Bijlage 1 - Eindverslag Participatie Integraal werken aan een gezonde stad_08042025

Eindverslag Participatie plan ‘Integraal werken aan een gezonde stad’ April 2025

1

Inhoudsopgave 1. Inleiding ...................................................................................................3 2. Voorafgaand ............................................................................................3 3. Participatieproces ....................................................................................4 3.1

Informeren .......................................................................................................4

3.2

Consulteren .....................................................................................................4

4. Opbrengst participatie ‘Integraal werken aan een gezonde stad’ ................7 4.1

Stimuleren gezonde leefstijl en bestrijden van overgewicht en obesitas ..............7

4.2

Stimuleren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving .............................8

4.3

Vitaal ouder worden/ Valpreventie .....................................................................8

4.4

Terugdringen gezondheidsachterstanden ..........................................................9

Bijlage 1: Tabel opbrengsten participatie .......................................................11 Bijlage 2 - Reacties op het plan ‘Integraal werken aan een gezonde stad..........26 Bijlage 3 - Alle reacties op afzonderlijke vragen ..............................................29

2

1. Inleiding In het voorjaar van 2024 is de nota ‘Lokaal preventief gezondheidsbeleid 2024-2027' vastgesteld. Hierin zijn onder andere de doelen weergegeven om een gezonde leefstijl van inwoners te stimuleren en de gezondheid van inwoners te beschermen. Met de komst van het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) is het plan ‘Integraal werken aan een gezonde stad’ (hierna ‘plan IWGS’) vormgegeven. Hierin hanteren we dezelfde gezondheidsthema's1 als in de nota, zodat het een samenhangend geheel vormt: • • • • • •

stimuleren van een gezonde leefstijl en het bestrijden van overgewicht en obesitas; stimuleren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving; vitaal ouder worden; terugdringen van gezondheidsachterstanden; versterken van de verbinding van gezondheid met de sociale basis; versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid.

Aan de gemeenteraad is toegezegd om participatie op het plan IWGS toe te passen op basis van deze gezondheidsthema’s (zie: Procesvoorstel Participatie). De opbrengst hiervan vindt u terug in dit verslag en is gebruikt ter versterking van de aanpak binnen de verschillende werkgroepen die aan deze gezondheidsthema’s werken. Dit eindverslag beschrijft hoe het participatieproces van het plan IWGS is verlopen, wat dit heeft opgebracht en hoe dit wordt meegenomen in het uitvoeringsprogramma van het plan IWGS.

2. Voorafgaand Op 11 september 2023 is het plan IWGS door de raad vastgesteld. Hier is vooraf geen participatie toegepast. Deze stap is op dat moment noodgedwongen overgeslagen om de financiering op tijd voor het plan te kunnen aanvragen bij het Ministerie van VWS. Op 18 maart 2024 heeft de raad het procesvoorstel participatieplan 'Integraal werken aan een gezonde stad' vastgesteld. Dit procesvoorstel omvat ook de opbrengst van de participatie bij de Nota 'Lokaal preventief gezondheidsbeleid 2024-2027'. Hierbij zijn twee amendementen aangenomen: 1. De DoeMee-website als participatiemedium toevoegen aan het voorstel. 2. Verhelderen welke participatieniveaus bij welke doelgroep worden toegepast. Omdat het uitvoeringsprogramma van het plan IWGS deel uitmaakt van de nota, zijn de genoemde gezondheidsthema’s uit de nota leidend. De hoofddoelen in het plan IWGS zijn anders verwoord dan de gezondheidsthema’s maar komen inhoudelijk met elkaar overeen. 1

3

3. Participatieproces In het participatieproces zijn onze samenwerkingspartners en onze inwoners betrokken op basis van de thema’s van het plan IWGS: • • • •

stimuleren van een gezonde leefstijl en het bestrijden van overgewicht en obesitas; stimuleren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving; vitaal ouder worden; terugdringen van gezondheidsachterstanden.

Participatie rondom het thema verbinding van gezondheid met de sociale basis zal nog plaatsvinden. Het onderwerp mentale weerbaarheid en gezondheid is onderdeel van het thema terugdringen gezondheidsachterstanden. In dit hoofdstuk wordt beschreven op welke wijze de participatie heeft plaatsgevonden.

3.1 Informeren In de aanloop naar het opzetten van het plan IWGS zijn betrokken partijen (samenwerkingspartners) geïnformeerd via het ‘Beleidsoverleg Lokaal Preventief Gezondheidsbeleid’. Ook zijn ze geïnformeerd via het samenwerkingsverband Samen Zoetermeer Gezond en andere bestaande netwerken (zoals Kansrijke Start). Inwoners Om inwoners te informeren, is het plan IWGS op de website van DoeMee geplaatst van 2 tot en met 7 april 2024. Dit heeft 14 reacties opgeleverd.

3.2 Consulteren Inwoners Op basis van de thema’s in het plan IWGS zijn naast het plan ook vijf vragen op de website van DoeMee geplaatst. Naar aanleiding van de gestelde vragen zijn 86 reacties binnengekomen in de periode van 27 maart t/m 7 april 2024. Met deze vragen is opgehaald hoe inwoners het uitvoeringsprogramma versterkt willen zien. Samenwerkingspartners Om het plan IWGS verder vorm te geven, zijn er eind 2023 en begin 2024 werkgroepen samengesteld op basis van de verschillende thema’s. De werkgroepen bestaan uit medewerkers van de gemeente en de betrokken organisaties. De werkgroepen hebben samen onderzocht hoe het uitvoeringsprogramma van het plan eruit moet zien. Doordat onze partners ook veel contact met de inwoners hebben kunnen zij aanvullend op de opbrengst uit de participatie goed aangeven wat er bij de inwoners leeft en hoe dat vertaald kan worden naar de aanpak in de uitvoeringsprogramma’s. 4

De subsidieregeling voor het plan IWGS is voor 2024 en 2025 gepubliceerd op de gemeentelijke website. Op basis van de regeling zijn door het actief en gezamenlijk uitwerken van initiatieven met samenwerkingspartners nieuwe initiatieven en projecten tot stand gekomen. Hieronder wordt per thema weergegeven met welke partners wordt samengewerkt.

Stimuleren van een gezonde leefstijl en het bestrijden van overgewicht en obesitas Werkgroep: Zoetermeerse Aanpak Gewoon Gezond (ZAGG) Samenwerkingspartners: o.a. GGD Haaglanden, JGZ Zuid Holland West, JOGG, Samen Zoetermeer Gezond, Haga ziekenhuis Zoetermeer, EZZ, Inzet

Stimuleren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving Werkgroep: Leefomgeving Samenwerkingspartners: o.a. Inzet, JGZ, Goudenhart diëtisten en Wijck

Vitaal ouder worden Werkgroep: BRAVO! (BRede Activiteiten Voor Ouderen) Samenwerkingspartners: o.a. Vertegenwoordiging van Diëtisten Zoetermeer, Piëzo, Palet Welzijn, GGD, EZZ, Jongsenioren Zoetermeer

(Versterken van de verbinding van gezondheid met) de sociale basis en aanpak Eenzaamheid Werkgroep: De bestaande netwerken en thema's binnen de sociale basis: Diversiteit en inclusie, Community tegen Eenzaamheid, netwerk Eten en Ontmoeten, Zoetermeer Voor Elkaar Netwerkpartners: o.a. inZet, Indigo, Stichting iDb, COC Haaglanden, Gro-Up, Wijck, Fietsmaatjes, Stichting Lief en Leedstraten, Eigen Wij, Bibliotheek Zoetermeer, Stichting First Aid

5

Terugdringen gezondheidsachterstanden. Dit wordt ook wel ‘Kansrijke generatie’ genoemd. Hierin is een onderverdeling toegepast met drie thema’s:

Kansrijke start van (aanstaande) ouders/ jonge kinderen Werkgroep: Kansrijke start. Klantenreis inzichtelijk maken, aanbod versterken en campagne/voorlichting ten aanzien van gezond zwanger worden opzetten Samenwerkingspartners: o.a. Meerpunt, verloskundigen, huisartsen, inZet

Verminderen middelengebruik bij minderjarigen Werkgroep: Terugdringen gezondheidsachterstanden 12-18 jaar Samenwerkingspartners: o.a. GGD, Indigo Preventie, Stichting Chris en Voorkom, inZet, onderwijsinstellingen, Buurtwerk Gro-up, Schoolformaat

Versterken van de mentale weerbaarheid/ mentale gezondheid onder volwassenen Werkgroep: Terugdringen gezondheidsachterstanden 18-35 jaar Samenwerkingspartners: o.a. GGD, Indigo Preventie, inZet

6

4. Opbrengst participatie ‘Integraal werken aan een gezonde stad’ De opbrengsten en feedback op het plan in het geheel zijn over het algemeen positief. Er wordt o.a. aangegeven dat het belangrijk is om een goede analyse te doen naar oorzaken op de gezondheidsvraagstukken en dat het belangrijk is om goed samen te werken met onze partners in de stad en dat bij de verdere uitwerking de verschillende doelgroepen worden betrokken. In dit hoofdstuk volgt een korte toelichting van de thema's waarop participatie heeft plaatsgevonden en een samenvatting van de opbrengsten en hoe deze binnen de verschillende werkgroepen in de uitvoering zijn meegenomen. Een uitgebreide beschrijving van deze thema’s vindt u in de Nota Lokaal Preventief Gezondheidsbeleid 2024-2027.

