Bijlage 2 - Onderzoeksrapport ‘Veilig Thuis Haaglanden’

19

20 21

Deze gegevens zijn berekend op basis van data uit twee bestuursrapportages. Waar mogelijk zijn de gegevens van het hele jaar gebruikt. Voor het mechanisme: zie Elchardus (2002). Een landelijk voorbeeld zijn de omgevingsdiensten die na de vuurwerkramp in Enschede (13-5-2000) en de cafébrand in Volendam (31-12-2000) voor eens en altijd dit soort incidenten moesten voorkomen. Op zijn minst kan gesteld worden dat het veel tijd heeft gekost om de omgevingsdiensten effectief te laten opereren.

26

VT Haaglanden probeert incidenten tijdig te signaleren door gebruik te maken van wachtlijstbeheer. De wachtlijst wordt regelmatig doorgenomen om na te gaan of er nieuwe signalen zijn die een indicatie kunnen zijn om de prioritering bij te stellen.22

5.2 Sturingsmogelijkheden 2. Inhoudelijke sturingsmogelijkheden a. Welke beleidskaders zijn er voor de GR-GGD/VTH? De gemeenschappelijke regeling is tevens een beleidskader. Verder wordt jaarlijks de begroting vastgesteld. Er is niet een apart beleidskader voor de inrichting van GGD en Veilig Thuis. De gemeenschappelijke regeling is vastgesteld op grond van de Wet publieke gezondheid. In de Wgr is bepaald dat de GR verplicht is. Het evaluatierapport adviseert om een lange termijnagenda op te stellen voor VT Haaglanden. Het is belangrijk om hier werk van te maken. Het biedt de raad bij uitstek een mogelijkheid invloed uit te oefenen op een nadere invulling van het beleidskader. b. Hebben de gemeenteraden in dit verband specifieke kaders aan hun college gesteld? De raad heeft in zienswijzen kaders aan het AB meegegeven en verzoekt het college die daar te verdedigen. Het gaat daarbij om het vragen om extra aandacht voor de wachtlijstproblematiek, het verzoek de financiële risico’s terug te dringen, het verbeteren van tussenrapportages en aandacht voor governance in het startdocument voor de toekomstgerichte evaluatie. Ook wil de raad dat er wordt gekeken naar eventuele dubbelingen in de toerekening van kosten van de centrale bedrijfsvoeringsonderdelen van Den Haag. c.

Welke mogelijkheden heeft de gemeenteraad van Zoetermeer om controle uit te oefenen op de bestaande beleidskaders? De controle van de raad van Zoetermeer verloopt via het jaarverslag en de bestuursrapportages van GGD-VT Haaglanden. De input die de raad hierdoor ontvangt, kan worden benut om zienswijzen in te dienen op begrotingen en begrotingswijzigingen. Naast de formele route kan de raad ook informatie ontvangen van burgers of van de wethouder. VT Haaglanden organiseert jaarlijks informatiebijeenkomsten. Door corona is de laatste bijeenkomst digitaal geweest, wat zowel door VT Haaglanden als de raadsleden als verminderd effectief is ervaren.

22

Zie ook Tweede Bestuursrapportage GGD en VT Haaglanden 2022, p. 22.

27

Daarnaast krijgt de raad ook inzage in andere documenten, zoals de toekomstgerichte evaluatie Van Stabiliseren naar ontwikkelen. d. Op welke wijze kan de gemeenteraad van Zoetermeer invulling geven aan zijn kaderstellende en controlerende rol op het beleidsterrein van huiselijk geweld? De raad van Zoetermeer beschikt over dezelfde middelen als bij andere gemeenschappelijke regelingen: hij kan via zienswijzen richting het AB en vragen en verzoeken aan de wethouder kaders stellen. Het jaarverslag en de bestuursrapportages bieden mogelijkheden om de controlerende functie uit te oefenen. Voor een beschrijving hoe de raad van Zoetermeer dit heeft toegepast wordt verwezen naar de paragrafen 4.2 en 4.3.

