Bijlage - Afwegingskader lokale (buurt)teams Zoetermeer
Tekst van het document
Afwegingskader Lokale (buurt)teams Zoetermeer
Organisatievormen voor lokale (buurt)teams
In oktober 2024 heeft de gemeenteraad van Zoetermeer besloten om de toegang tot jeugdhulp in te richten met lokale (buurt)teams. Dit betekent een verandering ten opzichte van de huidige werkwijze van de toegang. Om tot een keuze te komen welke vorm van een lokaal (buurt)team te komen, is een afwegingskader opgesteld.
Huidige situatie In de Jeugdwet is vastgelegd wie er mag verwijzen naar specialistische jeugdhulp. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Wmo en de Participatiewet, geldt dat er meerdere wettelijke verwijzers zijn voor specialistische jeugdhulp. Naast de gemeente, mag bijvoorbeeld ook de huisarts verwijzen naar specialistische jeugdhulp. Ook heeft de gemeente de schoolmaatschappelijk werkers op het primair onderwijs gemandateerd om te kunnen verwijzen naar een aantal vormen van specialistische jeugdhulp. Dit resulteert erin dat er meerdere toegangspoorten zijn tot de specialistische jeugdhulp. Er zijn de komende jaren veel ontwikkelingen binnen de specialistische jeugdhulp. De wettelijke verwijsbevoegdheid verandert echter niet. Het blijft dus zo dat ook andere partijen jeugdigen kunnen verwijzen naar specialistische jeugdhulp. Met de vorming van lokale (buurt)teams is het belangrijk om de verbinding met deze wettelijke verwijzers te behouden.
2
Afwegingskader Intern organiseren of extern beleggen In het raadsvoorstel verschillende mogelijke organisatievormen voor lokale (buurt)teams genoemd. De belangrijkste afweging die daarbij eerst gemaakt moet worden betreft de keuze voor het intern of extern organiseren van de lokale (buurt)teams. Er is een globaal afwegingskader opgesteld. Op basis van een aantal criteria hebben we in beeld gebracht wat verschillen en overeenkomsten zijn tussen het intern en extern organiseren van de lokale (buurt)teams. Het afwegingskader is niet uitputtend, maar moet als hulpmiddel dienen bij het maken van de afweging. Dichtbij, integraal en met mandaat: In het Richtinggevend Kader zijn de belangrijkste kenmerken voor de lokale (buurt)teams opgenomen. De teams moeten dichtbij inwoners gepositioneerd zijn, integraal kunnen beoordelen wat nodig is voor een gezin en met mandaat over gemeentelijke beleidsterreinen heen hulp en ondersteuning kunnen inzetten. Intern
•
Dichtbij: er moet een omslag gemaakt worden van werken vanuit een centrale locatie vanaf het Stadhuis naar locaties in de buurten en wijken. Op dat niveau wordt samengewerkt met de partners in de stad. Waar nodig wordt hun expertise toegevoegd aan het team.
•
Integraal: Om integraal te kunnen werken is het nodig om de verbinding te leggen met andere gemeentelijke uitvoeringsonderdelen in het sociaal domein. Bij een interne variant is de stap kleiner en de afstemming eenvoudiger.
•
Met mandaat: De lokale (buurt)teams moeten mandaat hebben over gemeentelijke beleidsterreinen heen. Via een (onder-)mandaatbesluit kan dit intern gerealiseerd worden en geeft het college haar bevoegdheid niet uit handen.
Extern
•
Dichtbij: een externe organisatie moet een opdracht krijgen om op locaties in wijken en buurten te werken. Het is aan de externe organisatie op welke wijze zij hier invulling aan geven. De kosten hiervan zullen worden doorberekend in de tarieven.
•
Integraal: Om integraal te kunnen werken is het nodig om de verbinding te leggen met andere gemeentelijke uitvoeringsonderdelen in het sociaal domein. Bij een externe variant moeten hiervoor heel duidelijke
3
afspraken worden gemaakt, omdat die samenwerking er niet van nature is en de samenwerking niet automatisch gelijkwaardig is. •
Met mandaat: De lokale (buurt)teams moeten mandaat hebben over gemeentelijke beleidsterreinen heen. Via een mandaatbesluit moet het college deze bevoegdheid verleggen aan de externe organisatie, waarbij expliciet moet worden vastgelegd dat de organisatie ook mandaat heeft om te beslissen over de inzet van hulp uit andere domeinen.
