Bijlage 7. 1236366 - Planmerbeoordeling Omgevingsvisie Zevenaar 2040

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar

projectnummer 0496081.100 4 december 2024

www.anteagroup.nl

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024

Auteur(s) F. van den IJssel M. Elzinga

Opdrachtgever Gemeente Zevenaar Postbus 10 6900 AA ZEVENAAR

Gecontroleerd H. Lindeboom

datum 4 december 2024

beschrijving Definitief

vrijgave T. Artz

2

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

6

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Mer en de Omgevingsvisie Zevenaar 2040 Doel plan-mer-beoordeling Leeswijzer

6 6 7 7

2.

De Omgevingsvisie

8

2.1 2.2 2.3

Wat is een Omgevingsvisie? Het proces van de Omgevingsvisie Hoofdambities Omgevingsvisie Zevenaar

8 8 8

3.

Methodiek

10

3.1 3.2 3.3

Beoordelingskader Beoordeling huidige en referentiesituatie in leefomgevingsfoto Beoordeling van de Omgevingsvisie

10 11 12

4.

Leefomgevingsfoto

13

4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.4 4.4.1 4.4.2 4.4.3 4.5 4.5.1 4.5.2 4.5.3 4.6 4.6.1 4.6.2 4.6.3 4.7 4.7.1 4.7.2 4.7.3 4.8 4.8.1 4.8.2 4.8.3 4.9 4.9.1 4.9.2 4.9.3 4.10

Samenleving Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Wonen en voorzieningen Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Gezondheidsbevordering Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Mobiliteit Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Veiligheid Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Economie en werkgelegenheid Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Energie en grondstoffen Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Gezond milieu Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Natuur Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Bodem, water en ondergrond

13 13 13 14 14 14 18 18 19 19 20 21 21 21 23 23 24 24 27 27 28 28 33 33 34 34 37 38 38 38 42 43 44 44 46 46 47

3

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.10.1 4.10.2 4.10.3 4.11 4.11.1 4.11.2 4.11.3 4.12 4.12.1 4.12.2 4.12.3 4.13

Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Klimaatadaptatie Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Historisch kapitaal Huidige situatie Trends en ontwikkelingen Beoordeling Samenvatting beoordelingen huidige situatie en autonome situatie

47 52 52 53 53 55 55 56 56 60 61 61

5.

Beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar 2040

63

5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.3.4 5.4 5.4.1 5.4.2 5.4.3 5.4.4 5.5 5.5.1 5.5.2 5.5.3 5.5.4 5.6 5.6.1 5.6.2 5.6.3 5.6.4 5.7 5.7.1 5.7.2 5.7.3 5.7.4 5.8 5.8.1 5.8.2 5.8.3 5.8.4

Een fijne woongemeente in een dynamische omgeving met een goed woningaanbod (voor jong en oud) Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Een gezonde, veilige en schone leefomgeving Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Mooie landschappen en natuur en beleefbare cultuurhistorie, waar het fijn recreëren is Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Een onderwijsaanbod en werkgelegenheid passend bij de beroepsbevolking Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Saamhorigheid in de kernen, ruimte voor ontmoeting en initiatieven Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Een goede bereikbaarheid als noodzakelijke basisvoorwaarde voor de leefbaarheid en vitaliteit Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Een klimaat neutrale gemeente Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen Een voorzieningenniveau passend bij de regiofunctie Te toetsen beleidsambities Effecten Beoordeling Aanbevelingen

63 63 63 63 65 65 65 66 66 67 67 67 68 68 69 70 70 70 71 72 72 72 73 73 75 75 75 75 76 77 77 77 77 78 79 79 79 80 80 81

6.

Conclusie en overzicht

82

4

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

7.

Bibliografie

84

5

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding Met de invoering van de Omgevingswet zijn regels voor ruimtelijke ordening vereenvoudigd en samengevoegd. Eén van de instrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie. De gemeente Zevenaar is daarom bezig met het opstellen van een omgevingsvisie. De omgevingsvisie schetst op hoofdlijnen het beleid ten aanzien van de leefomgeving. De omgevingsvisie is geen blauwdruk voor de toekomst, maar bepaalt wel de koers. Hiermee stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente Zevenaar heeft in het proces naar de omgevingsvisie al verschillende stappen gezet. Ze heeft een concept omgevingsvisie, Omgevingsvisie Zevenaar 2040, opgesteld.

Figuur 1-1 Gemeentegrens Zevenaar

1.2

Mer en de Omgevingsvisie Zevenaar 2040 Mer-plicht en de omgevingsvisie Zevenaar Voor een omgevingsvisie is een plan-mer-plicht van toepassing wanneer dit plan het kader vormt voor toekomstige mer-plichtige of mer-beoordelingsplichtige activiteiten met mogelijk aanzienlijke milieugevolgen. In bijlage V bij het Omgevingsbesluit is aangegeven voor welke projecten de verplichting bestaat een mer of een mer-beoordeling uit te voeren. Daarnaast geldt een plan-mer-plicht indien een passende beoordeling moet worden opgesteld. De verplichting tot het opstellen van een passende beoordeling volgt als op voorhand niet kan worden uitgesloten dat de omgevingsvisie mogelijk negatieve effecten op Natura 2000-gebieden heeft. Kaderstelling in de omgevingsvisie In de omgevingsvisie worden geen activiteiten genoemd die direct mer-plichtig zijn.

