 4 Start gezamenlijke aanpak AI, Cloud en Digitale Veiligheid | VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/23 Slagvaardige aanpak Wat levert de collectivisering op? Allereerst biedt de collectieve aanpak schaalvoordelen bij bijvoorbeeld inkoop. We profiteren bovendien allemaal van dezelfde hoogwaardige oplossingen voor de ontwikkeling en het beheer van ICT-systemen. De grootschalige aanpak geeft kwaliteit en slagkracht om maatschappelijke opgaven doeltreffend aan te pakken. Door gezamenlijk te experimenteren creëren we kansen voor innovatie (bijvoorbeeld een sterke informatiepositie), digitale veiligheid, dienstverlening en de inzet van AI. Uiteraard helpt collectivisering ook om de huidige én toekomstige kosten van digitalisering te drukken. In die collectieve aanpak sluiten we zo veel mogelijk aan bij het gebruik of de versterking van bestaande organisaties en samenwerkingsvormen. Gemeenten zijn en blijven aan het roer Voor de opgaven waar gemeenten op willen collectiviseren, verwachten zij dat dit impact heeft op de dagelijkse praktijk en speelruimte van individuele gemeenten.

Daarom is het centrale principe in de collectieve aanpak dat gemeenten bij elke beslissing ‘in the lead’ zijn: zij maken zelf de voorstellen voor collectivisering en zij kiezen er op de ALV voor zich onderling aan deze collectieve afspraken te binden. Daarbij maken zij afspraken over (overheidsbrede) financiering en de organisatie, en over een degelijk en haalbaar implementatieplan voor bijvoorbeeld nieuwe standaarden. Vanwege deze impact op de aanpak van maatschappelijke opgaven toetsen gemeenten de voorstellen grondig aan de gemeentelijke dagelijkse praktijk. Zij maken de baten en impact transparant. Via een nieuwe structuur zijn alle soorten gemeenten (van G4 tot K80) en disciplines (van CIO tot controller) betrokken. Daarbuiten staat het elke collega vrij om mee te lezen en mee te doen in de ontwikkeling van voorstellen. Zo wordt geborgd dat alle typen gemeenten, betrokken vakdisciplines en professionals die door een voorstel worden geraakt, nauw betrokken zijn bij de besluitvorming. Een ander principe is dat gemeenten eerst de overheidsbrede kansen uitwerken. Dit doen zij in de context van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), waar zij samen met provincies, waterschappen, rijk en uitvoeringsorganisaties plannen uitwerken voor onder andere Cloud, Weerbaarheid en Dienstverlening.

De gemeentelijke expertise en praktijk zijn in die gezamenlijke planvorming welkom en onmisbaar: zij brengen de ‘omkering’ uit de Verenigingsstrategie hier heel concreet in de praktijk. Omgekeerd profiteren zij van de kennis en kunde van mede-overheden. Gemeenten werken aan ‘collectiviseringsvoorstellen’ Op de ALV van december 2025 kozen gemeenten unaniem de eerste prioriteiten om te collectiviseren, waaronder Cloud en Digitale Veiligheid. Met de opdracht hiervoor voorstellen uit te werken, compleet met (overheidsbrede) scenario’s voor de organisatie, financiering en implementatie. Gemeentelijke collega’s zijn, met steun van de VNG, hard aan de slag. Zij doen dit in goed gesprek met onze mede-overheden en in nauwe samenhang tussen de prioriteiten. De verwachting is dat op de najaars-ALV van december de eerste (deel-)beslissingen voorliggen. Die kunnen onderling sterk van aard verschillen. Denk aan een nieuwe standaard, een principe- uitspraak om onderling informatie uit te wisselen of scenario’s voor financiering. Dit zijn allemaal concrete vervolgstappen die gemeenten verder helpen, zoals concrete tooling, een sterkere onderhandelingspositie of meer houvast in gesprekken met de markt. Samen voor goud Deze digitale koers zetten we in met het oog op een gezonde en veilige online samenleving. Dankzij de ambitieuze insteek van onze leden komt dit doel dichterbij.

