Achtergrondinformatie bij presentatie 'Transitieprogramma OV en Corona'

Transitieprogramma OV en corona 2021 2e helft en verder Toelichting ten behoeve van informatieve sessie Adviescommissie Vervoersautoriteit op 4 maart 2021

1

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

2

Openbaar vervoer in de metropoolregio, wie doet wat? • • • • • • •

MRDH geeft concessies uit aan vervoerders: het alleenrecht en de plicht om openbaar vervoer uit te voeren volgens de eisen die MRDH daaraan stelt. MRDH investeert in infrastructuur en betaalt vervoerders indien nodig een exploitatiebijdrage. Vervoerders ontwikkelen het vervoer binnen het kader van PvE (dienstregeling, netwerk, keuze van materieel) en voert het vervoer op een zo klantgericht mogelijke manier uit. Vervoerders zijn opbrengstverantwoordelijk en ontvangen dus de reizigersinkomsten. Gemeenten hebben als lid van de MRDH een belangrijke stem over de toekomst van het OV. Gemeenten hebben zelf ook een belangrijke rol in het OV: maken van verkeersbeleid en verantwoordelijk voor het doelgroepenvervoer, dat een rol kan spelen bij maatwerkvervoer Als wegbeheerder zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de doorstroming van het OV – ook bij werkzaamheden en omleidingen – en voor toegankelijke en sociaal veilige haltes. 3

In welke film zitten we met elkaar? •

Sinds maart vorig jaar, pandemie met grote terugloop in het aantal reizigers

•

Voor 2020 en eerste helft 2021: beschikbaarheidsvergoeding voor het Rijk

•

November 2020: eerste set aan maatregelen om verlies van vervoerders te compenseren

•

Nu: maatregelen nodig om verliezen op te vangen, zeker nu nog onzeker is welke steun van het Rijk te verwachten is

•

Vandaag: toelichting op maatregelen en betekenis daarvan voor OV in de MRDH

•

Gericht op: • Advisering door de ACVa op 11 maart 2021 • En vervolgens besluitvorming in de BCVa van 24 maart 2021

4

Planning en besluitvorming

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

6

Aanleiding

Kamerbrief Minister van IenW 15 september 2020: “Voor de periode van 1 juli tot en met 31 december 2021 biedt het kabinet perspectief op een aanvullende verlenging [van de Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer]. Daarbij zal sprake zijn van een versobering. Verlenging geschiedt onder de voorwaarde dat door de sector – (de decentrale) overheden en vervoerders gezamenlijk - uiterlijk 1 april 2021 een transitieplan wordt opgesteld. Dit plan geeft richting aan de benodigde (verdere) optimalisatie, kostenbesparingen, aanpassingen aan dienstregeling en/of concessie en de transitie daartoe van het openbaar vervoer startend in de tweede helft van 2021.” 7

Actuele stand van zaken OV-gebruik % instappers per maand in stads- en streekvervoer MRDH in 2020 t.o.v. 2019 120%

100%

80%

60%

40%

20%

0% Januari

Februari

Maart

April

Mei

Juni

Juli

2019

2020

Augustus

September

Oktober

November

December

8

9

Financiële opgave MRDH en vervoerbedrijven door corona (per jaar, € mln.) 250

250

Optimistische scenario

Pessimistische scenario (basisscenario)

200

200

150

150

100

100

50

50

0

0 2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Rijksbijdrage (BVOV)

Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020

Rijksbijdrage (BVOV)

Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020 10

Mogelijke inzet eigen middelen MRDH

Resterende opgave

Mogelijke inzet eigen middelen MRDH

Resterende opgave

2030

Financiële effecten MRDH en vervoerbedrijven 2021-2030 (x € mln.)

Optimistische scenario (scenario 2)

Pessimistische scenario (scenario 4)

Lagere reizigersopbrengsten

574

1.419

Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021

83

137

Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)

113

113

Resterende opgave:

379

1.169

11

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

12

MRDH en vervoerders pleiten voor aanvullende rijkssteun ▪ Inhoud: ▪ OV vervult belangrijke rol in beantwoorden maatschappelijke opgaven (verduurzaming, agglomeratiekracht, inclusiviteit, verstedelijking e.d.) ▪ Ambitieus Toekomstbeeld OV door Rijk omarmd ▪ Rijk betitelt OV als vitale sector tijdens coronapandemie

▪ Geld: ▪ Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector ▪ Rijkssteun toegezegd voor 2020 en deel 2021, voorwaarde verlenging is opstellen (landelijk) Transitieprogramma

▪ Inzet decentrale overheden (ook MRDH): ▪ Rijk is systeemverantwoordelijk ▪ Rijk beschikt over inkomstenknoppen (belastingruimte) die regio niet heeft ▪ Ambitie OV blijft onverminderd groot en urgent

▪ Dus: ▪ Rijk zal inzet moeten plegen, op inhoud én geld ▪ Volop lobby en overleg: ambtelijk, bestuurlijk,

politiek

▪ Maar ook: ▪ Voorbereiden op noodscenario waarin DO’s en vervoerders zonder (of met minder) aanvullende rijkssteun toekomst in moeten

13

Aanvullende rijkssteun: Wat is nodig voor succesvolle lobby? ▪ Continuering bestaande inzet ▪ Actieve rol MRDH op ambtelijk en bestuurlijk niveau in landelijke werkgroepen, stuurgroep, NOVB.