5.3 Praktijk 3. Sturing in de praktijk: a. Wordt het beschikbare instrumentarium voor de GR-GGD/VTH (op de juiste wijze) toegepast door college en raad, zodat er voldoende grip wordt gehouden? De raad benut het beschikbare instrumentarium. De vraag of er voldoende grip wordt gehouden, is uiteraard een politieke vraag en die moet de raad zelf beantwoorden. Overigens maakt de raad grif gebruik van de voorstellen die de wethouder aan de raad aanbiedt. Deze voorstellen zijn gebaseerd op de adviezen van het AAC. b. Wat is de beleving van raadsleden bij de GR-GGD/VTH? De beleving van de raadsleden is dat ze weinig grip hebben op VT Haaglanden. Naast het fenomeen dat dit een eigenschap van verbonden partijen mag worden genoemd, wordt dat versterkt doordat het onderwerp Veilig Thuis om aandacht moet vechten met de vele andere onderwerpen die de raad moet behandelen. c. Hoe ziet de informatiestroom tussen Dagelijks Bestuur, Algemeen Bestuur, colleges en gemeenteraden eruit rond de inrichting en het functioneren van de GRGGD/VTH? En hoe ziet die eruit voor de P&C-producten (begroting, begrotingswijzigingen, jaarstukken, beleidsplan en beleidsprogramma) van de GRGGD/VTH? De informatiestroom volgt de verplichte procedures. Daarnaast is een evaluatierapport geschreven.

Dit richtte zich vooral op de governance van de GR GGD en Veilig Thuis, maar biedt weinig concrete aanbevelingen die gericht zijn op het verbeteren van de uitvoering. Een nuttige, maar voor de raad onzichtbare aanvulling is het AAC. Hier adviseren de ambtenaren onder verantwoordelijkheid van de wethouder van de verschillende bij de GR aangesloten gemeenten het AB. Ook worden hier voorstellen voor zienswijzen besproken en gekeken of zienswijzen van verschillende gemeenten kunnen worden samengevoegd. Een voorbeeld is te vinden in bijlage IV (p. 39).

28

In de paragraaf 5.4 wordt een vergelijking gemaakt van de begrotingen van VTHRotterdam Rijnmond en VT Haaglanden. Dit voorbeeld laat zien, dat er goede verbetermogelijkheden zijn om de raden meer inzicht te geven in het functioneren van VT Haaglanden. d. Hoe wordt de raad geïnformeerd over wachtlijsten, effecten, financiën etc. van de GR-GGD/VTH? De stukken van Veilig Thuis worden altijd gepresenteerd in documenten van de gemeenschappelijke regeling GGD-VT Haaglanden. Dat geldt zowel voor de begroting, de bestuursrapportages en het jaarverslag. De begroting van GGD-VT Haaglanden kan worden gezien als het beleidsprogramma GGD-VT Haaglanden. Nadat de raad zienswijzen heeft verzonden aan het AB, wordt dit vastgesteld in het AB en worden de gevolgen ervan opgenomen in de begroting van Zoetermeer.

5.4 Doelmatigheid en doeltreffendheid van de praktijk 4. Doelmatigheid en doeltreffendheid: a. Hoe verloopt de samenwerking binnen de GR-GGD/VTH en de GGD? Worden mogelijkheden van synergie benut? Veilig Thuis is een typische ketenorganisatie. Ze voert zelf weinig anders uit dan het oppakken van meldingen die vaak via andere organisaties binnenkomen. Een deel ervan komt via de GGD binnen, maar andere meldingen komen binnen via de politie, welzijnswerk, de huisarts, thuiszorg, scholen of van burgers, zowel via slachtoffers als via mensen die melding maken van onveilige situaties bij bekenden. Vervolgens wordt voor elke melding een passende aanpak gezocht. Die aanpak kan worden bijvoorbeeld uitgevoerd door de GGD of een welzijnsorganisatie. Verder monitort Veilig Thuis of de aanpak werkt. b. Hoe verloopt de samenwerking met ketenpartijen, in het bijzonder het lokale team in Zoetermeer? In hoeverre is een lokaal uitvoeringsplan van meerwaarde? Het lokale team Zoetermeer is het team jeugd en gezinshulp.23 Het team jeugd en gezinshulp is gericht op het opbouwen van het lokale netwerk voor Veilig Thuis. De gemeente Zoetermeer krijgt hiervoor een kleine bijdrage van de GGD-VTH. De samenwerking is sinds 2021 in een opbouwfase. Het doel is dat het team jeugd en gezinshulp de lichtere gevallen kan oppakken, zodat de wachtlijstproblematiek van VTH wordt verlicht.

Een lokaal uitvoeringsplan heeft meerwaarde als de raad van Zoetermeer eigen accenten wil aanbrengen bij de inzet van het lokale team in Zoetermeer.

23

Hier wordt gebruik gemaakt van de term lokaal team. Daarbij nemen we het gebruik van Veilig Thuis over. Bij de verschillende aangesloten gemeenten kunnen de lokale teams een andere naam hebben.

