Bijlage 1 - Structuurontwerp Openbare Ruimte middengebied Entree

str uct u u ront werp o penb are ru imt e

Onderdeel: Datum: Status:

Structuurontwerp Openbare Ruimte 8 februari 2021 Definitief

Opdrachtgever: Contactpersoon:

Gemeente Zoetermeer Marcel Keijzer

Structuurontwerp: Contactpersoon: Team:

LOLA Landscape Architects Teun Schuwer Eric-Jan Pleijster; Teun Schuwer; Joost van de Ven; Marco Villa; Francesco Prete

Beeldkwaliteitsplan: BURA Urbanism Contactpersoon: Bart Claassen Team: Floris van der Zee; Bart Claassen; Martha Seitanidou Structuurontwerp Entree Zoetermeer

LEESWIJZER

1

Introductie

5

1.1 Inleiding 1.2 Borging Intermezzo: De nieuwe stad vernieuwt 1.3 Visie op de opgave 1.4 Entree in haar context

7 9 10 12 14

2

Elf uitgangspunten voor de gezonde wijk

17

2.1 2.2 2.2 2.3

18 19 20 21

Inleiding Uitgangspunten klimaat Uitgangspunten biodiversiteit Uitgangspunten gezondheid

23

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

25 26 28 30 32 34

4

Structuurontwerp

37

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9

Inleiding Openbare groenstructuur Watersysteem Verkeerskundig ontwerp Stadsstraat Padennetwerk Woonmilieu Programma en verblijfsplekken Ecosysteem Entree

40 44 50 56 60 62 66 68 72

5

Beeldkwaliteit openbare ruimte

77

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

78 79 95 113 119

Inleiding Ecologische en recreatieve groenstructuur als onderlegger Healthy urban living aan de Groene Loper Natuurbeleving in het Entreepark Het groene bouwblok als speel- en ontmoetingsplek Entree als ecosysteem

Inleiding Afrikaweg Entreepark Stationssingel Woonstraten

BIJLAGE 1 Programma van Eisen

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

DEEL 2

Ruimtelijk concept

DEEL 1

3

In het eerste hoofdstuk wordt de inleiding gegeven op het project en plangebied. In hoofdstuk 2 en 3 worden de belangrijkste pijlers onder het structuurontwerp openbare ruimte Entree uiteengezet Het hoofdstuk structuurontwerp laat het ontwerp van alle grote structuren zien.

In het hoofdstuk beeldkwaliteit wordt voor diverse onderdelen van het structuurontwerp een uitwerking gemaakt. Voor deze onderdelen worden daarnaast spelregels en beeldkwaliteit benoemd.

1

introductie

6 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

1.1 INLEIDING Zoetermeer groeit en werkt zelfbewust aan een nieuwe schaalsprong: van groeikern naar volwassen stad. Toonbeeld van deze ontwikkeling is de gebiedstransformatie Entree: een nieuwe stadswijk met allure, midden in de bestaande stad. De gemeente Zoetermeer wendt hiermee de huidige verstedelijkingsopgave aan om binnenstedelijke verdichting in te zetten voor een stedelijke kwaliteitssprong en het toevoegen van nieuwe onderscheidende stedelijke leefmilieus. Om dit proces succesvol te laten verlopen is het van belang een wijk te creëren met een stedelijke identiteit, die samenhang kent, zowel op gebiedsniveau als in relatie met de rest van de stad. Entree, welkom in Zoetermeer Waar nu sprake is van een grote weg met snelweguitstraling, een station zonder stad, grotendeels leegstaande kantoorgebouwen en overmatige wegprofielen, daar kom je straks thuis in Zoetermeer. Bewoners, bezoekers en passanten worden straks begroet door moderne woongebouwen met aantrekkelijke functies en voorzieningen in de plint, een hoogwaardig OVknooppunt en aantrekkelijke routes die de stad beter verbinden en voeren langs aantrekkelijke plekken voor (actieve) ontspanning en ontmoeting. Entree biedt een aantrekkelijke omgeving voor zeker 4.500 woningen.

En een thuis voor de misschien wel 10.000 inwoners van Entree, maar ook de plek waar inwoners van de rest van Zoetermeer voelen dat ze thuiskomen. Entree wordt een levendige groene stadswijk die stad, station en omliggende wijken verbind. Een wijk waar prettig gewerkt en gewoond wordt en waar sprake is van contrast tussen een drukke levendige kant aan de stadsstraat, rustige binnengebieden en de ontspannen groene rand. Een stadswijk die door de strategische ligging de stad verder helpt omdat de binnenstad met het station verbonden wordt. Entree profiteert optimaal van de ligging binnen Zoetermeer, maar zeker ook van de centrale ligging in en goede ontsluiting op de Randstad. Masterplan In 2019 werd Masterplan Entree vastgesteld. In samenspraak met stad en betrokken ontwikkelaars werd besloten om van Entree een levendige stadswijk te maken met de vijf eigenschappen Uitnodigend, Actief, Verbindend, Vernieuwend en Gezond. Deze eigenschappen zijn in het Masterplan vertaald naar ruimtelijk- programmatische principes die Entree vorm geven, hierin is de structuur van Entree globaal omschreven en is duidelijk richting gegeven aan de verdere uitwerking die na vaststelling van het Masterplan is opgestart. Inspiratieboek Een grootschalig samenspraaktraject is, na vaststelling van het Masterplan, opgezet volgens de methode van Publiek Private Buurt Samenwerking (PPBS).

Dit traject, waarin meer dan 500 betrokken inwoners, geïnteresseerde woningzoekers, marktpartijen en overheden participeerden Structuurontwerp Entree Zoetermeer

werd feestelijk afgesloten met de presentatie van het Inspiratieboek Entree. Het Inspiratieboek bevat Ideeën op tal van gebieden die samen met het Masterplan vorm geven aan de verdere uitwerking van Entree. Middengebied Entree In het Masterplan is Entree verdeeld in drie deelgebieden met elk hun eigen dynamiek en ontwikkeltraject. Voorliggend Beeldkwaliteitsplan en Structuurontwerp openbare ruimte beschrijven de invulling van het middengebied van Entree. Het middengebied is in noord-zuidrichting gelegen tussen A12 en Voorweg, in oost-westrichting wordt het middengebied begrensd door de wijken Meerzicht en Driemanspolder. De dynamiek en het ontwikkelpotentieel in het middengebied zijn groot. Hier staan eigenaren van grotendeels leegstaande en verouderde kantoorpanden klaar om de nieuwe levendige stadswijk Entree te ontwikkelen. Zij hebben hun betrokkenheid reeds in Masterplanfase en tijdens de PPBS getoond en namen deel aan het proces waarin het Beeldkwaliteitsplan en Structuurontwerp openbare ruimte tot stand kwamen. Voor de andere deelgebieden, Centrum-West en Stationsomgeving, lopen separate trajecten die met de ontwikkeling van het middengebied en met de voor deze gebieden specifieke context worden afgestemd. Ruimtelijk kader De presentatie van het Inspiratieboek in de zomer van 2019 vormde het startschot van de volgende fase in de planvorming.

De levendige stadswijk als stip op de horizon is op dat moment neergezet. Voor de route er naartoe zijn publieke en private kaders nodig. Eind 2019 is hieraan begonnen. In samenwerking met veel verschillende partijen zijn ambities steeds verder vertaald tot een ruimtelijk kader. Hiervan zijn het Beeldkwaliteitsplan en het Structuurontwerp openbare ruimte de publiekrechtelijke kaders die de ruimtelijke kwaliteit beschrijven. Planuitwerking Entree is een grote binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. De gemeente gaat het openbaar gebied fors aanpakken terwijl ontwikkelaars de gebouwen realiseren. Samen bouwen we Entree tot de moderne levendige stadswijk die Zoetermeer nodig heeft. Om de inrichting van het openbaar gebied en de bebouwing een kwalitatief geheel te laten vormen zijn integraal afgestemde kaders van groot belang. Om er voor te zorgen dat Entree één kwalitatief hoogwaardig geheel wordt is gekozen voor het instellen van een Q-team (kwaliteitsteam). Het Q-team toetst zowel de plannen voor de bebouwing als voor het openbaar gebied en bewaakt hierdoor dat een kwaliteit hoogwaardig geheel ontstaat. Het Q-team bewaakt de stedelijke kwaliteit. Dit houdt in dat niet alleen ruimtelijke, maar ook andere thematische ambities bewaakt worden zoals programma, energie, mobiliteit, etcetera. 7 • 142

1.2 BORGING Q-team Voor bewaking van de kwaliteit van ontwikkelingen in Entree is na vaststelling van het Ruimtelijk Kader - het Q-team Entree ingesteld. Het Q-team vervangt niet de welstand, het begeleidt in de uitvoering van het beleid. Toetsing geschiedt door de welstand. Het Q-team wordt ingezet om, over een langere periode, de ontwikkeling in goede banen te leiden en actief de kwaliteit te waarborgen. Dat is dus begeleiden, sturen en beoordelen. Deze rol zorgt er voor dat het Q-team kan sturen op zowel kwaliteit als ambitie. Bovendien wordt de integrale afstemming tussen planontwikkeling op private kavels en inrichtingsplannen voor het openbaar gebied zo optimaal ingericht.

