Presentatie BVV 10 april 2025 financieel gezonde toekomst
Tekst van het document
Financiële ontwikkelingen bij gemeenten Erwin Ormel Inleiding voor de gemeenteraad van Zevenaar 10 april 2025
Even voorstellen
Erwin Ormel (Varsseveld, 1965) 2015 – heden: 1997 – 2015: 1988 – 1997: 2002 – 2014: 2018: 2022 – heden:
BMC Gemeente Amersfoort Gemeente Huizen Gemeenteraadslid in Huizen Formateur en informateur in Huizen Gemeenteraadslid / fractievoorzitter
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
2
Wat ging vooraf en waar staan we nu • • • •
Voorjaar 2024:
Benchmark op basis van de begroting 2024
Zomer 2024:
Aanvullende analyse door concerncontroller
Oktober 2024:
Richtinggevende bijeenkomst
November 2024:
Begroting 2025 / Zwaartepunt van de bezuinigingen in het sociaal domein
•
Voorjaar 2025:
Uitwerking van bezuinigingsopdrachten
•
April 2025:
Delen van een globaal beeld van de eerste opbrengst Wat speelt er landelijk?
Wat zien we bij andere gemeenten? Globale beeld hier tegen afzetten Presentatie Zevenaar 10 april 2025
3
Hoe staan de gemeenten ervoor? •
Eerdere analyses
• • •
•
2024: BMC analyse van de jaarrekening 2023 2024: BMC analyse van de Kadernota’s van de gemeenten 2025: BDO analyse van de begrotingen 2025
Voorjaar 2025
• • •
Opdracht van de VNG herijking van het vertrekpunt Rondetafelgesprek met controllers van de 100.000+ gemeenten Digitale enquête onder netwerk van gemeentecontrollers
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
4
Financieel vertrekpunt
Eigen vermogen van gemeenten nog nooit zo hoog geweest Maar wel met grote verschillen in solvabiliteit Presentatie Zevenaar 10 april 2025
5
Maar nog steeds een groot tekort •
Begin 2024
•
Ontwikkelingen 2024
•
BDO - 21 januari 2025
•
• • •
• • • •
Prognose: Gezamenlijk tekort van € 1 miljard vanaf 2026 en dit loopt door in latere jaren
Schrappen van een rijkskorting van € 675 miljoen vanaf 2026 BMC - zomer 2024: Gemeenten hebben bezuinigingen in gang gezet: (circa 700 miljoen) BMC - zomer 2024: Prognose: door kostenstijging in het sociaal domein nog steeds een tekort van € 1 miljard vanaf 2026, mits je de bezuinigingen realiseert
2025: 0,7 miljard tekort 2026: 1,4 miljard tekort 2027: 0,6 miljard tekort 2028: 0,6 miljard tekort Presentatie Zevenaar 10 april 2025
6
Vrije beleidsruimte van gemeenten is beperkt
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
7
Welke typen voorstellen zien we terug?
`De rek is wel uit de begroting´ Versoberen en stopzetten ca. 45%
Herijken strategie andere rolneming ca. 5% Presentatie Zevenaar 10 april 2025
8
Sterke kostenstijging in het sociaal domein De kosten in het sociaal domein zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Bij de WMO zagen we een sterke stijging na 2019 (invoering van het abonnementstarief) Ook de Jeugdzorg stijgt de afgelopen jaren weer verder
Stijging kosten loket voorzieningen
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
9
Ontwikkeling van de algemene uitkering Gemeenten hebben de afgelopen jaren extra middelen ontvangen. Voor een deel was dit gekoppeld aan extra uitgaven • Corona • Energietoeslag Voor een deel was het meeprofiteren van de reële groei van de rijksbegroting
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
10
Naar de toekomst toe onhoudbaar… De kosten in het sociaal domein zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Gemiddeld ongeveer 3% boven het niveau van inflatie en bevolkingsgroei Als deze trend zich doorzet kunnen gemeenten dat niet opvangen
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
11
En een sterke vergrijzing op komst…
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
12
Ook armoede lijkt een voorspeller voor de zorgvraag Aandeel huishoudens in gemeenten die vier jaar of langer een inkomen hebben tot 150% van het sociaal minimum afgezet tegen het aantal huishoudens in gemeenten met een maatwerkvoorziening in het kader van de WMO.