29

Ondertussen is er wel een kwaliteitskader voor alle gemeenten vastgesteld en stimuleert VT Haaglanden de gemeenten om zich daar aan te houden. Dat kan van invloed zijn op de ruimte om lokale accenten aan te brengen. c. Hoe verhouden de indirecte lasten zich tot de directe lasten? Op grond van de jaarstukken 2021 kan geconcludeerd worden dat de overhead 27,0% van de totale lasten beslaan. Dit is berekend op grond van de opgave van overhead. Het is de som van de overhead (indirecte kosten en bedrijfsvoeringstoeslag) en kosten van de ondersteuning van de gemeenschappelijke regeling. De overhead voor Veilig Thuis was in 2020 29,2%, waardoor kan worden vastgesteld dat het percentage overhead daalt. Als meer nauwkeurig wordt gekeken naar de (voorlopige) realisatie van 2021 is het bedrag minder overzichtelijk. Volgens deze realisatie zijn er in 2021 bedragen niet uitgegeven vanwege een (negatief) overschot van meldingen en de afrekening voor het versterken van lokale teams. Door deze financiële meevallers bij de directe lasten is de overhead groter en wel 32,7%. Het is helaas niet eenvoudig om deze cijfers te vergelijken met de overhead van andere instellingen. VTH Rijnmond maakt in haar jaarverslag geen onderscheid tussen overhead en andere kosten, VTH Amstelland geeft het op.

Hier is de overhead 19,1% en 20,1% van de totale lasten, maar het is niet duidelijk of exact hetzelfde wordt begrepen onder de kop overhead. Veilig Thuis Zuid Limburg stelt dat haar overhead in 2016 (P&O, financiën, ICT) 24,1% is, maar het is onduidelijk hoe de instelling tot dit getal komt.24 Veilig Thuis Haaglanden beschrijft overhead als alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. d. Hoe wordt omgegaan met fluctuaties in het aantal meldingen? Veilig Thuis werkt met een flexibele schil die bedoeld is de fluctuaties op te vangen. Doordat Veilig Thuis er niet in slaagt om de wachtlijst op te lossen, is dit onvoldoende. In de praktijk leiden fluctuaties van het aantal meldingen en toename van de complexiteit van het aantal meldingen tot een langere wachtlijst, terwijl in rustiger perioden de wachtlijst korter wordt. Het weerstandsvermogen is zeer laag, waardoor Veilig Thuis niet zonder verzoek om extra financiën kan reageren op kostenverhogingen. Echter, zelfs als het geld er wel is, hindert de arbeidsmarktsituatie dat er snel kan worden gereageerd. Dit is te zien in de hardnekkigheid van de wachtlijsten, ondanks voortdurende inzet om de lengte ervan terug te dringen.

24

Bedrijfsplan 2017-2019, Veilig Thuis Zuid Limburg. Het betreft hier wel gedateerde cijfers.

30

Tabel 2: casussen op wachtlijsten na veiligheidsbeoordeling25

Totaal VT Haaglanden Zoetermeer % wachtlijst Zoetermeer t.o.v. totaal

apr-20 580 87 15,0%

jul-20 545 120 22,0%

aug-21 452 54 11,9%

aug-22 509 79 15,5%

Tabel 2 laat zien dat de fluctuaties van de wachtlijst groot zijn. Het aantal casussen op de wachtlijst van Zoetermeer kan binnen een jaar zomaar met vijftig toenemen of afnemen. Dergelijke fluctuaties zijn ook binnen VT Haaglanden groot. Soms groeit het aandeel van de wachtlijst van Zoetermeer in lijn met de totale wachtlijst en soms zijn de ontwikkelingen tegengesteld aan elkaar. Dat laat vooral zien dat de lengte van de wachtlijst zeer moeilijk is te voorspellen. In de tweede Bestuursrapportage van 2022 is een prognose opgenomen uit het eerste kwartaal opgenomen waarin de verwachting van de wachtlijst in het vierde kwartaal wordt geprojecteerd. Het verschil in de verschillende scenario’s ligt tussen 171 en 792 casussen. Het zeer ongunstige scenario is maar liefst 4,6 maal zo ongunstig als het meest gunstige scenario. Het meest gunstige scenario is overigens de enige van de vijf die lager uitkomt als de doelstelling van VT Haaglanden voor 2022. Dat betekent dat VT Haaglanden de fluctuaties alleen zou kunnen opvangen als er voldoende personeel beschikbaar is. Ook dat is niet het geval. In januari 2022 is de actuele bezetting in fte 6,9% onder de beschikbare formatie (11 fte). In juli is het tekort aan fte gegroeid tot 12,6% (20 fte).

