Bijlage 2 - Presentatie RES

Aanpassingen van versie 1 naar versie 2 d.d. 18-3 Nieuw slidenr

Oud slidenr

Huidige slidenaam

Wat is er gebeurd?

5

n.v.t.

De RES 1.0

Toegevoegd

6

4

Hoe zijn we daar gekomen? – Processtappen

Sheet ‘Het proces tot nu toe’ verwijderd en vervangen door deze sheet

8

n.v.t.

Vervolgstappen tot 1 juli 2021

Toegevoegd

9

n.v.t.

Structuur RES 1.0

Toegevoegd

10 11 13

6 7 9

Highlights RES 1.0 - Ambitie van de regio Highlights RES 1.0 - Participatie & Communicatie Warmte in de RES

Aangepast Aangepast Aangepast

21

17

Belangrijkste keuzes warmte

Aangepast

23

19

Belangrijkste keuzes brandstoffen

Aangepast

25

21

Wat is waterstof?

Aangepast

26

22

Waterstof: Productie

Aangepast

29

25

De rol van duurzame brandstoffen

Aangepast

36

32

Belangrijkste keuzes Elektriciteit

Aangepast

38

34

Zoekgebieden op basis van ruimtelijke kwaliteit

Aangepast

39

35

Ruimtebeslag inpassing regionale inzet

Aangepast

45

41

Belangrijkste keuzes Energiesysteem

Aangepast

Regionale Energiestrategie (RES)

Klimaatakkoord 2019 en startschot RES • 30 energieregio’s • Doelstelling 2030: 49% CO2-reductie • 35 TWh grootschalige opwek duurzame elektriciteit zon en wind op land • Regionale Structuur Warmte (RSW)

Onze regio

• 23 gemeenten • 4 waterschappen • Provincie Zuid-Holland Participatie met inwoners, maatschappelijke organisaties, initiatiefnemers en marktpartijen via lokale overheden Samenwerking met vele andere betrokkenen

De RES 1.0 •

Strategische Visie – geen plan

•

Lange termijn richting op warmte, elektriciteit, brandstoffen en de onderlinge samenhang

•

Geeft oplossingsrichtingen in technieken, processen en partijen

•

De RES is van de regio, opgesteld in samenwerking met alle betrokken partijen

•

Houdt mandaat waar het hoort

Hoe zijn we daar gekomen? - Processtappen Basis voor de RES 1.0: •

Concept-RES

•

Nadere uitwerking en actualisatie

•

Wensen en Bedenkingen

•

Landelijke/externe bronnen

Planning besluitvorming RES 1.0

januari 2021

februari 2021

maart 2021

mei 2021

april 2021

juni 2021

juli 2021

Per 1/02 W&B voorleggen aan raden/staten/AB’s tot 01/03 om 09:00 uur

Besluitvormingsperiode RES 1.0 (vaststelling in raden/staten en AB’s)

Opstellen RES 1.0 BNE: 18/03 Vrijgeven RES 1.0 + def. Nota van beantwoording

RES 1.0

4 webinars raadsleden

31/03 Publicatie RES 1.0

7

Technische sessies raadsleden

Griffies bereiden bijeenkomst met raden, staten en AB’s voor (regio faciliteert desgevraagd)

1 juli 2021 Vastgestelde RES 1.0 verzenden aan NPRES

Vervolgstappen tot 1 juli 2021 BNE 18/03:

• Vrijgeven RES 1.0 incl. definitieve Nota van Beantwoording

April, evt. mei

• Technische sessies/vragenuurtjes volksvertegenwoordigers • Regionale bijeenkomst volksvertegenwoordigers (door griffies)

Periode tot 1 juli • Besluitvorming in colleges/raden/staten/algemeen besturen • Ondersteuning door projectteam Na 1 juli

• Verzenden vastgestelde RES 1.0 aan NP RES • Actieprogramma in concept op 22 april -> vaststellen op 8 juli

Structuur RES 1.0

Highlights RES 1.0 - Ambitie van de regio

• Realistisch en haalbaar • Inzetten op energiebesparing • Ruimtelijke kansen centraal • Samenwerking ontwikkeling en realisatie RES 2.0 • Monitoring voortgang en doelbereik