4.1 Stimuleren gezonde leefstijl en bestrijden van overgewicht en obesitas Een gezonde leefstijl met een bijpassend voedingspatroon heeft een preventieve werking op (ernstige) lichamelijke en psychische gezondheidsproblemen. Het helpt de ziektelast te beperken en draagt bij aan het leefplezier en maakt meedoen mogelijk. Het maken van gezonde keuzes (voeding, bewegen etc.) willen we voor inwoners aantrekkelijk en gemakkelijk maken, De vraagstelling aan inwoners: Hoe kan de gemeente helpen om te voorkomen dat inwoners overgewicht krijgen? Samengevat kan gesteld worden dat educatie over gezonde voeding en een beweegvriendelijke omgeving waarbij bewegen gestimuleerd wordt, als belangrijke uitgangspunten worden gezien. Vanuit de werkgroep ZAGG wordt hier aan gewerkt door het vergroten van het bewustzijn van een gezonde voeding en leefstijl. Dit doen we o.a. door de aanpak JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst), het programma de Gezonde School en de inzet van leefstijlcoaches. Er is aandacht voor kooklessen en gezonde kinderopvang en buurtsportcoaches organiseren actief sport- en beweegactiviteiten, waaronder beweegactiviteiten in de wijken, schoolsporttoernooien en beweegevenementen.

7

4.2 Stimuleren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is een van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Deze omgeving is zowel fysiek als sociaal van aard. Een gezonde en toegankelijk ingerichte fysieke leefomgeving draagt bij aan een gezonde sociale omgeving. Het positief stimuleren van de fysieke en sociale leefomgeving draagt bij aan preventie en welbevinden, aan gezonde werknemers en aan een gunstig economisch vestigingsklimaat. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met de ruimtelijke ordening. De vraagstelling aan inwoners: Hoe zou uw woonomgeving moeten worden ingericht om gezonder te leven (dit kan van alles zijn, bijvoorbeeld: meer bewegen/ stilte/ sociaal contact/ groene plekken in de stad etc.)? Samengevat kan gesteld worden dat voorlichting over de invloed op de eigen omgeving, het ontmoeten en kunnen bewegen in de buitenruimte belangrijke genoemde aandachtspunten zijn. Vervuiling en overlast zijn belangrijke thema’s waarop volgens de respondenten gehandhaafd dient te worden. Vanuit de werkgroep Leefomgeving wordt hier aan gewerkt door in gezamenlijkheid met het fysiek domein initiatieven te stimuleren als beweegroutes, gymtoestellen in de buitenruimte, focus op ontmoeten en aantrekkelijke wandel- en fietsroutes.

De fysieke leefomgeving moet inwoners uitnodigen tot een gezonde leefstijl, zoals meer bewegen, ontmoeten, spelen en sporten.

4.3 Vitaal ouder worden/ Valpreventie Met het ouder worden kunnen lichaamsfuncties eerder achteruitgaan waardoor een verhoogd valrisico kan ontstaan. Een valpartij kan niet alleen zorgen voor lichamelijke ongemakken en praktische problemen. De kans is aanzienlijk dat er een (groot) beroep gedaan wordt op betaalde voorzieningen zoals ziekenhuis-/ revalidatie-/ (para)medische/ farmaceutische zorg maar ook thuiszorg, Wmo- voorzieningen en hulpmiddelen. De vraagstelling aan inwoners: Hoe kunnen we het beste voorkomen dat ouderen vallen? Samengevat kan gesteld worden dat de eigen kracht, educatie en (valpreventief) beweegaanbod, een kwalitatief goed openbaar gebied belangrijke genoemde aandachtspunten zijn. 8

Verder wordt de handhaving op het gebruik van fatbikes en de beschikbaarheid van informatie over het veiliger maken van woningen om vallen te voorkomen en de beschikbaarheid van voldoende veilige, drempelloze woningen genoemd. Vanuit de werkgroep is deze input meegenomen in de aanpak door een aanbod van diverse activiteiten, beweeg-/sportaanbod ter stimulering van de eigen mogelijkheden. Voorbeelden daarvan zijn het Bravo festival, de pilot Goldstars en de inzet van fitscans. Met verschillende communicatiekanalen wordt valpreventie onder senioren onder de aandacht gebracht (o.a. social media en de gemeentelijke website).

4.4 Terugdringen gezondheidsachterstanden Het aanpakken van gezondheidsverschillen is gericht op een aanpak, waarbij gezondheid en gezond gedrag in samenhang worden bekeken met de factoren die hierop van invloed zijn. Het meeste effect van preventief gezondheidsbeleid is te verwachten van interventies tijdens de eerste levensfasen en van preventieve interventies op het gebied van roken, alcohol en overgewicht. Dit thema is in de participatie onderverdeeld in twee onderwerpen: het voorkomen van middelengebruik bij minderjarigen en het versterken van mentaal welbevinden onder volwassenen, met extra aandacht voor jonge kinderen en hun ouders/ opvoeders.

4.4.1 Kansrijke start van (aanstaande) jonge ouders/ jonge kinderen Iedere levensfase kent uitdagingen; tegenslagen maken deel uit van het leven. Het vermogen om hiermee om te gaan verschilt per persoon. Jonge kinderen zijn kwetsbaar en voor een groot deel afhankelijk van hun ouders/ opvoeders. Daarom is het belangrijk dat ouders een veilige basis vormen. De vraagstelling aan inwoners: Hoe kunnen we het beste (aanstaande) ouders stimuleren om op tijd om hulp te vragen. Uit de opbrengst blijkt dat het belangrijk is dat hulp informeel en toegankelijk aangeboden wordt. Vanuit de werkgroep Kansrijke Start wordt hier aan gewerkt door samen met InZet en andere zorg- en welzijnspartijen makkelijk bereikbare (informele) voorlichting en ondersteuning aan te bieden. De communicatie richting inwoners is laagdrempelig om een diverse en brede doelgroep te bereiken.

9

4.4.2 Middelengebruik bij minderjarigen We willen dat kinderen gezond en stabiel opgroeien. Tijdens de adolescentie zijn minderjarigen extra gevoelig voor invloeden van hun omgeving. Verslavingen aan middelen zoals alcohol, tabak, vapes en drugs heeft niet alleen nadelige gevolgen voor hun ontwikkeling, maar kan ook op de langere termijn schade veroorzaken. De vraagstelling aan inwoners: Wat helpt jongeren om geen drugs/ alcohol/ tabak/ vapes te gebruiken? Samengevat kan gesteld worden dat voorlichting/ begeleiding, inzet van jongerenwerk en aanwijzen van meer rookvrije omgevingen als aandachtspunten genoemd zijn. Vanuit de werkgroep is deze input meegenomen door in te zetten op preventie en persoonlijk contact met jongeren te maken. De aanpak op een rookvrije omgeving is gericht op verschillende locaties zoals school, sport en openbare plekken. Daarnaast worden ouders ondersteund om de weerbaarheid van hun kinderen te versterken

10

Bijlage 1: Tabel opbrengsten participatie In deze bijlage wordt de input van de inwoners bullits gewijs weergegeven met daarbij indien mogelijk een korte inhoudelijke verwijzing naar wijze waarop dit in het uitvoeringsprogramma IWGS is/ wordt meegenomen.