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Ruimtelijk kader Het Q-team baseert zich in haar beoordeling en advisering op het Ruimtelijk kader Entree. Dit bestaat uit drie documenten: Het Planuitwerkingskader (PUK), Beeldkwaliteitsplan (BKP) en het Structuurontwerp Openbare Ruimte (SOR). Al deze documenten scheppen voorwaarden en ambities voor de planontwikkeling op private kavels en inrichtingsplannen voor het openbaar gebied. Het PUK stelt prestatie-eisen aan de ontwikkelingen, deze hebben betrekking op energie, mobiliteit, klimaatadaptatie, toegankelijk etc. en hebben vrijwel allemaal een ruimtelijke impact. Het BKP en het SOR waarborgen samen de ruimtelijke kwaliteit van de projecten en de gebiedsontwikkeling Entree. Het SOR beslaat het openbaar gebied, het BKP beslaat de bebouwing en de inrichting van de binnenterreinen. In beide documenten is het belang van goede aansluitingen tussen privaat en openbaar gebied aangegeven. De aansluiting van openbaar gebied op bebouwing en binnenterreinen zal per ontwikkeling en uitwerking moeten worden afgestemd en integraal worden getoetst. Het Q-team beoordeelt het project in de geest van het Ruimtelijk Kader. De systematiek van de documenten is hierop ingericht. De gedefinieerde doelstellingen en ambities dienen behaald te worden, de aangedragen richtlijnen zeggen hoe dat kan worden ingevuld.

Een ontwikkelaar kan in overleg met het Q-team van de richtlijnen afwijken wanneervoldoende gemotiveerd wordt dat de doelstellingen en ambities op een andere manier behaald worden.

9 • 142

DE NIEUWE STAD VERNIEUWT Wording van de stad Zoetermeer In 1962 werd gemeente Zoetermeer verzocht om een plan op te stellen voor de groei van een landelijk agrarisch dorp met ongeveer 7.000 inwoners tot een stad met zo’n 100.000 inwoners. Zoetermeer werd aangewezen als Groeikern en zou door te groeien helpen met het oplossen van de woningnood die na de Tweede Wereldoorlog ontstond. In de decennia die volgden is Zoetermeer uitgegroeid tot een stad met ondertussen ongeveer 125.000 inwoners.

kunnen namelijk gebruik maken van bestaande voorzieningen en vergroten hiermee het draagvalk voor winkelcentra, horeca en het OV. Bovendien biedt deze manier van plannen kansen om bestaande stukken stad, die niet optimaal functioneren, te verbeteren en op te knappen.

In de huidige stad Zoetermeer zijn bovendien grote opgaven gesignaleerd waar passende oplossingen voor gevonden moeten worden. De woonaantrekkelijkheid in de bestaande stad kan Plannen hebben elkaar in deze periode in hoog tempo een impuls gebruiken, dat gaat om zaken als het opgevolgd, telkens volgens de nieuwste opvattingen voorzieningenniveau, de kwaliteit van de gebouwde binnen de stedelijke ontwikkeling. Zoetermeer vormt omgeving, bereikbaarheid, veiligheid, woongenot, hiermee een staalkaart van idealen over hoe mensen sociale cohesie en gehechtheid aan woonplaats. moesten wonen door de jaren heen. Grofweg elke Moderne Architectuur in Zoetermeer presenteert tien jaar werd een nieuwe wijk opgeleverd. Elke wijk zich gefragmenteerd en ondergeschikt aan de in Zoetermeer heeft hierdoor een eigen herkenbare Groeikern- architectuur die achterhaald en identiteit die terug te leiden is tot de periode waarin versleten overkomt. Zoetermeer maakt hiermee de wijk gebouwd is. een verouderde indruk. Ook blijkt er sprake van een woningvoorraad die niet meer voldoende in balans In de groeikern-periode werden de wijken Palenstein is met de vraag. Zoetermeer is traditioneel een tot en met Seghwaert compact rond de nieuwe suburbane gezinsstad en dat uit zich in het aanbod. binnenstad aangelegd. De stad leek af te zijn, maar Met het groeien en volwassen worden van de stad groeide door.

De vraag naar woningen bleef groeien is vraag naar nieuwe woonmilieus ontstaan. Ruime en Zoetermeer heeft steeds meer inwoners van stadswoningen, stedelijke en levensloopbestendige een thuis kunnen voorzien. Met Oosterheem en appartementen in een groene setting, maar toch Rokkeveen werden grote sprongen gemaakt, over dicht bij levendigheid, voorzieningen en goed de A12 en over de Noordelijke bedrijventerreinen. aangesloten op OV zijn nieuwe woonvormen die het Zoetermeer is hiermee qua inwoners, maar zeker aanbod van Zoetermeer kunnen verbreden. ook qua oppervlakte enorm doorgegroeid. Elke wijk functioneert als een dorpje op zich, georiënteerd op Entree een eigen winkelcentrum maar wel van andere wijken De gemeente Zoetermeer wendt met Entree gescheiden door infrastructurele barrières en groen. de huidige verstedelijkingsopgave aan om binnenstedelijke verdichting in te zetten voor een Opgave in Zoetermeer stedelijke kwaliteitssprong en het toevoegen van Ook nu is er sprake van een enorme woningvraag, nieuwe onderscheidende stedelijke leefmilieus. er wordt ingeschat dat in Nederland de komende Zoetermeer zet met Entree in op een grote decennia zo’n miljoen nieuwe woningen gebouwd binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. Zo blijft moeten worden.

Zoetermeer draagt bij aan het het groen rondom de stad behouden en kan een verwezenlijken van deze opgave en zoekt ruimte kwaliteitsimpuls gegeven worden midden in de voor 10.000 tot 16.000 van deze woningen. stad. Om dit proces succesvol te laten verlopen is het van belang om een wijk te creëren met een Dat doet Zoetermeer ook nu volgens de nieuwste stedelijke identiteit, die samenhang kent, zowel op opvattingen. Zo wordt geprobeerd het groen rond gebiedsniveau als in relatie met de rest van de stad. de stad, het Groene Hart, te behouden en moeten Entree wordt de nieuwste wijk van Zoetermeer. Een nieuwe woningen vooral binnenstedelijk gebouwd stadswijk met allure, midden in de bestaande stad. worden. Dat heeft veel voordelen. Nieuwe woningen Het plangebied ligt tussen Station Zoetermeer en 10 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

het Stadshart, aan beide zijdes van de Afrikaweg. Nu is dit een brede invalsweg die Zoetermeer verbindt met de snelweg A12, waarlangs enkele (leegstaande) kantoren staan. Straks wordt dit gebied gekenmerkt door een Groene Loper met een mix van wonen, werken en voorzieningen. Succesfactor is vooraleen goede stad op ooghoogte. Dit betekent in hoofdlijnen een interessante aansluiting tussen maaiveld en de functies in de plint. Programma’s die stimuleren tot interactie tussen binnen en buiten, en voldoende voordeuren op straatniveau die de openbare ruimte activeren. Voetganger en fietser krijgen hier hun plek, terwijl de auto, die nu domineert, meer te gast is en integraal onderdeel wordt van de stedelijke dynamiek. Entree is een Transit Oriented Development (TOD), een ontwikkeling waarin het openbaar vervoer centraal staat. Met de ontwikkeling van Entree wordt namelijk een hoogstedelijke wijk direct naast station Zoetermeer gebouwd. Bovendien worden de routes naar het station en het gebied er omheen opnieuw ingericht zodat het Station aantrekkelijk en logisch te bereiken is, ook voor inwoners van de rest van de stad. Dit is van groot belang om het gebruik van duurzame mobiliteit zoals lopen, fietsen en OV te stimuleren.