We bouwen aan een samenleving waarin de rechten van inwoners zijn beschermd, innovatie ruimte krijgt en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/23 Nederlandse economie wordt versterkt. We merken dat het enthousiasme onder gemeenten groot is om gezamenlijk te werken aan kwaliteit van de gemeentelijke digitalisering. We zien uit naar het vervolg, waarin we stap voor stap verder komen. Samen gaan we voor goud. 2. Leeswijzer Gemeenten kiezen op de ALV welke stappen zij zetten op de collectivisering van digitalisering, samen met de benodigde onderlinge en/of interbestuurlijke afspraken. Dit raakt aan een breed palet van prioriteiten en activiteiten, van AI tot Digitaal Vakmanschap, die nauw met elkaar samenhangen en elkaar ondersteunen en versterken. 5 Om dit overzichtelijk te houden, bieden we deze terugkerende ALV-rapportage aan. De inleidende paragrafen bevatten de kerninformatie voor de ALV. Die bestaat uit de stand van zaken op collectivisering in de breedte. En ook of en zo ja, welke besluiten gevraagd worden, welke besluiten in voorbereiding zijn, hoe die tot stand komen en hoe gemeenten op de beweging kunnen meedenken en meedoen.

Daarna volgt de verdiepende tussenstand, met voor elke opgave de lopende werkzaamheden, een update over de overheidsbrede samenwerking, de belangrijkste ontwikkelingen en producten, een uitgebreidere toelichting op de besluitvorming die in voorbereiding is en de mogelijkheden voor gemeenten om gericht aan een opgave bij te dragen. Een prioriteit die extra aandacht of toelichting verdient, krijgt een eigen bijlage, zoals in dit geval Dienstverlening/ Common Ground. 3. Geen besluit gevraagd Met deze rapportage liggen er op de ALV van september 2026 op de prioriteiten geen voorgestelde deelbeslissingen voor. De verwachting is dat dit op de najaars-ALV van december 2026 wel het geval is. Eventuele besluiten waar financiële gevolgen aan gekoppeld zijn, worden voorgelegd op de ALV van juni 2027. 4. Voorbereiding voorstellen en betrokkenheid gemeenten Gemeenten bereiden - met ondersteuning van de VNG - collectiviseringsvoorstellen voor. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de mede-overheden onder de vlag van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). Op deze manier zijn de voorstellen inhoudelijk sterk, grondig getoetst aan de gemeentelijke praktijk en in de overheidsbrede context geplaatst. Ook wordt zo gewerkt aan stevig draagvlak. Voor de onderwerpen waarop de ALV opdracht gaf een collectiviseringsvoorstel uit te werken, zijn werkgroepen gestart: zogenaamde ‘opgavetafels’.

In de opgavetafels werken gemeentelijke experts voorstellen uit. Al die voorstellen komen samen bij de Ambtelijke Praktijktafel Informatiesamenleving (API), waar vertegenwoordigers van de gemeentelijke praktijk overzicht houden, samenhang bewaken en helpen prioriteren. Met deze praktijkbril geven zij de Commissie Informatiesamenleving en vervolgens ook het bestuur van de VNG advies over de verschillende voorstellen. 5 Op onderdelen van deze rapportage is AI gebruikt als schrijfondersteuning, om informatie samen te vatten en de stijl gelijk te maken. AI heeft geen inhoudelijke bijdrage geleverd. De teksten zijn door de betrokken deskundigen en redacteuren gecontroleerd. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/23 Gemeenten zijn van harte uitgenodigd om mee te helpen met de voorbereiding van de collectiviseringsvoorstellen en producten waar we overheidsbreed aan werken. Ook vragen en ideeën zijn welkom. Meer weten en meedoen? Kijk op Regie op de digitale samenleving | VNG Word lid van het Kennisnetwerk Data en Samenleving en de VNG-fora Sluit je aan bij de specifieke communities, zoals AI en Digitale Veiligheid ✉ Mail naar digitalisering@vng.nl 5. Tussenstand: welke voorstellen zijn in voorbereiding? Op de ALV’s in 2025 benoemden gemeenten vier prioriteiten om als eerste op te collectiviseren: Dienstverlening/ Common Ground,6 AI, Cloud en Digitale Veiligheid.