We werken naar een betaalbare, betrouwbare, veilige en schone energievoorziening voor iedereen in 2050

Highlights RES 1.0 - Participatie & Communicatie

• • • • •

Betrokkenheid belanghebbenden Lokaal doen wat kan Communicatie en kennisdeling Regiocommunicatiemiddelen Vervolg uitwerken in actieprogramma

Warmte

Warmte in de RES Er gebeurt al veel: • warmtenetten in de gebouwde omgeving en glastuinbouw: 10 gemeenten hebben kleinere of grotere warmtenetten; • ontwikkeling en exploitatie geothermie: er zijn 12 bestaande geothermiebronnen, goed voor circa 4,8 PJ per jaar; • gebruik van restwarmte uit het HIC via twee bestaande transportleidingen. Er zijn meerdere warmteoplossingen:

Belang van besparen: • reduceert vraag​; • zorgt voor comfort; • efficiëntere inzet warmtebronnen. Op termijn naar middentemperatuur warmtenetten (70°C).

Analyses en onderzoek Er zijn vier stappen doorlopen die inzicht geven in de kansen voor de regio op het gebied van warmtenetten:

Stap 1 & 2 Er zijn veel gebieden met hoge warmtevraag, waar warmtenetten een goede oplossing kunnen zijn (gele en rode gebieden).

Er zijn veel warmtebronnen in de regio, zowel lokale potentiële bronnen als regionaal (in te zetten) bronnen. Het gaat hier specifiek om restwarmte en geothermie. Lokale bronnen

regionale restwarmte bronnen

Stap 3 Met Samenland bereik je meer: • Samenland voorziet 80% van totale verwarmingsvraag (52PJ). • Eiland voorziet 67% van warmte (43PJ) ​. Met Samenland ben je gemiddeld goedkoper uit in de transitie: • Maar aardgas (huidige situatie) is nog steeds het goedkoopste​. • Zowel Samenland als Eiland zijn in de mogelijke warmtegebieden goedkoper dan individuele warmtepomp.

Stap 4 Borgen van publieke belangen en zorgen voor vertrouwen is randvoorwaarden.

Ambitie van de regio Richtinggevend toekomstbeeld 2050

Het richtinggevend toekomstbeeld voor2 050 op basis van doorlopen stappenplan, richt zich op optimale inzet en verdeling van (boven)gemeentelijke warmtebronnen. Door allerlei onzekerheden is dit toekomstbeeld niet definitief. Het toekomstbeeld bestaat uit de volgende elementen: • minder energieverbruik en

lage(re) temperatuur verwarming​;

• proactieve samenwerking; • regionaal transport van warmte,

aanvullend op de lokale bronnen;

• regie bij de gemeenten.

Hoe komen we daar? 1. Borgen van randvoorwaarden: • regionale samenwerking; • effectieve wet- en regelgeving en financiële instrumenten; • inzicht in beschikbare (regionale) bronnen; • kennisopbouw en kennis delen​. 2. Afstemmen van lokale en regionale warmteontwikkelingen: • analyses en inzicht in samenhang TVW en RES (lokaal en regionaal); • monitoring​. 3. Uitwerking en invulling via (deels bestaande) 7 sleutelprogramma's • Deze dragen bij aan het behalen van het richtinggevende toekomstbeeld.

Sleutelprogramma's 2030 1.

Actieprogramma besparen en ondersteuning gemeenten

2.

a) WarmtelinQ incl. aftakking naar Leiden (lopend) b) Geothermie DH / Delft regio

3.

Warmtesysteem Westland (lopend)

4.

Warmtesysteem Oostland (lopend)

5.

Optimalisatie benutting bestaande transportleidingen Rotterdamse regio (deels lopend en deels te starten als verkenning)

6.

Warmtesysteem/ontwikkeling geothermie Voorne-Putten (verkenning)

7.

Rotterdamse Regio – oostelijk deel (verkenning).

Highlights RES 1.0 - Belangrijkste keuzes Warmte

• Besparing • Rest- en aardwarmte en energiemix • Samenwerken aan optimale regionale warmtestructuur • Regie bij de gemeenten • Zeven sleutelprogramma’s • Passende wet- en regelgeving en financiële instrumenten

Duurzame Brandstoffen

Highlights RES 1.0 - Belangrijkste keuzes Brandstoffen

• Hoogwaardige inzet • Vraagreductie • Duidelijkheid bieden

Focus op groengas en waterstof • Andere brandstoffen vooral voor transport of grondstof: geen bredere rol in het

energiesysteem.