Sturing en governance: De mate van sturing door de gemeente op de uitvoering van het beleid en de manier waarop de gemeente haar verantwoordelijkheid als opdrachtgever kan invullen. Het college heeft de wens geuit om nadrukkelijk te kunnen sturen op het Jeugddomein en dit als opdracht meegegeven in het project Hervorming specialistische jeugdhulp. Intern
•
Bij een interne variant is de gemeente zowel verantwoordelijk voor het beleid als de aansturing van de lokale teams. De lokale (buurt)teams zijn onderdeel van de gemeentelijke organisatie. Hierdoor vallen de teams onder de directe bestuurlijke verantwoordelijkheid van college en raad. Via kpi’s kan de raad sturen op de outcome.
•
In mandaat kan het college (een deel van) haar bevoegdheden overdragen aan leidinggevende en medewerkers van de lokale (buurt)teams.
Extern
•
Bij een externe variant geeft de gemeente een opdracht aan bijvoorbeeld een stichting of een overheids bv. De aansturing van de teams is belegd bij de opdrachtnemer (bestuur of directie). De gemeente stuurt indirect. Bij een externe variant staat ook de gemeenteraad op afstand. De sturing verloopt immers via het bestuur van de stichting of de b.v. In de opdracht kan de gemeente prestatieafspraken vastleggen.
•
In mandaat kan het college (een deel van) haar bevoegdheden overdragen aan leidinggevende en medewerkers van de lokale (buurt)teams.
4
Juridisch: Ongeacht de organisatievorm, zijn de lokale (buurt)teams gebonden aan wet- en regelgeving. Intern
•
Als de lokale teams zelf ondersteuning en lichte vormen van hulp gaan bieden, betekent dat zij moeten voldoen aan de inhoudelijke wettelijke kwaliteitseisen.
•
In de lokale regelgeving moet worden opgenomen wat de rol van is van het lokale (buurt)team en hoe besluiten op aanvragen worden afgehandeld.
Extern
•
Bij de keuze voor een externe organisatie moet in de opdracht expliciet worden opgenomen dat de lokale (buurt)teams zich moeten houden aan de wet- en regelgeving.
•
Daarnaast moet in de lokale regelgeving (verordening) worden verwerkt wat de rol is van het lokale (buurt)teams en expliciet van de externe organisatie.
Personeel: De gemeente heeft personeel in dienst bij de afdeling Jeugd- en Gezinshulp. Als werkgever heeft de gemeente een zorgplicht naar haar medewerkers. Intern
•
Bij een interne variant heeft de gemeente de mogelijkheid om de lokale (buurt)teams binnen de organisatie te positioneren. Dat kan een separate afdeling zijn, maar het kunnen ook onderdelen zijn van een afdeling. Binnen de gemeente zijn reeds diverse uitvoeringsonderdelen.
•
Bij de interne variant zijn de medewerkers in dienst van de gemeente of er is een combinatie van vaste medewerkers en een (flexibele schil van een) aantal ingehuurde medewerkers. Medewerkers die in dienst zijn van de gemeenten vallen onder de CAO Gemeenten en overige gemeentelijke regelingen. Indien er een reorganisatie van toepassing is, dan gelden er specifieke procedures.
•
Daarnaast kan het aan de orde zijn dat de gemeente medewerkers (met specifieke expertise) wil aantrekken om de lokale (buurt)teams te vullen. Dit heeft gevolgen voor de personeelslasten van de gemeente en de zorgplicht voor personeel als medewerkers in dienst komen.
5
Extern
•
Een externe variant, zoals een stichting of een overheidsb.v. zijn aparte rechtsvormen die opgericht en vastgelegd moeten worden. De gemeente krijgt daarmee een andere rol, bijvoorbeeld omdat er een directie of bestuur is waar de gemeente zitting in heeft of zich toe moet verhouden.
•
Medewerkers zijn in dienst van een stichting of een overheids bv. De externe organisatie is verantwoordelijkheid voor het personeelsbeleid en het personeel valt onder de CAO en de regelingen van de eigen organisatie. De huidige medewerkers van Jeugd- en Gezinshulp zouden, al dan niet op basis van detachering, moeten overgaan naar de externe organisatie.
Fiscaal: Er zijn gevolgen voor de belastingverplichtingen van de gemeente. Intern
•
De gemeente is vrijgesteld van de Btw-plichtig. Dit betekent dat er geen BTW hoeft te worden afgedragen aan de Staat.