▪ Actieve inzet van álle bestuurders! ▪ Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector ▪ MRDH faciliteert met binnenzaknotitie met duidelijke hoofdboodschap en argumentatie

14

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

15

▪ Groei van inwoners en logistiek leidt tot grote en hardnekkige bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV; ▪ De groei van woningen, bedrijven en vervoer zet druk op de schaarse ruimte in de regio; ▪ De regio kent een onbenut economische potentieel door achterblijvende agglomeratiekracht

▪ Sneller verbinden van economische kerngebieden ▪ Versterken en integreren openbaar vervoer in stedelijke regio’s ▪ Regionale centra en middelgrote steden blijven verbinden ▪ Verdere verduurzaming noodzakelijk Bron: MRDH, I&W / Toekomstbeeld OV

Effecten corona op ambities: ➢ Vraag naar (nieuwe) woningen blijft enorm ➢ Reizigersgedrag veranderd, heeft impact op urgentie en ambities ➢ Effecten van meer thuiswerken en spreiding zijn echter nog onvoldoende bekend

▪ Verstedelijking en OV verder integreren ▪ Vervoer dat past bij de vraag van de huidige en toekomstige reiziger ▪ Laagdrempelig en uitnodigend vervoer ▪ Comfortabel en duurzaam vervoer ▪ Zorgeloos reizen per OV

Tevreden reizigers

Benodigde transitie, inhoudelijk en financieel Toekomstbestendigheid OV-bedrijven

Gezonde concessies

17

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

18

Mogelijke maatregelen Prioritering van maatregelen Transitieprogramma:

I.

Kortetermijn maatregelenpakket = pakket dat op korte termijn genomen moet worden. Is dus niet: slechts voor korte periode. Wel: monitoring en indien nodig bijstelling via periodieke herijking.

‘No regret’ maatregelen

Daarna, conform ‘viertrap’ uit Afwegingskader van 28 oktober 2020: Kortetermijn maatregelenpakket

II.

III.

Overige maatregelen: 1. Interne bedrijfsvoering vervoerbedrijven 2. Andere organisatie OV 3. Maatregelen met klantimpact 4. Maatregelen met grote klantimpact

Indien nodig op later moment

Eigen financiële bijdrage MRDH 19

Afwegingskader OV (vastgesteld door BcVa op 28 oktober 2020) Randvoorwaarden en uitgangspunten: ▪ ▪

▪ ▪

▪

▪

Passend binnen begroting MRDH. Passend binnen (veiligheids)normen Wet lokaalspoor (wettelijke verantwoordelijkheid van MRDH) en rekening houdend met Total Life Cycle Costs van infrastructuur en voertuigen. Maatregelen zo veel mogelijk in lijn met beleidsuitgangspunten MRDH Voorstellen dienen robuust, wendbaar en weerbaar te zijn MRDH beoordeelt de voorstellen objectief, op de mate waarin deze impact hebben op reizigers: aantallen reizigers, mate van impact per reiziger, inclusief eventuele vraaguitval, tijdsduur van de maatregel Het totaalpakket moet in balans zijn: evenwichtig pakket van maatregelen: inhoudelijk, geografisch, doelgroepen

‘Viertrap’ in prioritering beoordeling van voorgestelde maatregelen: A. Maatregelen gericht op aanpassing van interne bedrijfsvoering van vervoerbedrijven; B. Andere wijze van organisatie/samenwerking tussen vervoerbedrijven en MRDH; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: C. Maatregelen met klantimpact; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: D. Maatregelen met een grote klantimpact. Daarnaast ook gekeken naar ruimte om eventuele eenmalige financiële meevallers in begroting te gebruiken om hoeveelheid pijnlijke maatregelen te verminderen.

20

21

3. Maatregelen met klantimpact Vervoerkundige maatregelen: • •

•

Voortzetting maatregelen 25-11-2020 (vooral: tijdelijke frequentieverlagingen) zo lang de lagere reizigersvraag dit rechtvaardigt. Herstructureringen. Andere opzet lijnennet, verminderen parallelliteit, bediening concentreren op belangrijke verbindingen. Bevat: inkorten Ommoord pendel tot Alexander (alle metrostations blijven bediend met kwartierdienst), nieuwe opzet ontsluitende lijnen in Ridderkerk (vooruitlopend op HOV) en Hoogvliet. Schrappen van de minst gebruikte lijnen / trajecten. Diverse maatregelen bij de bus, waarbij de bediening van een traject in de stille uren vervalt en enkele lijnen geheel worden opgeheven. Inkorting tramlijn 7 Rotterdam in de avonduren. Voor 3.000 reizigers langere afstand naar halte. Zo nodig maatwerk organiseren als alternatief (nog niet in plannen opgenomen).