11

Stimuleren van een gezonde leefstijl en het bestrijden van overgewicht en obesitas Vraagstelling: Hoe kan de gemeente helpen om te voorkomen dat inwoners overgewicht krijgen? Subcategorie Verslag inbreng participanten Educatie en Voorlichting op scholen en winkelcentra: voorlichting 1. Integreren van voedingsleer in de lessen Burgerschap op scholen. gezond eten 2. Organiseren van maaltijden op school. 3. Aanbieden van cursussen voor mensen met gewichtsproblemen. 4. Voorlichting geven op scholen en informatieavonden voor volwassenen over gezond eten en overgewicht. 5. Bewustzijnslessen over voeding en lichamelijke beweging op scholen. 6. Voorlichting geven over gezonde voeding en de rol van macro- en micronutriënten. 7. Bewustzijn creëren over de rol van de voedselindustrie in ongezonde eetgewoontes. 8. Laagdrempelige kooklessen aanbieden in de wijk en op scholen. Het aanbieden van cursussen gezond koken en slim inkopen. 9. Informatie over gezond leven verspreiden via sociale media en reclame. 10. Voedingsbeleid op scholen aanpassen: fruit eten verplichten en ongezonde voeding verbieden. 11. Organiseren van events over hoe je makkelijk, gezond en snelle maaltijden kan bereiden. 12. Sport stimuleren door goedkoper te maken en leuke sport events voor doelgroepen te organiseren.

Hoe nemen we dit mee in het uitvoeringsprogramma? Aanpak • De aanpak JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) richt zich op het bevorderen van een gezondere leefomgeving. Voorlichting en het vergroten van bewustzijn zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Op scholen worden ouderbijeenkomsten georganiseerd waarbij ook een diëtist aanwezig zal zijn. • Via het programma de Gezonde School werken we aan ondersteuning van onderwijsprofessionals en implementatie van effectieve interventies, om een gezonde leefstijl onder kinderen op scholen vanzelfsprekend te maken (1, 4, 5, 7, 10). • De leefstijlcoaches bieden gecombineerde leefstijlinterventies (GLI) aan volwassenen met overgewicht en/of obesitas. Tijdens de leefstijlinterventie wordt aandacht gegeven aan voeding, beweging, slaap en stress. • Diëtisten geven voedingsvoorlichting op scholen en aan ouderen (3, 4, 6). • JGZ geeft voorlichting en ondersteuning aan ouders van jonge kinderen met overgewicht en/of obesitas (4), (Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG)) • Op de stadsboerderij(en) wordt met de kinderen gekookt met verse groenten uit de schooltuinen (8). • Met de aanpak Gezonde Kinderopvang wordt extra aandacht besteed aan gezonde voeding op de kinderopvanglocaties. • De Zoetermeerpas kan ingezet worden voor sport- en beweegactiviteiten, schoolsporttoernooien en 12

beweegevenementen die worden georganiseerd door buurtsportcoaches van de gemeente (12). Beweegvriendelijke omgeving

1. Goede wandel- en fietsinfrastructuur. 2. Meer groen in de wijk. 3. Bewegen in de buurt.

Aanpak • Zoetermeer kent een goed fiets- en wandel infrastructuur en (1, 3). • Bij de herontwikkeling van de openbare ruimte wordt rekening gehouden met de aanwezigheid van bomen en groen, de verbinding van groene gebieden (2). • Er zijn diverse initiatieven om sport en beweging te stimuleren, zoals ‘Rondje Gezond’ in het Entreegebied, de KWIEKbeweegroute en gymtoestellen in het Heempark. Ook de Vitality Club voor 55+, de inzet van buurtsportcoaches en wandelgroepen in de wijken dragen bij aan het stimuleren van een actieve leefstijl (3).

Promotie en 1. Activiteiten zoals wandel- of fietstochten organiseren ondersteunin voor kinderen en ouders bij evenementen. g van 2. Promotie van lokale ondernemers die bijdragen aan beweging een gezonde leefstijl. 3. Subsidiëren van sport en aanbieden van goedkopere sporten. Ondersteuning voor sportclubs en scouting. 4. Samenwerking met huisartsen, diëtetiek, sportverenigingen. 5. Wijkgericht werken om een sociale verbinding te creëren. 6. Maak sporten en beweging zichtbaar en toegankelijker.

Aanpak • Vanuit de buurtsportcoaches worden diverse activiteiten voor zowel jeugd of ouderen georganiseerd of ondersteund. (Hierbij kan worden gedacht aan de Jumbo kidsrun in de ontwikkel Meizelf maand, Santarun voor gezinnen en Wandel je fit! Voor ouderen. (1,2,5,6) • Met de ZoetermeerPas kunnen inwoners tegen een verlaagd tarief sporten (3). • In de wandelgroepen ‘Wandel je fit’ sluit 1x per kwartaal een diëtist aan om voedingseducatie geven en een fysiotherapeut om oefeningen te geven (4). • Via het platform SamenZoetermeerGezond.nl wordt informatie over gezond leven en de diverse initiatieven op dit gebied toegankelijk gemaakt voor inwoners (4, 5). • Buurtsportcoaches van de gemeente organiseren actief sporten beweegactiviteiten, waaronder beweegactiviteiten in de wijken, schoolsporttoernooien en beweegevenementen. 13

Regulering en handhaving

1. Minder fastfood gelegenheden toestaan. 2. Fastfood duurder maken. 3. Reclame voor ongezonde producten beperken in openbare ruimten. 4. Een spaarsysteem waarin gezonde keuzes worden beloond.

Aanpak • Zoetermeer is aangesloten aan bij de Alliantie ‘Stop Kindermarketing Ongezonde Voeding’, die pleit voor bescherming van kinderen tegen marketing van ongezonde voedingsmiddelen. Dit wordt ook ondersteund via het programma De Gezonde School en de JOGG-aanpak

14

Stimuleren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving Vraagstelling: Hoe zou uw woonomgeving moeten worden ingericht om gezonder te leven (dit kan van alles zijn, bijvoorbeeld: meer bewegen/ stilte/ sociaal contact/ groene plekken in de stad etc.)? Subcategorie Educatie en voorlichting

Verslag inbreng participanten 1. Voorlichting bij aanstaande ouders over communicatie met kinderen en het belang van taalontwikkeling, sociaal gedrag en het vermijden van schermtijd. 2. Bekendheid van bestaande voorzieningen vergroten om inwoners te motiveren. 3. Vitaliteitsmarkt organiseren waar huisartsen, diëtisten, sportorganisaties en wandelclubjes aanwezig zijn om drempels te verlagen. 4. Betrokkenheid in de buurt stimuleren door buurtinitiatieven op te starten, verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen straat of buurt, en actief betrokken te raken. 5. Speeltoestellen die bewegen stimuleren en uitleg bieden over hoeveel calorieën je verbrandt en wat het oplevert.

Hoe nemen we dit mee in het uitvoeringsprogramma? Aanpak • JGZ biedt tijdens de consultatie- spreekuren informatie aan (aanstaande) ouders (1). • Samen Zoetermeer Gezond vergroot de bekendheid van zorg- en welzijnsvoorzieningen (o.a. Inzetlocaties) voor inwoners via hun website (2). • Vanuit BRAVO! wordt eens per kwartaal een actieweek georganiseerd met sportkennismakingslessen, educatie over gezondheidsthema’s en fitscans door fysiotherapeuten (3). • In Zoetermeer zijn er meer dan 100 ‘Lief en Leedstraten’. In een Lief en Leedstraat kijken buren naar elkaar om. • Speeltoestellen die bewegen stimuleren zijn o.a.: ‘Rondje Gezond’ in het Entreegebied, KWIEK- beweegroute en gymtoestellen in het Heempark (5).

Buitenruimte en wonen

1. Meer bankjes en schaduwplekken, en meer bomen voor schaduw, inclusief monumentale exemplaren op pleinen. 2. Zorgen voor (groene) wandelroutes en meer groene plekken die uitnodigen tot beweging en spelen. 3. Goed onderhouden en brede wandelpaden met verlichting voor veilig wandelen in het donker.