Bron
:
CBS-inkomens CBS-Wmo-gebruik
Cijfers :
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
2023
13
En er is nog een taakstelling op de Jeugdzorg Bedragen x € 1 miljoen
2023
2024
2025
2026
2027
Benodigde compensatie
1.828
1.828
1.828
1.828
1.828
Uitspraak Arbitragecommissie
1.454
1.365
1.258
867
811
1.454
1.454
1.258
867
811
Toegezegde compensatie
643
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
•
De bijdrage voor de Jeugdzorg loopt in 3 jaar af met ruim € 600 miljoen
•
Voor een gemiddelde gemeente van 40.000 inwoners is dat een effect van circa € 1,2 miljoen
14
De Echternacher processie • Door de ruime rijksmiddelen bleef de aandacht voor de kostenstijging in het sociaal domein onderbelicht
• Drie stappen vooruit - twee stappen
achteruit: Ondanks bezuinigingsmaatregelen en het schrappen van kortingen door het rijk is het perspectief van gemeenten niet echt verbeterd
• Ongeveer 25% van de bezuinigingen landt in het sociaal domein
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
15
Maar ook het fysiek domein zijn er grote thema’s •
Planexploitaties voor de woningbouw staan onder druk
• •
Stikstof en netcongestie werken vertragend en kostenverhogend Sociale doelstelling legt een druk op de planexploitatie voor woningbouw
•
Jaarlijkse kostenstijging is de laatste jaren veel hoger dan de gemiddelde inflatie
•
Extra gemeentefondsuitkering en extra OZB is ontoereikend om de structurele kosten van de groei te betalen
• • • •
Doorwerking bestaand beleid Onderhoudskosten nieuwe wegen Onderhoud en kapitaallasten scholen, welzijnsvoorzieningen, sportvoorzieningen Extra geld of druk op de bestaande stad
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
16
Zorgen in het fysiek domein •
Revitalisering “oude” wijken (jaren ‘70 en ‘80 wijken)
•
• •
•
Vervanging en verduurzaming maatschappelijk vastgoed
• • •
•
Woningen en voorzieningen voldoen niet meer aan standaarden Reconstructie / vervangingsopgave Kosten van klimaatadaptatie
Buurthuizen Sportaccommodaties Scholen (Integraal huisvestingsplan)
Vervanging civiele infrastructuur
• • • •
TNO-rapport 2023 Grote financiële gevolgen (ca. 3 miljard per jaar) Blijven nu nog onder de radar Ongeveer de helft van de kosten komen voor rekening van de gemeenten
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
17
Een sluipmoordenaar voor de financiën •
Verborgen risico’s door negeren van vervangingsopgave
•
Verborgen risico’s door groei-effecten onvoldoende door te rekenen
•
Sluipenderwijs interen op flexibiliteit van de begroting door onvoldoende compensatie
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
18
Voorbeelden van bezuinigings maatregelen
19
Taken en middelen niet meer in balans •
Incidentele middelen hebben een negatief effect op uitvoeringskracht
•
Effecten zijn groter dan de bezuiniging zelf • •
Geen gebruik kunnen maken van cofinanciering Bezuinigingen in één domein werken door naar andere domeinen
•
Door te bezuinigen leveren we in op integraal werken / meekoppelkansen
•
Verbinding tussen de domeinen • • • •
Zorg, armoede/schulden, veiligheid Wonen, zorg en armoede/schulden Impact van woningbouwontwikkeling op de sociale structuur / leefomgeving Ontwikkeling leegstaande panden en de gevolgen voor veiligheid Presentatie Zevenaar 10 april 2025
20
Voorbeelden van maatregelen bij preventie en basisvoorzieningen •
Een taakstelling op het budget Lokale preventie van 50%.
Deze 50% is de maximale bezuiniging mogelijkheid om niet in de knel te komen met wettelijke taken. Met deze bezuiniging zal voor de inwoner merkbaar gesneden worden in het voorzieningenpakket en zal dus minder preventief aanbod en aanbod ter versterking van de samenleving beschikbaar zijn. •
Met het nieuwe subsidiebeleid worden subsidies gerichter en efficiënter ingezet. Daarnaast willen we de afbakening tussen subsidie en inkoop verduidelijken. Hierdoor kan op de subsidies en de inkoop van het sociaal domein een forse taakstelling gerealiseerd worden.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
21
Voorbeelden van maatregelen bij WMO •
Het invoeren van een nieuw eigen bijdrage beleid in het kader van de WMO conform het wetsvoorstel, waarbij de grens waarop de eigen bijdrage moet worden betaald wordt verlaagd van 150 naar 120% van het sociaal minimum.
•
Inwoners betalen miv. 2026 voor alle WMO voorzieningen
een eigen bijdrage, waarvoor nu het abonnementstarief geldt. De hoogte van die bijdrage is afhankelijk van inkomen. •
Het realiseren van een besparing op huishoudelijke hulp is door standaard eens per 2 weken huishoudelijke hulp te indiceren, in plaats van wekelijks. Dit kan niet voor iedereen gaan gelden; criteria moeten worden onderzocht.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
22
Voorbeelden van maatregelen bij Jeugd •
Een kostenbesparing te realiseren door in te zetten op een duurzame uitvoering van de Jeugdwet voor de periode 2024-
2028 waarbij de focus ligt op minder kinderen die jeugdhulp nodig, minder intensieve jeugdhulp nodig (minder lang, minder zwaar), betere betaalbaarheid (balans inkomsten/uitgaven). Dit moet uiteindelijk leiden tot een reductie in de kosten.
