Significant APE Presentatie BUIG Zevenaar quick scan.cleaned.pdf

BUIG-FINANCIEN IN GEMEENTE ZEVENAAR QUICK-SCAN VAN HET TEKORT

BETREFT AUTEUR(S) DATUM

Presentatie gemeenteraad Joost van Gemeren 30 november 2022

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

Agenda ❖ Hoe werkt het BUIG-verdeelmodel?

❖ Wat betekent een tekort op de BUIG? ❖ Resultaten van de Quick scan: welke opvallende omstandigheden in Zevenaar hangen samen met het tekort?

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

2

Wat valt onder de ‘BUIG’? ❖ BUIG: “Budget voor Participatiewetuitkeringen en Loonkostensubsidies” Algemene Bijstand IOAW en IOAZ Levensonderhoud startende ondernemers (Bbz 2004) Loonkostensubsidie uit hoofde van de Participatiewet

LKS

❖ BUIG-budget betreft het ‘uitkeringsgeld’ (niet uitvoering)

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

3

“Black box”

De systematiek van de BUIG Het bijstandsbudget volgt uit het objectief verdeelmodel

“Objectief” = modelmatige inschatting van de lokale bijstandsopgave: 1) Kenmerken van individuele huishoudens (leeftijd, woonvorm, herkomst…) 2) Kenmerken van regio (werkgelegenheid, WW-uitkeringen, arbeidsethos…)

Het model gaat in beginsel uit van niet-beïnvloedbare kenmerken

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

4

Het objectief model: voorbeelden Alleenstaanden

hebben hogere (objectieve) kans op bijstand dan paren 9,5%

25-30-jarigen

1,8%

hebben lagere (objectieve) kans op bijstand dan ouderen 3,3%

7,2%

Meer alleenstaanden en ouderen betekent meer kans op bijstand  → en meer budget

Zo ook: Meer bereikbare banen betekent minder kans op bijstand  → en minder budget Slechtere arbeidsethos betekent meer kans op bijstand  → en meer budget …

Zo werkt risicoverevening…. in theorie. SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

5

Wat betekent een tekort op de BUIG?

A

We krijgen (te) weinig budget

B

We geven (te) veel uit

In geval van een perfect verdeelmodel: B In geval van een imperfect verdeelmodel: ?

Vanwege complexiteit is er niet zomaar een eensluidend antwoord. We kunnen wel zoeken naar aanwijzingen: opvallende omstandigheden die samenhangen met het tekort SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

6

RESULTATEN QUICKSCAN WELKE OPVALLENDE OMSTANDIGHEDEN HANGEN SAMEN MET HET TEKORT?

DATUM

30 november 2022

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

Tekorten in Zevenaar… Budgetsaldo Zevenaar (inclusief Rijnwaarden) 4% 2% 0% -2% -4% -6% -8% -10% -12% -14% -16%

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021 Macro-overschot maskert groter tekort sinds 2019

Tekort in 2017 vooral door tekort macrobudget

Tekort piekt in 2019

Budgetsaldo Zevenaar

Saldo gecorrigeerd voor macrosaldi

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

8

Tekorten in Zevenaar… net als in Duiven... Budgetsaldo gecorrigeerd 4% 2% 0% -2% -4% -6% -8% -10% -12% -14% -16%

2015

2016

2017

2018

Zevenaar SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

2019

Duiven

2020

2021

Duiven heeft minder inwoners, dus deels historisch bekostigd: dwz: tekort wordt ‘gedempt’ vergeleken met Zevenaar

9

Tekorten in Zevenaar… maar niet in Montferland Budgetsaldo gecorrigeerd 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% -5% -10% -15% -20%

2015

2016

2017

Zevenaar

2018

Duiven

2019

2020

2021

Montferland

Ook overschot in Lingewaard, Bronckhorst Neutraal in Rheden, Doetinchem SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR Tekort: Berg en Dal (Arnhem)

10

Dus: Tekorten lijken van lokale oorzaak Lokale oorzaak in verdeelmodel of in (te) hoge uitgaven?

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

11

Dus: Tekorten lijken van lokale oorzaak Lokale oorzaak in verdeelmodel of in (te) hoge uitgaven?

Budget- en Uitgavenaandelen 0,220%

Relatief meer uitgaven in 2019

0,210% Uitgaven nemen recent af

0,200% 0,190% Budgetdaling door fusie 0,180% 0,170%

Fors minder budgetaandeel in 2019 (‘verfijning’ verdeelmodel)

0,160%

2015

2016

2017 2018 Budgetaandeel

2019 2020 2021 Uitgavenaandeel

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

2022

2023 12

Gemeente Zevenaar en het model Volgens onderzoek SEO/Atlas Research hangen deze kenmerken (buiten invloedssfeer van gemeenten) samen met systematische tekorten:

➢ Gelegen aan de kust

Dit wijst op gebreken objectief model: model zou alle niet beïnvloedbare kenmerken moeten meenemen

➢ Veel studenten met psychische problemen

Kenmerken lijken op bv Den Haag

➢ Veel flexwerk

Argument geldt niet voor Zevenaar, want kenmerken Zevenaar lijken eerder het tegenovergestelde

➢ Centrumgemeente

➢ Weinig conjunctuurgevoelige sectoren

➢ Veel segregatie ➢ Veel hoogopgeleiden SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

Desondanks is niet uit te sluiten dat Zevenaar ‘pech’ heeft met het model door statistische ruis 13

Aantal bijstandsuitkeringen

Participatiewet

Bestand duurzaam hoger

Forse stijging bestand

Ontwikkeling gemiddeld

Is duurzaam hoger bestand gevolg van beleid en uitvoering, of verandering omstandigheden? Wat is er in Montferland gebeurd wat niet ‘lukte’ in Zevenaar?

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

14

Conclusies Structureel tekort te verdelen in twee perioden: I.

2016-2018: Tekort gevolg van te weinig macrobudget

II.

2019-heden: Tekort gevolg van minder budget(aandeel) dan uitgaven

Sinds 2019 sprong budgetaandeel omlaag.

- Geen evident aanwijsbare oorzaak, maar wel waarschijnlijk lokaal van aard - Geen duidelijke fouten model geconstateerd. Maar het model is ook zeer complex. - Duurzaam hoger bijstandsbestand, hoewel recent een kleine inhaalslag Niet uit te sluiten dat Zevenaar ‘pech’ heeft, en niet uit te sluiten dat beleid van de gemeente dan wel uitvoering van de RSD een deel van het tekort veroorzaken SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

15

Handelingsperspectief Wat te doen aan het structurele tekort? Verhogen van het budget is niet aan de orde: objectief betekent ‘niet beïnvloedbaar’

Verlagen van de uitgaven (optimaliseren beleid en uitvoering) is wel beïnvloedbaar

➢ Haal waar mogelijk leerpunten op in buurgemeente Montferland ➢ Onderzoek in hoeverre beleid en uitvoering bijstandsgebruik ontmoedigen ➢ In den brede (ook buiten Participatiewet om) ➢ Specifiek onder deelgroepen VSO/Pro, kostendelers, jongvolwassenen, westerse migranten

SIGNIFICANT APE – PRESENTATIE QUICK-SCAN BUIG-TEKORT ZEVENAAR

16