Met inhuurpartijen is een afspraak gemaakt om 9 fte in te huren, waardoor dit tekort met 5,7% afneemt.26 Het is dus duidelijk dat in de loop van 2022 de problemen waar VT Haaglanden mee kampt, ondanks de gepleegde inzet, zijn gegroeid en de organisatie weinig weerstand kan beiden om te voorkomen dat de wachtlijsten verder oplopen. Er wordt inzet gedaan om meer mensen in vaste dienst te krijgen, maar die inzet slaagt niet. Er vertrekken meer mensen, dan er mensen bij komen. Inhuur van derden vangt te weinig op. Het personeelsprobleem is daardoor zo groot, dat het onmogelijk is om mee te groeien en te krimpen met de sterke fluctuaties van de workload waarmee VT Haaglanden binnen en buiten de grenzen van Zoetermeer mee kampt. De werkdruk op het personeel is hoog. Te veel nadruk van gemeenteraden op de lengte van de wachtlijst kan de organisatie verleiden om de aandacht vooral te richten op de eenvoudige casussen. Die kunnen snel worden doorgeleid naar een traject of snel worden afgehandeld. Het nadeel is dat de

25

26

Berekening op basis van gegevens uit de 1e en 2e Bestuursrapportages 2020 en 2e Bestuursrapportage 2022. Berekening op basis van gegevens uit de: 2e Bestuursrapportage 2022.

31

meer complexe casussen daardoor juist langer moeten wachten. Op dit moment ontbreken gegevens om hierop te sturen. Het beleid is wel dat bij afzonderlijke casussen wordt onderzocht of de veiligheid acuut in het geding is. Als dat het geval is, wordt een dergelijke casus met prioriteit opgepakt. e. Kan aan de raad voldoende inzichtelijk worden gemaakt of de bijdrage aan de GR-GGD/VTH doeltreffend en doelmatig wordt besteed? De informatie waarover de raad beschikt, gaat niet in op de op details. Hierdoor kan de raad niet zien of het budget doeltreffend en doelmatig wordt besteed. De vraag die de raad zich als eerste moet stellen is wat hij voldoende informatie vindt? Heeft de raad voldoende vertrouwen in de informatie waarover de wethouder beschikt en accepteert zij de cijfers die worden aangeboden. Aan die cijfers is af te lezen wat de raad krijgt en wat ervoor wordt gedaan, maar of datgene wat er wordt gedaan doeltreffender of doelmatiger kan worden ingezet blijft onduidelijk. De raad kan verzoeken om vergelijkende cijfers, zoals een vergelijking van de kosten van Haaglanden met die van andere Veilig Thuis organisaties. Als zou blijken dat de prestaties per euro in Haaglanden lager zijn dan in bijvoorbeeld Amstelland (Amsterdam) of Rotterdam Rijnmond, dan vraagt dat om uitleg.

Het zou dan kunnen dat Veilig Thuis Haaglanden te maken heeft met een meer complexe omgeving of dat ze minder efficiënt is en dus verbeteringen mogelijk zijn. Die cijfers krijgt de raad op dit moment niet. Het leveren van die cijfers kost uiteraard wel weer extra ambtelijke inzet en maakt de overhead groter. Daardoor blijft het een zaak van de raad van Zoetermeer of hij wel over dit soort cijfers wil beschikken.

32

figuur 4: Aantal adviezen per 100.000 inwoners per gemeente in 2021

Mocht de raad wel meer informatie wensen, dan kan het een voorbeeld nemen aan het jaarverslag van VH Rotterdam-Rijnmond. Hierin worden bijvoorbeeld kaarten opgenomen, die het aantal meldingen per 1.000 inwoners laat zien. Dat geeft inzicht in gemeenten met meer meldingen en gemeenten met minder meldingen per 100.000 inwoners. De verschillen verschillen, zo laat figuur 4 zien, zijn behoorlijk groot. In hetzelfde jaarverslag is ook het aantal meldingen per gemeente terug te vinden. Voor het overige beoordelen we het jaarverslag van 2019 VTH Rotterdam-Rijnmond als toegankelijker VTH Amstelland en informatiever dan de jaarstukken van Meldingen 11.562 GGD-VT Haaglanden. Deze gegevens zijn ook Lasten € 12.549.225 te vinden in het jaarverslag van GGD-VT Kosten per melding € 1.085 Haaglanden en zouden desgewenst ook in VTH Rotterdam Rijnmond Meldingen 14.710 een tabel of kaart kunnen worden Lasten € 13.648.827 gepresenteerd. Kosten per melding