6

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

De omgevingsvisie maakt wel de ontwikkeling van windturbines mogelijk (project C2 “Oprichting, wijziging of uitbreiding van een windpark met drie of meer windturbines” uit bijlage V bij het Omgevingsbesluit). Deze ontwikkeling is in eerste instantie merbeoordelingsplichtig. De gemeente Zevenaar maakt deel uit van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, waar samen met 15 andere gemeenten, de provincie, waterschappen en netbeheerder Liander wordt gewerkt aan een duurzame energievoorziening. Hiervoor is een Regionale Energie Strategie 1.0 (RES 1.0)1 opgesteld. Momenteel werken de samenwerkende partijen de RES 1.0 uit in een verrijkte RES 2024 (en later een herijkte RES 2.0), waarvoor een plan-mer2 is uitgevoerd. Omdat voor deze activiteiten al een mer-procedure is doorlopen en de omgevingsvisie geen afwijkende plannen bevat, is een nieuwe (plan)merprocedure voor deze omgevingsvisie niet nodig. De overige activiteiten, zoals woningbouw (project J11 “Aanleg, wijziging of uitbreiding van een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra en de aanleg van parkeerterreinen” uit bijlage V bij het Omgevingsbesluit), zijn niet van dien aard (qua omvang) of concreet dat dit nu al duidelijk leidt tot een plan-mer-plicht voor deze omgevingsvisie.

Een plan-mer-beoordeling Ondanks het ontbreken van een directe plan-mer-plicht heeft de gemeente Zevenaar ervoor gekozen om het milieubelang wel vroegtijdig en volwaardig mee te wegen. Om die reden is ervoor gekozen het instrument planmer-beoordeling in te zetten. Dit instrument is qua opzet en inhoud vergelijkbaar met een planMER, maar is qua procedure en diepgang beperkter. Dit past beter bij de opzet en inhoud van de omgevingsvisie van de gemeente Zevenaar.

1.3

Doel plan-mer-beoordeling Het doel van de plan-mer-beoordeling bij de Omgevingsvisie Zevenaar is om de omgevingseffecten een volwaardige plaats te geven in het opstellen van de omgevingsvisie. In de plan-mer-beoordeling is de huidige staat van de leefomgeving in beeld gebracht, zijn de hoofdlijnen van de omgevingsvisie beoordeeld en is daarmee inzichtelijk gemaakt wat de impact van de visie is op de leefomgeving. Het resultaat is dat de plan-merbeoordeling aanbevelingen biedt om de omgevingsvisie verder aan te scherpen en handvatten biedt voor de verdere uitwerking van de visie. Op deze manier ondersteunt de plan-mer-beoordeling het besluitvormingsproces rondom de omgevingsvisie. In een plan-mer-beoordeling wordt breder gekeken dan alleen directe milieueffecten. Tegenwoordig worden ook thema’s zoals samenleving, wonen, leefbaarheid, mobiliteit, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit, energie en circulair bouwen meegewogen. Zodoende komen alle relevante thema’s in het kader van de fysieke leefomgeving aan de orde.

1.4

Leeswijzer Deze plan-mer-beoordeling bestaat uit de volgende hoofdstukken: ▪ In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de hoofdlijnen van de Omgevingsvisie Zevenaar; ▪ Hoofdstuk 3 beschrijft de methodiek en het beoordelingskader dat in de leefomgevingsfoto wordt gehanteerd, en de verschillende trends en ontwikkelingen; ▪ Hoofdstuk 4 betreft de leefomgevingsfoto, waarmee de referentiesituatie wordt geschetst en aandachtspunten worden meegegeven; ▪ Hoofdstuk 5 bevat de effectenbeoordeling van de ruimtelijke opgaven en ontwikkelingen uit de Omgevingsvisie. ▪ Tot slot vormt hoofdstuk 6 de conclusie van de plan-mer-beoordeling.

1

RES GMR Arnhem Nijmegen 1.0, 2021.

2

PlanMER RES GMR Arnhem-Nijmegen. Witteveen+Bos, 2023. 7

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

2.

De Omgevingsvisie In dit hoofdstuk is het doel en het proces van een omgevingsvisie beschreven. Daarnaast komen de concrete speerpunten uit de Omgevingsvisie Zevenaar in dit hoofdstuk aan de orde. Op deze speerpunten wordt de planmer-beoordeling uitgevoerd.