•
Over de inhuur van personeel is de gemeente wel Btw-plichtig. Dit kan niet worden gecompenseerd. Werkzaamheden uitgevoerd door jeugdhulpaanbieders en/of gedetacheerde professionals van die aanbieders zijn vrijgesteld van BTW.
Extern
•
Afhankelijk van de gekozen rechtsvorm is de gemeente Btw-plichtig. Een b.v. is Btw-plichtig. Een stichting is hiervan vrijgesteld. Bij een bv gelden andere fiscale en juridische regels. Een bv heeft een winstoogmerk en er zijn aandeelhouders.
6
Financieel: In de Programmabegroting zijn, naast de kosten voor het personeel van Jeugd- en Gezinshulp, ook kosten begroot voor de overige toegangsonderdelen van de jeugdhulp. Het streven is dat de vorming van lokale (buurt)teams kostenneutraal is. De lokale (buurt)teams moeten dus niet duurder zijn dan de huidige inrichting van de toegang. De gemeente kan ervoor kiezen om de lokale (buurt)teams een vast budget mee te geven. Daarnaast zijn afspraken nodig over de scope van de opdracht, kpi’s, randvoorwaarden, et cetera. De gemeenten blijven echter verantwoordelijk voor de beschikbaarheid van de jeugdhulp, ook als er sprake is van budgetoverschrijding. Intern
•
De kosten voor de lokale (buurt)teams worden meegenomen in de Programmabegroting van de gemeente. Dit geldt tevens voor het melden van afwijkingen en de verantwoording.
•
Bij een interne organisatie kan het lokale (buurt)team gebruikmaken van interne faciliteiten van de gemeente, zoals Financiën en Control, HRM en ICT-ondersteuning. Dit kan de kosten drukken.
•
De opdracht is om teams zichtbaar dichtbij de inwoners te laten werken. Huisvesting voor de teams is een belangrijk aandachtspunt. De gemeente heeft zelf een beperkt aantal externe locaties beschikbaar. Dit betekent dat er naar huisvesting gezocht moet worden en dat de kosten voor huisvesting zullen toenemen.
•
Daarnaast zullen er frictiekosten zijn bij het omvormen naar lokale (buurt)teams. Deze zullen onder meer betrekking hebben op communicatie, administratie, personeel.
Extern
•
Bij een externe organisatie zullen kosten voor aanpalende diensten en overhead (huisvesting) worden doorberekend in de kosten. Daarbij kan de gemeente minder direct sturen op deze uitgaven.
•
De gemeente moet een afweging maken op welke wijze de externe organisatie wordt gefinancierd. Dit kan een vooraf bepaald bedrag zijn, maar ook is het mogelijk om te financieren op basis van ingekochte fte’s. Afspraken worden vastgelegd in de overeenkomst met de externe organisatie. Verantwoording aan de gemeenteraad gebeurt achteraf en meer op afstand.
•
Er zullen opstartkosten zijn voor een externe organisatie, onder meer op het gebied van communicatie. Dit zal een externe organisatie doorberekenen.
7
Doorlooptijd: Hoeveel tijd is nodig om de gewenste ontwikkeling naar lokale (buurt)teams te realiseren. Door de oplopende kosten voor de jeugdhulp is het de wens om de teams in 2026 operationeel te hebben. Daarnaast verandert het regionale zorglandschap met ingang van 2027 doordat er dan nieuwe overeenkomsten met jeugdhulpaanbieders ingaan. Dit heeft invloed op de werkzaamheden van de lokale (buurt)teams. Intern
•
De gemeente heeft met de afdeling Jeugd- en Gezinshulp sinds 2015 een deel van de toegang intern georganiseerd. Afhankelijk van de positionering binnen de organisatie, is de vorming van lokale (buurt)teams een meer of minder ingrijpend proces. Wel vraagt de vorming van lokale teams een andere mindset van medewerkers; zij moeten anders gaan werken dan nu het geval is. Dit heeft invloed op de tijd die nodig is om de verandering te realiseren.
Extern
•
Op dit moment worden de eerste ervaring opgedaan met het werken in buurtteams. Deelnemers zijn echter verbonden aan hun eigen organisatie. Er is dus nog geen externe organisatie. Een extern organisatie voor lokale (buurt)teams zou dus volledig opgestart moeten worden. Daar zijn ook (eenmalige) kosten aan verbonden en het vraagt een langere doorlooptijd.
8