Bijlage 1- Beeldkwaliteitsplan Binnenstad (noordelijk deel, incl. Beleidsregels Uiterlijk bouwwerken), aangepaste versie
Tekst van het document
BEELDKWALITEITSPLAN
ZOETERMEER BINNENSTAD (NOORDELIJK DEEL) Motivering Beleidsregel
COLOFON Uitgave van Gemeente Zoetermeer Stedelijke Ontwikkeling - Ruimtelijk Beleid Januari 2026 Inhoud, lay-out en afbeeldingen: Gemeente Zoetermeer en De Zwarte Hond Bij de samenstelling van dit document hebben we ons best gedaan om alle rechthebbenden van het beeldmateriaal correct te vermelden. Wanneer u meent dat u hier niet of incorrect vermeld staat verzoeken wij u contact op te nemen met het secretariaat van de afdeling Stedelijke ontwikkeling van de gemeente Zoetermeer. Aan de inhoud van de teksten en kaartbeelden is veel zorg besteed. Toch kan informatie onvolledig of niet helemaal correct zijn weergegeven. Aan de informatie in dit document kunnen geen rechten worden ontleend.
2
INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: Aanleiding en doel
4
1.1 Aanleiding
4
1.3 Leeswijzer
4
1.2 Doel
4
Hoofdstuk 2: Grenzen beeldkwaliteitsplan
6
Hoofdstuk 3: De identiteit van het gebied
7
3.1 Het stadshart in de geschiedenis van Zoetermeer 3.2 Zoetermeer als stad van het experiment 3.3 Algemene kenmerken van het gebied
3.4 Kenmerken ruimtelijke structuur Hoofdstuk 4: Toekomstige situatie
4.1 Principes de nieuwbouw en transformatie
7 8
10 17 18
18
4.2 De nieuwe uitnodigende ontwikkelingen bouwen op het DNA
19
4.4 Parkeren auto en fiets
22
4.3 De zeven leidmotieven
Intermezzo: Rust, reuring en ruis Hoofdstuk 5: Beleidsregel Uiterlijk Bouwwerken Zoetermeer binnenstad
20
24
(noordelijk deel)
26
Hoofdstuk 6: Artikelgewijze toelichting
33
Bijlagen
37
1. Afbeeldingen
2. Referentiebeelden
37 38
3
HOOFDSTUK 1: AANLEIDING EN DOEL 1.1 Aanleiding
1.3 Leeswijzer
Naast de ambitie en de acht bouwstenen uit de
Dit beeldkwaliteitsplan is de publieksversie van
vastgestelde Visie Binnenstad 2040 (sept 2020)
beleidsregel zoals bedoeld in artikel 4.19 van de
is er behoefte aan een toetsingsinstrument
Omgevingswet1. In deze publieksversie van de
in de vorm van een beeldkwaliteitsplan. Dit
beleidsregel worden artikelnummers aangegeven.
beeldkwaliteitsplan biedt handvatten voor de
Die verwijzen naar de gepubliceerde juridische
initiatiefnemers en een basis voor de gesprekken
versie van de Beleidsregel Uiterlijk Bouwwerken
in de CRK en de stadbouwmeester, voor zover dit
Binnenstad Zoetermeer (noordelijk deel). De
initiatieven betreft in een samengesteld bouwblok.
juridische versie is altijd leidend en kunt u vinden op Zoeken | Lokale wet- en regelgeving (overheid.
Voorliggend beeldkwaliteitsplan sluit aan op de
nl).
Visie Binnenstad 2040 en bouwt voort op het DNA van het bestaande Stadshart van Zoetermeer.
Na het inleidende hoofdstuk staan in hoofdstuk 2 de grenzen van het gebied waarop
1.2 Doel
het beeldkwaliteitsplan betrekking heeft.
Met het oog op het beschermen
Hoofdstukken 3 en 4 vormen de motivering van
van de omgevingskwaliteit wordt
de Beleidsregel Uiterlijk Bouwwerken Binnenstad
een omgevingsvergunning voor een
Zoetermeer (noordelijk deel). In hoofdstuk 3 gaan
omgevingsplanactiviteit bouwwerken in een
we dieper in op de identiteit en geschiedenis
samengesteld bouwblok alleen verleend als het
van het Stadshart Zoetermeer. Hoofdstuk 4
uiterlijk van het bouwwerk, zowel op zichzelf
beschrijft het ontwerpconcept/principes voor de
beschouwd als in verband met de omgeving of
toekomstige situatie.
de te verwachten ontwikkeling daarvan, geen onaanvaardbare afbreuk doet aan een goede
In hoofdstuk 5 staan de beleidsregel. Dit zijn
omgevingskwaliteit.
beleidsregel, zoals bedoeld in artikel 4.19 van de Omgevingswet. In hoofdstuk 6 staat de
Aan de hand van de beleidsregel in dit
artikelsgewijze toelichting op beleidsregel.
beeldkwaliteitsplan, wordt mede beoordeeld of een bouwwerk geen onaanvaardbare afbreuk doet aan een goede omgevingskwaliteit. De welstandsnota Zoetermeer blijft – voor zover het geen bouwwerken in een (al dan niet) samengesteld bouwblok betreffen – onverminderd van toepassing. 1 Artikel 4.19 (regels over het uiterlijk van bouwwerken) Als in het omgevingsplan regels worden opgenomen over het uiterlijk van bouwwerken en de toepassing daarvan uitleg behoeft, stelt de gemeenteraad beleidsregel vast voor de beoordeling of een bouwwerk aan die regels voldoet. Deze beleidsregel zijn zoveel mogelijk toegesneden op de te onderscheiden bouwwerken. https://wetten.overheid.nl/BWBR0037885/2024-01-01#Hoofdstuk4_Afdeling4.3_Paragraaf4.3.1
4
Afbeelding 1: Bouwstenen Binnenstad 1 Bouw in (samengestelde) stedelijke blokken; 2 Het stedelijke blok heeft een representatieve voorkant aan de openbare ruimte; 3 Het stedelijke blok heeft een stedelijke plint; 4 De maat en schaal in 4 categorieën; 5 Openbare ruimte is hoogwaardig ingericht met veel verblijfs- en gebruikskwaliteit; 6 Openbare ruimte wordt groen ingericht; 7 De vijfde gevel (dak) optimaal benutten; 8 Klimaatadaptief, natuurinclusief en circulair bouwen.
Afbeelding 2: Vogelvlucht Binnenstad
5
HOOFDSTUK 2: GRENZEN GEBIED BEELDWALITEITSPLAN
Afbeelding 3: Ligging en begrenzing beeldkwaliteitsplan
Afbeelding 4: Ligging benedenwereld
6
HOOFDSTUK 3: DE IDENTITEIT VAN HET GEBIED 3.1 Het Stadshart in de geschiedenis van
Daarom werd besloten de hoogteverschillen
Zoetermeer
tussen het verhoogde maaiveld en de omliggende
In de jaren vijftig had Nederland te kampen met
straten op te lossen met stijgende paden met aan
woningnood. Dat betekende dat er een groot
weerszijden aangrenzende gebouwen.
aantal nieuwe woningen moest worden gebouwd. Het doel van de stad Den Haag en omgeving was
Het politie- en brandweerbureau was het eerste
om huizen te bouwen voor 100.000 inwoners.
gerealiseerde gebouw in het Stadshart, uit 1978.
Zoetermeer, als onderdeel van de metropoolregio, zou ook gaan groeien - van aanvankelijk 15.000
De verschillende tijdsgeesten waarin het Stadshart
inwoners naar 40.000 en uiteindelijk naar 100.000.
is gerealiseerd zijn terug te zien in de combinatie van het rationele gedachtegoed uit de jaren
Met deze groei zou Zoetermeer een stad met een
60 en de kleinschaligheid uit de jaren 70. In de
eigen centrum moeten worden. Het toenmalige
uitvoering zijn ook de crisisjaren van de jaren 80
centrum van Zoetermeer - de Dorpsstraat – was
zichtbaar, met name aan de zuid- en oostkant
niet voldoende om als stadshart voor de hele stad
van het stadshart, waar onvoltooide situaties
te dienen en alle nieuwe functies die nodig waren
zijn ontstaan en meerdere panden aan een
te huisvesten. In het eerste plan was geen sprake
opknapbeurt toe zijn.
van een woonfunctie in het stadshart en werd een vrij leeg stadshart voorgesteld met 10ha bebouwd
Na de eeuwwisseling zijn aan de flanken van het
oppervlak, 12ha parkeerterreinen en 13ha aan
winkelgebied nieuwe ontwikkelingen gerealiseerd,
wegen en pleinen.
zoals aan de Nederlandlaan, de Oostwaarts en Spazio. Deze ontwikkelingen laten een nieuw
Na meerdere ontwerpsessies waarin vele
gezicht van het Stadshart zien.
ontwerpideeën werden ontwikkeld, werd een visie voor het stadscentrum opgesteld. Daarin werd het Stadshart voorgesteld als een aparte wijk in Zoetermeer, met een structuur van twee verdiepingen met verkeer en parkeren op de begane grond en voorzieningen, voornamelijk winkels, op het verhoogde maaiveld. Op de hogere verdiepingen waren woningen en kantoren gepland. De ambitie was om een samenhangend deel van de stad te creëren dat organisch zou groeien.