Zie bijlage 2 voor gedetailleerde beschrijving. 22

3. Maatregelen met klantimpact Gewijzigd inzetmodel Sociale Veiligheid •

EBS: ca. 15% minder inzet menselijk toezicht door beëindigen inhuur RET-inzet op VPR. Huidige EBS-inzet Haaglanden Streek wordt verdeeld over Haaglanden Streek en VPR.

•

HTM: ca. 5% minder inzet menselijk toezicht (met uitzondering van OV-stewards), aanvullend op maatregelen die reeds onderdeel waren van maatregelenpakket 25-11-2020.

•

RET: ca. 25% minder inzet tramconducteurs en metrobeheerders; inzet metrobeheerders vooral in ondergrondse stations. Inzet mobiele teams (net als HTM al doet) op ritten zonder tramconducteur.

23

Eigen bijdrage MRDH Maximaal beschikbare middelen

Doel

Op 25 november 2020 door BcVa ten behoeve van Transitieprogramma gereserveerde middelen

Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’

4,2 *

In meerjarenbeeld MRDH gereserveerde ‘groeigelden’ OV-exploitatie

Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’

50 *

Stimuleringsmaatregelen ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’

50 *

Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen

200

Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen

75

(oorspronkelijk bedoeld voor extra ritten, beheer en onderhoud door extra ritten en kapitaallasten extra voertuigen)

Overheveling vanuit budget ‘Kleine Projecten’ MRDH TOTAAL *

Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)

275 Investeringen in kwaliteitsmaatregelen die nodig zijn om transitie naar aantrekkelijk toekomstvast OV- systeem24te maken. Noodzakelijk, maar leiden niet tot vermindering financiële opgave (daarom niet meegenomen in optelling).

Eigen bijdrage MRDH: stimuleringsmaatregelen Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’ en ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’

Totale bijdrage max. (€ mln.)

Invoering Nieuwe Betaalwijzen (bankpas i.p.v. OV-chipkaart)

14,2

Versnellingsmaatregelen

20

Bijdrage lokaal maatwerkvervoer (in relatie tot versnellingsmaatregelen en vervoerkundige wijzigingen)

20

Transformatie arbeidsmarkt vervoerbedrijven

50

TOTAAL:

104,2

25

Eigen bijdrage MRDH: vermindering tekort door corona Bijdrage ter vermindering tekort OV en corona

Totale bijdrage max (€ mln.)

Voorwaarde: transformatie inzetmodel Sociale Veiligheid

275

TOTAAL

275

Bijdragen worden ter beschikking gesteld aan vervoerbedrijven indien betreffende maatregelen zijn gerealiseerd. Hoogte van bijdrage afhankelijk van ontwikkelingen corona en te nemen maatregelen Transitieprogramma.

26

Resterende opgave

Financiële effecten MRDH en vervoerbedrijven 2021-2030 (x € mln.)

Met dit pakket lossen we dus niet het totale tekort op. Er resteert in beide scenario’s nog een flinke financiële opgave

Optimistische scenario (scenario 2)

Pessimistische scenario (scenario 4)

Lagere reizigersopbrengsten

574

1.419

Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021

83

137

Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)

113

113

Resterende opgave:

379

1.169

27

Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces

28

Aanvullende maatregelen?

Inzet: massieve lobby bij het Rijk, daar hebben we ook u voor nodig! Aanvullende maatregelen alleen als het echt niet anders kan

• Of deze nodig zijn, is afhankelijk van herstel reizigersaantallen en/of aanvullende steun van het Rijk

• Indien nodig aanvullende besluitvorming door bestuurscommissie Va. Dit doen we in het kader van de herijking van het transitieprogramma • Knoppen waar mogelijk aan gedraaid kan worden: • • • • •

Sociale veiligheid: verdere vermindering van menselijk toezicht op diverse tijden en locaties volgens verschillende varianten Tariefsverhoging van maximaal 40 % inclusief invoering kinderkaartje Verdere vervoerkundige ingrepen Latere instroom ZE-bussen of latere instroom nieuwe trams Overige maatregelen (nog niet bekend, mogelijk voortschrijdend inzicht) 29

Vervolgproces (na 24 maart 2021) • •

•

Zo snel mogelijk implementatie en uitvoering van nu (24 maart 2021) vast te stellen maatregelen. Vervoerkundige maatregelen per 29 augustus (start winterdienstregeling) 2021. 2021: Driemaandelijkse herijking van • Besluitvorming over opschaling / Transitieprogramma afschaling vervoerkundige maatregelen • Inventariseren extra mogelijke • September maatregelen • December • Aan de hand van vastgestelde prioritering 2022 en later (zo lang als nodig is): beslissen welke aanvullende maatregelen uitgevoerd moeten worden halfjaarlijkse herijking Transitieprogramma • Juni Afhankelijk van: • November • Ontwikkelingen reizigersaantallen en – •

opbrengsten Ontwikkelingen aanvullende rijkssteun 30

Planning en besluitvorming

Vragen?