Samen met drie doorsnijdende thema’s die in elke prioriteit terugkomen: Digitale Autonomie, Sourcing en Digitaal Vakmanschap.7 Dit sluit aan bij de overheidsbrede prioriteiten op digitalisering uit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS).8 Gemeenten en mede-overheden treden hier zo veel mogelijk samen in op. Voor de ALV volgt hierna per opgave een korte beschrijving van de belangrijkste ontwikkelingen en welke beslissingen in voorbereiding zijn. Prioriteit: Dienstverlening/ Common Ground (koploper) Allereerst leggen wij de nadruk op de ontwikkelingen bij Digitale Dienstverlening/ Common Ground, een voorloper in de gemeentelijke collectiviseringsbeweging. Gemeenten zetten daar onder coördinatie van de VNG grote stappen in de uitwerking van een collectiviseringsvoorstel, met daarin belangrijke keuzes qua koers, organisatie en financiering. Besluitvorming volgt in de ALV’s van december 2026 en juni 2027. Prioriteit: AI Gemeenten werken aan de eerste bouwstenen van een collectieve AI-infrastructuur, onder meer rond AI in bezwaar en beroep, transcriptie en het ontsluiten van kennis en toepassingen. Parallel hieraan worden verschillende voorzieningen ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen bij verantwoorde en schaalbare inzet van AI.

Richting de najaars-ALV bereiden gemeenten voorstellen voor over een focus op bezwaar en beroep en transcriptie, een gezamenlijke appstore, een competentiecentrum en sAIDkick als marktplaats voor AI-toepassingen en bouwblokken. Prioriteit: Cloud Gemeenten werken aan meer datasoevereiniteit in hun cloudgebruik, onder meer via een gezamenlijke handreiking en aanvullende eisen voor leveranciers. De afgelopen periode zijn deze uitgangspunten uitgewerkt in samenwerking met gemeenten, leveranciers en mede-overheden. Richting de najaars-ALV bereiden gemeenten een voorstel voor om eisen voor datasoevereiniteit 6 Realisatiekoers Common Ground | Common Ground 7 Start gezamenlijke aanpak AI, Cloud en Digitale Veiligheid | VNG 8 Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) | Digitale Overheid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 7/23 formeel te verankeren in de GIBIT, zodat gevoelige gegevens en bedrijfskritische processen alleen worden ondergebracht bij leveranciers die aan deze voorwaarden voldoen. Prioriteit: Digitale Veiligheid Gemeenten bouwen voort op bestaande collectieve voorzieningen zoals de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) en werken tegelijkertijd aan nieuwe vormen van samenwerking rond weerbaarheid, opleiding en leveranciersmanagement. Een belangrijke ontwikkeling is de collectieve aanpak voor het controleren van ICT-leveranciers.

Richting de ALV van juni 2027 bereiden gemeenten een voorstel voor over de structurele inrichting en financiering van deze aanpak. Prioriteit: Digitale Veiligheid - Centraal Privacy Office Gemeenten verkennen hoe generieke privacytaken gezamenlijk kunnen worden georganiseerd, terwijl lokale verantwoordelijkheden lokaal blijven. Inmiddels is hiervoor een businesscase ontwikkeld en besproken met gemeenten en andere betrokken partijen. Richting de ALV’s van december en juni bereiden gemeenten een voorstel voor dat voorziet in de inrichting van een Centraal Privacy Office en de collectieve organisatie van veelvoorkomende privacyproducten en expertise. Doorsnijdend thema: Digitale Autonomie Gemeenten werken samen met mede-overheden aan een overheidsbrede Routekaart Digitale Autonomie, met ambities en doelstellingen voor cloud, software, data en AI. Daarbij wordt verkend welke gezamenlijke stappen nodig zijn om de afhankelijkheid van niet-Europese technologie te verkleinen en de digitale autonomie van de overheid te versterken. Richting de najaars-ALV bereiden gemeenten een voorstel voor over hun gezamenlijke ambitie en inzet op digitale autonomie, als bijdrage aan deze overheidsbrede koers. Doorsnijdend thema: Sourcing Gemeenten verkennen hoe zij meer inzicht kunnen krijgen in gezamenlijke IT-uitgaven, contracten en leveranciersafhankelijkheden.