Het feit dat reeds meerdere Randstadrail, bus en treinstations in Entree aanwezig zijn maakt deze gebiedsontwikkeling uiterst geschikt voor de hoogstedelijke, levendige stadswijk die Entree gaat worden. Entree geeft een impuls aan zijn omgeving. Door toevoeging van een aantrekkelijke openbare ruimte die bewegen, sporten en ontmoeten stimuleert draagt ze bij aan de doelstellingen om gezond stedelijk leven te stimuleren. De goede aansluiting op omliggende wijken en parken maakt dat ook andere bewoners van Zoetermeer worden uitgenodigd en kunnen profiteren. Bestaande voorzieningen in de omgeving profiteren van nieuwe draagkracht die de nieuwe bewoners toevoegen. Tegelijkertijd voegt Entree, met zijn stedelijke karakter, nieuwe soorten voorzieningen toe waarvan ook de rest van de stad profiteert.

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Entree brengt Zoetermeer ook de bebouwingstypologie van het omsloten bouwblok. Een volgende toevoegingen in het pallet aan wijken dat Zoetermeer rijk is. Een typologie bovendien die past bij de volwassen stad die Zoetermeer aan het worden is. Deze bebouwingsvorm komt veel voor in Nederlandse steden, maar is nieuw voor Zoetermeer. Het omsloten bouwblok bestaat uit een reeks van gebouwen die gezamenlijk een omsloten ruimte creëren aan de binnenzijde. Dit model leent zich voor verschillende bebouwingsdichtheden. Er kan volop geëxperimenteerd worden met de overgangen tussen de domeinen: openbaar, privaat en collectief. Maar bijzonder is dat de samenkomst van voorzieningen en wonen in het bouwblok kan leiden tot een nieuwe stedelijke allure. Met Entree krijgt Zoetermeer niet alleen een beter functionerend stedelijk weefsel. Ook de uitstraling van het gebied op bewoners, bezoekers en passanten wordt drastisch verbeterd. Aantrekkelijke, moderne architectuur en de openbare ruimte die een kwaliteitsimpuls krijgt dragen bij aan het imago van de stad. Een stad die in minder dan vijftig jaar is ontstaan. Een nieuwe stad die zich zichtbaar blijft vernieuwen en verbeteren. Entree is de eerste wijk in Zoetermeer die de traditionele opzet, waarin elke wijk functioneert als een dorpje, doorbreekt.

In tegenstelling tot de bestaande wijken in Zoetermeer wordt de infrastructuur niet als barrière, maar als verbindend element ingezet. Hier presenteren de wijk en zijn functies zich in een levendig straatbeeld. Ook de buitenranden van Entree zijn anders dan anders. In plaats van smalle paadjes, achterkanten, tuinen en schuttingen laat Entree voorkanten zien. Bovendien zijn er prettige routes die het groen en de functies voor iedereen aantrekkelijk toegankelijk maken.

11 • 142

1.3 HET PLANGEBIED Het plangebied is gelegen tussen Station Zoetermeer, de Voorweg en randen van de wijk Meerzicht en Driemanspolder. In het gebied fungeert de infrastructuur als ruimtelijk ordenend principe: respectievelijk Boerhaavelaan en Bredewater vormen de harde grens tussen Driemanspolder, Meerzicht en de kantoorwijk langs de Afrikaweg. De Afrikaweg splijt het gebied en de kantoorwijk in tweeën doordat ze letterlijk bovenop het maaiveld ligt. De weg vormt hierdoor een sterke barrière die slechts op vier plaatsen voor de voetganger en fietser oversteekbaar is middels tunnels.

ruutcetihcra ed nav leedredno sla neorG

nevoh eneorg rood tietilawknooW

Groene als gnagrekraag vo e tti erprettige sla gaarovergang k eneorG naar wijken parken neomliggende krap ne nekjiw ednegen gilm o raan

Westerpark krapretseW

Meerzicht thci reeM

Groene taartloper ssdatsgeeft ed ede eg stadsstraat repol eneorG uitstraling tiet lawen ksfjverblijfskwaliteit ilb ev ne gnilarts iu

Willem m lliW Alexander rednaxelA plantsoen neostnalp Burgemeester retseemegruB Vernèdepark k apedèn eV

gnivegmo ed raan dnar ethcaz - gewakirfA ed naa dnar edrah - netnak eewT

Groenstructuur Masterplan Entree

45

Luchtfoto van het plangebied met exploitatiegrens ▶ 12 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Stadscentrum Driemanspolder

Station

Meerzicht

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

13 • 142

1.4 HET PLANGEBIED IN HAAR CONTEXT Entree is een belangrijke schakel voor de stad Zoetermeer: als nieuwe toegangspoort tussen snelweg en station enerzijds en het centrum van de stad anderzijds. Een kwalitatieve verbinding ontbreekt op dit moment, zeker voor de voetganger en fietsers is de route erg gefragmenteerd. Ook op schaal van de stad en het omringende landschap blijkt Entree een onmisbare schakel in het versterken en verbinden van de groenstructuren. Zowel in de noord-zuid richting (over de snelweg) als in de oost-west richting (Voorweg; Westerpark-Delfste Wallen). Vanuit de gemeente ligt er de wens om het Westerpark beter aan te laten sluiten op de stad, de groenstructuur in de bestaande wijken is hier te gefragmenteerd dus ook hier spelen Entree en Afrikaweg een cruciale rol. In het grotere fietsnetwerk vormt Entree een ontbrekende noord-zuid verbinding die op de juiste locatie ligt om aan te haken op belangrijke oost-west verbindingen in de stad (wijken Driemanspolder-Meerzicht; Voorweg; Amerikaweg) en interstedelijk (fietsroute Den Haag-Gouda).

Jonge stad in een oud landschap De transformatie van Entree moet gezien worden in de doorontwikkeling van de jonge stad Zoetermeer, in een gebied dat vanaf de jaren 60 voortdurend stedelijk is doorontwikkeld. Voor deze periode van verstedelijking in het gebied zag het landschap er lange tijd min of meer hetzelfde uit: de Voorweg met wetering en de langgerekte verkaveling en afwateringssloten zijn al voor 1500 ontstaan. In het hedendaagse beeld is het oude landschap echter zeer beperkt aanwezig en nagenoeg onzichtbaar. De Voorweg heeft een bijrol waar ze onder de Afrikaweg doorkruipt en het slagenlandschap is pas buiten de stad richting Roeleveen weer beleefbaar. De ontwikkeling van Entree is een kans om de oude landschapsstructuren en de jonge stedelijke structuren te ontwarren en beide lagen naast elkaar zichtbaar te maken in het gebied. Het gaat met name om de plek waar de Afrikaweg en het oude lint van de Voorweg elkaar kruisen.

14 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Positionering Entree t.o.v landschappelijke structuren

Positionering Entree t.o.v. station en centrum

Positionering Entree t.o.v.huidige fietsknooppunten en belangrijke fietsroutes

Kaart omstreekst 1950

Kaart omstreekst 1970

Kaart omstreeks 1990

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

15 • 142

2

elf uitgangspunten voor de gezonde wijk

2.1 UITGANGSPUNTEN Uit bestaand beleid, eerder vastgestelde documenten en samenspraak komen elf uitgangspunten voor de buitenruimte van Entree naar voren. Deze zijn leidend in dit Structuurontwerp. In dit hoofdstuk maken we de stap van abstracte ambities en wensen naar een concrete uitgangspunten voor een klimaatadaptieve, biodiverse en gezonEntree. Aan de basis van de gezonde wijk liggen drie thema's, klimaat, biodiversiteit en gezondheid. Het integreren van en rekening houden met deze drie thema's in het ontwerp is de strategie naar de gezonde wijk. Een gezonde wijk is een wijk waar de inwoners gezond zijn, waar de leefomgeving gezond is, waar de natuur en het groen gezond en divers zijn, het microklimaat goed is en waar je onder alle klimatologische omstandigheden veilig bent. De wijk functioneert dan als een gezond stedelijk organisme, met een hoge diversiteit aan mensen, activiteiten, flora en fauna.

thema's

onderdelen • (zuiverend) Watersysteem • Aangenaam microklimaat

❶ Klimaat

• Maximaal groen • Veerkrachtige beplanting

• Groenstructuur (verbindingen)

❷ Biodiversiteit

• Ecotopen en habitats • Natuurbeleving

• Routes

❸ Gezondheid

• Parken/tuinen (ontmoetingsplekken) • Sport • Ruimtelijke Beeldkwaliteit • Samenhang

Drie thema''s als onderdeel van de gezonde wijk

18 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

2.2 KLIMAAT Het klimaat in een woonwijk bepaalt voor een belangrijk deel of het stedelijk organisme gezond is. In de stedelijke context van Entree liggen verschillende klimaat gerelateerde opgaven. In het Masterplan Entree wordt dit als volgt omschreven: “Door klimaatverandering zal het vaker fors warmer en natter worden. Dit vereist een aangepaste inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen en water, groene gevels en groene daken en zorgen voor voldoende schaduwrijke plekken.” In deze omschrijving zitten twee definities van klimaat opgesloten. Ten eerste gaat het over de veerkracht en adaptatie van het stedelijk organisme aan wisselende klimatologische omstandigheden: Het opvangen van hemelwater in tijden van extreme neerslag en het aanpassen van beplanting aan droge periodes zijn enkele concrete voorbeelden die van invloed zijn op de gezondheid van de woonwijk. 1.