Aanpak • Bij herontwikkeling van de openbare ruimte wordt rekening gehouden met meer bomen en groen. Hierdoor worden meer groene gebieden met elkaar verbonden (1,2, 6). • Routes voor langzaam verkeer krijgen veel aandacht in de stad en worden ingezet om voorzieningen (winkels, sport, ontmoetingscentra, parken, maar ook bankjes) met elkaar te 15

4. Verkeersveiligheid verbeteren, zoals autoluwe wegen creëren en handhaving versterken op snelheid en vrachtverkeer. 5. Zorgen voor schone buurten met goed onderhouden fietspaden, wandelpaden en obstakelvrije trottoirs, geschikt voor mensen met rollators of scootmobiel. 6. Infrastructuur zoals parkeerplaatsen verminderen ten gunste van sociale en beweegvriendelijke plekken, en fietspaden verbeteren. 7. Geluid- en luchtvervuiling verminderen, bijvoorbeeld door minder autoverkeer, en door het ondertekenen en naleven van het Schone Lucht Akkoord. 8. Buitenactiviteiten: meer tafeltennistafels, oefenruimtes en hindernisparcoursen in de buitenlucht. Ontmoeten en bewegen

1. Creëren van (laagdrempelige) ontmoetingsplekken zoals buurtcentra en buurthuizen, en creatieve ideeën zoals een openbare piano in de bibliotheek. 2. Sociale beweegmomenten stimuleren via buurtverenigingen, bijvoorbeeld met wandelgroepjes vanaf vaste vertrekpunten. 3. Financiering en promotie bieden voor initiatieven zoals wandel- en fietsgroepen. Subsidies of kortingen op gezonde voeding voor senioren en voorzieningen voor expats om verbinding en activiteiten te bevorderen. 4. Het belang van gezonde leefstijl benadrukken met integrale oplossingen, waarbij zorg, welzijn, burgerinitiatieven, woningbouw en gemeente samenwerken om een gezondere leefomgeving te bevorderen.

• •

verbinden. Sociale veiligheid en verkeersveiligheid zijn hierbij van belang. (3,4). Zoetermeer werkt samen met de GGD aan het verbeteren van de luchtkwaliteit in de regio. (7). Speeltoestellen die bewegen stimuleren zijn: ‘Rondje Gezond’ in het Entreegebied, KWIEK- beweegroute en gymtoestellen in het Heempark (8).

Aanpak • Ontmoeten, bewegen en een gezonde leefstijl en is de uitwerking van de ruimtelijke strategie. De focus ligt daarbij op betere ontmoetingsplekken in/ rondom wijkwinkelcentra of waar maatschappelijke en culturele voorzieningen zijn (1) en op aantrekkelijke wandel- en fietsroutes. (2,3).

16

Regulering en handhaving

1. Strengere regels tegen geluidsoverlast en luchtvervuiling van autoverkeer, houtkachels en scooters/brommers. Strenger beleid op houtstook en minder vergunningen voor vervuilende kachels. 2. Verkeer beperken in woonwijken door minder parkeerplaatsen en het verminderen van sluipverkeer. Fietsverkeer voorrang geven bij verkeerslichten en parkeerbeperkingen voor auto’s in het stadshart. Scooters en brommers verbieden op fietspaden. 3. Verbod op fastfoodrestaurants rondom scholen en het bevorderen van gezonde eetgelegenheden in openbare en sportlocaties. 4. Versteende tuinen aanpakken en groen stimuleren bij huurwoningen.

Aanpak • De gemeente zet zich samen met politie in voor (Verkeers)veiligheid en het beperken van overlast. Ook via de wijkteams worden knelpunten besproken en waar mogelijk opgelost. • Het initiatief ‘Tuinrangers’ wordt momenteel uitgerold in Zoetermeer. Zoetermeerders kunnen ‘opgeleide’ stadsgenoten, op vrijwilligersbasis, om tuinadvies vragen (4).

Vitaal ouder worden (Valpreventie) Vraag: Hoe kunnen we het beste voorkomen dat ouderen vallen? Subcategorie Eigen kracht

Verslag inbreng participanten 1. Bespreken van risico’s en aandachtspunten van thuissituatie tijdens sportclinics. Aandacht in en rondom de woning: goede schoenen, geen losse kleedjes/sloffen. Letten op traplopen, oogcontroles, te lange kleding, hulp durven vragen. Vermijd drempels, houd alles gelijkvloers, stoep schoonhouden. 2. Valrisico in kaart brengen door standaard huisbezoeken vanaf bepaalde leeftijd en advies op maat. inclusief coaching voor praktische aanpassingen zoals het verwijderen van drempels. Aanbod eigen valrisico in kaart brengen.

Hoe nemen we dit mee in het uitvoeringsprogramma? Aanpak • Vanaf maart 2025 is de pilot ‘Goldstars’ gestart waarbij 50 senioren 3x per jaar een ‘Positieve Gezondheids’- enquête invullen en deelnemen aan diverse BRAVO-activiteiten. • De valrisicotest (digitaal) beschikbaar op diverse locaties (2). • Het Bravo-festival met aandacht voor gezonde leefstijl, voeding, bewegen en middelengebruik heeft in 2025 een vervolg gekregen waarbij rekening wordt gehouden met de input die inwoners hebben gegeven na het festival in 2024. (4) • Er wordt in 2025 gestart met een landelijk programma ‘Doortrappen’ dat gericht is op veilig fietsen voor senioren. (3) 17

3. Beweging/sport: krachttraining stimuleren (laagdrempelig, gratis, in groepen, sociaal contact). 4. Hulp bij het vermijden van alcohol, voorkomen van overgewicht. 5. Zingeving: laat ouderen actief blijven door betekenisvol te zijn in de wijk (zoals in Japan). 6. Laagdrempelige activiteiten zoals ommetjes, vrijwilligerswerk stimuleren dagelijkse beweging.

•

•

• •

Educatie, (valpreventief) beweegaanbod/ cursus

1. Positieve insteek in de benaming van ondersteuningsaanbod in plaats van in de naamgeving al op te nemen waar mensen bang voor zijn (valpreventie). 2. (Laagdrempelige) beweegcursussen via huisartsen, zorgcentra en seniorencomplexen. 3. Valpreventie vergoeden en pro- actief aanbieden aan 70 -plussers vanuit praktijkondersteuners en fysiotherapie. 4. Valpreventiecursussen niet alleen voor senioren maar voor iedereen. 5. Innovatieve ‘hulpmiddelen’ om senioren zekerder te maken, zoals dans- en bewegingslessen, mindfulness, yoga, etc. 6. Zwemtherapie goedkoper maken.

Er wordt twee keer per jaar een gratis fittest aangeboden. Hierbij ligt de focus op BMI, bloeddruk, oog-hand coördinatie, lenigheid, knijpkracht, balans, uithoudingsvermogen. (3) Indigo Preventie organiseert gratis interactieve workshops waarin met inwoners (55-plussers) het gesprek aangegaan wordt over het thema zingeving en betekenisvol leven (5). Buurtsportcoaches sluiten bij deze bijeenkomsten aan. Tijdens de vitaliteitscafés worden veiligheidsaspecten in de thuissituatie met senioren doorgenomen. (1,2) Tijdens de BRAVO actieweken kunnen inwoners gratis deelnemen aan sportactiviteiten sportaanbod en laagdrempelige educatiebijeenkomsten over (positieve) gezondheid bijwonen Er is een breed aanbod aan laagdrempelige beweegactiviteiten zoals de Vitalityclub en wandelgroepen, zoals ‘Wandel je fit’, ‘Gezond Natuur Wandelen’ en ‘Sportief Wandelgroep Zoetermeer’

Aanpak • Er wordt gewerkt aan een informatieboekje voor de 55+ doelgroep, waarin het Zoetermeers aanbod van activiteiten op gezondheid en bewegen wordt weergegeven. Deze informatie wordt ook op de gemeentelijke webpagina geplaatst (5). • Er wordt gewerkt aan een nieuwe gemeentelijke webpagina met een zo volledig mogelijk aanbod voor senioren (5,8). • Voor het stimuleren van een gezonde leefstijl onder senioren organiseren we (Brede Activiteiten Voor Ouderen (BRAVO!). • Het beweeg- en sportaanbod vanuit BRAVO is (deels) gratis voor inwoners. Dit aanbod richt zich op senioren vanaf 55+ (3,4). Via het streekblad worden de BRAVO actieweken aangekondigd. Buurtsportcoaches sluiten aan bij diverse bestaande bijeenkomsten voor senioren (bijvoorbeeld Parkinsoncafé, en informatiebijeenkomsten Indigo 18

Trottoir/ openbaar gebied

Handhaving

7. Samen bewegen met scholieren: organiseer activiteiten zoals 3x per week sporten en grootouderdagen bij sportclubs. 8. Gebruik van streekbladen, Facebook en lokale bijeenkomsten door sport- en zorgprofessionals. 9. Online instructies: verwijs naar YouTube-filmpjes met tips om veilig en sterk te blijven. 1. Regelmatige controle trottoirs: gelijkmatige bestrating, geen loszittende tegels, uitstekende putten of té schuin aflopende stoepen (om ‘skischansen’ te voorkomen). Het controleren van herstel van trottoirs na kabelaanleg glasvezel. 2. Het weghalen van hekjes op onlogische plekken en het creëren van bredere trottoirs, wandel- en fietspaden, bijvoorbeeld op locaties zoals het Stadshart, waar horeca veel ruimte inneemt. 3. Veiligheid vergroten: plaatsen van leuningen bij trappen, strooi zout en zorg voor goede verlichting. 4. Parken en paden schoonhouden door regelmatig te vegen. 5. Meldingen trottoirgebreken: bewoners kunnen via de gemeente-app eenvoudig meldingen maken van gebreken of onveilige situaties, zoals scheve tegels of loszittende bestrating. Er wordt duidelijk gecommuniceerd waar en hoe deze meldingen ingediend kunnen worden. Daarnaast wordt gezorgd voor een transparante en snelle opvolging van meldingen, inclusief terugkoppeling naar de melder. 1. Fatbikes: duidelijke regels en controle: boetes m.b.t. dikke banden rijders of verbieden.