2.1

Wat is een Omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een integrale visie waarin de overheid de strategische hoofdkeuzes van beleid, gericht op de fysieke leefomgeving, voor de langere termijn opneemt. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie(s), thematische visies en een deel van de beleidsplannen. In veel gemeenten of provincies zijn structuurvisies gericht op één of enkele onderdelen van de ruimtelijke ordening. Een omgevingsvisie heeft echter betrekking op alle aspecten van de fysieke leefomgeving, aansluitend bij de reikwijdte van de Omgevingswet, te weten, beleid op het gebied van wonen, milieu, werken, mobiliteit, voorzieningen, gezondheid, veiligheid, natuurlijke omgeving en energie. De integrale benadering betekent ook dat een omgevingsvisie geen optelsom is van losse beleidsvisies van verschillende domeinen. De omgevingsvisie in de Omgevingswet Volgens de Omgevingswet bevat een Omgevingsvisie: ▪ Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; ▪ De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; ▪ De hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

2.2

Het proces van de Omgevingsvisie De Omgevingsvisie van gemeente Zevenaar is in concept opgesteld. In de Omgevingsvisie staan acht speerpunten met doelen en ambities. Ook bevat de visie op hoofdlijnen een eerste aanzet voor de uitwerking van de omgevingsvisie met oplossingsrichtingen en beleidskeuzes, die nodig zijn om de doelen en ambities te realiseren.

2.3

Hoofdambities Omgevingsvisie Zevenaar In de Omgevingsvisie Zevenaar 2040 staat de gemeente voor een aantal belangrijke opgaven om de kernkwaliteiten van het gebied te behouden en te versterken. De visie richt zich op het creëren van een aantrekkelijke, duurzame en leefbare omgeving, waarbij de unieke kwaliteiten van Zevenaar worden behouden en versterkt. In de omgevingsvisie worden deze opgaven vertaald in acht integrale hoofdambities. De ambities uit de omgevingsvisie geven richting aan hoe Zevenaar zich tot 2040 wil ontwikkelen. Deze ambities zijn: •

Een fijne woongemeente in een dynamische omgeving met een goed woningaanbod (voor jong en oud) De gemeente zet in op een divers woningaanbod voor verschillende doelgroepen, met zowel stedelijke als dorpse woonmilieus. Hierbij wordt gezorgd voor voldoende betaalbare woningen en mogelijkheden voor doorstroming, zodat jong en oud in Zevenaar kunnen blijven wonen.

•

Een gezonde, veilige en schone leefomgeving Een gezonde leefomgeving wordt nagestreefd door middel van vergroening van de openbare ruimte, aandacht voor sociale interactie, veiligheid en het bevorderen van beweging en gezond gedrag onder de inwoners.

•

Mooie landschappen en natuur en beleefbare cultuurhistorie, waar het fijn recreëren is De landschappelijke waarden en cultuurhistorische kenmerken van Zevenaar worden gekoesterd en versterkt. Het creëren van recreatiemogelijkheden in de natuur en het zichtbaar maken van het culturele erfgoed dragen bij aan de leefkwaliteit.

•

Een onderwijsaanbod en werkgelegenheid passend bij de beroepsbevolking

8

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Onderwijs en werkgelegenheid sluiten aan bij de behoeften van de lokale beroepsbevolking. Er wordt gestreefd naar een divers aanbod van banen en een nauwe samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven. •

Saamhorigheid in de kernen, ruimte voor ontmoeting en initiatieven Sociale cohesie in de kernen wordt gestimuleerd door ontmoetingsruimten te creëren en door inwoners de mogelijkheid te bieden om zelf initiatieven te ontplooien. De gemeente ziet saamhorigheid en betrokkenheid als belangrijke pijlers voor de leefbaarheid.

•

Een goede bereikbaarheid als noodzakelijke basisvoorwaarde voor de leefbaarheid en vitaliteit De bereikbaarheid binnen en buiten de gemeente wordt verbeterd, waarbij duurzame mobiliteitsoplossingen zoals fietsinfrastructuur en openbaar vervoer een belangrijke rol spelen.

•

Een klimaatneutrale gemeente De gemeente werkt aan verduurzaming door te investeren in hernieuwbare energie, energiebesparing en circulaire bouwmethoden. Klimaatadaptatie is een belangrijk speerpunt in de toekomstige ruimtelijke inrichting.

•

Een voorzieningenniveau passend bij de regiofunctie Zevenaar fungeert als centrumgemeente voor de regio en zorgt voor voldoende voorzieningen op het gebied van zorg, onderwijs, recreatie en evenementen, passend bij de rol van de gemeente in de regio.

9

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

3.

Methodiek Dit hoofdstuk beschrijft de onderzoeks- en beoordelingsmethodiek die is toegepast in deze plan-mer-beoordeling.