Een duurzaam watersysteem voor Entree - open systeem - waterretentie (extreme neerslag) - waterbuffering (droogte)

2.

Creëren aangenaam microklimaat - temperatuur (schaduw en zon) - geluid - luchtkwaliteit - wind

3.

Maximaal groen inrichten van binnengebieden, gebouwen en openbare ruimte en minimaliseren van het verharde oppervlak, zowel horizontaal als verticaal.

4.

Voor nieuwe beplanting inzetten op veerkrachtige beplantingstypologiëen die bestand zijn tegen veranderingen in het klimaat.

Ten tweede gaat het over het creëren van verblijfsplekken en routes met een aangenaam microklimaat. Een onderdeel hiervan is het creëren van schaduwrijke plekken, maar ook de elementen wind en regen spelen hier een belangrijke rol. En er zijn ook plekken waar je juist even in de zon kunt zitten. Om Entree te ontwikkelen tot een klimaatadaptieve en wijk met een aangenaam microklimaat zijn vier uitgangspunten ontwikkeld.

Klimaatadaptatie - wateroverlast - droogte - veiligheid - luchtkwaliteit - urban heat island

Definitie van klimaat

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

&

Microklimaat - zon / schaduw - wind - geluid - groen - lucht

19 • 142

2.3 BIODIVERSITEIT Op de verlaten terreinen van de bedrijven langs de Afrikaweg neemt de natuur langzaam bezit van het terrein. Wie er rondloopt zal dit onder meer horen in de grote hoeveelheden zangvogels. Daarnaast valt ook de grote variatie in mooie solitaire bomen en boomgroepen op. Van ecologische tellingen weet de ecologische dienst van Zoeteremeer dat er al migratie door het gebied is van vleermuizen en kleine zoogdieren als egels en bunzingen. Er is in het gebied dus al een aardige biodiversiteit, maar een gebied met de omvang van Entree zou bij de herontwikkeling een nog grotere biodiversiteit kunnen herbergen en een grote rol kunnen spelen in de ecologische hoofdstructuur van de stad Zoetermeer. Bij de herontwikkeling van het gebied naar de gezondste stadswijk van Nederland ligt een belangrijke rol voor de bestaande biodiversiteit: aanwezige volwassen bomen zorgen direct voor schaduw, de aanwezige populaties van zangvogels zorgen voor een hoorbaar aanwezige natuur. Bovendien is er een verband tussen de leeftijd van bomen en struiken en hoe aantrekkelijk ze zijn voor andere flora en fauna: de aanwezige vogels voelen zich veel prettiger in de volwassen bomen.

Er moet goed over worden nagedacht hoe bestaande kwaliteiten gewaarborgd kunnen blijven, maar ook hoe aanwezige habitats (ecologische leefomgevingen) die verdwijnen door de herontwikkeling elders in het gebied kunnen worden teruggebracht.

5.

Versterken ecologische verbindingen met omliggende parken en ecologische structuren

6.

Met kennis van zaken omgaan met bestaande ecologisch waardevolle bomen en structuren

7.

Creëren weefsel van hoogwaardige ecotopen in openbare ruimte en bouwblokken

8

Inzetten op natuurbeleving in park en bouwblok

De veldgids ecologie van de gemeente Zoetermeer brengt heel mooi in beeld welke ecologische habitats er in het gebied, maar ook in de rest van de stad gevonden worden en ook welke soorten hier voorkomen. Deze lijst van habitats vormt het uitgangspunt voor herinrichting van de openbare ruimte, maar ook van de binnengebieden en daken van gebouwen. Door te streven naar aanwezigheid van elk habitat in Entree zorgen we dat Entree ook Entree is voor alle flora en fauna die in Zoetermeer aanwezig is. Het ontwikkelen van natuurinclusieve gebouwen is een kans om het type habitats te versterken en zelfs te verrijken met nieuwe habitats. Het toevoegen van een nieuwe verticale gelaagdheid draagt dan bij aan het verhogen van de biodiversiteit, het is immers uit onderzoek bekend dat de grootste diversiteit aan microklimaten en ecologische habitats zich in het verticale vlak bevindt. Een belangrijk aspect van biodiversiteit is de beleving van natuur en de bewezen bijdrage die natuurbeleving in onze directe leefomgeving oplevert voor onze gezondheid en het geluk dat we ervaren.

20 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

2.4 GEZONDHEID De gezondheid van de bewoners wordt beïnvloed door de inrichting van de wijk. Het aanbod en de locatie van voorzieningen bepaalt voor een deel wat mensen eten, hoe ze bewegen en hoeveel sociale interactie er plaats vindt. Het is voor de sociale veiligheid en gezondheid belangrijk om met elkaar na te denken over gearrangeerde (en dus ontworpen) momenten van sociale interactie in de wijk. Een op het oog onbeduidende ontmoeting met de buurman bij de eik in de binnentuin onderweg naar de parkeergarage. Een kort gesprek met een onbekende medebewoner bij de watertap tijdens je hardloopronde. Het kan het verschil maken tussen je ergens thuis voelen of nadenken over verhuizen naar een andere plek. Een aantrekkelijke groene woonwijk met veel sociale interactie verhoogt de woonaantrekkelijkheid. Daarnaast mag ook het effect van groen in de leefomgeving op de mentale en lichamelijke gezondheid niet worden onderschat. Er is al meermaals aangetoond dat groen en natuur een rustgevende werking hebben en helpen om te ‘ontstressen’ en ook in de gezondheidszorg wordt steeds vaker gebruik gemaakt van de helende werking van groen nu uit meerdere onderzoeken gebleken is dat een groene omgeving patiënten onder meer helpt om sneller te herstellen.

9.

Stimuleren van beweging in openbare ruimtes - Programma gericht op beweging - Routes voor hardlopen, hiken, kano, etc.

10.

Stimuleren van sociale interactie in openbare ruimtes - Programma gericht op ontmoeten - Creëren veilig speelweefsel - Netwerk voor wandelen

De strategie is om in het ontwerp en de inrichting van de openbare ruimtes, gebouwen, daken en binnengebieden in te spelen op de gezondheid van bewoners. Hiervoor zijn drie uitgangspunten opgesteld.

Gezond stedelijk weefsel

gezondheid in brede zin: - klimaatadaptief systeem - veilig en schoon - microklimaat - natuurinclusief/biodivers

+

Gezonde gelukkige bewoners

gezondheid in enge zin: - ontmoeten (sociale cohesie) - sporten/spelen - fijn uitzicht - groen maakt gelukkig!

11.

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Creëren kwalitatieve groene leefomgeving voor alle bewoners, in openbare ruimte, binnengebieden en gebouwen

21 • 142

3

ruimtelijk concept

24 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

3.1 RUIMTELIJK CONCEPT De ambitie om Entree tot gezondste stadswijk van de Randstad te maken krijgt nadrukkelijk vorm in het ruimtelijke concept. Uitgangspunten worden ruimtelijk gemaakt en krijgen een plek en vorm in het gebied.