Aanpak • Inwoners kunnen meldingen doen via de gemeentelijke website. • Er is aandacht voor een fysiek toegankelijke buitenruimte.

Aanpak • Handhaving heeft aandacht voor de verkeersveiligheid in de wijk.

19

Divers

1. Bouwen voor senioren: meer 60+ woningen zonder drempels en met aanpassingen zoals handgrepen in de douche. 2. Doorstroming bevorderen: samenwerking met woningbouwcorporaties om appartementen en gelijkvloerse woningen toegankelijker te maken. 3. Saneren oude woningen: woningbouwverenigingen laten verouderde huizen saneren, het volbouwen van huizen is het grootste probleem. 4. Ondersteuning in de thuissituatie (thuiszorg/ huishoudelijke hulp): meer focus op het stimuleren van beweging naast verzorging. 5. Kwaliteit thuiszorg verhogen: zorgverleners trainen om risico’s beter te herkennen. 6. Hulpmiddelen toegankelijk maken: sneller leveren, gratis rollators, en korting voor ouderen om hulpmiddelen sneller aan te schaffen. 7. Medicatiecontrole verbeteren: huisartsen en apotheken laten samenwerken om bijwerkingen bij ouderen op te sporen. 8. Bewustwording stadsbewoners: hen informeren hoe zij ouderen kunnen ondersteunen.

Aanpak • Er worden woningen gebouwd die geschikt zijn voor senioren. Een deel wordt geclusterd met gemeenschappelijke ruimtes voor ontmoeting, en een ander deel van de woningen wordt zorggeschikt gemaakt, gericht op mensen met een zware/intensieve zorgvraag. • Inwoners kunnen hulpmiddelen tijdelijk lenen via de hulpmiddelen uitleen. Als blijkt dat een hulpmiddel langer dan een half jaar nodig is, dan kan dit via de Wmo of Zorgverzekering worden aangevraagd (6). • We streven naar een gerichte informatievoorziening voor inwoners met betrekking tot het ondersteuningsaanbod op gezondheid en welzijn. Hiervoor werken we aan een gemeentelijke website en een (BRAVO) informatieboekje. Ook informeren we inwoners via de vitaliteitscafés (8).

20

Terugdringen gezondheidsachterstanden (middelengebruik onder minderjarigen) Vraagstelling: Wat helpt jongeren om geen drugs/ alcohol/ tabak/ vapes te gebruiken? Subcategorie Voorlichting

Verslag inbreng participanten 1. Voorlichting aan ouders. 2. Voorlichting binnen culturele gemeenschappen. 3. Onderwijsprogramma’s. 4. Gastsprekers: het uitnodigen van influencers, exdrugsverslaafden, ex-criminelen, en pathologen om verhalen en ervaringen te delen op scholen. 5. Persoonlijke verhalen van terminaal zieken. 6. Groepsgesprekken. 7. Schokkende beelden van het gevolg van middelengebruik. 8. Reclamecampagnes. 9. Lokale betrokkenheid door jongerenwerk. 10. Harde en duidelijke taal in voorlichtingscampagnes. 11. Sociale stages in afkickklinieken.

Hoe nemen we dit mee in het uitvoeringsprogramma? Aanpak • Er worden theatervoorstellingen over middelengebruik aangeboden op scholen die met het programma ‘Helder op school’ aan de slag willen (1,3). • Er is een nieuwsbrief beschikbaar voor scholen (vo en mbo) met informatie over preventie van vapen die binnen de school kan worden verspreid. Een webinar voor ouders is hier onderdeel van. • Door Epic Youth is een podcast, workshop en online Pubquiz ‘Escape the vape’ beschikbaar (6). • Binnen het project van inZet ‘Puber in huis’ van inZet, wordt het thema vapen meegenomen (1, 6). • Op scholen is een aanbod van preventieve programma’s waarbij naast jongeren ook ouders worden betrokken, (‘Helder op school’ Grip-interventies) • Ook vindt voorlichting plaats buiten school voor jongeren en ouders, bijvoorbeeld via sociale media maar ook via jongerenwerk op straat (1, 3, 9). •

Methoden zoals schokkende beelden, harde taal, of het betrekken van terminaal zieken worden niet ingezet vanwege bewezen ineffectiviteit (Trimbos Instituut). In de communicatie wordt aansluiting gezocht bij landelijke initiatieven (4, 5, 7, 10).

21

Verbod

Jeugdhonk/ jongerenwerk in de wijk en sport

1. Het verminderen van het aantal verkooppunten, verhogen van de prijzen en verbieden de verkoop van bepaalde middelen in supermarkten. 2. Verkooppunten niet op loopafstand tot scholen. 3. Algeheel rookverbod. 4. Reclame minimaliseren of verbieden. 5. Vergunningenstop. 6. Leeftijdsbeperkingen op middelengebruik voor jongeren onder de 21 jaar. 7. Sluiten van verkooppunt ‘Casa’. 8. Beperk wietgebruik tot medisch advies. 1. Meer jongerenhangplekken (ook met begeleiding). 2. In gesprek met de jongeren wat zij willen en nodig hebben. 3. Meer sport in de buurt. 4. Sporten op school vermeerderen.

Rookvrije omgeving

1. 2. 3. 4.

Rookvrije zones/ gebieden uitbreiden. Rookvrije en alcoholvrije sportclubs/ scholen. Geen rookruimtes beschikbaar stellen. ‘Generatie rookvrij’ bij ondernemers onder de aandacht brengen.

Handhaving

1. 2. 3. 4. 5.

Hardere aanpak dealers. Strengere controles. Meer politie op straat. Sluiting openbare ruimtes op bepaalde tijdstippen Schade (als gevolg van middelengebruik) verhalen op ouders.

Aanpak • Veel van de voorgestelde maatregelen in de participatie rondom terugdringen van middelengebruik zijn afhankelijk van landelijke wetgeving en beleid. De uitvoering op lokaal niveau is vaak niet haalbaar of valt buiten de bevoegdheden van de gemeente (18).

Aanpak • Jongerenwerk richt zich ons op het versterken van onderlinge sociale verbindingen, het bevorderen van bewegen en het creëren van nieuwe kansen voor jongeren. • Jongerenwerkers benaderen op een laagdrempelige manier jongeren op straat en gaan met hen in gesprek (1, 2). • Ook wordt er ingezet op het stimuleren van bewegen door jongeren met sportactiviteiten samen met buurtsportcoaches. Aanpak • Sportverenigingen worden gestimuleerd een rook- en/ of alcoholvrije omgeving te zijn. • In samenwerking met een Teamfit-coach worden afspraken gemaakt over verantwoord alcoholbeleid en het creëren van een rookvrije omgeving bij horecagelegenheden van sportverenigingen Aanpak • In samenwerking met een Teamfit-coach worden afspraken gemaakt over verantwoord alcoholbeleid en het creëren van een rookvrije omgeving bij horecagelegenheden van sportverenigingen (7).

22

6. Boetes uitdelen en dan informeren waarom het belangrijk is om te stoppen. 7. Verkoop bemoeilijken. 8. Controle op rustige gebieden: parkeerplaatsen, natuurgebieden en wijken (in de avond). Divers

1. Veel praten, thema's bespreken zoals omgaan met geld, liefde en vertrouwen geven. 2. Gezonde alternatieven bieden/ kiezen. 3. Bied afleiding aan activiteiten. 4. Begeleiding bieden tijdens de opleiding, geven van eigen verantwoordelijkheid en stimuleer eigen initiatieven. 5. Belonen van goed gedrag. 6. Creëer ontmoetings-/ uitgaansplekken en culturele activiteiten waar jongeren samen kunnen komen. 7. Schone publieke omgeving.