Afbeelding 5: Het Stadshart van Zoetermeer moest als een zenuwcentrum van de stad gaan fungeren, met lange uitlopers de wijken in. Tussen de oude Dorpsstraat en het nieuwe Stadshart kwam de Dobbeplas met een groot stadspark.
7
3.2 Zoetermeer als stad van het experiment
Wilhelminapark aangelegd. Het uitbreidingsplan
Meer dan 80% van het bebouwd oppervlak van
bestond uit verschillende buurten, waaronder
Zoetermeer is in tussen 1945-1990 gerealiseerd.
een villabuurtje (Oranjebuurt), woonbuurten met
Er is bijna geen andere stad in Nederland,
vooral rijtjeswoningen van twee bouwlagen hoog
waar dit het geval is, behalve bij echte nieuwe
met kap en buurten met gestapelde laagbouw
steden als Almere en Lelystad. De New Town
bestaande uit lage portiek- en galerijflats. Een
Zoetermeer is ontworpen als een autonome en
modernistisch winkelcentrum werd gepland
complete stad en was niet bedoeld als slaap-
inclusief een busstation aan de Marijkestraat.
of satellietstad van Den Haag. Uniek is het
Het nieuwe dorp kreeg moderne voorzieningen,
compacte stadsontwerp met veel aandacht voor
zoals een sportpark, het Vernèdepark, een
groen dat op verschillende niveaus in de stad
industrieterrein en een scholenzone.
aanwezig is. Van west via noord naar oost is een brede ceintuur van parken gecreëerd, waarvan
Tweede fase: grootschaligheid en hoogbouw
de open, onbebouwde Meerpolder onderdeel
1962-1968
uitmaakt. Maar ook op wijk- en buurtniveau is
De gemeente Zoetermeer had zich echter al in
een van tevoren bepaalde grote hoeveelheid
1962 bij de regering aangemeld om de overloop
wijk- en buurtgroen aanwezig. Dit maakt van
van Den Haag op te vangen. Al snel werd door
Zoetermeer een stad tussen de parken. Uit het
de gemeente een ontwerpteam voor de nieuw
onderzoek blijkt duidelijk dat er in de ontwikkeling
te maken stad geïnstalleerd: de Werkgroep
van Groot-Zoetermeer vier verschillende fases
Ontwikkeling Zoetermeer (WOZ). Zij ontwierpen
te onderscheiden zijn. De fases zijn ingeluid
een H-structuur van hoofdwegen die over de
door maatschappelijke ontwikkelingen die hun
eeuwenoude lintenstructuur van het tweelingdorp
weerslag hebben gekregen in ideeën over
Zoetermeer-Zegwaart kwam te liggen. De nieuwe
architectuur en stedenbouw van de stad.
stad werd ontworpen volgens de toen heersende mode van de rationele, modernistische stad,
8
Eerste fase: forensendorp 1945-1962
waarbij monofunctionele gebieden (woonwijken,
Na de oorlog kwam naar een plan van Stad en
bedrijfsterreinen, stadscentrum) ruimtelijk van
Landschap het plan Uitbreiding Dorp tot stand.
elkaar gescheiden liggen. Het verkeersysteem, de
Dit plan voorzag in een nieuw dorp naast het
H-structuur, verbindt de verschillende wijken die
oude dorp dat werd aangelegd tussen het oude
als bloembladen rond om een nieuw te maken
dorp in het noorden, de rijksweg A12 en de
stadshart liggen. Het Struktuurplan 1968, zoals
spoorlijn in het zuiden, de Rokkeveenseweg
het plan uiteindelijk is gaan heten, is vrijwel in
in het oosten en Delftsewallenwetering in het
zijn geheel uitgevoerd en is de basis van Groot
westen. Op de overgang tussen oud en nieuw
Zoetermeer, de stad zoals we die nu kennen.
werd naar een ontwerp in 1950-1951 het
Vanaf 1962 startte de eerste fase van de groeikern
die getypeerd wordt door modernistische
een driftig experimenteren met een nieuwe
stedenbouw die gecombineerd werd met de
stedenbouwkundige ontwerptechnieken
wijkgedachte. De wijken liggen gescheiden van
en nieuwe vormen van wonen en dubbel
elkaar door de H-structuur van ‘parkways’ en
grondgebruik, zoals de dekwoningen, de
kregen eigen sociaal-culturele voorzieningen,
terasflat en de woondekken. Maar er zette
winkels en kleinschalige bedrijven. Nieuw was
ook de experimenteerdrift door met de
dat de stad een eigen openbaar vervoerssysteem
houtskeletbouwwoningen. Eind jaren ‘70 werd de
kreeg, de Zoetermeerlijn (nu Randstadrail), die
Hollandse stad een bron van inspiratie.
alle wijken met elkaar verbindt. Typerend zijn de lange, gebogen wanden van hoogbouw en solitair
Zoetermeer is een stad met een dubbelhart met
staande woontorens die vrij in een groene setting
zowel een historisch (Dorpsstraat) als modern
zijn geplaatst.
hart en daartussen een grote vijver, de Dobbe, als buffer. Het nieuwe stadscentrum moest vooral
Derde fase: kleinschaligheid en bloemkoolwijken
herbergzaamheid en gezelligheid bieden. Voor
1968-1980
de maatvoering van de bebouwing en de straten
Tegen de hoogbouw en de modernistische
dienden Hollandse en Italiaanse historische
stedenbouw kwam men rond 1968 internationaal,
steden als voorbeeld. Wel werd het opgetilde
landelijk (Hoog Catharijne in Utrecht) en ook
maaiveld als uitgangspunt gehandhaafd met
in Zoetermeer in opstand. De wijken werden
een benedenwereld voor transport, parkeren en
unheimisch gevonden. Mensen konden niet
bevoorrading en een bovenwereld voor winkelen,
goed hun eigen huis terugvinden en misten de
horeca en wonen.
menselijke maat. Tijdens de bouw van Meerzicht ging het roer om en werd overgeschakeld
Vierde fase: de post-groeikernperiode 1980-1990
naar een meer kleinschalige architectuur en
Al tijdens de planvorming van Seghwaert
stedenbouw. Het ideaal was nu een ‘geaarde
(jaren ‘70) kwam er een tegenreactie op de
stad’ met hoofdzakelijk laagbouw die in clusters
bloemkoolwijken, de kleinschaligheid. Onder
gebouwd werd. De zogenaamde bloemkoolwijken
invloed van architect Carel Weeber verzette men
deden hun intrede: onder invloed van het
zich tegen de Nieuwe Truttigheid en paste een
structuralisme werden woningen in clusters,
meer rationele en geometrische stedenbouw
woonerven, gebouwd die onderling werden
toe. Het principe van het structuralisme, de
verbonden door een fijnmazig netwerk van
bloemkoolwijken, werd verlaten en er kwam
straten. Was voor 1968 de verdeling hoogbouw-
een wijk met assen en grote geometrische
middenbouw-laagbouw 75-10-15%, er werd
patronen. Er werd een sprong over de A12
nu uitgegaan van een verdeling van 10 30-
gemaakt. Belangrijk uitgangspunt voor het
60%. Dit en de veranderde idealen leidden tot
ontwerp van de wijk was de Floriade die in 1992
9
in Zoetermeer gehouden werd. Een groot deel
en bebouwing is hier rigoureus gesloopt om
van het Floriadeterrein is na 1992 opgegaan in
plaats te maken voor nieuwbouw. Daarnaast
de wijkbebouwing, maar met een hoog groen
vindt op verschillende plekken van de stad, maar
gehalte. Centraal ontwerppunt van Rokkeveen is
vooral in het stadshart, hoogbouw plaats om
de monumentale watertoren: van hieruit lopen
voldoende nieuwe woningen te realiseren. Eén
verschillende assen en andere routes. Voor het
van de poten van H-structuur, de Afrikaweg, zal
stedenbouwkundig ontwerp werd de zogenaamde
worden getransformeerd tot een stadsstraat met
Driesporenmethode toegepast, waarbij de lagen
aan weerszijden bebouwing waar ongeveer 7000
van analyses en ontwerpen wat topografie,
woningen zullen worden gerealiseerd.