Entree als ecosysteem

Belangrijkste basis voor het ruimtelijk concept zijn de recreatiefecologische groenstructuren: Entree vormt zowel op stedelijk als boven-stedelijk niveau een onmisbare schakel in deze structuren. Het concept vormt een belangrijke doorvertaling van het Masterplan Entree, waarin de Groene Loper en de Groene Kraag als concept zijn geponeerd. De Groene Loper is een onderdeel van de Stadsstraat Afrikaweg en de stedelijke Groene Loper die station en centrum verbindt. Het is de Groene Loper Entree die Zoetermeer haar stedelijke smoel geeft. De Groene Kraag krijgt concreet vorm als het Entreepark waar de natuurlijke stad en natuurbeleving centraal staan. Ook wordt hier de verbinding gevonden met de grotere groenstructuren in omliggende wijken en de rest van de stad. Groene Loper en Entreepark omsluiten het woonlandschap van de bouwblokken dat een meer informeel groen karakter krijgt, met semipublieke binnentuinen gericht op ontmoeten en spelen.

Spelen en ontmoeten in het groene bouwblok

Natuurbeleving in het Entreepark

Deze ruimtelijke lagen worden aan elkaar geweven tot één ecosysteem bestaande uit een grote diversiteit aantrekkelijke ecotopen voor mens,

Healthy urban living aan de Stadsstraat

Ecologische en recreatieve groenstructuur

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

25 • 142

3.2 ECOLOGISCHE EN RECREATIEVE GROENSTRUCTUUR ALS ONDERLEGGER Entree ligt op het kruispunt van diverse belangrijke landschappelijke en stedelijke structuren op meerdere schaalniveaus. Op landschappelijke schaal zijn er de oost-west assen van het oude lint (1) en de parkverbinding Westerpark-Delfste wallen Leidse wallen (2). Op stedelijke schaal raakt Entree aan de groenstructuur van de wijken Meerzicht en Driemanspolder (3). De groene loper langs de Afrikaweg (4) rijgt deze structuren aaneen en vormt de toegang tot het hart van de stad voor bezoekers van buiten maar creëert ook de verbinding tussen stad en de voornoemde groenstructuren. De waterstructuren en boezems van Zoetermeer vormen een vijfde (groenblauwe) structuur (5) die feitelijk over de groenstructuur heen kan worden geprojecteerd.

❶

Het belang van deze groenstructuren voor de gezonde stad valt onmogelijk te onderschatten, maar zowel ecologisch als recreatief vormt het gebied momenteel een barrière voor al deze structuren, terwijl de ontwikkeling van Entree juist de verbinding kan maken. Een verbinding voor mensen, vleermuizen, waterdieren, kleine zoogdieren, insecten en vogels. Daarom vormt de ecologisch en recreatieve groenstructuur de basis voor het structuurontwerp. Entree verbindt de wijkgroenstructuren tot een aantrekkelijke recreatieve parkstructuur voor bewoners en maakt de (ecologische) connectie met de landschappen rondom de stad, waarbij het stationsgebied functioneert als een recreatieve hub. Vanaf hier kan de bezoeker zowel de 'moderne' stad als het oude Zoetermeerse landschap ontdekken via diverse wandelpaden, het fietsnetwerk en mogelijk zelfs kanoroutes.

26 • 142

❷

❸

❸ ❷

Positionering Entree t.o.v landschappelijke structuren

Delfste wallen Leidse wallen

Voorweg

Wijkgroenstructuur en parken

Westerpark

Balijbos

Roeleveen Structuurontwerp Entree Zoetermeer

❶

❹

❸ ❺

❸

❷

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

27 • 142

3.3 HEALTHY URBAN LIVING AAN DE STADSSTRAAT De stadsstraat symboliseert de ruimtelijke transformatie van de Afrikaweg als op zich staande verkeersader tot een gastvrije stadsentree voor alle modaliteiten. Het ruimtelijk concept is een herdefiniëring van het begrip stadsstraat. Waar we zien dat bij veel stadsstraten de lineariteit van de infrastructuur leidend is en voetpaden, zijstraten en groenstructuur deze volgen, kiezen we hier bewust voor de combinatie van de lineaire doorgangsruimtes met verblijfsruimtes, de zogenaamde stadsnissen en groene dwarsstructuren. Daarnaast wordt een brede Groene Loper voor de voetganger en fietser geïntroduceerd als evenknie van de verkeersader. De nissen liggen beschut tussen de gebouwen en creëren een luwte waarin publiek programma kan worden toegevoegd. Dit programma is gericht op healthy urban living: stedelijk sporten en sociale ontmoetingen worden gefaciliteerd. De lineariteit wordt verder doorbroken door groene dwarsstructuren, zoals het Entreepark en oude lint, als landschapsstructuren door te trekken over de weg. Hierdoor rijgt de stadsstraat verblijfsruimtes en landschapsstructuren aan elkaar. We creëren zo een afwisselende ervaring voor elke modaliteit die de bezoeker direct kennis laat maken met het afwisselende stedelijke landschap van Zoetermeer.

Met de groenstructuur (Groene Loper) in relatie tot het verkeerskundig ontwerp ensceneren we de ervaring van de weg- en Groene Loper gebruiker. De groenstructuur bestaat uit een sterke bomenstructuur die de straat van een dak voorziet en een 'intieme' wereld creëert. Een diverse en volle onderbegroeiing scheidt de modaliteiten en versterkt de groene beleving vanaf de Groene Loper en de weg.

Van traditionele stadsstraat naar stadsstraat 2.0

Het samenspel van infrastructuur, nieuwe stedelijke plinten, stadsnissen en groen stedelijke vergezichten vormen een eigentijdse stadsentree, Zoetermeer krijgt smoel!

28 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

De Stadsstraat wordt een afwisseling van verblijfsruimtes en zichtlijnen op de omliggende structuren Structuurontwerp Entree Zoetermeer

29 • 142

3.4 NATUURBELEVING IN HET ENTREEPARK Waar de Stadsstraat het stedelijke gezicht van Entree vormt, geeft het Entreepark gestalte aan de natuurlijk stad. Het is de natuur op loopafstand: dikkopjes kijken in het onderwaterlandschap, appels plukken in de boomgaard en hutten bouwen in het stadsbos. Het park creëert een volledig nieuwe ruimtelijke structuur die de drie wijken Driemanspolder - Meerzicht - Entree aan elkaar hecht. Het park is een stijlbreuk met de huidige inrichting van het gebied waarin de infrastructuur ruimtelijk ordenend is. Het lineaire infrastructuurlandschap wordt getransformeerd tot een divers en afwisselend landschap dat rijk is aan gradiënten en overgangen tussen bijvoorbeeld open-gesloten en licht-donker. Er is een grote variatie in substructuren en publieke programma's, deze activeren het landschap en maken het park tot een aantrekkelijke plek om naar toe te gaan voor jong en oud. Het park doorbreekt op strategische plaatsen ook letterlijk de barrière van de Afrikaweg om zo wandellussen door het park mogelijk te maken. Het Entreepark voegt een stedelijke natuurbeleving toe en is de plek om te ontstressen na een werkdag, te ravotten na schooltijd en te picknicken in het weekend.

Wijkranden

Boerhaavelaan + Bredewater

▶

Watergangen

Vacante plots

▶

▶ ▶

▶

Linear bestaand landschap

▶

▶ ▶

Divers landschap Entreepark

Het Entreepark transformeert het bestaande lineaire infrastructuurlandschap tot een divers parklandschap

30 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Concept Entreepark Structuurontwerp Entree Zoetermeer

31 • 142

3.5 HET GROENE BOUWBLOK ALS SPEEL- EN ONTMOETINGSPLEK De bouwblokken creëren een plint voor de stadsstraat en het Entreepark. Aan de binnenzijde en op de daken van de bouwblokken ontluikt een intieme wereld van binnentuinen. In de veilige luwte van het omsloten bouwblok ontmoeten jonge buurkinderen elkaar om te spelen en drinken ouders een koffie in de ochtendzon. De doorwaadbare binnengebieden verbinden de bouwblokken met elkaar, zowel ruimtelijk als sociaal. Er is ruimte voor een gezamenlijke moestuin, buurtyoga in het gazon of een blokbarbecue. Het zijn de intieme groengebieden direct naast het slaapkamerraam vanwaar je de vogels ziet nestelen in de muur. Zo hebben deze gebieden ook een belangrijke ecologische bijdrage.