• Groengas en waterstof zijn gasvormig en hebben (deels) dezelfde toepassingen als

aardgas in alle sectoren.

• Groengas wordt nu al geproduceerd en kan direct aardgas vervangen.

NB: beiden zijn beperkt beschikbaar: • De productie van groengas wordt beperkt door beschikbaarheid van (duurzame) biomassa. • De productie van (groene) waterstof wordt beperkt door hernieuwbare elektriciteit beschikbaar voor waterstofproductie.

Wat is waterstof? • Een licht, kleurloos en reukloos gas.

• Een energiedrager: waterstof moet

worden geproduceerd.

Waterstof: Productie

Groengas

CO2

Duurzaamheid • Aansluiten bij duurzaamheidskader

biogrondstoffen.

• Zo hoogwaardig mogelijke inzet van

biogrondstoffen.

• Altijd kijken of de inzet van

biogrondstoffen noodzakelijk is.

De rol van duurzame brandstoffen

Positie kiezen •

Waterstof en groengas zijn is belangrijk en nuttig, maar schaars

•

Denk goed na over de inzet van brandstoffen

•

Houd geen rekening met grootschalige beschikbaarheid van waterstof en groengas voor 2030.

Gebouwde omgeving • De inzet van brandstoffen is het sluitstuk van de

warmtetransitie.

• Eerst inzetten op vraagreductie en het realiseren van de

regionale warmte-infrastructuur voor buurten waar dit een goede oplossing is.

• Pas na 2030 kunnen duurzame brandstoffen een optie

zijn voor gebouwen en wijken die moeilijk op andere wijze te verduurzamen zijn.

Inzet van de regio 1/2 • Het zijn marktpartijen die projecten ontwikkelen. • De overheden (gemeente, provincie en RES-regio) kunnen deze initiatieven versterken.

RES-regio: • Visie opstellen • Betrokkenheid bij bovenregionale overleggen, om link te leggen tussen het

bovenregionale speelveld en gemeentelijke initiatieven.

Gemeenten • In Transitievisie Warmte aangeven voor welke buurten warmtenetten of all-electric verwarmen geen oplossing kan bieden, maar duurzame brandstoffen op de lange termijn wel. • Aan de hand van deze transitievisies gaan wij in regioverband verder werken aan een slimme realisatie van het energiesysteem.

Inzet van de regio 2/2 Provincie Zuid-Holland: • werkt aan het opstellen van een regionaal waterstofprogramma samen met stakeholders; • creëert de juiste randvoorwaarden voor het waterstofenergiesysteem vanuit provinciale

kerntaken (ruimtelijke ordening, milieu, externe veiligheid e.d.);

• faciliteert praktijkprojecten in Zuid-Holland; • onderzoekt de langetermijntoepassingen van waterstof.

Actieprogramma • Inventariseren welke acties er richting de RES 2.0 nodig zijn vanuit de RES-regio,

om komst van duurzame brandstoffen te versnellen.

• Doel: bieden van handelingsperspectief aan gemeenten en waterschappen. • Belang van duurzame brandstoffen zal van gemeente tot gemeente verschillen. • Het actieprogramma maakt deze verschillen en de benodigde acties voor de

provincie, de gemeenten en de waterschappen concreet.

Elektriciteit

Highlights RES 1.0 - Belangrijkste keuzes Elektriciteit

• 2,8 –3,2 TWh • Ruimtelijke kwaliteit • Met name: zon op dak, parkeerplaatsen en waterbassins • Windmolens als aanvulling • Geen opwekking in natuur • Integrale gebiedsgerichte aanpakken

Elektriciteit in de RES • Per 2030: 35 TWh hernieuwbare energie op land • Eigen energievraag is geen uitgangspunt, ruimtelijke kansen zijn dat wel • Draagkracht van het landschap

Zoekgebieden op basis van ruimtelijke kwaliteit

Ruimtebeslag inpassing regionale inzet

Regionale inzet: 2,8 – 3,2 TWh • 40% van het geschikte dakoppervlak benutten we voor zon: • 122.000 woningen* • 5000 grote daken** • 68 hectare overkapping van parkeerplaatsen