functionaliteit en compositie betreft, over elkaar
Duidelijk is al wel dat Zoetermeer een
heen werden gelegd.
laboratorium voor stedenbouw en architectuur is (geweest). Er is steeds druk geëxperimenteerd
Na 1990
met nieuwe concepten en modellen zowel qua
Met voltooiing van Rokkeveen was aan de taak
stedenbouw als architectuur. Elke cultuuromslag is
van de groeikern voldaan: Zoetermeer had meer
te zien in de ontwikkeling van de opeenvolgende
dan 100.000 inwoners. Maar dit betekende niet
wijken. Dit zorgt ervoor de iedere wijk een
het einde van de doorontwikkeling van Groot
eigen signatuur heeft, maar toch ook weer deel
Zoetermeer. Dit gebeurde wel op basis van een
uitmaakt van de stad als geheel. Daarnaast
nieuw landelijk beleid, de Vierde Nota Ruimtelijke
zijn in Zoetermeer vanwege de vroege start als
Ordening Extra, kortweg de Vinex genoemd. In
groeikern alle stromingen in de architectuur en
het hele land werden zogenaamde Vinexwijken
stedenbouw vanaf de jaren zestig te vinden. Veel
aangelegd. Hoewel Zoetermeer eerst geen
architecten en stedenbouwers van naam hebben
Vinexwijk zou krijgen, werd in 1994 toch besloten
in Zoetermeer gewerkt. Hoewel het imago van
dat een woonwijk met 8.500 woningen gebouwd
jaren zestig- en zeventigwijken niet heel positief
mocht worden: Oosterheem. Oosterheem heeft
is, zorgt de zorgvuldigheid waarmee ze zijn
een orthogonaal stratenpatroon met daarbinnen
ontworpen toch voor een relatief hoge ruimtelijke
enkele grote assen. Met Oosterheem was het
kwaliteit van de stad, zeker in vergelijking met
gemeentelijk grondgebied volgebouwd. Er
andere new towns. En deze kwaliteit verdient het
kwam een einde aan de ongelimiteerde uitdijing
om gekoesterd te worden.
van de stad door steeds een nieuwe wijk aan te leggen. De aandacht heeft zich daarom naar de bestaande stad verlegd. De eerste grote ingreep was de herstructurering van de oudste wijk van de groeikern, Palenstein. De oorspronkelijke stedenbouwkundige structuur
10
Afbeelding 6: Meerzicht 1969-1974
Afbeelding 7: Woondekken in Buytenwegh (jaren ‘70)
Afbeelding 8: Seghwaert (jaren ‘70)
Afbeelding 9: Segwhaert (jaren ‘70)
Afbeelding 10: Rokkeveen (jaren ‘90)
Afbeelding 11: Oosterheem(jaren ‘10)
11
3.3 Algemene kenmerken van het gebied Observaties
De binnenstad van Zoetermeer heeft een levendig en gemengd voetgangersgebied. Een feest om te winkelen en te ontmoeten.
Het stadshart is ontworpen op de bereikbaarheid met auto en rail. Maar deze zware infrastructuur zorgt ook voor een geïsoleerd eiland voor voetgangers.
De overgangszone tussen het voetgangersgebied en de infrastructuur is niet gericht op de menselijke maat maar op logistiek. Deze zone, met een ondermaatse ruimtelijke kwaliteit, biedt de ruimte én kansen wanneer deze ontwikkeld wordt tot een gemengde binnenstad.
12
De binnenstad is een bruisende ontmoetingsplek..
..een feest om te winkelen, te werken en te wonen
De leuke plekken liggen verhoogd, goed bereikbaar met de auto, OV en mindere mate de fiets..
..en heeft poorten met hoogteverschillen die lastig overbrugbaar zijn.
In het stadshart zitten opgeknapte plekken..
..en plekken waar de ruimtelijke kwaliteit ondermaats is.
13
Ruimtelijke opzet
barrières. Zo delen de RandstadRail en de
De binnenstad van Zoetermeer ligt centraal in
Europaweg de binnenstad in drieën, waardoor
de stad en is net als elke andere Zoetermeerse
fietsers en voetgangers het gebied maar op een
wijk een apart gebied, een eiland dat door
paar manieren kunnen doorkruisen.
hoofdwegen, groen en water is gescheiden van Het stadshart
de omliggende wijken.
Het stadshart van Zoetermeer is een unieke plek De verkeersstructuur is het fundament voor
te noemen die uitzonderlijk en consequent is
de ruimtelijke opzet en is ontworpen voor een
uitgevoerd zowel in technische als ruimtelijke
maximale bereikbaarheid. De binnenstad ligt
oplossingen. Waar anders vind je een
daarom precies op de knoop waar alle wijken
stadhuisplein dat 6 meter hoger ligt dan het
samenkomen aan de hoofdverkeersontsluiting
maaiveld? Het stadshart ligt geheel op betonnen
(de ‘H structuur’’). Ook met het openbaar vervoer
palen en platen (m.u.v het westelijk deel dat is
is de binnenstad uitstekend bereikbaar. Zo
opgehoogd). Zo heeft het winkelend publiek geen
kent de binnenstad van Zoetermeer ervaringen
last van de RandstadRail of logistiek verkeer.
uit een ander tijdperk; een overvloed aan parkeerplaatsen, binnen 10 minuten op de
Benedenwereld of Stadssouterrain
snelweg en met de trein of bus zo het centrum in.
Ongeveer 10 overdekte parkeervoorzieningen aan de randen van het stadshart vormen samen
Echter is het voor de fietser en voetganger een
met de toevoerwegen de benedenwereld. Deze
ander verhaal. Vanaf de zuid- en oostkant is het
benedenwereld toont zich aan de randen van het
lastig om de binnenstad in te komen. Verder zorgt
stadshart open en bloot naar de buitenwereld
de infrastructurele ontsluitingsstructuur voor een
en is niet ontworpen op beleving maar puur
barrière tussen de woonwijken en de binnenstad.
op functionaliteit. Dit levert een onprettige
Maar ook in de binnenstad zelf bevinden zich
overgangszone op tussen het stadshart en de omliggende buurten.
PRIMARK
14
MEDIAMARKT
Bovenwereld
plek van verschillende functies en de locatie van
Een nieuw ontworpen stadscentrum als kloppend
belangrijke publieke gebouwen liggen deze vast.
hart voor de stad. Een stadshart is namelijk niet
Dit is de hardware van het stadshart. Tussen de
alleen een winkelcentrum. Het is een publieke
nerven bevinden zich de cellen, deze kunnen in
plek voor alle stedelingen, waar het levendig en
de loop van tijd worden opgevuld, en worden
gezellig is en waar men vaker komt en langer
veranderd. Een op het oog organisch gegroeid
blijft dan nodig. De binnenstad is een sterke
geheel dat in de toekomst kan doorgroeien of
concentratie van alle facetten uit de samenleving
veranderen. De gebouwen staan dicht bij elkaar
en is divers van karakter.
en vormen zo gesloten en intieme straten. Het gevelbeeld is afwisselend als gevolg van het
Daarom bestaat de binnenstad uit een mix
geknikte stratenpatroon en de keuze om panden
van winkels, horeca, warenhuizen, kantoren,
op te knippen in kleinere eenheden. Om in
bioscopen een theater, sport en woningen.
een niet overdekt winkelcentrum toch droog te
De stedenbouwkundige opzet kenmerkt zich door
kunnen lopen zijn er arcades toegevoegd, die
een compacte bouw met nauwe straten met laag-
op sommige punten van de ene naar de andere
of middelhoogbouw. Slechts op enkele plekken
zijde van de straat verspringen. Deze arcades
is hoogbouw mogelijk. Een mix van wonen en
zijn echter wel laag, waardoor er een donkere
werken op gebouwniveau met stedelijke plinten is
en benauwde sfeer rondom de plint ontstaat en
afgeleid van historische binnensteden.
deze beleving onprettig maakt. Daarom is in het verleden gekozen een deel van de arcades dicht
Een lange promenade met een geknikt
te zetten en luifels toe te voegen. Arcades op
stratenverloop, onderbroken door intieme
bepaalde plekken in een vorm met voldoende
pleintjes met herkenbare oriëntatiepunten, zoals
hoogte en licht kan een eigentijdse invulling van
het Burgemeester Wegstapelplein, vormt de
het DNA van het stadshart zijn.
ruggengraat van het stadshart. Samen met de
15
Het stadshart en hoe je er doorheen beweegt is
Architectuur
ontworpen aan de hand van de methodes die
Verschillende architectuurstijlen vormen samen
in de jaren ‘80 veel werden gebruikt. Boeken als
een diverse binnenstad.