Buurtyoga op de daktuin

32 • 142

Groente- en kruidentuin voor de buurt

Veilige speelplek voor de jongsten

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Dakenlandschap: Daktuinen Opgetild slagenlandschap Extensieve groendaken Zonnedaken

Groene gevels

Binnentuinen Openbare speel- en ontmoetingsplekken Informeel padenweefsel

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

33 • 142

Open water

Watergangen

Bomen

Struweel & hagen

Lage beplanting

Natte ruigte

Nat hooiland

Bloemrijk Hooiland

Knotbomen

Verhardingen

Grondkeringen

Een gezonde stad is een stad met een diverse en beleefbare flora en fauna. Beleefbaar, want dit draagt bewezen bij aan de psychische gezondheid van bewoners. We benaderen Entree daarom als een ecosysteem, waarin elke stedelijke en landschappelijke structuur zijn rol heeft als ecotoop, van stadsbos tot bouwblok, van plein tot boomgaard. We gebruiken hiervoor het ecologisch determinatie systeem dat ook wordt toegepast in de Veldgids beschermde planten en dieren van Zoetermeer (2011). Volgens dit systeem is een ecosysteem opgebouwd uit meerdere ecotopen, die op hun beurt weer zijn opgebouwd uit meerdere habitats. Zo is de ecotoop ‘boomgaard’ bijvoorbeeld opgebouwd uit grasland, bloeiende bomen en hagen.

Bebouwing

3.6 ENTREE ALS ECOSYSTEEM

Nieuwe habitats

Habitats

Nieuwe ecotoop

Voor de stad Zoetermeer zijn in de veldgids 12 habitats (leefomgevingen) benoemd. Entree vormt een belangrijke verbinder van deze twaalf ecotopen, maar introduceert ook nieuwe habitats in de stad waardoor de stedelijke biodiversiteit wordt verhoogd en de stadsnatuur een veerkrachtig systeem wordt.

Ecotopen

Samen bieden deze leefomgevingen een uniek aantal ecotopen, allemaal met een meerwaarde voor mens, flora en fauna. Ze staan met elkaar in nauwe relatie, zo broedt een vogel in de ene omgeving, maar foerageert in een andere. Gezamenlijk vormen de diverse landschappen van Entree een ecosysteem. De diversiteit aan landschappen loopt parallel met de diversiteit aan structuren en programma in het Entreepark. Variatie in open-gesloten,

34 • 142

Ecosysteem

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

?

?

lB

kB

B

nR

?

B

V

Bb

nH

bH nR

SH

Wg

Habitats

Ecotopen

Ecosysteem

Principesnede concept Entree als ecosysteem Structuurontwerp Entree Zoetermeer

35 • 142

4

structuurontwerp

Legenda 0

Rondje Entree

100m

Exploitatiegrens

Groene loper Fietspaden Water Wadi Moerasoever Groene loper Parklandschap Stadsstraat

38 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

39 • 142

4.1 INLEIDING Het ontwerp voor de openbare ruimte van Entree is een gelaagd ontwerp, waarin de groenstructuur, het watersysteem en het verkeersontwerp het landschap vorm geven. Groenstructuur, infrastructuur en watersysteem zijn verweven met de bouwblokken. De grenzen tussen kavels en openbare ruimte zijn tot stand gekomen in een nauwkeurig proces waarbij ook de ondergrondse infrastructuur is bekeken. Maar ook ruimtelijk zijn openbare ruimte en bouwblok met elkaar verbonden: woningen vormen een gevel aan park en stadsstraat en in de zijstraten, landschappelijke inprikkers en doorsteken raken beiden elkaars invloedsfeer. De binnengebieden en daktuinen vormen feitelijk een verlengstuk van het woonmilieu, maar zijn ook semi-openbare ruimtes. Het padenweefsel is de verbindende laag tussen het park en de stadsstraat. Het weefsel zorgt voor verbindingen met de omgeving, connecties over en onder de Afrikaweg door, verticaal tussen Afrikaweg en omgeving en een routenetwerk. Aan dit routenetwerk en de stadsstraat is een laag met programma gekoppeld. Alle lagen samen herbergen diverse beleefbare ecotopen en vormen het ecosysteem van Entree.

40 • 142

Boomstructuren

Groenstructuren

❶

Openbare groenstructuur

❷

Watersysteem

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Parkeren

Infrastructuur auto

❸

Verkeerskundig ontwerp

❺

Padennetwerk

❼

Programma

Gk

Bb

Bb

Gk

V

V

kB

kB

bH

bH

nH

nH

nR

lB

lB

nR

SH

SH

nRg W

B

W

Bb

Gk

V

Gk

V

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

❻

Woonmilieus

❽

nH

nR

lB

nH

nR

SH

lB

SH

Stadsstraat

W

kB

bH

❹

nRg W

kB

bH

Bb

B

B

nRg W

B

nRg W

W

W

Ecotopen

41 • 142

42 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

43 • 142

4.2 OPENBARE GROENSTRUCTUUR Het structuurontwerp van Entree bestaat uit een vijftal hoofdgroenstructuren die hun basis vinden in de bestaande landschappelijke structuren. De vijf hoodstructuren bestaan uit een aantal substructuren, die hiernaast in de kaart zijn weergegeven. De structuren zijn ontworpen om een bepaalde sfeer te creëren, hier hoort een bepaalde beplanting bij en meer specifiek een bepaalde typologie van bomen en struiken. De bijbehorende bomenstructuur wordt op de pagina hierna uiteengezet. De vijf hoofdgroenstructuren zijn:

Groene Loper

Grasberm

Bloemrijk parklandschap

Bloemrijk hooiland

Oevervegetatie

Wadi

Bosbodem

Picknickweide

Rietland

Bosschagelandschap

Singeloever

Entreepark Het Entreepark is een aaneenschakeling van ecotopen die met elkaar een divers landschapspark vormen. Het Entreepark sluit de wijkparken in Meerzicht en Driemanspolder op elkaar aan. Het verbindende parklandschap bestaat uit glooiende graslanden, soms strak gemaaid en rondom boomgroepen weelderig en bloemrijk. Groenstructuren: Bloemrijk Parklandschap; Wadi; Rietland; Oevervegetatie; Bosbodem; Picknickweide; Bosschagelandschap Groene loper De groene loper wordt gevormd door groene borders langs de Groene Loper en door de bermen tussen de infrastructuur van de stadsstraat. De groenstructuur langs Afrikaweg bestaat uit een mix van vaste jaarrond interessante beplanting en seizoensbloeiers. Hierbij wordt uitgegaan van een beplanting die met de seizoenen mee veranderd. Groenstructuren: Grasberm; Groene Loper Stationssingel De Stationssingel is feitelijk onderdeel van het Entreepark, maar vormt ook een schakel tussen Delfste Wallen en het Westerpark. Het is een belangrijke recreatieve en ecologische groenblauwe verbinding. Groenstructuren: Singeloever; Rietland Oude lint Waar de Afrikaweg het Oude lint kruist wordt deze structuur benadrukt door het benadrukken van de openheid van het oude landschap, door de bomenstructuur te onderbreken en een vrij zicht op het oude lint te creëren. Er wordt een bloemrijk hooiland voorzien, gemaaid in slagen.

Bouwblokken De bouwblokken en binnengebieden zijn introverte groene werelden die een sterke verbinding hebben met het Entreepark. Het Entreepark wordt hier plaatselijk naar binnen getrokken. Naast de binnengebieden is ook het dakenlandschap hier een belangrijke groenstructuur. De bouwblokken worden verder behandeld op de pagina woonmilieus. 44 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Groenstructuren in het ontwerp Structuurontwerp Entree Zoetermeer

45 • 142

Bomenstructuur In de hoofdgroenstructuur wordt differentiatie aangebracht door te spelen met de structuur en typologie van de opgaande beplanting. In samenspel met de bebouwing wordt zo variatie gecreeërd tussen open- en besloten landschappen, uitzichten, licht en donker. De onderbegroeiing past zich aan de beplantingstypologie aan. Zo creëren we in het Entreepark een heel divers landschap, met een stadsbos, stadsboomgaard, halfopen bosschages, wadi's en waterpartijen. Het park onderscheidt zich hierdoor van de groenstructuur in Meerzicht en Driemanspolder en voegt een aantrekkelijke serie landschappen en programma toe aan het bestaande groen. In de groene loper creëren we met grote bomen in elke berm een groen dak boven de stadsstraat waar zonlicht gefilterd doorstraalt.