Aanpak • Scholen, zorg- en welzijnspartijen bieden educatie aan ouders. Aandacht voor een schone omgeving heeft de dagelijkse aandacht (7).

23

Terugdringen gezondheidsachterstanden (mentaal welbevinden onder jongvolwassenen) Vraagstelling: Hoe kunnen we het beste (aanstaande) ouders stimuleren om op tijd om hulp te vragen? Subcategorie Informele steun en ontmoeting

Toegankelijke hulp

Verslag inbreng participanten 1. Informele gesprekken met ervaringsdeskundigen. 2. Het organiseren van laagdrempelige ontmoetingsplekken, praatgroepen, korte bijeenkomsten/cursussen in de wijk. 3. Schaamte wegnemen door verhalen van derden te delen/voorbeelden geven a.d.h.v. situaties. 4. Buddy's voor kansarme gezinnen. 1. Telefonische hulplijn en anoniem contact. 2. Ombudsman voor één centraal loket voor alle instanties binnen de gemeentelijke organisaties. 3. Meer uren schoolmaatschappelijk werk voor laagdrempelige hulp en samen met leerkrachten preventief signaleren.

Hoe nemen we dit mee in het uitvoeringsprogramma? Aanpak • De InZet-locaties bieden vrije inloopmogelijkheden, waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en deelnemen aan laagdrempelige groepsbijeenkomsten (1, 2, 3). • Er zijn buddyprogramma’s beschikbaar voor kansarme gezinnen (1, 4). Aanpak • Op het mbo Rijnland loopt een pilot die gericht is op het versterken van de mentale gezondheid van studenten. Dit gebeurt door middel van preventieve signalering, educatie en samenwerking tussen zorg- en onderwijsinstellingen. Als aanvulling wordt de training ‘Mental Health First Aid’ aangeboden aan schoolprofessionals en ouders van studenten (3). • Er wordt veel belang gehecht aan toegankelijke ondersteuning en preventieve hulp voor inwoners. De inZet-locaties spelen hierbij een centrale rol. Deze locaties zijn toegankelijk voor alle inwoners met uiteenlopende (zorg)vragen Het Jongeren Informatie Punt (JIP) en Meerpunt bieden ondersteuning via zowel fysieke loketten als digitale kanalen (1).

24

•

Onafhankelijke clientondersteuning is beschikbaar als inwoners extra hulp nodig hebben in de samenwerking met de gemeente in het sociaal domein (2).

Communicatie

1. Duidelijk zichtbare hulpaanbod. 2. Informatie/foldermateriaal via diverse kanalen delen. 3. Samenwerken en gegevensdeling tussen de verschillende organisaties.

Aanpak • De gemeentelijke website biedt momenteel een overzicht van verschillende vormen van hulp en ondersteuning. Daarnaast wordt er gewerkt met verschillende vormen van sociale media (1, 2). • De samenwerkingspartners zijn in nauw contact met inwoners en kunnen informatie delen en maken zelf ook gebruik van websites.

Inclusiviteit (taal)

1. Hulp vanuit eigen gemeenschap bij andere culturen. 2. Taalgebruik op B1-niveau. 3. Folders in meerdere talen.

Aanpak • Gemeentelijke communicatie gebeurt op B1-niveau (2,3).

Voorlichting

1. Aanstaande ouders goed voorlichten over waar ze hulp kunnen vragen, inclusief preconceptie spreekuren. 2. Ouderschap voorbereiden met rolmodellen. 3. Vroegtijdige educatie op scholen. 4. De verantwoordelijkheid van ouders wordt vriendelijk benadrukt.

Aanpak • Vanuit de coalitie Kansrijke Start wordt gewerkt aan een ketenaanpak voor ondersteuning aan kwetsbare (aanstaande) ouders voor, tijdens en na de geboorte van hun kind. • Homestart zet vrijwilligers in bij gezinnen in kwetsbare situaties. Deze vrijwilliger fungeert als een soort ‘rolmodel’ (2). • Op scholen wordt voorlichting gegeven ten aanzien van voorbehoedsmiddelen en is er gespreksvoering over seksualiteit (3). • Het stimuleren van eigen kracht wordt standaard meegenomen in de voorlichtingspreventie (4).

25

Bijlage 2 - Reacties op het plan ‘Integraal werken aan een gezonde stad Sommige reacties in het onderstaande overzicht zijn geanonimiseerd of deels weggelaten om de privacy van individuen of instellingen te waarborgen, zonder afbreuk te doen aan de inhoudelijke waarde van de informatie.

Reacties inwoners op het plan ‘Integraal werken aan een gezonde stad’ Gezonde stad"

Het plan is vooral gebaseerd op de gevolgen. Ik zou graag zien dat de oorzaak aangepakt wordt. Prima maar hou goed in de gaten hoe te communiceren voor welke doelgroep. Moooi. Fantastisch dat er aandacht aan besteed wordt. Mooi plan en mooie doelen. Goed. Voor de domeinoverstijgende samenwerkingen, zoals met cultuur, vanuit dezelfde doelstellingen, namelijk een gezonde(re) stad. Goed begin. Zorg ook voor schonere lucht: zero-emissie zone in de stad! Ik mis concrete inclusieve aanpak van verschillende doelgroepen Erg uitgebreid. Goede 0-meting Nu praktisch invullen Prima 26

Prima, ziet er goed uit Ik vind het een goed initiatief!! Integraal werken aan een gezonde stad is een prima idee. Een deel uit de nieuwjaarstoespraak van Carina Hilders, RdG ZKH, Delft: “Als oudste ziekenhuis van Nederland zijn we ons verder aan het verdiepen. Kunnen wij nog meer doen? Ik werd getriggerd door vijf plekken op de wereld waar de mensen heel oud worden, ouder dan gemiddeld. Deze zogenoemde ‘Blue Zones’ zijn plekken op de wereld waar mensen gemiddeld 100 jaar worden in goede gezondheid, zonder medicijnen of invaliditeit. Deze Blue Zones zijn Sardinië (Italië), Okinawa (Japan), Loma Linda (Californië), Nicoya (Costa Rica) en Ikaria (Griekenland). Waarom worden mensen in deze gebieden zo oud in goede gezondheid? Uit onderzoek blijkt dat de belangrijke basisvoorwaarden hiervoor zijn ‘natuurlijk bewegen.’ Dus we hoeven niet meer naar de sportschool, maar gewoon de trap nemen, in je pauze even gaan wandelen. ‘Zo min mogelijk stress’ en dat is in onze zorgorganisatie wel een opgave. Toch is het creëren van rust op de werkvloer essentieel. ‘Eet meer plantaardig voedsel’, ‘behoren tot een groep gelijkgestemden’ en ‘sociale verbondenheid en dierbaren vooropstellen’ zijn daarbij belangrijke thema’s. Het ligt voor de hand dat ook wij werken aan die Blue Zone voor onze regio.

Met onze kernwaarden ‘oprechte aandacht’ waar die sociale verbinding inzit, en ‘eigen inbreng’ dat betekent dat iedereen belangrijk is en initiatief kan tonen om in kleine stappen continu te verbeteren. En we ‘verleggen grenzen’ waarbij we buiten onze ziekenhuismuren kijken en samen met onze fantastische regiopartners werken aan de realisatie van die Delftsblauwe Zone.” N.b. bovenstaande komt uit de nieuwjaarstoespraak van Carina Hilders, bestuursvoorzitter van Reinier de Graaf Ziekenhuis Delft. Zie verder: https://reinierdegraaf.nl/nieuws/nieuwjaarsspeech-carina-hilders-2024-delft-als-nieuwe-blue-zone/ Een mooi aanknopingspunt voor verdere ontwikkeling wordt nu geboden door de Gemeente Zoetermeer met “Samen ZoeterMeer Gezond”, zie hiervoor verder de website: https://samenzoetermeergezond.nl/ 27

Andere uitbreidingsmogelijkheden zijn bijv. o.a. relaties leggen met de diverse sportverenigingen die door middel van gratis kennismakingslessen bewoners kennis kunnen laten maken met hun activiteiten. Uiteindelijk moet er zo een heel netwerk ontstaan: Zoetermeer als Blue Zone! Ik denk dat het een goede start is. Ik zou ook buiten de vaak al bekende samenwerkingspartners kijken en lokale ondernemers aanschrijven.