Dit moet helpen om toekomstige keuzes over gezamenlijke inkoop, contractmanagement en marktbenadering beter te onderbouwen. Richting de ALV van december bereiden gemeenten een voorstel voor om gezamenlijk inzicht in IT-spend mogelijk te maken, inclusief de benodigde randvoorwaarden en een eerste pilot. Doorsnijdend thema: Digitaal Vakmanschap Gemeenten werken samen met partners aan een gezamenlijke visie op de gevolgen van digitalisering voor werk, vaardigheden en organisatieontwikkeling. Daarbij ligt de nadruk op het beter benutten, delen en ontwikkelen van bestaande kennis en opleidingen. Richting de najaars- ALV van december verkennen gemeenten of een gezamenlijke uitspraak wenselijk is over het delen en gezamenlijk ontwikkelen van opleidingen op digitaliseringsthema's zoals AI, cyberveiligheid en cloud. Verkenning: Planketen Fysiek Domein Verder loopt een verkenning naar de mogelijkheid om digitale ondersteuning bij het opstellen van onder andere omgevingsplannen ook (deels) gelijk te trekken, op basis van al bestaande afspraken en instrumenten. Daarvoor heeft de ALV dit eerst als collectiviseringsprioriteit aan te merken; gemeenten werken dit uit voor de najaars-ALV. Om alle gemeenten in de gelegenheid te stellen hierop te reflecteren en bij te dragen, nemen we deze verkenning al op in de rapportage. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 8/23 6.

Bijlage: Tussenstand digitaliseringsopgaven In deze bijlage beschrijven we per opgave de tussenstand, met onder meer de prioriteiten, de stand van de overheidsbrede samenwerking, de belangrijkste (nieuwe) producten, de besluitvorming die in voorbereiding is en de uitnodiging en mogelijkheid voor gemeenten om er gericht aan bij te dragen. 6.1. Prioriteit 1: Dienstverlening/ Common Ground De ALV sprak in 2025 uit dat gemeenten digitalisering voor het domein dienstverlening willen collectiviseren via de realisatiekoers Common Ground. Daarmee vormt Common Ground één van de eerste concrete uitwerkingen van de collectiviseringskoers: gemeenten werken gezamenlijk aan een gedeelde digitale basis, gezamenlijke voorzieningen en de regievoering die nodig is om deze voorzieningen namens het collectief van gemeenten te realiseren en beschikbaar te houden. 6.1.1. Hoe staan we ervoor? Common Ground ontwikkelt zich steeds nadrukkelijker van een verzameling afzonderlijke initiatieven naar een gezamenlijke beweging van gemeenten. In verschillende gemeentelijke collectieven, samenwerkingsverbanden en communities is de afgelopen jaren veel ontwikkeld en in de praktijk gebracht. Ondertussen passen zo’n 100 gemeenten al Common Ground op onderdelen toe. Een voorbeeld is de ‘Mijn De Fryske Marren’ website waar inwoners diensten van de gemeente kunnen aanvragen en de afhandeling volgen.

Gemeente Oosterhout biedt één plek waar de BRP- informatie wordt opgevraagd, zodat er geen brieven met verouderde informatie meer worden verstuurd. Gemeente Den Haag ontwikkelde een integraal klantbeeld waarmee medewerkers in het sociaal domein in een oogopslag kunnen zien wat er speelt. Hierdoor kunnen zij de inwoner beter helpen. En de vereniging Dimpact vervangt het zaaksysteem voor haar leden met een volledig op Common Ground gebouwde oplossing. Om alle 342 gemeenten aan te laten sluiten, moeten we de gegevenslaag verder harmoniseren. De koers die nu voorligt, bouwt daarop voort en wordt breed gedragen door koplopergemeenten. Ook een groeiend aantal leveranciers sluit aan bij deze ontwikkeling. De volgende stap is om deze ontwikkelingen beter met elkaar te verbinden: niet opnieuw beginnen, maar voortbouwen op wat er al is, en meer gezamenlijk organiseren en zorgen voor structurele regie. De bijgevoegde nadere toelichting Collectivisering Dienstverlening – Common Ground beschrijft wat hiervoor nodig is en welke keuzes de komende periode voorliggen. Bijlage: Nadere toelichting Collectivisering dienstverlening - Common Ground 6.1.2. Voor welke resultaten gaan we? We werken toe naar een gezamenlijke digitale basis die gemeenten helpt hun dienstverlening en uitvoering duurzaam te verbeteren. De basis voor deze samenwerking? Een gedeelde gegevenslaag.