‘‘The Image of the City’’ van Kevin Lynch en ‘A
Aan de doorgaande autowegen toont de
Pattern Language’’ werden als inspiratie gebruikt.
binnenstad zich van haar stedelijke kant, hoewel de architectuur hier niet van een bijzondere
Zo is ontworpen aan karakteristieke routes, drukte-
kwaliteit is. Langs de fiets- en wandelroutes
en stiltegebieden, arcades en aansluitende
ontstaat een heel ander beeld. Deze gaan door
gebouwen. De hoofdroute heeft de vorm van
rustige woonbuurtjes, met langgerekte laag- of
een lange promenade met plekken waar je je kan
middelhoge blokken, en urban villa’s aan water-
oriënteren. Deze oriëntatiepunten zijn herkenbaar
en groenpartijen.
in de vorm van een plein, gebouw of bijvoorbeeld een boom. Ze vormen samen met de promenade
De ruimtelijke opzet van het stadshart past
de identiteit van het stadshart.
duidelijk in het gedachtengoed van de jaren ‘70. De architecten waren verplicht om deze ideeën op
Groen en water
gebouwniveau verder uit te werken. Denk hierbij
De binnenstad heeft nagedacht over zowel
aan de arcades, wisselende gevelbeelden en
drukte- als stiltegebieden en zo voor iedere
menselijke maat.
stemming een bestemming. De stiltegebieden bevinden zich het liefst zo dicht mogelijk bij het
In de jaren ‘80 werd de architectuur een stuk
drukke gebied, om zo een helder contrast te
soberder, zakelijker en werd van haar warme
vormen. Dit is de filosofie achter de stadstuin.
imago ontdaan. De bijzondere plattegronden,
De stadstuin is ontworpen als stiltegebied in
kapvormen, entrees en gebruik van warme
het centrum om tot rust te komen en je af te
materialen werd onbetaalbaar. Bruine gevels
kunnen sluiten van de drukte. De tuin bevindt
maakten plaats voor abstracte, witte, grijze of
zich op de overgang tussen de benedenwereld
betonplaten. De balkons in de jaren ‘70 werden
en bovenwereld aan de rand van het stadshart.
nog verfijnd afgewerkt, maar deze werden in de
Het centraal park is het grootste park van de
jaren ‘80 bloot getoond als los element aan de
binnenstad en had oorspronkelijk het doel het
gevel. Ook werden nieuwe goedkope kunststof
scheiden van het stadshart en het oude dorp. Het
materialen geïntroduceerd.
nieuwe ontwerp voor het park is gericht op rust en verblijf in het groen.
16
3.4 Kenmerken ruimtelijke structuur Het DNA van het Stadshart in 5 punten:
Herkenbaarstadshart stadshart Herkenbaar Herkenbaar Herkenbaar stadshart stadshart Herkenbaar stadshart er iseen een contrasttussen tussen de hoogtes er er is is een contrast contrast tussen de de hoogtes hoogtes er ishet een contrasten tussen de hoogtes inhet stadshart en dewijken wijken in in het stadshart stadshart en de de in stadshart de wijken wijken er het is een contrastentussen de hoogtes in het stadshart en de wijken
Rijkdom en en eenheid eenheid in in verscheidenheid verscheidenheid Rijkdom Rijkdom Rijkdom en en eenheid eenheid in in verscheidenheid verscheidenheid Rijkdom en verschillende eenheid divers gevelbeeld, verschillendein verscheidenheid divers divers gevelbeeld, gevelbeeld, verschillende divers verschillende tijden,gevelbeeld, experimenteel tijden, experimenteel tijden, experimenteel tijden, experimenteel divers gevelbeeld, verschillende tijden, experimenteel
Italiaans karakter karakterin in Hollands Hollands weer weer Italiaans Italiaans Italiaans karakter karakter in in Hollands Hollands weer weer Italiaans karakter de arcadeskomen komen echter in Hollands weer de de arcades arcades komen echter echter de arcades komen niet totvolle volle bloei echter niet tot bloei niet tot bloei niet tot volle vollekomen bloei echter de arcades niet tot volle bloei
Tuin -Winkelstraat Winkelstraat - Snelweg Snelweg Tuin Tuin Tuin --- Winkelstraat Winkelstraat --- Snelweg Snelweg Tuin - Winkelstraat - Snelweg er zijnplekken plekken gemaakt voorrust, rust, er er zijn zijn plekken gemaakt gemaakt voor voor rust, er zijnreuring plekkenengemaakt voor reuring voorruis ruisvoor rust, voor voor voor reuring en en voor voor engemaakt voor ruis ruisvoor rust, er zijnreuring plekken voor reuring en voor ruis
Compacte straten straten Compacte Compacte Compacte straten straten Compacte straten zijnsmal smal straten en voelenknus knus straten straten zijn zijn smal en en voelen voelen knus straten zijn smal en voelen knus aan aan aan aan straten zijn smal en voelen knus aan
111 1 1 111 1 1
17 17 17 17 17
17
HOOFDSTUK 4: TOEKOMSTIGE SITUATIE 4.1 Aan welke principes moet de nieuwbouw en transformatie voldoen?
benoemd als ruimtelijk-programmatisch kader voor nieuwe ontwikkelingen.
We bouwen voort op de visie en ideeën uit de 20e eeuw, waarin de binnenstad verbonden is met de
We brengen de basis op orde met 1) een
rest van de stad.
fijnmazig netwerk van goede openbare ruimte, met 2) bouwblokken die zich daaraan oriënteren
In het Zoetermeerse stadshart gaan nieuwe
en 3) stevige, kloeke gebouwen die van gevel tot
ontwikkelingen bijdragen aan aantrekkelijke
kroon zorgvuldig en hoogwaardig zijn ontworpen.
binnenstad, waar men kan winkelen, werken, wonen, reizen en ontspannen. Deze ambitie
We besteden bijzondere aandacht aan de plint,
vraagt om een integraal verhaal: van stedenbouw
de benedenwereld en de parkeergarages, die
tot buitenruimte tot architectuur.
allen op een eigen manier onderdeel zijn van de
Daarbij wordt voortgebouwd op de kwaliteiten
Zoetermeerse identiteit.
in het Zoetermeerse DNA, al zullen we ook afscheid nemen van ontwerpprincipes die in het verleden zijn toegepast. We sluiten aan op de Visie Binnenstad 2040, waar acht bouwstenen zijn
Van in zichzelf gekeerd..
..naar uitnodigend
Afbeelding 12: van in zichzelf gekeerd naar uitnodigend.