€ 928

Een andere mogelijkheid is vragen om Meldingen 10.391 informatie van vergelijkbare organisaties. In Lasten € 11.823.000 tabel 3 is gekozen om informatie van Kosten per melding € 1.138 vergelijkbare gemeenschappelijke regelingen, die waarin Rotterdam en tabel 3: Meldingen en kosten uit jaarverslagen 2019 Amsterdam in deelnemen. Hier kan worden gepresenteerd hoeveel meldingen er zijn en hoeveel kosten per melding zijn gemaakt. Uiteraard kunnen meer vergelijkbare gegevens worden getoond. Er kan bijvoorbeeld worden aangegeven welk percentage van de meldingen wordt opgepakt en voorzien van een advies of hoe vaak meldingen die eenmaal gedaan zijn terugkeren. Door de vergelijking met andere gemeenschappelijke regelingen, wordt inzichtelijk of VT Haaglanden efficiënt en effectief met haar geld om gaat. VT Haaglanden

33

Overigens is de informatie die hier wordt benoemd niet allemaal direct uit de jaarstukken van de drie gemeenschappelijke regelingen te destilleren.

5.5 De centrale onderzoeksvraag •

Hoe is de governance van de GR-GGD/VTH ingericht, hoe is de sturing daarvan in de gemeentelijke praktijk en wat zijn de inhoudelijke sturingsmogelijkheden voor de raad?

VT Haaglanden maakt onderdeel uit van de gemeenschappelijke regeling GGD-VT Haaglanden. Zoetermeer kan daar niet uittreden. Den Haag is veruit de grootste deelnemer in inwoners en risico, draagt ook veruit het meeste bij, terwijl de uitvoering ook wordt verzorgd door Den Haag. Dit veroorzaakt een scheve verhouding, die de gemeente Den Haag nagenoeg alle macht in de gemeenschappelijke regeling schenkt. Delft en Den Haag ontvangen als zogeheten centrumgemeenten beide DU figuur 5: Verhouding inwoners Haaglanden VO gelden, waardoor hun financiële bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling relatief groter is dan hun aandeel in de bevolkingsomvang. Vanuit de DU VO regeling worden zij geacht dat geld ook te besteden in de belangen van de niet centrumgemeenten. Ook dat versterkt relatief de positie van Den Haag (en die van Delft). Zolang Den Haag geen misbruik van haar positie maakt, hoeft dat geen probleem te zijn. Een conclusie van dit rapport is dat de ambtenaren geen misbruik willen maken. Het is echter voor Zoetermeer niet controleerbaar of ze er bedoeld of onbedoeld toch de Haagse problemen hogere prioriteit geven. Dat op zich is voldoende om aanpassing op dit punt te overwegen. De sturing van de raad die het meest wordt gebruikt is de sturing via zienswijzen. Deze zijn soms in overeenstemming met zienswijzen van omliggende gemeenten meestal dankzij een voorbereiding in de AAC.

De raad van Zoetermeer kan zelf de kracht van zienswijzen bevorderen, door in overleg te treden met raadsleden van omliggende gemeenten. Dat kan via partijgenoten of door een woordvoerdersoverleg te organiseren. Dat laatste kan, mede dankzij de ervaringen opgedaan tijdens de coronapandemie, ook digitaal worden georganiseerd.

34

Het feit dat AB-vergaderingen van GGD-VT Haaglanden met consensus worden besloten, betekent niet dat de wethouder van Zoetermeer veel invloed heeft. In consensus-overleg is er altijd sprake van geven en nemen en daardoor moet met elke wethouder overeenstemming worden bereikt. Natuurlijk kan één wethouder op een bepaald onderwerp dwars blijven liggen, maar uiteindelijk werkt met elkaar meedenken gemiddeld beter voor elke wethouder. Een overwinning op één punt zal later een Pyrrusoverwinning blijken. Het is voor de raad wel mogelijk meer sturingsinformatie te vragen. In paragraaf 5.4 wordt een aantal voorbeelden benoemd. Daarbij kan wellicht inspiratie worden gevonden in het jaarverslag van VTH Rotterdam-Rijnmond.