3.1

Beoordelingskader Voor het beoordelen van de omgevingsvisie is een beoordelingskader benodigd waarbij ook de trends en onzekerheden, doelbereik en ondergrenzen kunnen worden meegewogen. Daarnaast dient het beoordelingskader de gehele fysieke leefomgeving te beslaan, zonder dat de overzichtelijkheid uit het oog wordt verloren. Onderstaande tabel toont het beoordelingskader dat gebruikt wordt voor deze plan-mer-beoordeling. Tabel 3-1 Beoordelingskader plan-mer-beoordeling omgevingsvisie Zevenaar Thema Samenleving Wonen en voorzieningen

Gezondheidsbevordering Mobiliteit

Veiligheid

Economie en werkgelegenheid

Energie & grondstoffen

Gezond milieu

Natuur

Bodem, water en ondergrond

Klimaatadaptatie

Historisch kapitaal

Aspect Bevolkingsopbouw Bestaanszekerheid Woningvoorraad Voorzieningenniveau Leefbaarheid Sporten en bewegen Gezonde openbare ruimte Autoverkeer Openbaar vervoer Langzaam verkeer (o.a. fietsen, wandelen) Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Hoogwaterveiligheid Werkgelegenheid en werkloosheid Vestigingsklimaat Werklocaties Landbouw Toerisme en recreatie Energiegebruik Duurzame energieopwekking CO2-emissie Circulariteit Luchtkwaliteit Geluid Geur Lichthinder Natuurgebieden Biodiversiteit Groene woonomgeving Bodemkwaliteit Oppervlaktewater Grondwater Hittestress Wateroverlast Droogtestress Archeologie Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden

10

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

3.2

Beoordeling huidige en referentiesituatie in leefomgevingsfoto Leefomgevingsfoto Als eerste stap wordt een zogenaamde leefomgevingsfoto opgesteld (zie hoofdstuk 4). Deze leefomgevingsfoto geeft inzicht in de huidige situatie (2024) en referentiesituatie (de toekomstige situatie zonder de te maken keuzes van de omgevingsvisie Zevenaar 2040). De referentiesituatie is de toekomstsituatie in 2040 (planhorizon van de omgevingsvisie) zonder dat de beleidsveranderingen, keuzes en maatregelen uit de omgevingsvisie gerealiseerd zijn. De referentiesituatie bestaat uit het vastgestelde beleid en de plannen en projecten waarover politieke besluitvorming heeft plaatsgevonden. De leefomgevingsfoto Zevenaar beschrijft aan de hand van het beoordelingskader (zie paragraaf 3.1) de staat van de fysieke leefomgeving in de huidige situatie en in de referentiesituatie. Per beoordelingsaspect worden van alle kernwaarden de volgende uitspraken gedaan om de huidige en referentiesituatie te beoordelen: ▪ Wat is de huidige kwaliteit en kwaliteit van de referentiesituatie? ▪ Wat is de verwachte autonome trend? ▪ Wat zijn op basis van bovenstaande antwoorden mogelijke kansen en risico’s behorende bij dit beoordelingsaspect? Wijze van beoordeling De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek.

Een trendgrafiek toont de ontwikkeling van het thema (positief of negatief) voor het verleden, het heden en de toekomst. In onderstaand voorbeeld is sprake van een negatieve trend: de situatie is de afgelopen 20 jaar verslechterd. Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de referentiesituatie. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de trend van de afgelopen jaren tot stilstand gebracht of kan de situatie nog licht verder verslechteren.

Figuur 3-1 Voorbeeld beoordelingsfiguur leefomgevingsfoto per beoordelingsaspect

In de samenvattende beoordeling worden de scores van alle thema’s samengevat in één figuur. In de volgende stap is de informatie van de afzonderlijke aspecten samengebracht in een overzicht. Hierin is per aspect de huidige situatie en de toekomstige situatie (met bandbreedte) weergegeven. De huidige situatie, de hoogte van de beoordeling in 2024, wordt weergegeven met een streepje. De bandbreedte van de referentiesituatie geeft de bandbreedte per thema in het referentiejaar 2040 weer.

Figuur 3-2 Voorbeeld overzichtsfiguur leefomgevingsfoto

11

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

3.3

Beoordeling van de Omgevingsvisie De beoordeling van de omgevingsvisie gebeurt aan de hand van hetzelfde beoordelingskader als de leefomgevingsfoto. Gestructureerd langs de opgaven van de omgevingsvisie van de gemeente wordt voor elk thema inzichtelijk gemaakt wat de effecten van de omgevingsvisie zijn. De te toetsen beleidsambities worden afgewogen tegen het beoordelingskader. Na het afzonderlijk inzichtelijk maken van de effecten kan overgegaan worden tot een geïntegreerd oordeel over de omgevingsvisie. Daarvoor worden de verschillende effectbeoordelingen samengevoegd tot één geaggregeerd oordeel per beoordelinsaspect. Dit kan vervolgens op gelijke wijze als de referentiesituatie gevisualiseerd worden (zie hieronder). De afzonderlijke aspecten worden, net als bij de leefomgevingsfoto, samengebracht in een overzicht. Hierbij wordt de bandbreedte van de beoordeling in de referentiesituatie en van de omgevingsvisie in 2040 gebruikt.