18
Denieuwe nieuweuitnodigende uitnodigendeontwikkelingen ontwikkelingen De De nieuwe uitnodigende ontwikkelingen De nieuwe ontwikkelingen bouwen opuitnodigende hetDNA DNA bouwen op het De nieuwe ontwikkelingen bouwen op het bouwen opuitnodigende hetDNA DNA bouwen op het DNA Bouw met stedelijke hoogtes Bouw met stedelijke hoogtes
4.2 De nieuwe uitnodigende ontwikkelingen bouwen op het DNA
Bouw met stedelijke hoogtes Bouw met stedelijke hoogtes de hoogte accenten blijven deinhoogte accenten blijven het stadshart; de hoogte accenten blijven Bouw met stedelijke hoogtes in stadshart; dehet hoogte accenten blijven ookstadshart; een minimale in het ook een minimale inbouwhoogte het stadshart; opnemen ook een minimale de hoogte accenten blijven bouwhoogte opnemen ook een minimale bouwhoogte opnemen in het stadshart; bouwhoogte opnemen ook een minimale bouwhoogte opnemen
Vier de diversiteit! Vierde dediversiteit! diversiteit! Vier Vier de diversiteit! blijf voortdurend gebruik blijf voortdurend gebruik van verschillende, blijf voortdurend gebruik Vier de diversiteit! van blijf verschillende, voortdurend gebruik vanhoogwaardige verschillende,materialen hoogwaardige materialen van verschillende, en vormen stimuleren hoogwaardige materialen blijf voortdurend gebruik en vormen stimuleren hoogwaardige materialen en vormen stimuleren van verschillende, en vormen stimuleren hoogwaardige materialen en vormen stimuleren
Hollands vakmanschap in Italiaanse stijl Hollandsvakmanschap vakmanschapininItaliaanse Italiaansestijl stijl Hollands Hollands vakmanschap in Italiaanse stijl de kwaliteit van (nieuwe) arcades deen kwaliteit van (nieuwe) arcades de kwaliteit van (nieuwe) arcades passages moet verbeteren Hollands vakmanschap in Italiaanse stijl en passages moet verbeteren depassages kwaliteit moet van (nieuwe) arcades en verbeteren en passages moet verbeteren de kwaliteit van (nieuwe) arcades en passages moet verbeteren
Kies juiste kwaliteit: Rust - Reuring - Ruis Kiesjuiste juistekwaliteit: kwaliteit:Rust Rust--Reuring Reuring--Ruis Ruis Kies Kies kwaliteit: er magjuiste meer Rust en Reuring Rust - Reuring - Ruis mag meerRust Rust enReuring Reuring erermag meer en in vergelijking met Ruis zijn Kies juiste kwaliteit: Rust - Reuring - Ruis vergelijking met Ruis zijn inin met Ruis zijn ervergelijking mag meer Rust en Reuring
Houd de ratio 1:1 Houd de ratio 1:1 Houd de ratio (breedte van straten1:1 - hoogte van gebouwen) (breedtevan van straten hoogtevan vangebouwen) gebouwen) (breedte - -hoogte Houd destraten ratio 1:1 (breedte van straten - hoogte van gebouwen) hogere volumes hebben Houd de ratio 1:1 hogerevolumes volumes hebben hogere hebben een setback nodig - hoogte van gebouwen) (breedte vannodig straten een setback een setback nodighebben hogere volumes een setback nodig hogere volumes hebben een setback nodig
setback setback setback setback setback
in vergelijking met Ruis zijn er mag meer Rust en Reuring in vergelijking met Ruis zijn
1 1
1
1 1 1
1 1
1
1
21 2121 21 21
19
4.3 Met zeven leidmotieven zorgen we voor beeldwaliteit in de binnenstad
1
Organiseer het netwerk van goede openbare
ruimtes. Met de juiste kwaliteit op de juiste plek. De openbare ruimte kenmerkt zich door ruimte voor langzaam verkeer en prettige verblijf- of ontmoetingsplekken. Royale stadsentrees en prettige overgangen tussen niveauverschillen versterken de continuïteit van het netwerk. Verder draagt de openbare ruimte bij aan klimaatadaptatie.
2
Stedelijke bouwblokken oriënteren zich aan de openbare ruimte
De binnenstad van Zoetermeer kenmerkt zich door samengestelde bouwblokken bestaande uit verschillende soorten gebouwen. De bouwblokken vormen met hun rooilijn heldere openbare ruimtes en dragen bij aan de levendigheid door zich er met de voorkant aan te oriënteren met actieve plinten en een hoge frequentie aan voordeuren.
3
Zorgvuldige en hoogwaardige gebouwen met ruimte voor experiment
De binnenstad heeft een stedelijk karakter met daarbij horende stadse bebouwing. De gebouwen zijn tijdloos en kenmerken zich door duurzame en kwalitatieve materialen die op een mooie manier ouder worden. Verder is de architectuur experimenteel en draagt bij aan een levendige en prettige openbare ruimte.
20
4
De benedenwereld biedt kansen voor meer en betere verblijfskwaliteit De benedenwereld in de binnenstad van Zoetermeer gaat zich van een donkere en onprettige plek ontwikkelen naar een levendige en experimentele benedenwereld met ontmoetingsruimte voor jong en oud. Natuurlijke materialen, kunst- en lichtexperimenten en royale entrees zorgen voor een prettige verblijfsplek.
5
Een levendige plint en maaiveld maken de interactie.
De plint is het belangrijkste deel van de bebouwing. Hier vindt de interactie tussen het openbaar gebied en de privéruimte plaats. Daarom zijn de plinten uitnodigend en stimuleren de levendigheid in het openbaar gebied. Ze zijn met extra aandacht ontworpen met robuuste materialen en extra oog voor detail.
6
De stedelijke laag is het gezicht van het Stadshart
7
Buurtjes op hoogte maken de skyline
De stedelijke laag is bepalend voor de menselijke schaal en maat van zowel de bebouwing als de openbare ruimte. Tot laag 6 vindt er interactie tussen binnen en buiten plaats. Daarom moet het ontwerp van de stedelijke laag bijdragen aan de levendigheid en leesbaarheid van de openbare ruimte.
De bovenlaag is het meest private deel van de bebouwing. De uitstraling bepaalt mede de herkenbaarheid en identiteit van de binnenstad en bepaalt de skyline. De vormgeving draagt bij aan een prettig klimaat op de begane grond.
21
4.4 Parkeren auto en fiets Auto
Fiets openbaar
Parkeren is een belangrijk onderdeel van de
Openbare fietsvoorzieningen zijn belangrijk. Hier
binnenstad van Zoetermeer. Parkeergebouwen
begint en eindigt het bezoek aan het stadshart
kunnen méér zijn dan alleen praktische
voor de fietsende bezoeker.
opbergdozen. Plinten van de parkeergarages/
Daarom zal in elke windrichting van het stadshart
voorzieningen worden geactiveerd door
op een logische plek aan een invalsroute de
commerciële of maatschappelijke voorzieningen
fiets kunnen worden gestald. Dit gebeurt in
toe te voegen. Denk aan de overstap van auto
een overdekte en comfortabele fietsenstalling.
naar fiets of step, aan een fiets- service-punt, aan
De fietsvoorzieningen zijn goed zichtbaar in de
arkeergarages
P
Parkeergarages
een pakketpunt of aan commercieel programma.
stedelijke plint.
3. Ruimte voor e
Aangezien slechts w
gebruikt, vormen zi
Met aandacht voor de esthetiek worden ze een
dienen voor ruimtel
integraler onderdeel van de stad. Plinten van de parkeergarages worden geactiveerd door commerciële of maatschappelijke voorzieningen toe te voegen. Denk aan de overstap van auto naar fiets of step, aan een fietsservice-punt, aan een pakketpunt of aan commercieel programma.
karakter zoals een z
evenementenlocatie en van de parkeergarages worden geactiveerd door te garanderen moet wat er op het dak g merciële of maatschappelijke voorzieningen toe te voegen. comfortabele trapp k aan de overstap van auto naar fiets of step, aan een fietsce-punt, aan een pakketpunt of aan commercieel programma. 4. Vormen
Parkeergebouwen m krijgen.
Verse GROENTEN
Verse GROENTEN
Dak
5. Parkeergarage
Het handhaven van lagen (plint, stedelij aan de visuele same
Het daklandschap krijgt extra aandacht als de 5e gevel. De daken van de parkeergarage bieden kansen voor transformatie dankzij de goede bereikbaarheid en oppervlakte van het gebouw. e Vers GROENTEN
e Vers GROENTEN
Parkeergarage met actief dak | Nordhavn Kopenhagen
Afbeelding 13: multifunctionele parkeergarages
Plint
6
Het is belangrijk om het netwerk van actieve plinten n de binnenstad te waarborgen en geen blinde gevels op de begane grond te hebben.
extra aandacht als de 5e parkeergarage bieden tie dankzij de goede vlakte van het gebouw. 22
Extra volume
Op de daken van de kans voor het verde Het gebruik hiervan experimentele bouw DNA van Zoetermee
Parkeergarage met publieke plint | Groosman Architecten
Fiets in (woon)gebouw In elk woongebouw zullen grote collectieve fietsenstallingen komen. Het zal net als de hal en de lift een plek zijn waar je je buren ontmoet. De fietsenstallingen zullen ruim en licht zijn en volwaardig onderdeel van de collectieve ruimtes van het woongebouw. Ze zijn zorgvuldig ontworpen en bepalen mede de uitstraling van de stedelijke plint van het gebouw.
23
ging in Nederland: derde binnenstedelijke multifunctionele gebieden. aardevol, maar ook bijzonder ale mix van functies vorm en ebied de tand des tijds
Intermezzo: Rust, reuring en ruis.