Nu hebben gemeenten elk hun eigen systemen, formaten en regels, en dat maakt samenwerken en innoveren moeilijk. Door gegevens op dezelfde manier te structureren, kunnen we efficiënter, veiliger en goedkoper werken. De eerste concrete stap is daarom een collectieve voorziening, kortweg ‘gegevensvoorziening’. Daarop kunnen bestaande en nieuwe gemeentelijke voorzieningen voortbouwen. Gemeenten kunnen daarbij stapsgewijs aansluiten; het gaat niet om één landelijke applicatie of om het in één keer vervangen van bestaande systemen. Een geharmoniseerde gegevenslaag zorgt voor schaalvoordeel. Ook verbetert de dienstverlening; inwoners hoeven niet meer steeds dezelfde gegevens in te vullen en medewerkers beschikken Vereniging van Nederlandse Gemeenten 9/23 over actuele en volledige informatie. Bovendien neemt veiligheid toe: gegevens staan veilig opgeslagen en zijn beschermd tegen misbruik. Voor gemeenten is vooral van belang dat zij hiermee gezamenlijk meer grip krijgen op de digitale basis die steeds bepalender wordt voor hun publieke taak. Door kennis, investeringen en uitvoeringskracht te bundelen, kunnen gemeenten beter voldoen aan eisen rond veiligheid, privacy en continuïteit, sneller nieuwe dienstverlening ontwikkelen en hun afhankelijkheid van individuele leveranciers verkleinen.

Daarmee versterken zij hun digitale autonomie: het vermogen om zelf richting te geven aan de ontwikkeling en inrichting van hun informatievoorziening. Gemeenten willen immers niet afhankelijk zijn van leveranciers die bepalen hoe, waar en onder welke voorwaarden onze gegevens worden opgeslagen. Met een eigen, geharmoniseerde gegevenslaag houden we de regie in handen. Ook wordt de datasoevereiniteit versterkt, doordat gemeenten meer zeggenschap houden over waar hun gegevens zich bevinden, hoe deze worden gebruikt en onder welke voorwaarden deze beschikbaar worden gesteld. Om dat mogelijk te maken is er collectieve regievoering nodig. Dit betekent: gezamenlijk bepalen wat nodig is in de voorziening, opdrachten geven tot gezamenlijke ontwikkeling, beheer en beschikbaarstelling van de voorziening, vanuit de gezamenlijkheid de kwaliteit en continuïteit bewaken en alle gemeenten ondersteunen bij invoering en gebruik. Collectieve regievoering ontzorgt individuele gemeenten. De uitvoering blijft daarbij nadrukkelijk plaatsvinden in een ecosysteem van gemeenten, collectieven, samenwerkingsverbanden en marktpartijen. 6.1.3. Vooruitblik De komende periode staat in het teken van het verder verbinden en concretiseren van wat op verschillende plekken al in ontwikkeling is.

Samen met de betrokken gemeenten, collectieven, samenwerkingsverbanden en leveranciers worden de inhoud van de collectieve voorziening, de benodigde regie, governance en financiële consequenties verder uitgewerkt. Richting de najaars-ALV worden de inhoudelijke en organisatorische keuzes verder voorbereid. Het gezamenlijke perspectief is om per 1 januari 2028 te beschikken over een collectieve gegevensvoorziening en structurele regievoering. De bijgevoegde notitie geeft een nadere toelichting op deze ontwikkeling en op de keuzes die nodig zijn om van de huidige brede beweging door te groeien naar duurzame gezamenlijke uitvoering. Meer weten en meedoen? Common ground | gemeente De Fryske Marren (video) Een voorbeeld van een gemeente die met Common Ground aan de slag is gegaan. Common Ground Common Ground is de landelijke beweging die gemeenten helpt om hun digitale basis opnieuw in te richten, zodat zij meer grip krijgen op data, processen en voorzieningen. Op de website van Common Ground is veel informatie te vinden over fieldlabs, sprint demo’s, inloopspreekuren en andere events. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 10/23 6.2. Prioriteit 2: AI Gemeenten kampen met een aanhoudende schaarste aan mensen en middelen, in een context van een rijk palet aan maatschappelijke opgaven.