46 • 142

Sculpturale bomen als solitair of in compositie

Gemengde boomgroepen en laanstructuren met vrij doorzicht

Gemengde wilde haag van inheemse heesters

Gemengde bloeiende hoogstam fruitbomen

Transparante straatboom van 2e orde

Gemengd open, nat loofbos

Gemengde laan

Pleinbomen

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Typologieën boomstructuren in het gebied Structuurontwerp Entree Zoetermeer

47 • 142

Bestaande structuren De bestaande beplanting speelt een belangrijke rol in de beplantingsstrategie: de bestaande bomen en struiken geven de nieuwe ontwikkeling direct een veel voller en groener karakter. Bovendien zijn bomen op leeftijd waardevoller voor ecologie dan jonge boompjes. Het plangebied kent een rijk bestand van bestaand bomen, struiken en beplantingsstructuren. Een aantal hiervan zijn aangemerkt als zeer waardevol. Deze bomen hebben vanwege hun grootte en leeftijd een grote meerwaarde. Er zijn in het plan een zestal locaties aangeduid waar bestaande beplantingsstructuren of solitairen zoveel mogelijk moeten worden behouden vanwege hun ruimtelijke kwaliteit. Speciale aandacht is benodigd voor de Afrikaweg: hier is nu een rijk bestand aan volwassen bomen die een zeer grote bijdrage kunnen leveren aan de sfeer in de stadsstraat. In de verdere uitwerking moet goed worden bekeken welke bomen kunnen worden behouden. Daarnaast blijft het de uitdrukkelijke visie om jonge bomen in het gebied zoveel mogelijk te verplanten naar een nieuwe locatie in het park. Dit verdient een meer gedetailleerde vervolgstudie bij de verdere uitwerking van het ontwerp.

❶ Boomgroep Boerhaavepad Langs het Boerhaavepad staat een zeer mooie boomgroep in het talud. Hoewel zowel de tunnel als het pad wordt geherstructureerd wordt hierbij een deel van de boomgroep gespaard. In de verdere uitwerking zal moeten worden bekeken welke bomen exact behouden kunnen blijven.

❷ Laanstructuur Boerhaavelaan noord Van de laanstructuur aan de noordkant van de Boerhaavelaan worden de meeste bomen behouden. Zwakke bomen worden vervangen door loofbomen van divers sortiment die goed tegen verharding kunnen

❸ Struweel Boerhaavelaan noord Het struweel tussen de laan en parkeerplaats zal worden gehandhaafd en opgenomen in een mantel zoom vegetatie als onderdeel van het parklandschap van Entree

❹ Solitairen in struweel Boerhaavelaan zuid In het struweel langs de Boerhaavelaan zuid staan een aantal bijzondere solitairen. Er zal per boom bekeken moeten worden of deze kunnen worden behouden in het voorliggende ontwerp

❺ Solitairen en boomgroepen Afrikaweg Specifiek voor de bomen in de bermen van de huidige Afrikaweg geldt dat deze binnen het redelijke zoveel mogelijk moeten worden behouden. De sfeer en uitstraling van de stadsstraat valt of staat met de aanwezigheid van volwassen bomen.

❻ Heesters en bomen kopse kant woonblokken Meerzicht Aan de Bredewater worden de heesters en bomen op de kopse kanten van de woonblokken in Meerzicht behouden en verder verdicht met nieuwe heesters en bomen.

Voor het volledige plangebied moet in de verdere uitwerking nauwkeurig bekeken worden welke van deze waardevolle bomen en groenstructuuren behouden kunnen blijven of verplaatst kunnen worden.

Een voorbeeld van te behouden bomen zijn die op de wal aan het Abdissenbos 48 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

❹

❸

❹

❷ ❶ ❺

❺

❺

❻ ❻

Nieuwe beplantingsstructuren waarin bestaande bomen en heesters belangrijke dragers zijn Structuurontwerp Entree Zoetermeer

49 • 142

4.3 WATERSTRUCTUUR EN SYSTEEM De waterstructuur van Entree wordt gevormd door een systeem van open waterlopen met diverse breedtes, oevers en dieptes. Bij het ontwerp zijn een aantal knelpunten in het huidig watersysteem opgepakt: momenteel kent het gebied een gefragmenteerd systeem van open water met veel en lange duikers. Door een deel van deze duikers om te vormen tot open water ontstaat een aaneengesloten structuur en een sterke basis voor een adaptief watersysteem. Zo zorgen we onder meer voor twee open water verbindingen onder de Afrikaweg door (stationssingel en Boerhaavepad). De waterstructuur is een belangrijk ruimtelijk verbindend element in het ontwerp van het Entreepark: er ontstaan eilanden, wadí’s en watertuinen die een rol spelen in het watersysteem maar die ook nieuwe, spannende stadslandschappen zijn. Onderdeel van het watersysteem zijn ook een aantal waterelementen en cascades. Deze worden doorgetrokken tot in het woonlandschap en geven de zijstraten een unieke ruimtelijke kwaliteit. Het watersysteem staat volledig in open verbinding met het water in het Westerpark.

Infiltratiekratten Onder de Afrikaweg worden infiltratiekratten geplaatst. Via de Stadstochten wordt het water geleidelijk afgevoerd: 50% direct na een regenbui, 50% wordt gebruikt in periodes van hittestress.

Stadstocht en middentocht De stadstochten voeren tijdens neerslag en tijdens hittestress geleidelijk water af van de Afrikaweg en infiltratiekratten naar de hoofdwatergang. Cascadestraten De cascadestraten voeren overtollig water van de Afrikaweg en bouwblokken via een cascade geleidelijk af naar de wadi.

Zuiveringsoever Ruim een derde van het wateroppervlak bestaat uit zuiveringsoever, in de vorm van plas-dras oevers. De waterplanten in de oever zuiveren het water.

Wadi De wadi vangt overtollig water van de Cascades op. Dit water infiltreert gedeeltelijk en kan middels een open waterloopje centraal in de wadi ook worden afgevoerd richting het hoofdwatersysteem. Het waterloopje is grote delen van het jaar watervoerend, afhankelijk van de grondwaterstand. Sponsdaken De daken van gebouwen en parkeergarages (binnentuinen) worden zoveel mogelijk voorzien van waterbuffersystemen die water bij een regenbui opvangen en vasthouden. Door middel van capilaire werking kan het water later door de dakplanten worden opgenomen. Duikers Waar mogelijk worden duikers verwijderd en ontstaat open water Een aantal van de bestaande duikers blijven voorlopig bestaan.

! Duiker Missing link Bestaande waterstructuur 50 • 142

Aandachtspunten Ter hoogte van de stadsboomgaard zal op twee plekken mogelijk naar een technische oplossing moeten worden gezocht vanwege de aanwezigheid van een ondergrondse hoofdleiding. Hier is aanvullend onderzoek noodzakelijk. Structuurontwerp Entree Zoetermeer

!

!

Ontwerp watersysteem Structuurontwerp Entree Zoetermeer

51 • 142

Watersysteem Achter het watersysteem van Entree zit een strategie met vier ontwerpprincipes het systeem nagenoeg zelf zuiverend maken. Het watersysteem van Entree is erop gericht om bij overtollige neerslag het water op te vangen en geleidelijk af te voeren, maar ook om bij periodes van hittestress de wijk te verkoelen. Hierbij wordt het hoogteverschil tussen de Afrikaweg en het Entreepark gebruikt om verval te creëren en water te laten stromen. Er ontstaan zo cascadestraten en stadstochten.

4 Infiltratiekratten groene daken voor ‘irrigatie’

2 stadstochten: verkoelen lucht 3 Stadstocht voedt hoofdwatergang met vers water

1 infiltratiekratten voeden stadstocht

Watersysteem in droge periode

Van een gesloten naar een open systeem Door het vervangen van duikers door open verbindingen wordt de doorstroming verbeterd en creëren we een ecologisch waardevolle riparische zone.

Zelfreinigend systeem (1): variatie in waterdiepte Het systeem varieert in waterdiepte: van 0.2m in de oever tot dieptes van 4-5m. Hierdoor ontstaan warme en koude waterlagen die leiden tot stroming in het water.

Ontwerpprincipes watersysteem 52 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

5 Waterretentie op groendaken

2 afvoer overtollig water via regencascades

3 Cascade onder "natuurlijk verval"

4 Hoofdwatersysteem als buffer: plas-dras oever loopt onder

1 infiltratie hemelwater

Watersysteem in natte periode

Zelfreinigend systeem (2): zuiverende oevers Minimaal 1/3 van het wateroppervlak wordt ingericht met zuiverende waterplanten en oevervegetaties. Soms wordt dit afgewisseld met een kade, die ecologisch interessant is voor diverse soorten.