* À 60m2 dakoppervlakte ** Op basis van het gemiddelde groot dakoppervlak in onze regio à 1930 m2 *** Op basis van het gemiddelde oppervlakte van waterbassins in onze regio à 1885 m2

•

In het glastuinbouwgebied benutten we de waterbassins: • 347 bassins *** • 350.000 (drijvende panelen)

•

Er zijn reeds 89 windmolens gerealiseerd; in 2030 zijn dit er zo’n 144 • 28 windmolens zijn al voorzien in het SER energieakkoord. • Voor de overige molens wordt gezocht naar draagkracht.

Belangrijkste keuzes: kwalitatief

• We zetten in op zonne-energie in het stedelijk gebied (daken en parkeerplaatsen). • Geen draagvlak voor duurzame opwekking in natuur. • Voor windmolens zoeken we naar gebieden waar draagkracht in landschap is. • Integrale, gebiedsgerichte aanpakken. • Passende participatie: door gemeenten, samen met belanghebbenden en regio door middel van: • lokale kennis en lokale afwegingen; • voeren van het gesprek. • We werken met een afwegingskader.

Het afwegingskader •

• • • •

Alleen potentie met behoud/versterking van ruimtelijke kwaliteit wordt onderzocht Samenhang met ruimtelijk beleid Omliggende RES regio’s Groene Hart Verhaallijnen

• • • •

Impact op het net Maatschappelijke kosten Geïntegreerd in proces Concretisering van zoekgebieden

•

• • •

• • • •

Veiligheid, milieu, andere opgaven Bestaand beleid Borging in lokaal beleid Techniekkeuzes

Participatie Lokale aangelegenheid 50% lokaal eigendom Kennisontwikkeling en -deling

Op weg naar 2030 • Samenwerking • Nader uitwerken van zoekgebieden • Gebiedsgerichte aanpak • Borging in lokaal beleid • Vergunningverlening (2025) • Monitoring • Kennisontwikkeling en -deling • RES 2.0

Energiesysteem

Highlights RES 1.0 - Belangrijkste keuzes Energiesysteem

• Energie-efficiëntie en besparing • Balans energievraag- en productie • Rekening houden met eigenschappen bronnen • (on)Mogelijkheden opslag en omzetting

Energiesysteem Het samenspel van productie, transport, omvorming, opslag, distributie en gebruik van energie noemen we het energiesysteem

De regio kent een groot energiesyteem

Energietransitie Alle inspanningen om de CO2-uitstoot van het energiesysteem te verminderen. Hierbij richten we ons op: ✓ Minder energie gebruiken > besparen ✓ Vervangen van fossiele brandstoffen door CO2-arme energiebronnen. Door in te zetten op: ✓ Bestaande oplossingsrichtingen ✓ Innovaties en nieuwe technieken Dit leidt tot fundamentele veranderingen : • Nieuwe vormen van energieproductie en -opslag hebben een grote ruimtelijke impact en vinden veelal lokaal plaats. • Hernieuwbare energie is minder stuurbaar • Er vindt een verschuiving plaats van de ene naar de andere energiedrager.

Ruimtelijke impact

Vijf principes als uitgangspunt Vijf principes die bijdragen aan een toekomstbestendig, veerkrachtig en efficiënt energiesysteem: 1. Inzetten op energie-efficiëntie en energiebesparing 2. Inzetten op hoogwaardige energie hoogwaardig gebruiken 3. Streven naar balans tussen energievraag en energieproductie 4. Rekening houden met eigenschappen nieuwe energiebronnen 5. Erkennen belang van opslag en omvorming

Hoe komen we daar? 1. Stapsgewijs • Veranderingen kunnen niet van de ene op de andere dag plaatsvinden 2. Integraal • Keuzes op een onderdeel heeft invloed op het andere. • Het is een samenhangend geheel van kosten, ruimte en energie. 3. In overleg • Er zijn veel betrokkenen, samenwerking is nodig om te komen tot veranderingen 4. Participatief • Alle maatregelen raken mensen en bedrijven, betrokkenheid bij de keuzen en inzicht in de gevolgen is noodzakelijk om tot realisatie te komen.