Figuur 3-3 Voorbeeld overzichtsfiguur omgevingsvisie

12

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.

Leefomgevingsfoto De leefomgevingsfoto geeft de situatie weer van de fysieke leefomgeving, beschreven op verschillende thema’s. Per thema wordt de huidige situatie beschreven, het beleid, trends en ontwikkelingen die invloed hebben op de huidige situatie en de referentiesituatie. Onderstaande paragrafen lichten elk thema toe.

4.1

Samenleving

4.1.1

Huidige situatie Bevolkingsopbouw De gemeente Zevenaar heeft ruim 45.000 inwoners in 2024. De bevolkingssamenstelling in Zevenaar laat zien dat de stad een aanzienlijk aantal 25- tot 45-jarigen (22%) en 65-plussers (25%) kent. De overige leeftijdsgroepen zijn verdeeld in kinderen tot 15 jaar (14%), jongeren tussen 15 en 25 jaar (11%), en volwassenen van 45 tot 65 jaar (28%) (Kadastrale kaart, 2024). De demografische druk in Zevenaar betreft 80,1% (Waarstaatjegemeente, 2024). Dit betekent dat voor elke 100 mensen in de werkende leeftijdsgroep (meestal van 20 tot 65 jaar) er 80,1 mensen zijn die niet tot de werkende bevolking behoren. Dit omvat zowel jongeren (onder de 20 jaar) als ouderen (boven de 65 jaar). In feite geeft dit percentage aan hoeveel mensen afhankelijk zijn van de werkende bevolking voor hun levensonderhoud en sociale voorzieningen. Hoe hoger dit percentage, hoe groter de belasting voor de werkende bevolking om te voorzien in de behoeften van de niet-werkenden. Bij een demografische druk van 80,1% moeten relatief veel werkenden de kosten dragen voor een groot aantal niet-werkenden, wat implicaties kan hebben voor de economie, sociale voorzieningen en de arbeidsmarkt.

Wat betreft de herkomst van de inwoners heeft 10% een Westerse migratieachtergrond en 5% een niet-Westerse migratieachtergrond, terwijl de overgrote meerderheid van 85% geen migratieachtergrond heeft. Bestaanszekerheid De huidige situatie van armoede en bestaanszekerheid in Zevenaar wordt beïnvloed door verschillende factoren, waaronder de beschikbaarheid van woningen, de instroom van nieuwe bewoners en de economische omstandigheden. Sinds 2014 is de druk op de woningmarkt in Zevenaar aanzienlijk toegenomen door de groei van het aantal inwoners. Deze groei heeft geleid tot een tekort aan betaalbare woningen, zowel in de sociale huursector als in de koopsector. Dit tekort heeft een directe impact op de bestaanszekerheid, aangezien mensen met lage inkomens moeite hebben om geschikte huisvesting te vinden. Dit kan de armoede en onzekerheid verder verergeren. Daarnaast zijn specifieke groepen zoals arbeidsmigranten, statushouders en mensen met een laag inkomen vaak afhankelijk van de sociale huursector. Hun situatie wordt verder bemoeilijkt door lange wachttijden en de beperkte beschikbaarheid van betaalbare woningen. In Zevenaar zijn er 25 per 1.000 inwoners met een bijstandsuitkering. Dit is relatief laag ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 34 per 1.000 inwoners.

Niettemin dragen deze omstandigheden (zoals tekort van woningen) bij aan de complexiteit van armoedebestrijding en het waarborgen van bestaanszekerheid in de gemeente Zevenaar.

4.1.2

Trends en ontwikkelingen •

Vergrijzing: Net als in veel andere delen van Nederland neemt het aantal ouderen in de gemeente Zevenaar toe. In 2024 is 11,2 % van de inwoners in Zevenaar 75 jaar of ouder. In 2050 stijgt dat waarschijnlijk naar ongeveer 19%. Dit zorgt voor een hogere vraag naar zorgvoorzieningen, aangepaste woningen en andere diensten die inspelen op de behoeften van ouderen. Deze demografische verschuiving heeft ook invloed op de arbeidsmarkt, met een verwachte krimp van de beroepsbevolking en een grotere druk op de werkenden om sociale voorzieningen te ondersteunen.

13

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

•

4.1.3

Sociale cohesie en diversiteit: De instroom van nieuwe bewoners, waaronder arbeidsmigranten en statushouders, draagt bij aan een toenemende diversiteit in de samenleving. Dit vraagt om initiatieven die de sociale cohesie versterken en integratie bevorderen, zoals taalondersteuning, culturele evenementen, en ontmoetingsplekken waar inwoners van verschillende achtergronden samen kunnen komen.