28

Bijlage 3 - Alle reacties op afzonderlijke vragen Sommige reacties in het onderstaande overzicht zijn geanonimiseerd of deels weggelaten om de privacy van individuen of instellingen te waarborgen, zonder afbreuk te doen aan de inhoudelijke waarde van de informatie. Wij danken u voor uw begrip.

1. Hoe kan de gemeente helpen om te voorkomen dat inwoners overgewicht krijgen? Leenhonden (misschien uit het asiel) In de buurten aerobic of gymnastiek. Clinics houden met gymnastiekoefeningen. Dat kan op scholen, bedrijven bejaardencentra etc. Vertellen dat ze via Nederland in beweging voor de tv kunnen bewegen en terugkijken dus op ieder tijdstip. Laagdrempelige (niet te dure) sporten aanbieden op instuifbasis, dus zonder abonnement. Brommers en scooters verbieden op alle fietspaden. Daarmee wordt de fiets gebruiken/bewegen gefaciliteerd. Ook wordt fietsen daardoor nog gezonder doordat zij niet meer in hun uitlaatgassen van brommers/scooters te hoeven fietsen. 1 scooter is 29x meer fijnstof dan 1 auto. Veel voorlichting over slechte voeding. Cursus gezond koken en slim inkopen In de parken en groenstroken hier en daar eenvoudige gymtoestellen plaatsen, bv een rekstok Mede om door alle wijken het Rondje Gezond te realiseren. Nu is dit alleen in Meerzicht en een stukje Driemanspolder. Alle wijken een Rondje Gezond en heel veel publiciteit genereren!! Voldoende veilige fiets- en wandelpaden. Bijv. Bij de Oostkade zijn er niet over het hele stuk wandelpaden. Op sommige stukken loop je op het fietspad Bewegen in groepen. Maar dit is al door verschillende ouderen groepen geïnitieerd.

Maar daar waar het nog onvoldoende is zou via het vrijwilligerswerk georganiseerd kunnen worden o.a. door het beschikbaar stellen van ruimten en toestellen. Meer beweegvriendelijk groen aanleggen in woonwijken; bij campagnes minder de nadruk leggen op gezondheid, maar meer op plezier (maak gezondheid niet een hoofddoel, maar buitenplezier en -beleving). 29

Blijven investeren in een goede fiets-infrastructuur. Hoe aantrekkelijker het wordt om te forensen op de fiets, hoe meer mensen de auto zullen laten staan. Minder fastfood gelegenheden. Meer sport trajecten met natuurlijke hindernissen. Laagdrempelig. Behoud honden uitlaat plaatsen. Fietsvriendelijkere stad worden en blijven door: goede en veilige fietspaden en -voorzieningen (verlichting, bewegwijzering, stalling) Mensen stimuleren de auto te laten staan Groen in directe omgeving en wijken zodat mensen gestimuleerd worden/ zich prettig voelen om ook naar buiten te gaan en frisse neus en wandeling te gaan maken. Gezond eten/ restaurants stimuleren Samenwerking, bewoner, huisarts, diëtetiek, sportvereniging. Meer GLI-interventies initiëren en intensiveren met o.a. de inzet van de sportfunctionarissen Beginnen op scholen, voedingsleer in de lessen Burgerschap, maaltijden op school, cursussen voor mensen die problemen hebben met hun gewicht. Voorlichting geven, op scholen en in winkelcentra. Laagdrempelig kooklessen aanbieden in de wijk en op scholen. Hetzelfde geldt voor sportmogelijkheden. Ik denk dat de gemeente hier niet veel aan kan doen. Er wordt al zoveel aandacht besteed aan dit onderwerp op alle media. Goed en gezond eten, genoeg bewegen, stress voorkomen. Omarm als gemeente het concept van positieve gezondheid en zet in op (secundaire) preventie.

Wij moeten ons als inwoners realiseren dat de rek uit de gezondheidszorg is en we zelf heel veel kunnen doen aan onze gezondheid en een gezond gewicht. Dat vraagt om een gedragsverandering en dat gaat net vanzelf. Ondersteun daarom als gemeente alle initiatieven op dit gebied, zowel in communicatie als met subsidies Bij drogisten weer eens publieke weegschalen plaatsen Door ongezonde eetgelegenheden/fastfoodketens te beperken in de stad.

30

Er zijn zo’n 7 oorzaken voor overgewicht waarvan er volgens mij slechts 2 zijn waar een overheid (een beetje) kan helpen. Sociaaleconomische factoren en psychische gesteldheid. Maak beweegmogelijkheden (gratis) toegankelijk, organiseer korte (!) wandelingen in de wijk en sluit af met een eenvoudige gezonde staande lunch in de buitenlucht. Dat is geen taak van de gemeente. Promoot laagdrempelige activiteiten met bewegen, bijv. via de Zoetermeer pagina Streekblad. Bijv. gezond natuur wandelen (GNW). Geef de vrijwillige wandelbegeleiders een kleine vergoeding. Biedt ondernemers die een bijdrage leveren aan vitaliteit en positieve gezondheid een podium voor PR. Bijv. met een kraam bij evenementen, vermelden op een website. Biedt aan kinderen activiteiten aan met spelelement op evenementen Meer voorlichting wat overgewicht met je doet. Het voor iedereen betaalbaar maken van sporten. Maak van het fontylpark een gezellige looproute met aanwijzingen voor gym oefeningen? Stoppen met het volbouwen van al het groen waaronder voetbalveldjes. Ondersteuning van sportclubs en scouting Mooie parken creëren met sport gebieden en uitdagendere speeltuinen voor jong en oud. Focus op bewegen leggen i.p.v. sport. Sport en bewegen zichtbaarder en toegankelijker maken. Bijv. Ouderen en mensen met overgewicht is zwemmen goed voor gewrichten. Een kaartje per les kost alleen al bijna €10,-.

Wandelroutes in wijken maken. Het bekende “ommetje”. Laagdrempelig en wijkgericht senior gym en senior wandelingen aanbieden Subsidiëren sport Groene ruimte! Dat nodigt uit tot naar buiten gaan en naar buiten gaan is bewegen! Er zijn nog te veel ‘versteende’ plekken in de stad. Tweede punt: sporten voor mensen met een laag inkomen aantrekkelijk maken. Misschien een bijeenkomst organiseren in het gemeentehuis met voedingsdeskundigen en sport deskundigen? En dan wel in de avond of in het weekend

31

Belang en plezier van bewegen in de natuur expliciet meenemen. Blijven kijken naar goede en veilige wandel- en fietsroutes binnen Zoetermeer en in de regio (gezamenlijk aanpakken). Goede informatievoorziening over de verschillende mogelijkheden van natuurgerichte recreatie. Want die is goed voor fysieke n mentale gezondheid. Schoolgroenten en -fruitprojecten initiëren en waar nodig met een kleine financiële bijdrage ondersteunen. Idem voor workshops, cursussen “gezond, gezellig en lekker koken”. Ook goed voor sociale cohesie. Minder fastfood restaurants toelaten en inwoners meer laten zien wat een gezonde leefstijl doet. Hierin kunnen huisartsen, apotheken, supermarkten ook meehelpen. Maak mensen bewust. Kleine foodswitches kunnen voor veel mensen al een groot verschil maken Sporten meer faciliteren door bijvoorbeeld sportabonnementen (mee) te betalen via de Zoetermeerpas en meer sportmogelijkheden in de publieke ruimte te bieden. Sporten voor mensen met een minimum inkomen ondersteunen. Als ze lid willen worden van een vereniging. Sporten en beweging voor iedereen mogelijk maken. Daarnaast ervoor zorgen dat mensen zich verbonden voelen in de wijk, wijkgericht werken mogelijk maken, zodat problemen in de buurt kunnen worden opgelost. Puur richten op gewicht heeft alleen op korte termijn zin.