35

Bijlagen I. Organogram Voor het maken van dit organogram is uitgegaan van het door VT Haaglanden aangeleverde organogram. Daar zijn de Haaglandse gemeenten aan toegevoegd en, voor de duidelijkheid, de raad van Zoetermeer. De gemeenschappelijke regeling bestaat uit negen gemeente. De gemeenten zijn door de portefeuillehouders uit het college vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur en door ambtenaren in de AAC (Ambtelijke Adviescommissie). Het Algemeen Bestuur kiest het Dagelijks Bestuur. Dit is verantwoordelijk voor de GR GGD-VTH. De GR GGD-VTH bestaat zelf uit twee onderdelen, Veilig Thuis en de GGD. Om het overzicht te behouden, is de GGD niet opgenomen in het organogram. Het LKHA is het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating. De Rijksoverheid heeft het LKHA ingesteld als centraal landelijk kennis- en expertisecentrum. Zij ontwikkelt kennis en informeert en adviseert professionals en beleidsmedewerkers. Bovendien behandelen zij complexe casussen van huwelijksdwang en/of achterlating als slachtoffers in het buitenland zijn of tussen de wal en het schip vallen. Het LKHA is ondergebracht bij Veilig Thuis Haaglanden. Het LKHA valt verder buiten de scope van dit onderzoek. Onder de directie van VT Haaglanden vallen een aantal ondersteunende afdelingen en vier regiomanagers.

Eén van de regiomanagers is verantwoordelijk voor de werkzaamheden die VT Haaglanden uitvoert voor Zoetermeer. Deze regiomanager is verder verantwoordelijk voor een deel van Den Haag en de gemeente Pijnacker.

36

37

Naast de organisatie van Veilig Thuis houden tal van andere organisaties zich bezig met de problematiek waar VT Haaglanden voor is opgericht. Aan de ene kant zijn er organisaties die problemen signaleren een aanbrengen bij Veilig Thuis. Aan de andere kan gaat het om organisaties die de problemen aanpakken. Veilig Thuis onderzoekt de meldingen die zij uit de samenleving ontvangt om te kijken welke aanpak kan werken. Bij organisaties die meldingen doen moet gedacht worden aan scholen, de politie en welzijnswerkers. Burgers kunnen ook signalen geven. De welzijnswerkers zijn in dienst van Zoetermeer en bieden de gemeente mogelijkheden om zelf problemen aan te pakken. Bij organisaties die problemen aanpakken kan gedacht worden aan vrijwillige hulp, de Raad van Kinderbescherming of de politie en het Openbaar Ministerie.

II. Gemeenschappelijke regeling Het college van Den Haag levert op grond van artikel 12 lid 1 GR altijd een lid van het Dagelijks Bestuur (DB). Den Haag lid is op grond van art 12 lid 2 GR niet de penningmeester en op grond van art 17 lid 2 niet de voorzitter. Als een lid van het DB niet langer het vertrouwen van het AB bezit, kan deze op grond van art 12 lid 6 GR worden ontslagen. De regeling voorziet niet in een oplossing voor de situatie voor het geval dat het DB-lid van Den Haag het vertrouwen verliest en Den Haag weigert een andere portefeuillehouder aan te wijzen die wel het vertrouwen van het AB geniet. Volgens art 14 lid 3 Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) wordt bepaald dat leden in het DB nimmer de meerderheid van het AB mogen uitmaken. In het evaluatierapport wordt opgemerkt dat in samenhang met de eis dat Den Haag altijd in het DB is vertegenwoordigd, het aantal opties voor leden in het DB beperkt is. Uit tabel 1 (p. 9) is te halen dat dit klopt. Naast Den Haag kan slechts één van de grotere gemeenten (Zoetermeer, Westland of Delft) tegelijk lid van het DB zijn. Een combinatie van deze gemeenten is niet mogelijk, omdat dan de 50% van het stemgewicht in het AB wordt gepasseerd. Als één van deze drie grotere gemeenten lid is, moet ook één van de kleinere gemeente een vertegenwoordiger in het DB aandragen.

Als naast Den Haag één van de grotere drie gemeenten lid is van het DB, heeft het DB exact 50% van het stemgewicht in het AB. Dit is op de rand van het toelaatbare, want hiermee heeft het DB net niet de meerderheid. Daarvoor is nog één stem extra nodig.