Beoordeling In de gemeente Zevenaar is het aantal huishoudens wat afhankelijk is van een bijstandsuitkering relatief laag ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De bestaanszekerheid in Zevenaar wordt beïnvloed door de beschikbaarheid van woningen, de instroom van nieuwe bewoners en de economische omstandigheden. De toename van de druk op de woningmarkt heeft met name negatieve effecten op de bestaanszekerheid van de lage inkomensgroepen. De gemeente Zevenaar scoort momenteel redelijk op het thema samenleving, maar er is een grote bandbreedte voor de toekomst. Enerzijds zijn er potentiële uitdagingen zoals demografische veranderingen, digitalisering en een mogelijke afname van sociale cohesie en veiligheid. Anderzijds kunnen beleidsinterventies en maatschappelijke vooruitgang de situatie verbeteren. Tabel 4-1 Beoordeling thema samenleving Huidige Situatie

-

Hoge demografische druk Relatief lage afhankelijkheid bijstandsuitkering Bestaanszekerheid onder druk door tekort aan betaalbare woningen

Trends en autonome ontwikkelingen

-

Nieuwe ontwikkelingen kunnen zowel kansen als bedreigingen vormen voor de bevolkingssamenstelling en bestaanszekerheid. o De vergrijzing zorgt voor een hogere vraag naar zorgvoorzieningen en aangepaste woningen. o De instroom van nieuwe bewoners draagt bij aan een toenemende diversiteit in de samenleving, wat vraagt om initiatieven die de sociale cohesie versterken en integratie bevorderen.

Bandbreedte

-

Grote onzekerheidsmarge door de invloed van veel verschillende factoren.

Figuur 4-1 Beoordeling thema samenleving

4.2

Wonen en voorzieningen

4.2.1

Huidige situatie Woningvoorraad De gemeente Zevenaar kent net als veel andere gemeenten in Nederland een woningtekort. Er is een grote druk op de woningmarkt, wat met name starters, jonge gezinnen en ouderen treft. Het vinden van passende en betaalbare woningen is een steeds groter probleem. Dit wordt deels veroorzaakt door de groeiende vraag van zowel lokale als regionale woningzoekenden. Mensen uit omliggende gebieden zoeken hun toevlucht naar Zevenaar, waar de woningprijzen relatief aantrekkelijk zijn in vergelijking met grotere steden. Dit vergroot de concurrentie op de woningmarkt aanzienlijk. Daarnaast heeft de woningvoorraad in Zevenaar te maken met veroudering, en veel woningen zijn nog niet levensloopbestendig. Slechts 16% van de huidige woningen is geschikt voor oudere bewoners die langer 14

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

zelfstandig willen blijven wonen. Het aanpassen van de woningvoorraad is niet in alle gevallen mogelijk of rendabel, waardoor de noodzaak om doorstroming naar geschikte woningen te bevorderen een belangrijke focus is voor de komende jaren (Woonzorgvisie Zevenaar 2024-2028). De gemeente telt momenteel 20.679 geregistreerde woningen, waarvan 81,9% eengezinswoningen en 18,1% meergezinswoningen zijn. Dit is een aanzienlijk hoger percentage eengezinswoningen dan het landelijk gemiddelde van 63,5%, terwijl het percentage meergezinswoningen lager ligt dan het landelijke gemiddelde van 36,5%. In 2023 was het gemiddelde oppervlakte van een woning in Zevenaar 132 m², wat ruim boven het Nederlandse gemiddelde van 120 m² ligt. In 2023 groeide de woonvoorraad in Zevenaar met 0,6% ten opzichte van het voorgaande jaar. De leegstand in de gemeente bedraagt 2%, gelijk aan het landelijke gemiddelde. De gemiddelde transactieprijs per vierkante meter in Zevenaar was 3.100 euro, wat aanzienlijk lager is dan het landelijke gemiddelde van 4.069 euro. Ondanks deze situatie blijft het een uitdaging om de woningmarkt substantieel te verbeteren. De gemeente moet een sterkere regierol opnemen en innovatieve bouwmethoden zoals flexwoningen, woningsplitsing en optoppen (extra verdiepingen toevoegen) overwegen om de woningproductie te verhogen.

Voor 2024 staat een plan om minimaal 116 nieuwe woningen te realiseren en een pilot om de doorstroming van minimaal 10 woningen te bevorderen. Bovendien wordt de Huisvestingsverordening 2020 vervangen door een nieuwe verordening die beter aansluit bij de huidige woningmarkt. Voorzieningenniveau Het voorzieningenniveau verschilt sterk binnen de gemeente Zevenaar. Deze is inzichtelijk gemaakt in de Voorzieningenkaart, welke onderdeel is van de Leefbaarometer. Dit onderzoek, uitgevoerd door Atlas Research en In.Fact.Research in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, evalueert de leefbaarheid in verschillende wijken en buurten in kaart te brengen en te monitoren. De Leefbaarometer combineert een groot aantal indicatoren, waaronder veiligheid, sociale cohesie, woningkwaliteit, en voorzieningen, om een totaalbeeld te geven van de leefbaarheid in een gebied. Deze kaart richt zich specifiek op de beschikbaarheid en de nabijheid van diverse voorzieningen in een buurt of wijk. Dit kan bijvoorbeeld gaan om de aanwezigheid van winkels, scholen, gezondheidszorg, openbaar vervoer, sportfaciliteiten, en culturele instellingen.