Een raamwerk dat de stad zoneert op basis van kwaliteit
Op dit moment is REURING RUST Rust, reuring en ruis. Een raamwerk dat RUIS de stad zoneert op basis van kwaliteit Een goed stadscentrum bestaat uit een juiste balans van verschillende sferen. Een rust,
kplan dat het stedelijk gebied ging in Nederland: in zones voor Reuring, Rust derde binnenstedelijke multifunctionele gebieden. aardevol,mengen maar ook bijzonder functies alestad mix van functies vorm en de rigide op in zones ebiedwe de dat tand des tijdsmet weten gebieden zijn voor de leefbaarheid van unnen we op korte afstand kplan datuitgaan, het stedelijk porten, lawaaigebied in zones voor in Reuring, Rust komen. Maar de praktijk ging in Nederland: bleem: verschillende functies derde binnenstedelijke n. multifunctionele gebieden. mengen mfuncties die paradox opook te lossen en aardevol, maar bijzonder de rigide op in zones exiteit. hetfuncties raamwerkplan alestad mixInvan vorm en weten gebieden ebiedwe de dat tand des tijdsmet zijn voor leefbaarheid van lk van diede zones kunnen we unnen we op korte afstand porten, lawaaigebied kplan datuitgaan, het stedelijk komen. de praktijk in zonesMaar voor in Reuring, Rust bleem: verschillende functies n. mfuncties die paradox op te lossen en mengen exiteit. hetmet raamwerkplan mische plek hoogde stadIn rigide opveel in zones r wonen diemet weten we stedelingen dat gebieden van die zones glk leven leiden. Dekunnen we zijn voor de leefbaarheid van engraat vanop een gebied en unnen we korte afstand gelijk bij een porten, uitgaan, lawaai t of stadscentrum. komen. Maar in de praktijk bleem: verschillende functies n.
m die paradox op te lossen en mischeIn plek veel hoogexiteit. hetmet raamwerkplan r wonen stedelingen die glkleven leiden. Dekunnen we van die zones stationvan een gebied en engraat gelijk bij een t of stadscentrum.
reuring helpt teDezoneren op basis van kwalitatieve zones. In elke zone Rust-zone is voor mensen die rustig willen wonen In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor De Reuring-zonen is eenruisraamwerk dynamische plek met veel hoog-
Op dit moment is REURING RUST Rust, reuring en ruis. Een raamwerk dat RUIS de stad zoneert op basis van kwaliteit RUST RUIS Op dit moment is REURING Rust, reuring en ruis. Een raamwerk dat RUIS ReuringRUST Reuring de stad zoneert op basis vaniskwaliteit De reuringzone een dynamische plek met veel hoogstedelijke voorzieningen. Hier wonen stedelingen die RUST RUIS
stedelijke voorzieningen. Hier wonen stedelingen die
ING
graag een bruisend en
Reuring uitbundig leven leiden. Dit is de ruggengraat
ING UST
RUST RUIS
sportmische plek met veel hoogrnwonen stedelingen die die rustig willen wonen gr passen leven leiden. De wone alle woonvormen stationvan een gebied n engraat e dichtheid en niet in de gelijk eenlijkt ook erg Deze bij zone t of stadscentrum. atie, parken en recreatieve n buiten de stad.
UST
sport-
UST
wonen
24
wonen kantoor
stadion industrie
haven
recreatie wonen
24
Rust
De kwaliteiten ma stadscentrum
wonen of werken in een groene omgeving zonder al te
In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor bedrijven bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie voor rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustig om 6 stadionof je lasapparaat wonen kantoor opendoen uur ’s morgens de rolluiken park aanzetten. Maar je kan er ook wonen. Deze zoneindustrie biedt uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen willen combineren met andere activiteiten, zoals een recreatie haven basisschool cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, bedrijven
park
De kwaliteiten ma stadscentrum
Rust De rustzone is voor mensen die rustig willen
RUIS
sport-
het centrum.
Rust Reuring
bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie voor rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustig om 6 stadionof je lasapparaat wonen kantoor opendoen uur ’s morgens de rolluiken park aanzetten. Maar je kan er ook wonen. Deze zoneindustrie biedt uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen willen combineren met andere activiteiten, zoals een recreatie basisschool haven cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan haven wonen hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen,
n die rustig willen wonen wonen wone r passen alle woonvormen e dichtheid en niet in de Deze zone lijkt ook erg atie, parken en recreatieve park n buiten de stad.
niversiteit recreatie
van eenRUIS gebied en ligt bij voorkeur goed verbonden in
RUIS
n die rustig willen wonen wone r passen alle woonvormen estation dichtheid en niet in de Deze zone lijkt ook erg atie, parken en recreatieve n buiten de stad.
niversiteit
bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie
voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve aanzetten. ligt bij voorkeur zo dichtop mogelijk bijvan een kwalitatieve zones. Ingeschikt helpt te zoneren basis elke zone bevindt zich een functiemix, maar elk met een Maar je kan er ook wonen. Deze zone biedt verbindingen naar gebieden buiten de stad. uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen openbaarvervoersknooppunt of stadscentrum. eigen kwaliteit. willen combineren met andere activiteiten, zoals een cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, De Rust-zone is voor mensen die rustig willen wonen In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor De Reuring-zone is een dynamische plek met veel hoogof werken in het groen. Hier passen alle woonvormen bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie stedelijke voorzieningen. Hier wonen stedelingen die die zich lenen voor een hoge dichtheid en niet in de voor rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustig om 6 graag een bruisend, uithuizig leven leiden. De andere twee zones passen. Deze zone lijkt ook erg stadionof je lasapparaat wonen kantoor opendoen theater station uur ’s morgens de rolluiken Een goedvormt stadscentrum uit een Reuring-zone de ruggengraatbestaat van een gebied en juiste balans van verschillende sferen. Een rust, reuring ruis raamwerk geschikt voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve aanzetten.
biedt ligt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij een helpt te zoneren op basis van kwalitatieve zones. In elke zone bevindt zich een functiemix, maar elk met een Maar je kan er ook wonen. Deze zoneindustrie verbindingen naar gebieden buiten de stad. uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen openbaarvervoersknooppunt of stadscentrum. eigen kwaliteit. willen combineren met andere activiteiten, zoals een De Rust-zone is voor mensen die rustig willen wonen haven cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor of werken in het groen. Hier passen alle woonvormen hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie sportDe voor reuringzone is en een dynamische plek die lenen voor een dynamische hoge dichtheid niet in de Dehaven Rust-zone is voor mensen diekunt rustig willen wonen wonen rommeligheid geluid. Je hier rustig omet 6 In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor bedrijfen De zich Reuring-zone is een pleken met veel hoogandere twee zones passen. Deze zone lijkt ook erg ofhoog-stedelijke werken in het Hier passen alle uur ’s morgens degroen. rolluiken opendoen of woonvormen je lasapparaat veel voorzieningen. Hier bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie stedelijke winkels voorzieningen.
Hier wonen stedelingen die wonen geschikt voor klimaatadaptatie, parken en De recreatieve die zich lenen een dichtheid en niet in de en aanzetten. Maarvoor je kan erhoge ook wonen. Deze zone biedt voor rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustig om 6 graag een bruisend, uithuizig leven leiden. wonen stedelingen die graag een bruisend stadionof je lasapparaat wonen kantoor opendoen theater station verbindingen naar gebieden buiten de stad. andere twee zones passen. Deze zone lijkt ook erg reuring ruis raamwerk uitgelezen mogelijkheden voorsferen. mensen die wonen uur ’s morgens de rolluiken Een goedvormt stadscentrum uit een van verschillende Een rust, Reuring-zone de ruggengraatbestaat van een gebied en juiste balans uitbundig leven leiden. Ditactiviteiten, is de ruggengraat geschikt voor klimaatadaptatie, parken en zoals recreatieve willen combineren met andere een aanzetten. biedt ligt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij een helpt te zoneren op basis van kwalitatieve zones. In een elkegebied zone bevindt zich een functiemix, maar elk met een Maar je kan er ook wonen. Deze zoneindustrie park van en ligt bij voorkeur goed verbindingen naar gebieden buiten de stad. cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen cafe openbaarvervoersknooppunt of stadscentrum. eigen kwaliteit.
hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, willen combineren met andere activiteiten, zoals een verbonden in het centrum De Rust-zone is voor mensen die rustig willen wonen haven In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan of werken in het groen. Hier passen alle woonvormen bedrijvigheid. Hier heerst eenrecreatie grote mate van tolerantie basisschool hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, universiteit haven De voor reuringzone is en een dynamische plekwonen met die zich lenen voor een hoge dichtheid en nietsportin de bedrijfen rommeligheid geluid. Je kunt hier rustig om 6 andere twee zones passen. Deze zone lijkt ook erg stadionof je lasapparaat wonen kantoor uurhoog-stedelijke ’s morgens de rolluiken opendoen veel voorzieningen. Hier winkels wonen geschikt voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve aanzetten. Maar je kandie er ook wonen. Deze zoneindustrie biedt en wonen stedelingen graag een bruisend verbindingen naar gebieden stadion uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen wonen kantoor theater buiten stationde stad. uitbundig leven leiden. Ditactiviteiten, is de ruggengraat willen combineren met andere zoals een industrie park van een gebied en ligt bij voorkeur goed haven cateringbedrijf of muziekstudio aan huis.