III. Vergelijking met andere organisaties van Veilig Thuis Als de sturing van GGD-VT Haaglanden wordt vergeleken met de AB’s van Amstelland, Groningen en West Brabant, dan blijkt dat Haaglanden net als Amstelland en Groningen behoren tot de gemeenschappelijke regelingen waarbij één gemeente fors groter dan de overige leden is. Den Haag, Amsterdam en Groningen kunnen de centrumgemeenten binnen de GR worden genoemd. West-Brabant heeft de minst grote centrumgemeente, 38

hoewel de grootste toch al meer dan 25% van de inwoners heeft. In tabel 4 is te zien dat Amsterdam in Amstelland een stemgewicht heeft van 50%.27 Duidelijk is dat alle centrumgemeentes stemgewicht inlevert ten opzichte van hun aandeel van inwoners binnen de gemeenschappelijke regeling, terwijl dat in het Brabantse voorbeeld niet het geval is. Ook laten de voorbeelden zien, dat Groningen zich in verhouding het meest bescheiden opstelt. Het stemgewicht van Groningen (als relatief minst grote van de drie) is gelijk aan die van de andere deelnemers en de directeur is in dienst bij de GGD en niet bij de centrumgemeente. Ook in West-Brabant is de directeur in dienst bij de GGD-VTH.

Haaglanden Amstelland28 West-BrabantFout! Bladwijzer

Stemgewicht grootste lid in AB Aantal Procent

Totaal inw. (2022)

Aandeel inw. grootste gemeente

1.132.975 1.084.468

48,8% 81,4%

7 6

714.426

25,9%

590.170

39,8%

Verplicht lid DB

Directeur in dienst bij

29,2 % 50,0 %29

Den Haag Amsterdam

Den Haag Amsterdam

1

25,9 % (6,3 %)30

-

GGD-VTH West Brabant

1

10,0 %

-

GGD-Groningen

niet gedefinieerd.

GroningenFout! B ladwijzer niet gedefinieerd.

tabel 4: Vergelijking verhouding aandeel inwoners en stemgewicht Haaglanden in het AB en andere GGDVTH besturen.

De scheiding tussen ambtelijke organisatie van de grootste deelnemende gemeente en de organisatie van GGD-VTH is bij Veilig Thuis Rotterdam Rijnmond op vergelijkbare wijze geregeld als in Groningen en West-Brabant.

IV. Spanningsveld Een voorbeeld waar spanning kan ontstaan, is het volgende: Het uitvoeringsapparaat van VT Haaglanden heeft al lang een tekort aan medewerkers. Dit creëert allerlei uitdagingen waaronder het managen van de werkdruk en de werkbeleving van medewerkers. In mei 2022 hebben medewerkers een anonieme brief aan de Inspectie gestuurd. We lezen in de brief van het managementteam VT Haaglanden dat uit

27

28

29

30

Amsterdam heeft twee wethouders in het AB. Eén van hen zit in het DB. Hierdoor voldoet de gemeenschappelijke regeling aan de vereisten van de wet, want zo kan de gemeente in het AB 50% van de stemmen hebben, maar hebben de leden van het DB samen minder dan 50% van de stemmen. Bron: bijlagenboek Van stabiliseren naar ontwikkelen, toekomstgerichte evaluatie GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden, & Van de Laar, 2022. Amsterdam heeft twee leden. Eén daarvan zit in het DB. Die heeft 25% van de stemmen. Op deze wijze slaagt de GR erin te voldoen aan de regel dat het DB niet meer dan 50% van de stemmen mag hebben. Er wordt blijkbaar van uitgegaan, dat de twee Amsterdamse vertegenwoordigers in het AB het niet altijd eens zijn. Dat is uiteraard wel vreemd, want ze worden ook geacht als leden van één college in het openbaar met één mond te spreken. In de regel heeft elke gemeente 1 stem; bij het vaststellen van de begroting is het stemgewicht naar rato van het aantal inwoners.

39

de brandbrief en uit een breed gesprek tussen de Inspectie, medewerkers, de opgavemanager en de OR de volgende zorgen naar voren komen: 1. 2. 3. 4.

Er ontbreekt een duidelijke visie Er is onvoldoende duidelijk wie welke rol/taken heeft Er is een hoge werkdruk Er is onvoldoende zorg voor medewerkers (werkende pc’s, werkplekken, inschaling lager dan bij andere VTH’s etc).

De Inspectie neemt deze klachten zeer serieus en heeft VT Haaglanden gesommeerd om een verbeterplan te maken. De deadline die daarvoor is gesteld, is 23 september 2022. De Inspectie gaat dit plan monitoren. VT Haaglanden heeft de AB-leden over deze gang van zaken geïnformeerd. Verder is aangegeven dat de AB-vergadering op 13 oktober over de voortgang wordt ingelicht. De ambtelijke organisatie van Zoetermeer heeft haar wethouder geadviseerd om het AB eerder bij elkaar te roepen. Het is immers duidelijk dat het AB niet of te laat invloed op het verbeterplan heeft, als ze pas na de deadline hierover kan vergaderen. Dit kan leiden tot een spanningsveld. Doordat de medewerkers ook werkzaam zijn voor Den Haag, heeft de gemeente twee petten op. Enerzijds de pet van goede werkgever en anderzijds de pet van opdrachtgever. Het kan in dit soort situaties onduidelijk worden welke pet vertegenwoordigers van de gemeente dragen.