Figuur 4-2 Voorzieningenniveau (bron: Leefbaarometer, 2022)

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft ook de afstand tot de dichtstbijzijnde huisarts en levensmiddelenwinkel in kaart gebracht:

15

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-3 Afstand tot huisartsenpraktijk (bron: CBS, 2021)

Figuur 4-4 Afstand tot grote supermarkt (bron: CBS, 2021)

Zoals in bovenstaande figuren is te zien, is in een groot deel van de gemeente het voorzieningenniveau beperkt. Bewoners van deze gebieden geven dan ook aan dat de bereikbaarheid van essentiële voorzieningen, zoals winkels, scholen en gezondheidszorg, steeds meer onder druk staat. Dit geldt vooral voor ouderen en inwoners zonder auto, voor wie mobiliteit een toenemende zorg is (Woonzorgvisie Zevenaar 2024-2028). Uit enquêtes blijkt dat dit nu echter nog niet als knelpunt wordt ervaren door de bewoners van de gemeente Zevenaar. De kern Zevenaar heeft wel voldoende voorzieningen, waaronder: Winkelen Het centrum van Zevenaar biedt een divers winkelaanbod dat zowel lokale als landelijke voorkeuren bedient. Van ambachtelijke slagerijen tot landelijke winkelketens, het aanbod is breed en afgestemd op de behoeften van bewoners en bezoekers. De wekelijkse markt, die ook ’s avonds geopend is, trekt veel bezoekers uit de regio en draagt bij aan de levendigheid van het centrum. Daarnaast zijn er plannen voor de ontwikkeling van een fashionoutlet langs de A12, wat de aantrekkingskracht van Zevenaar als winkelbestemming verder zal vergroten. Snelle verbindingen Zevenaar beschikt over een treinstation met verbindingen naar belangrijke steden en regio’s.

De treinverbindingen tussen Winterswijk en Arnhem, evenals tussen Düsseldorf en Arnhem, zorgen voor een efficiënte verbinding met zowel binnenlandse als internationale bestemmingen. Het treinstation ligt op korte loopafstand van het centrum, wat de toegankelijkheid vergemakkelijkt. Bovendien zorgt de ligging aan de A12 voor een uitstekende bereikbaarheid met de auto, zowel richting het oosten als het westen. 16

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Zorg Zevenaar beschikt over een ziekenhuis en een uitgebreid aanbod van zorgvoorzieningen. Naast het ziekenhuis zijn er diverse andere zorginstellingen die een breed scala aan medische en ondersteunende diensten leveren. Dit zorgt ervoor dat de zorgbehoeften van de inwoners op verschillende niveaus worden vervuld. Onderwijs Op het gebied van onderwijs biedt Zevenaar diverse mogelijkheden. In de wijk Groot Holthuizen zijn twee basisscholen en een VMBO-school gevestigd. Deze instellingen verzorgen de vroege en voortgezette educatie van kinderen en jongeren in de regio. Tevens is er een sterke samenwerking tussen beroepsopleidingen en het bedrijfsleven, wat de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt bevordert. Horeca Het horecagebied van Zevenaar is geconcentreerd in de kern Zevenaar rond de Markt. Hier kunnen bezoekers kiezen uit een gevarieerd aanbod aan eetgelegenheden, waaronder eetcafés, grandcafés en restaurants. Leefbaarheid De gemeente Zevenaar wordt door haar inwoners overwegend gezien als een fijne plek om te wonen, waar rust, veiligheid, groen en gezelligheid centraal staan. In een enquête gaven de respondenten aan dat deze termen hun leefomgeving het beste typeren. De aanwezigheid van ruime, groene gebieden in combinatie met de rustige woonwijken zorgt ervoor dat inwoners zich thuis voelen in Zevenaar.

Zes op de tien inwoners geven aan tevreden te zijn over de leefbaarheid van hun buurt. Met name de natuur en de ruimte omheen worden als waardevol gezien (Woonzorgvisie Zevenaar 2024-2028). De gemeente Zevenaar scoort dus goed op het gebied van leefbaarheid, zoals ook blijkt uit Leefbaarometer. Dit onderzoek evalueert aspecten zoals veiligheid, overlast, voorzieningen, woningvoorraad, sociale samenhang en fysieke omgeving. Over het geheel genomen behaalt Zevenaar een gemiddelde score (zie figuur 4-5) ten opzichte van andere Nederlandse gemeenten. De leefbaarheidsindex in Zevenaar is beïnvloed door diverse factoren. De veiligheid binnen de gemeente draagt positief bij aan de leefbaarheid, terwijl het voorzieningenniveau juist een negatieve impact heeft. Dit duidt op een complex evenwicht tussen verschillende elementen die samen de algemene leefbaarheid bepalen.