•
Het doorvertalen van de taakstelling van € 1 miljard landelijk uit de hervormingsagenda voor de Jeugd naar de eigen gemeente door het opnemen van bezuinigingstaakstelling.
•
Inzetten op controleren van de huisartsen route, indicaties
wettelijke verwijzers controleren en geen automatische herindicaties op eerste verwijzing. Risico: uitvoeringskosten, vertraging in proces, het open einde karakter van de voorzieningen en de diverse wettelijke verplichtingen.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
23
Voorbeelden van maatregelen bij Bijstand, armoede en schulden •
Het realiseren van efficiency besparingen op de bijstand door mensen met een uitkering aan het werk te helpen door
een betere aansluiting op de arbeidsmarkt, in samenwerking met werkgevers en het onderwijs. Inzetten op een efficiëntere manier van werken en op basis van de principes van vertrouwen (minder controlestappen van
de klantmanagers en trajectbegeleiders, in 1x goed). •
Het persoonlijk minimabudget c.q. de individuele inkomenstoeslag wordt niet geïndexeerd en daarnaast gekort met €50,- per jaar.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
24
Voorbeelden van maatregelen in het fysiek domein •
Het onderhoudsbudget Groen met 10% te verlagen. In 1e instantie wordt ingezet op het beter aanbesteden van eenmalige opdrachten en
jaarcontracten. Vervolgens betekent het verlagen van de frequentie van onderhoud en het voeren van diversiteitsbeleid. Daarbij wordt de verbinding gezocht met duurzaamheid en ecologie. •
Het realiseren van een kostenbesparing bij het beheer van de openbare ruimte door in de aanbestedingen uit te gaan van niveau C, in plaats
van niveau B. •
Het structurele budget voor het programma Duurzaamheid komt met ingang van 2027 te vervallen. Dit betekent dat de lasten in het kader van de opgave duurzaamheid gezocht moeten worden binnen de
bestaande lijnbudgetten. Dit geldt ook voor eventueel benodigde cofinanciering. De ambitie om in 2050 energieneutraal, klimaatadaptief en circulair te zijn zal daarmee vertraagd worden.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
25
Wat gaan we in Zevenaar verkennen? • Besparingen van de kostenstijgingen • Verlagen jaarlijkse dotatie aan reserve
• Verlengen afschrijvingen op vastgoed op benchmarkniveau • Loslaten volledige bedrag toeristenbelasting aan opgaven VTE • Verkennen aanvullende inkomsten
• Scherpere financiële sturing op MJOP en IHP •
Kostendekkendheid leges
•
Parkeeropbrengsten op benchmarkniveau
•
Technische BTW-maatregelen bij grondexplotaties
Voorbeelden van maatregelen bij Onderwijs, Sport, Cultuur •
Vanwege de jaarlijkse onderbesteding het investeringsbudget IKC verlagen.
•
De oude regeling ‘vergoeding boventallig personeel scholen’ wordt afgeschaft.
•
Het niet meer ondersteunen van het zwemonderwijs vanaf 2026.
•
Het stoppen van subsidie aan zowel de muziekschool voor muzieklessen en aan een stichting voor het opleiden van amateurmusici.
•
Het uitbesteden van het zwembad vanaf 2026.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
27
Voorbeelden van Bedrijfsvoerings- / financieeltechnische maatregelen •
Het doorontwikkelen van de eigen organisatie waardoor er steeds meer vacatures vervuld worden met vaste medewerkers. Hierdoor wordt de externe inhuur beperkt.
•
De gemeente geeft het goede voorbeeld door samen te bezuinigen door het beperken van inkoop en een efficiencyslag in de organisatie door te voeren. Deze voorbeelden worden doorgezet naar gemeenschappelijke regelingen, samenwerkingspartners en maatschappelijke organisaties.
•
Inzetten op een verlaging van de toekenning van de loon- en prijscompensatie voor verbonden partijen en in lijn brengen verwachte loon- en prijsstijgingen voor de gemeente.
•
De tijdelijk hogere stelpost onderbesteding structureel te maken en een limiet voor onderbesteding vaststellen van 0,5% van de totale begrotingsuitgaven.
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
28
Welke voorstellen verkennen we in Zevenaar? •
•
Inkomstenverhogende maatregelen
• • • • • • • •
OZB Rioolheffing
Parkeerbelasting Toeristenbelasting Lijkbezorgingsrechten Leges omgevingswet
Gehandicaptenparkeerkaart Voltrekken van een huwelijk
Financieel-technische maatregelen
• • •
Afschrijvingstermijnen Rente/projectfinanciering Inzet incidentele middelen voor structurele formatie
Voor meer informatie Erwin Ormel Managing Consultant Financiën en Control
erwin.ormel@bmc.nl Tel.: 0610631653
Presentatie Zevenaar 10 april 2025
30
BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl
www.bmc.nl
KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01
Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.
Kijk voor meer info op onze website: bmc.nl