V. VT HaaglandenRespondenten VT Haaglanden • • •

Directeur Veilig Thuis Haaglanden Secretaris gemeenschappelijke regeling GR-GGD/VT Haaglanden Medewerker VT Haaglanden

Zoetermeer • • • •

Wethouder o.a. Zorg & Welzijn Ambtenaar Zoetermeer vanaf juni 2022 (niet geïnterviewd) Netwerkregisseur Adviesraad sociaal domein en Gezondheidsbeleid gemeente Zoetermeer Interim netwerkregisseur Huiselijk Geweld Zoetermeer tot juli 2022

Workshop-deelnemers • • •

Commissielid SP Raadslid VVD Raadslid Zó Zoetermeer 40

• • • •

Raadslid PvdA Ambtenaar Zoetermeer Ambtenaar Zoetermeer Voormalig interim netwerkregisseur Huiselijk Geweld Zoetermeer

Gemeente Den Haag •

Accounthouder GGD-VT Haaglanden.

VI. Geraadpleegde documenten en Literatuur Dahl, R. (1984). Polyarchy, pluralism and scale. Scandinavian Political Studies, 7(4), 226-240. Elchardus, M. (2002). De dramademocratie. Tielt (B): Lannoo. Factsheet: Financiering Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling, VNG, 2018. Gemeenschappelijke Regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden, 2017 (2018). Geweld hoort nergens thuis, ministerie Justitie en Veiligheid, ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport, VNG, 2018. Jaarstukken 2020 GGD-VT Haaglanden. Jaarstukken 2021 GGD-VT Haaglanden. Jaarverslag 2019 Veilig Thuis Rotterdam-Rijnmond. Jaarverslag 2021 Veilig Thuis Rotterdam-Rijnmond. Jaarverslag GR GGD Amsterdam-Amstelland 2019, conceptversie 9-3-2020. Kahneman, D., & Rehnson, J. (1987). Why hawks win. Foreign Policy, 34-38. Kamerbrief 14-9-2022: https://sociaalweb.nl/beleid/kamerbrief-over-verbetering-van-de-jeugdbeschermingsketen/, geraadpleegd 9 januari 2022. Ontwerp begroting 2022 van de Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst en Veilig Thuis Haaglanden. Ontwerp begrotingswijziging 2021 van de Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst en Veilig Thuis Haaglanden. Organisatiestatuut GGD-VT Haaglanden. Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld, Regio Haaglanden, 2019-2022. Startdocument toekomstgerichte evaluatie GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden, &Van de Laar, 2021.

Tweede Bestuursrapportage van de Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst en Veilig Thuis Haaglanden, 2020. Tweede Bestuursrapportage van de Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst en Veilig Thuis Haaglanden, 2022. Van Stabiliseren naar ontwikkelen, toekomstgerichte evaluatie GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden, &Van de Laar, eindrapport & bijlagenboek, 2022 Voorlopige Jaarstukken 2019 GGD-VT Haaglanden. Voorstel nieuwe systematiek toeslag bedrijfsvoeringskosten Den Haag GGD en Veilig Thuis, 2020. Wrangham, R. (2021). De goedheidsparadox. Amsterdam: Hollands Diep. 41

Zienswijze ontwerpbegroting 2022 en begrotingswijzigingen 2021 GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden, Zoetermeer.

VII.

Lijst van afkortingen AAC Ambtelijke Advies Commissie AB Algemeen Bestuur AMvB Algemene Maatregel van Bestuur DB Dagelijks Bestuur DU VO Decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang FTE Full time equivalent GR De juridische regeling Gemeenschappelijke Regeling GGD-VT Haaglanden GR-GGD/VTH De organisatie van de Gemeenschappelijke Regeling GGD-VT Haaglanden LKHA Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating VTH Veilig Thuis Wgr Wet gemeenschappelijke regelingen WMO Wet Maatschappelijke ondersteuning Wpg Wet publieke gezondheid Wvr Wet veiligheidsregio’s

42

Stichting voor Beleidsanalyse en Bestuursondersteuning Hoekje 11 9881 TA Kommerzijl

Tel: 06 122 811 94 info@stibabo.nl www.stibabo.nl

1