Ligging aan cafe hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, verbonden in het centrum De Inrustzone is isvoor mensen die rustig willen Dehaven Rust-zone is voor mensen die rustig willen wonen wonen haven de Ruis-zone de hoofdrol weggelegd voor bedrijfen of werken in het groen. Hieruniversiteit passen alle woonvormen basisschool wonen of werken in een groene bedrijvigheid. Hier heerst eenrecreatie grote mateomgeving van tolerantie In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voorsporthaven De voor reuringzone isafleiding. een dynamische plekwonen et die zich lenen voor een hoge dichtheid en niet in de bedrijfen rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustig om 6 zonder al te veel Hier komen bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie stadionof je lasapparaat wonen kantoor andere twee zones passen. Deze zone lijkt ook erg uurhoog-stedelijke ’s morgens de rolluiken opendoen veel voorzieningen. Hierhoge winkels voor rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustigwonen om 6 verschillende woonvormen voor in zowel geschikt voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve industrie aanzetten. Maar je kan er ook wonen. Deze zone biedt wonen die graag een bruisend en uur ’s morgens de rolluiken opendoen of je lasapparaat park als uitgelezen lagestedelingen dichtheid. Deze zone is erg geschikt verbindingen naar gebieden buiten de stad.
mogelijkheden voor mensen die wonen aanzetten. Maar je kan er ook wonen. Deze zone biedt uitbundig leven leiden. Ditactiviteiten, is deen ruggengraat voor klimaatadaptatie, parken recreatieve willen combineren met andere zoals een uitgelezen mogelijkheden voor mensen die wonen park haven vancateringbedrijf een gebiedofen ligt bij voorkeur goed muziekstudio aan huis. Ligging aan cafe verbindingen willen combineren met andere activiteiten, zoals een recreatie basisschool met grotere kavels en gebouwen, verbonden cateringbedrijf of muziekstudio aan huis. Ligging aan haven De hoofdverkeersroutes, rustzoneinishet voorcentrum mensen die rustigbedrijfen willen wonen hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, wonen of werken in eenrecreatie groene omgeving basisschool universiteit In de Ruis-zone is de hoofdrol weggelegd voor
ING
niversiteit
of werken in het groen. Hier passen alle woonvormen
die zich lenen voor een hoge dichtheid en niet in de voor rommeligheid en geluid. Je kunt hier rustig om 6 graag een bruisend, uithuizig leven leiden. De bevindt zich een functiemix, maar elk met een eigen kwaliteit. andere twee zones passen. Deze zone lijkt ookrust, erg reuring ruis raamwerk uur ’s morgens de rolluiken opendoen of je lasapparaat Een goedvormt stadscentrum uit een van verschillende sferen. Een Reuring-zone de ruggengraatbestaat van een gebied en juiste balans
bedrijven
zonder al te veel afleiding. Hier komen wonen kantoor verschillende woonvormenstadion voor in zowel hoge industrie als lage dichtheid. Deze zone is erg geschikt voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve haven verbindingen In de ruiszone is de hoofdrol weggelegd voor De rustzone isHier voorheerst mensen rustig willen bedrijfen bedrijvigheid. eendie grote mate van wonen of werken in een groenenomgeving tolerantie voor rommeligheid geluid. In zonder al te veel afleiding. Hier komen deze zone kan ook gewoond worden. Vaak verschillende woonvormen voor in zowel hoge in grote gebouwen met geluidswerende als lage dichtheid. Deze zonehet is erg geschikt oplossingen. Ligging is over algemeen voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve rondom de hoofdverkeersroutes, verbindingen bedrijvenzones ruimtes. voor In de ruiszone is of delogistieke hoofdrol weggelegd
veel afleiding. Hier komen verschillende woonvormen
Ruis Rust voor in zowel hoge als lage dichtheid. Deze zone is erg geschikt voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve verbindingen
Ruis
bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie voor rommeligheid en geluid. In deze zone kan ook gewoond worden. Vaak in grote gebouwen met geluidswerende oplossingen. Ligging is over het algemeen rondom de hoofdverkeersroutes, bedrijvenzones ruimtes. voor In de ruiszone is of delogistieke hoofdrol weggelegd bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van tolerantie voor rommeligheid en geluid. In deze zone kan ook gewoond worden. Vaak in grote gebouwen met geluidswerende oplossingen. Ligging is over het algemeen rondom de hoofdverkeersroutes, bedrijvenzones of logistieke ruimtes.
Ruis
In de ruiszone is de hoofdrol weggelegd voor Ruis bedrijvigheid. Hier heerst een grote mate van
tolerantie voor rommeligheid en geluid. In deze zone kan ook gewoond worden. Vaak in grote gebouwen
park
met geluidswerende oplossingen. Ligging is over
recreatie
24
het algemeen rondom de hoofdverkeersroutes, bedrijvenzones of logistieke ruimtes.
24
De kwaliteiten ma stadscentrum
S
Op dit moment is er te veel ruis... Op dit moment is er teveel ruis...
ggelegd voor te mate van tolerantie kunt hier rustig om 6 doen of je lasapparaat nen. Deze zone biedt mensen die wonen tiviteiten, zoals een an huis. Ligging aan e kavels en gebouwen,
tadion
S
industrie
bedrijfen
Rust Reuring Ruis
De kwaliteiten maken de structuur voor een uitnodigend stadscentrum Op dit moment is er te veel ruis...
De kwaliteiten maken de structuur voor een uitnodigend stadscentrum
ggelegd voor te mate van tolerantie kunt hier rustig om 6 doen of je lasapparaat nen. Deze zone biedt mensen die wonen tiviteiten, zoals een an huis. Ligging aan e kavels en gebouwen,
tadion industrie
bedrijfen
Rust Reuring Ruis Rust Reuring Ruis
25
De kwaliteiten maken de structuur voor een uitnodigend stadscentrum
25
HOOFDSTUK 5: BELEIDSREGEL UITERLIJK BOUWWERKEN ZOETERMEER BINNENSTAD (NOORDELIJK DEEL) In de deze paragraaf staat de Beleidsregel
Intitulé
Uiterlijk Bouwwerken (de ‘welstandscriteria’)
De raad van de gemeente Zoetermeer;
voor Zoetermeer Binnenstad (noordelijk deel). Deze beleidsregel heeft als doel bij te dragen
gelezen het voorstel van burgemeester en
aan de omgevingskwaliteit in de Binnenstad
wethouders van 19 mei 2025
van Zoetermeer (noordelijk deel) waarbij wordt voortgebouwd op de kwaliteiten in het
gelet op het bepaalde in:
Zoetermeerse DNA en wordt aangesloten op de Visie Binnenstad 2040. Hier zijn acht bouwstenen
•
zijn benoemd als ruimtelijk-programmatisch kader voor gebouwde ontwikkelingen.
artikelen 4:81 lid 1, 4:83 en 1:3 lid 4 van de Algemene wet bestuursrecht;
•
artikel 4.19 en artikel 5.2 lid 1 en bijlage bij artikel 1.1, A. Begrippen van de
Het beeldkwaliteitsplan en de bijbehorende beleidsegel is een aanvullend kader voor het huidige welstandsbeleid zoals vastgelegd
Omgevingswet; •
Artikel 22.7 Omgevingsplan gemeente Zoetermeer;
in de Welstandsnota Zoetermeer, en geldt voor nieuwe initiatieven die gaan over
besluit vast te stellen de:
bouwwerken in (al dan niet samengestelde) bouwblokken. Met dit beeldkwaliteitsplan en de bijbehorende beleidsregel wordt het aanvullende beeldkwaliteitsplan Upgrade Stadshart voor het werkingsgebied ingetrokken.