Dat maakt dat het interessant om gezamenlijk te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om AI in te zetten. Niet omdat AI hét antwoord is op personeelstekorten of toenemende uitvoeringslasten, maar omdat gemeenten de diverse vraagstukken slagvaardiger samen aangaan dan 342 keer apart. Daarom gaven de leden op 28 november 2025 de Opdracht tot Uitwerking voor een collectiviseringsvoorstel op AI. 9 Hiermee gaven zij mandaat om de collectieve inzet van AI concreet te maken. We werken aan een duurzaam fundament en de nodige infrastructuur, zodat alle gemeenten AI-toepassingen veilig en betrouwbaar kunnen gebruiken. Al experimenterend ontdekken we hoe gemeenten gegevens slimmer kunnen inzetten. Denk aan AI-toepassingen die helpen bij het analyseren van grote hoeveelheden data. De inzet op Common Ground zorgt voor een fundament om goede AI te realiseren. 6.2.1. Hoe staan we ervoor? Terwijl we aan deze infrastructuur bouwen, staat de gemeentelijke praktijk niet stil. De VNG- community AI en algoritmen groeit gestaag door en vormt een actieve plek voor kennisdeling tussen gemeenten. Ook lopen er diverse pilots over uitvoeringskracht en arbeidsmarktkrapte, waarvan een deel potentie heeft voor bredere uitrol en opschaling.

Het Governancekader AI en algoritmen, dat gemeenten helpt bij een verantwoorde inzet van AI, is dit jaar uitgebreid met functionaliteiten voor projectbeheer en voortgangsregistratie. 6.2.2. Voor welke resultaten gaan we? We werken op dit moment aan de eerste concrete bouwstenen van de collectieve AI- infrastructuur. We hanteren daarbij een brede opvatting van AI: het gaat niet alleen om generatieve AI zoals taalmodellen, maar ook om andere AI-technieken en algoritmische toepassingen die gemeentelijke processen kunnen ondersteunen. Er zijn in ieder geval twee toepassingsgebieden waarop gemeenten samen met interbestuurlijke partners hun gezamenlijke inzet bundelen: AI in bezwaar en beroep, en AI voor transcriptie. Bij AI in bezwaar en beroep gaat het om instrumenten die medewerkers ondersteunen bij onderdelen van dit proces, bijvoorbeeld bij het ophalen van relevante documenten of het genereren van een conceptbrief. Een voorbeeld hiervan is AiBezwaar – ontwikkeld door de gemeente Amsterdam, en in gebruik bij diverse andere gemeenten. Bij transcriptie gaat het om technologie die gesproken taal automatisch omzet in tekst of een samenvatting, bijvoorbeeld bij raadsvergaderingen, interne overleggen of gesprekken met inwoners. Door voor deze twee toepassingsgebieden te kiezen, leggen we ons niet vast op specifieke applicaties als standaardproduct.

We verkennen binnen bezwaar en beroep en transcriptie juist welke bouwblokken, standaarden en werkwijzen bruikbaar zijn voor meerdere toepassingen binnen dat domein, zodat gemeenten niet afhankelijk worden van een enkel instrument maar profiteren van een breder palet aan beproefde opties. 9 Start gezamenlijke aanpak AI, Cloud en Digitale Veiligheid | VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten 11/23 Verder werken we aan drie voorzieningen met een aanbod van gevalideerde bouwblokken en ondersteuning: een collectieve appstore voor beproefde AI-toepassingen, een competentiecentrum voor kennis en ondersteuning, en sAIDkick als centrale marktplaats met diverse generieke bouwblokken en toepassingen. Tot slot geven gemeenten aan behoefte te hebben aan meer soevereine AI-oplossingen, bijvoorbeeld voor intern gebruik van een AI-chatomgeving. Een gedeelde, soevereine chatomgeving kan bijdragen aan het doorbreken van silo's binnen en tussen overheidsorganisaties. We verkennen deze wens de komende periode nader, in samenhang met de bredere ontwikkeling van een soevereine AI-infrastructuur. 6.2.3. Vooruitblik In de BALV van december leggen we u de eerste voorstellen voor over de drie genoemde voorzieningen. Daarbij gaat het niet alleen om het bouwen van nieuwe toepassingen, maar ook om de bestuurlijke en organisatorische borging van het gebruik ervan binnen gemeenten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zoetermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ea70b852-3f54-417d-9984-32730dd58932?agendaItemId=7cef8754-e490-4742-ba11-fe687a341b73