Door het organiseren van bv wandel of fiets tochten ook een puzzeltocht voor kinderen en ouders is leuk Volgens mij was er vorig jaar een wandeling langs verschillende restaurants ook leuk Korting op sportscholen in de buurt, aangezien jullie geen invloed op de prijzen van gezond eten hebben Kortingen op veel te dure sportscholen Minder vreetplekken toestaan zoals de zoveelste pizzeria of snoepwinkel in Zoetermeer. Dat is niet mogelijk. Maar extreem: stop met het geven van vergunningen aan al die fastfood zaken, ijswinkels, snelle happen zonder groente of fruit. Creëer een spaarsysteem waarbij je iets kan verdienen met een goed en gezond gewicht en levenswijze. Zorg blijven dragen voor het behoud van de mooie parken om te wandelen fietsen etc. Deelname aan wandelinitiatieven en fiets evenementen/(puzzel)tochten Streekmarkten met gezonde lokale producten 32

Opvoedvaardigheden ouders zoals " nee zeggen" tegen het kind als ie om ongezonde snacks zeurt zoals in supermarkt Meer fitness plaatsen _> en ook goedkoper maken voor mensen die laag in budget zitten Groenten en fruit goedkoper maken. Meer mogelijkheden tot goedkoop bewegen/ sporten. De fietspaden en wandelpaden goed onderhouden. Mensen stimuleren om de fiets te pakken binnen Zoetermeer. Maak er een challenge van. Doe iets leuks bij fietspaden. Zorg ervoor dat de huurkosten voor sportverenigingen niet te hoog zijn, waardoor de contributie voor iedereen betaalbaar blijft. Meer van die apparaten om te sporten in meerdere parken, Zoals aan de Noord A Gratis schoolfruit op alle scholen Gezond eten en sportschool goedkoper maken? Kunnen ze niet. Is de voedselindustrie Voorlichting op scholen (en informatieavond voor volwassenen) over gezond eten. Sporten goedkoper maken Ervoor zorgen dat de inwoners niet de hoofdprijs betalen voor gezond eten Informatie en begeleiding laagdrempelig Er wordt door instanties gesteld dat fastfoodketens en snackbars bijdragen aan een ongezonde levensstijl. Wellicht kan onderzocht worden dat middels een APV een belasting geheven wordt op bestelde fastfood producten. Het geld dat daaruit voortkomt vervolgens in de WMO-pot laten vloeien. Met deze maatregel zal je niet direct voorkomen dat inwoners overgewicht krijgen, dat ligt puur aan de levensstijl.

Men draagt wel bij aan het algemeen nut waar deze doelgroep wellicht in de toekomst aanspraak op maakt.

33

Voorlichting over voeding. Haal alle rotzooi uit de supermarkt. Leer kinderen gezond eten. Blijf van bewerkt voedsel af. Geef voorlichting op school. Alles op het gebied van stimuleren en faciliteren van bewegen, bewegen en nog eens bewegen. Ongezond eten verbieden op scholen Verplicht fruit eten op basisscholen Sportscholen stimuleren combinaties te maken met activiteiten voor ouders en kinderen of tegelijk hun eigen les Verbod op reclames met dierlijke producten en ongezonde producten in openbare ruimten, aanbod van gezonde en plantaardige snacks/gerechten in overheidsinstellingen, cursussen gericht op leefstijl (combinatie voeding en gezondheid), hulp bij (opstarten van) beweging Zie dit punt meer als eigen verantwoordelijkheid. Meer goede, geasfalteerde fiets- en wandelpaden aanleggen. Leg in sommige parken een trimparcours aan en zorg dat er in iedere wijk minimaal een echte groentewinkel komt. Meer sport aanbieden tegen lagere tarieven. Bewustzijnslessen over voeding en lichamelijke beweging op scholen. Niet als keuze of voor de leerkracht maar met een externe partij. Mensen moet verplicht sporten of bij iedere werkgever een sporthal creëren Bij de oorzaak aanpakken. Zorgen dat er genoeg gymzalen in Zoetermeer is met moderne materialen zodat jonge kinderen gemotiveerd raken om blijvend deel te nemen aan het bewegingsonderwijs.

Hiermee stimuleer je een gezonde relatie met bewegen waardoor dit een blijvend onderdeel blijft in het leven van de mens. Op dit moment zijn er te weinig gymzalen en is het materiaal zwaar verouderd. Zelfs de bok waar onze grootouders nog overheen gesprongen zijn staan standaard in de gymzaal. Overgaan naar multifunctioneel materiaal en zorgen dat scholen zich houden aan de nieuwe bewegingsonderwijs wet van 2x 45 minuten bewegingsonderwijs.

34

Een gratis lidmaatschap voor één sport naar keuze. Voor veel mensen - die (net) niet in aanmerking komen voor de Zoetermeerpas of andere regelingen - is een sportabonnement best duur, en schrappen ze om kosten te besparen. Ouders goed voorlichten zodat ze voorkomen dat hun kinderen te dik worden. Daar begint het mee en daar zitten kansen. Ruimte geven aan buurttuinen en volkstuinen en parken, plekken, bakken waar bewoners zelf, met hun kinderen en kleinkinderen groenten en fruit kunnen kweken! Alle openbaar groen adoptiegroen maken en/of inplanten met eetbare struiken/vaste planten. Overal bakken met selderie/peterselie/bieslook als smaakmakers. Laurierstruiken. Lavas. Rode, zwarte en kruisbessen! Hoek hoveniers wil vast graag mee helpen en heeft ervaring met groenten en fruit beplanting! Meer groen, en zorgen dat de voetpaden overal beter hondenpoep vrij worden gehouden. Een goede markt met veel verse groente en fruit. Meer ruimte voor kook en sportworkshops. Plaatselijke initiatieven rondom goed eten en beweging aanmoedigen. Een site met alle initiatieven rondom wandel en sportclubjes. Stimuleren om aan crossfit te gaan doen, is super efficiënt en bij iedereen is voortgang te zien. Iedereen kan op eigen niveau sporten. Crossfit TX is hierbij een voorbeeld! Leuke wandelparken inrichten met drinkwater en picknick gelegenheid. Fruitbomen planten en toestaan plukken.

Veilige fietsroutes zodat je met kleine kinderen veilig kunt fietsen. Dat kan nl niet overal. Thema maanden organiseren gelinkt aan een bepaalde groentes. Sportscholen ondersteunen zodat het sporten goedkoper wordt voor de inwoners. Inlichtingen geven wat gezonde voeding is zodat dat mensen meer bewustzijn krijgen over macro en micronutriënten. Events organiseren over hoe je makkelijk, gezond en snelle maaltijden kan bereiden. Stoppen met fastfood concerns openingen in de gemeente. Bewoners helpen met gezonde keuzes maken, i.p.v. koken met voorbereid voedsel zoals zakjes en pakjes. Bewegen bij sportscholen, dansscholen, yogascholen e.d. goedkoper maken en stimuleren (bijvoorbeeld in de vorm van acties, hoge kortingen enz.). Gezonde voeding aantrekkelijker maken, bijvoorbeeld door samenwerking met lokale boeren, telers enz. waar mensen voor lagere tarieven verse producten kunnen halen. Kookcursussen en lessen aanbieden over hoe makkelijk, gezond te koken. Mensen ondersteuning bieden door diëtisten via de huisarts eerder in te zetten, meer preventief i.p.v. als het al te ver is. 35

Fietsgebruik en lopen veel meer faciliteren. Tegelijkertijd autogebruik en brommer-/scootergebruik afremmen. Zoetermeer is een veelste auto- en brommer/scootervriendelijke stad. Daarnaast minder verkoopplekken voor ongezond eten en roken/vapen. Informatie over gezond leven verspreiden via socials en reclame. Sport stimuleren door goedkoper te maken en leuke sport event voor doelgroepen te organiseren Introduceer een gratis gezond ontbijt op het werk en school Goede fietspaden, vooral veilige kruispunten, goede stoeppen i.p.v. gaten en of scheef Geen idee, goedkoop ‘junkfood’ duurder maken misschien? Https://www.ad.nl/binnenland/honderden-extra-coronadoden-in-nederland-door-slechte-luchtkwaliteit~a40d999d/ Sluit jullie aan bij het Schone Lucht Akkoord, doe aan voorlichting over houtstook en controleer de dubieuze fabrieksuitstoot in Rokkeveen. Veel meer faciliteren van buiten activiteiten/ sporten. We moeten de mensen weer buiten krijgen!! Door goed samen te werken tussen de diverse partijen: huisartsen, diëtisten, sportorganisaties en organisaties als inzet en Piëzo, Deze laatste bieden bijv. kooklessen, wandelmogelijkheden en hebben ook regelmatig een diëtiste die een voorlichting geeft. Gezond beweeggedrag stimuleren en belonen. Meer voorlichting over gezonde voeding. Minder plekken waar je fastfood kan kopen