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Kunstmatige bronnen voor veerkrachtig systeem Het hoogteverschil in het gebied wordt benut om kunstmatige waterstroming te genereren: infiltratiekratten onder de Afrikaweg slaan 50% van hun capaciteit op om in periodes van hittestress en droogte het watersysteem te voorzien van stromend water en zo het park te irrigeren.

53 • 142

Beleefbaar water Een open, stromend watersysteem is niet alleen goed voor het microklimaat en de ecologie. Het water wordt ook zichtbaar, hoorbaar en soms zelfs tastbaar. Onder meer door de toevoeging van waterelementen als fonteinen, pleinen en vlonders aan het water en ligoevers. Zo komt er aan de stationssingel bijvoorbeeld een zongeörienteerde ligoever en diverse getrapte pleinen aan het water, maar oriënteert ook een deel van de woonlandschappen langs de Boerhaavelaan zich richting het water. Op diverse momenten kruist het padennetwerk het water, hier worden bruggen vlonders voorzien. Het water wordt in potentie zelfs bevaarbaar: met enkele simpele interventies kan namelijk aangesloten worden op diverse grotere waterstructuren en ontstaat een interessant kano-netwerk. Een rondje Entree, maar dan vanaf het water. Naast het open water systeem wordt ook de afoer van hemelwater zichtbaar en beleefbaar gemaakt, onder meer in de Stadstocht en Middentocht, middels watertrappen en wadistraten.

Het watersysteem in Entree maakt een stedelijk waternetwerk mogelijk

54 • 142

Watercascades maken afvoer hemelwater zichtbaar

Pleinen aan het water

Wonen aan de kade

Vlonders aan het water

Het water wordt mogelijk toegankelijk voor kano's

Ligweides aan het water Structuurontwerp Entree Zoetermeer

De

lfts

ew

alle

n

ark

rp Weste

Beleefbaar open water Structuurontwerp Entree Zoetermeer

55 • 142

4.4 VERKEERSSTRUCTUUR In de verkeersstructuur zijn de hoofdinfrastructuur van de Afrikaweg, de aanwezigheid van ventwegen, fietspaden en bushaltes vastgelegd. In dit ontwerp worden alle modaliteiten geaccomodeerd. Ook is nagedacht over de vloeiende lijn voor het verkeer, het aanleggen van een groene golf en is de sequentie van zijstraten en oversteken onderzocht. Een grote winst wordt behaald door de snelheid op de wegen naar beneden te brengen, van 70 naar 50 voor de Afrikaweg en van 50 naar 30 voor Boerhaavelaan-Bredewater. In dit structuurontwerp zijn optimalisaties gemaakt in functie van het ontwerp van de openbare ruimte en de beleving van de verschillende gebruikers. Op diverse plekken is een geringe hercompositie van wegtracé en fietspaden om een aantrekkelijkere openbare ruimte te creëren. De belangrijkste wijzigingen worden hiernaast uiteengezet.

❶

Optimalisatie aansluiting Boerhaavelaan-Van Stolberglaan Ter hoogte van de bocht in de Boerhaavelaan schuift het tracé van de weg enkele meters op naar het noorden. Zo ontstaat er meer ruimte voor het Entreepark aan de zuidkant, terwijl er tegelijk voldoende afstand bewaard blijft tussen de bebouwing en de weg.

❷

Optimalisatie ventweg en fietspad i.r.t. Groene Loper + Groene Loper Waar het tracé van de hoofdontsluiting is vastgelegd in het verkeerskundig ontwerp, is er in de ligging van de ventwegen en het fietspad langs de Afrikaweg op een aantal plaatsen gesleuteld aan het tracé. Hierdoor is de Groene Loper geoptimaliseerd en zijn smalle bermen zoveel mogelijk vermeden, terwijl er heel bewust is ontworpen aan de ervaring op de Groene Loper.

❸

Hercompositie tracé Boerhaavelaan i.r.t. Entreepark Het tracé van de Boerhaavelaan heeft in het structuurontwerp een aantal optimalisaties ondergaan waarbij de groenblauwe structuur van het park als basis is genomen. Hierdoor zijn park en infrastructuur meer met elkaar in harmonie en ontstaat de ruimte voor onder meer het eiland van de Stadsboomgaard.

❹

Toevoeging Kiss+Ride en taxi lus Station Zoetermeer Richting station Zoetermeer is een lus toegevoegd die de bereikbaarheid van het station garandeert. Via de lus kunnen taxi's het station bereiken en ook is er ruimte voor een Kiss+Ride. Verder is de lus ook van belang voor leveranciers van functies in de plint en voor de toegankelijkheid van de parkeergarages in de bebouwing rond het station.

Bushaltes In noordelijke richting blijft 1 bushalte gehandhaafd. In zuidelijke richting, de stad uit blijven twee bushaltes langs de Afrikaweg.

Voetgangersoversteekplaatsen In het verkeerkskundig ontwerp zijn twee voetgangersoversteekplaatsen toegevoegd. Binnen het structuurontwerp is voor beide oversteken de locatie enkele meters aangepast om optimaal aan te sluiten op de omgevingsverbindingen.

Shared space (één richting) Specifiek voor de bouwblokken langs de Boerhaavelaan geldt dat er gezocht is naar een maatwerk oplossing. Voor de gebouwen langs ligt hier een verbreed trottoir (+/-4m excl. Zoetermeerse Stoep) of dubbel pad dat als shared space altijd in één richting toegankelijk is voor hulpdiensten (bijvoorbeeld de afvaldienst.) en nooddiensten.

56 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

❶

❸

❹ ❷

Ontwerp infrastructuur autoverkeer Structuurontwerp Entree Zoetermeer

57 • 142

Parkeren In principe worden alle parkeerplaatsen en bezoekersparkeerplaatsen in de nieuwe gebouwen opgelost. Daarnaast worden er langs de Afrikaweg per 100 strekkende meters minstens 4 plaatsen voorzien voor kort parkeren, laden/lossen en nooddiensten, Ook langs de stationssingel komen aan beide zijden van de singel stroken voor P+R, laden en lossen. Nabij het station wordt ook een taxi parkeerplaats voorzien. Aan de zijde van de Bredewater worden de bestaande parkeerhavens herontwikkeld tot parkeerpockets met een waterbergingsfunctie. Bij een lagere parkeervraag kunnen de pockets worden opgenomen in de groenblauwe structuur. Een deel van de parkeerplaatsen in de pockets wordt gebruikt door de bewoners van Meerzicht en een deel kan ook worden toegekend aan bezoekers van Entree. Ook aan de Boerhaavelaan kunnen indien noodzakelijk parkeerplaatsen in pockets gerealiseerd worden. Hier zal moeten worden onderzocht welke locaties zich hiervoor lenen, waarbij de kwaliteiten van het structuurontwerp als uitgangspunt dienen. Voor het parkeren van fietsen in de openbare ruimte wordt in dit structuurontwerp een maximum van circa 500 plaatsen aangehouden. Met dit aantal kan een evenredige verdeling worden gemaakt over het gebied en kan de ruimtelijke kwaliteit gewaarborgd worden.

58 • 142

Structuurontwerp Entree Zoetermeer

Indicatie plekken kort parkeren Indicatie markering toegang parkeergarages Parkeerpockets Parkeersysteem Structuurontwerp Entree Zoetermeer

59 • 142

4.5 STADSSTRAAT

D

De Stadsstraat is binnen de vrijheden van het verkeersontwerp geoptimaliseerd. Hierbij is vooral nagedacht over de beleving van de verschillende gebruikers: de Stadsstraat heeft daarom een kwalitatieve groenstructuur die op gezette momenten wordt onderbroken om het parklandschap en het oude lint zichtbaar te maken. Door het contrast tussen de formele groenstructuur langs de Stadsstraat en de plotse openheid wordt het diverse stedelijke landschap van Zoetermeer geaccentueerd.

oo o rl n pe de pa

De stadsstraat bestaat naast de ontsluitingsweg uit een brede uitnodigende Groene Loper aan de oostzijde. Deze verbindt het station met het centrum. Ongeveer om de 100m wordt een stadsnis toegevoegd, een verblijfsplek in de luwte van het bouwblok. Hiermee voegen we verblijfskwaliteit toe aan de Groene Loper. Dit zijn ook de plekken waar programma in de openbare ruimte, maar ook in de plint kunnen worden voorzien.