26
Beleidsregel Uiterlijk Bouwwerken Zoetermeer Binnenstad (noordelijk deel)
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1 Werkingsgebied
hoofdgebouw boven de plint en onder de
Deze beleidsregel geldt voor bouwwerken in
bovenbouw.
een (al dan niet samengesteld) bouwblok die zijn aangegeven op de kaart in Bijlage 1, afbeelding
5. Bovenbouw: een gedeelte van een hoofdgebouw boven de stedelijke laag.
1. Artikel 2 Begrippen
Artikel 3 Oogmerken en reikwijdte Met het oog op het beschermen van de
Artikel 1.1 van de Omgevingswet, artikel 1.1
omgevingskwaliteit en het uiterlijk van
van het Omgevingsbesluit, artikel 1.1 van het
bouwwerken waaronder wordt verstaan
Besluit kwaliteit leefomgeving, artikel 1.1 van
vormgeving, detaillering, materiaalgebruik en
het Besluit activiteiten leefomgeving en artikel
kleurgebruik wordt een omgevingsplanactiviteit
1.1 van het Besluit bouwwerken leefomgeving
bouwwerken mede getoetst aan deze
zijn van overeenkomstige toepassing op deze
beleidsregel, voorzover dit een bouwwerk in een
beleidsregel.
(al dan niet samengesteld) bouwblok Zoetermeer Binnenstad (noordelijk deel) betreft.
Daarnaast wordt in deze beleidsregel nog een paar andere begrippen gebruikt. In deze beleidsregel wordt verstaan onder: 1. Samengesteld bouwblok: een aangesloten rij met hoofdgebouwen die gezamenlijk een blok vormen waarbij zij met de rooilijn heldere openbare ruimtes creëren. 2. Benedenwereld: een bouwwerk of openbare ruimte die zich onder de plint bevindt en zorgt voor een verhoogd maaiveld. De benedenwereld is weergegeven in bijlage 1, afbeelding 2 bij deze beleidsregel. 3. Plint Binnenstad Zoetermeer (noordelijk deel): een gedeelte van een hoofdgebouw dat zich op (eventueel verhoogd) maaiveld bevindt, hoger is dan de gemiddelde hoogte van de bovenliggende verdiepingen en zorgt voor interactie tussen het openbaar gebied en de privéruimte. 4. Stedelijke laag: een gedeelte van een
27
HOOFDSTUK 2: CRITERIA VOOR HET UITERLIJK VAN BOUWWERKEN Artikel 4 Criteria voor het uiterlijk van bouwwerken – omgeving en het (al dan niet samengesteld) bouwblok 1.
Dit artikel geldt voor bouwwerken in een (al dan niet samengesteld) bouwblok Zoetermeer Binnenstad (noordelijk deel) en waarvoor in bijlage 2 referentiebeelden zijn opgenomen;
2.
Voor bouwwerken in een (al dan niet samengesteld) bouwblok Zoetermeer Binnenstad (noordelijk deel) gelden de volgende regels: a. Wat betreft vormgeving:
i. Gebouwen die niet op een hoek liggen mogen terugliggen ten opzichte van het
hoekpand, maar niet uitsteken;
ii. In het geval dat er arcades of een teruggelegen plint wordt toegepast, dient ook
de teruggelegen rooilijn helder en ononderbroken te zijn: een arcade moet onderdeel
zijn van de stedelijke structuur en kan daarom niet per pand, maar wel per straat worden
georganiseerd;
iii.Gebouwen zijn opgebouwd uit een plint, een stedelijke laag en - indien toegestaan -
een bovenbouw. De bovenbouw ligt terug;
iv. De binnenzijdes van bouwblokken worden groen ingericht met bomen en collectieve
ruimtes.
v. Logistieke zijdes worden integraal ontworpen in het gevelbeeld;
vi. Expeditie en afvalinzameling wordt inpandig opgelost.
b. Wat betreft detaillering:
i. Trappen en hellingbanen worden geïntegreerd met groen- en waterstructuren,
verblijfsplekken en andere elementen uit de openbare ruimte;
ii. Voorkanten van bouwblokken dragen bij aan levendigheid met actieve en
representatieve gevels. Dit uit zich in de volgende elementen:
1. hoofdentrees;
2. adressen die zichtbaar zijn aan de voorkant;
3. voordeuren;
4. ruimte voor toe-eigening bij woningen op de begane grond.
iii. Een gebouw kan worden voorzien van verlichting mits deze verlichting
architectonische kwaliteiten of elementen van een gebouw benadrukt, zoals arcades en
beëindiging, of bijdraagt een veilige openbare ruimte en entree. Het aanlichten van een
gebouw of gebouwdeel is mogelijk, mits geen onevenredige hinder ontstaat voor het
gebruik van de openbare ruimte.
c. Wat betreft materialen en kleuren:
28
i. Er wordt gebruik gemaakt van hoogwaardige materialen die mooi oud worden. In de
basis zijn dit gebakken elementen zoals keramiek en baksteen.
3.
Toetsing aan de beleidsregel in dit artikel wordt uitgevoerd door het college, met advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en stadsbouwmeester.
Artikel 5 Criteria voor het uiterlijk van bouwwerken – benedenwereld 1.
Dit artikel geldt voor de benedenwereld van bouwwerken in de Binnenstad (noordelijk deel) van Zoetermeer en waarvoor in bijlage 2 referentiebeelden zijn opgenomen;
2.
Voor bouwwerken in de benedenwereld gelden de volgende regels: a. Wat betreft detaillering:
i. Realiseer royale hellingen of trappen met een kleuraccent. Waar mogelijk zijn
stijgpunten met elkaar verbonden.
b. Wat betreft materialen en kleuren:
i. Zorg voor daglicht op locaties waar dit fysiek mogelijk is.
ii. Voeg verlichting en kleur toe.
iii. Gebruik natuurlijke materialen zoals hout, bestand tegen het klimaat van de
benedenwereld. 3.
Toetsing aan de beleidsregel in dit artikel wordt uitgevoerd door het college, met advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en stadsbouwmeester.
Artikel 6 Criteria voor het uiterlijk van bouwwerken – plint 1.
Dit artikel geldt voor de plint van bouwwerken in de Binnenstad (noordelijk deel) van Zoetermeer en waarvoor in bijlage 2 referentiebeelden zijn opgenomen;
2.
Voor bouwwerken in een plint gelden de volgende regels: a. Wat betreft vormgeving:
i. Arcades mogen worden gebruikt in het ontwerp van de plint. Arcades moeten langs
het bouwblok doorlopen en een samenhangende, niet onderbroken structuur vormen.
Zij moeten een hoogte hebben vergelijkbaar met de plint.
b. Wat betreft detaillering:
i. Extra ontwerpaandacht gaat uit naar details in het gevelbeeld.
ii. Reclamevoorzieningen worden integraal ontworpen in het gevelbeeld in
overeenstemming met de architectuur.
iii. Plinten mogen niet afgeplakt worden;
29
c. Wat betreft materialen en kleuren:
i. Er wordt gebruik gemaakt van hoogwaardige materialen die mooi oud worden. In de
basis zijn dit gebakken elementen zoals keramiek en baksteen.
3.
Toetsing aan de beleidsregel in dit artikel wordt uitgevoerd door het college, met advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en stadsbouwmeester.
Artikel 7 Criteria voor het uiterlijk van bouwwerken – stedelijke laag 1.
Dit artikel geldt voor de stedelijke laag van bouwwerken in de Binnenstad (noordelijk deel) van Zoetermeer en waarvoor in bijlage 2 referentiebeelden zijn opgenomen;
2.
Voor bouwwerken in een stedelijke laag gelden de volgende regels: a. Wat betreft vormgeving:
i. De stedelijke laag is zichtbaar vanaf elke kant en heeft daarom een alzijdige oriëntatie
die ook zichtbaar is in de architectuur.
b. Wat betreft detaillering:
i. De stedelijke laag wordt ontworpen in relatie met de straat door borstwering, balloggia
of loggia. c. Wat betreft materialen en kleuren:
i. De stedelijke laag is minder transparant dan de plint maar transparanter dan de
bovenwereld.
ii. Er wordt gebruik gemaakt van hoogwaardige materialen die mooi oud worden. In de
basis zijn dit gebakken elementen zoals keramiek en baksteen.
3.
Toetsing aan de beleidsregel in dit artikel wordt uitgevoerd door het college, met advies van de
Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en stadsbouwmeester. Artikel 8 Criteria voor het uiterlijk van bouwwerken – bovenbouw 1.
Dit artikel geldt voor de bovenbouw van bouwwerken in de Binnenstad (noordelijk deel) van Zoetermeer en waarvoor in bijlage 2 referentiebeelden zijn opgenomen;
2.
Voor bouwwerken in de bovenbouw gelden de volgende regels: a. Wat betreft vormgeving:
30
i. Er wordt gebruik gemaakt van setbacks.
ii. Een bovenbouw is zichtbaar vanaf elke kant en heeft daarom een alzijdige oriëntatie
die ook zichtbaar is in de architectuur.
iii. Een bovenbouw wordt beëindigd met een kroon om de top te markeren.