Figuur 4-5 Leefbaarheidsscore Zevenaar (Leefbarometer, BZK)

De woonervaring is echter niet in alle wijken en dorpen van Zevenaar gelijk. Hoewel een groot deel van de bewoners de leefbaarheid in hun directe omgeving als positief ervaart, zijn er zorgen over specifieke wijken, met name in de kleinere kernen en op het Gelders Eiland. De Leefbarometer toont aan dat delen van Lobith en Spijk, zwakker scoren op het gebied van leefbaarheid, maar nog steeds voldoende wordt beoordeeld. Wel vertonen deze gebieden kenmerken van achteruitgang, zoals een hogere zorgvraag, vaak in verband met sociaaleconomische problemen.

17

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.2.2

4.2.3

Trends en ontwikkelingen •

Woningmarkt: De druk op de woningmarkt in Zevenaar is aanzienlijk, mede door de landelijke trend van schaarste aan betaalbare woningen. De vraag naar zowel sociale huurwoningen als koopwoningen blijft hoog. Innovatieve bouwmethoden en flexibele woningoplossingen, zoals woningsplitsing en de bouw van flexwoningen, worden steeds belangrijker om aan de woonbehoefte te voldoen.

•

Voorzieningenniveau: Het voorzieningenniveau is over het algemeen goed, maar er zijn verschillen tussen de kernen binnen de gemeente. Terwijl het centrum van Zevenaar voldoende voorzieningen biedt, zoals winkels, zorg en onderwijs, hebben de kleinere kernen vaak te maken met een lager voorzieningenniveau. Er is een groeiende behoefte aan initiatieven die het voorzieningenniveau in deze gebieden verbeteren, bijvoorbeeld door mobiele diensten of betere vervoersverbindingen.

Beoordeling De leefbaarheid (en daarmee woonomgeving) in Zevenaar wordt positief beoordeeld, met een sterke waardering voor de rust, veiligheid en groene ruimte in de gemeente. Toch zijn er duidelijke uitdagingen zichtbaar, met name op het gebied van woningtekorten, de leefbaarheid in specifieke wijken en de toegankelijkheid van voorzieningen in de kleinere kernen. De toenemende vraag naar woningen en de druk op de woningmarkt dwingen de gemeente om een breed scala aan maatregelen te overwegen, zoals het bevorderen van doorstroming, het levensloopbestendig maken van woningen en het creëren van betaalbare nieuwbouwwoningen. Tegelijkertijd kan de sterke gemeenschapszin in Zevenaar worden ingezet om samen met de bewoners de leefomgeving te blijven verbeteren en leefbaarheidsproblemen aan te pakken. Dit leidt tot de volgende beoordeling: Tabel 4-2 Beoordeling thema wonen en voorzieningen Huidige Situatie

-

Er is schaarste op de woningmarkt. De gemeente staat er gemiddeld voor op het vlak van leefbaarheid. o De gemeente scoort positief op veiligheid. o De gemeente scoort negatief op voorzieningsniveau.

Trends en autonome ontwikkelingen

-

De wooncrisis in Nederland heeft ook invloed op de gemeente Zevenaar. Er bestaat een tekort aan betaalbare en passende woningen. Er staan nieuwe woningen gepland in de gemeente Zevenaar. Door vergrijzing worden voorzieningen in de nabije omgeving steeds belangrijker vanwege de verminderende mobiliteit.

Bandbreedte

-

-

Situatie afhankelijk van ontwikkelingen in economische sectoren. Daardoor redelijke onzekerheid.

Figuur 4-6 Beoordeling thema wonen en voorzieningen

18

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.3

Gezondheidsbevordering

4.3.1

Huidige situatie Sporten en bewegen Het thema sport en bewegen speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven van de inwoners van de gemeente Zevenaar. De gemeente stimuleert een actieve leefstijl en biedt een breed scala aan sport- en beweegmogelijkheden aan voor verschillende doelgroepen. De gemeente heeft zich, samen met diverse lokale partners, gecommitteerd aan het Zevenaars Sportakkoord, dat als doel heeft om alle inwoners de mogelijkheid te bieden een leven lang plezier te beleven aan sport en bewegen. Sportvoorzieningen en infrastructuur De gemeente Zevenaar beschikt over een uitgebreide en goed onderhouden infrastructuur die een breed scala aan sporten en beweegactiviteiten ondersteunt. De voorzieningen zijn zodanig verspreid dat ze toegankelijk zijn voor inwoners van alle kernen binnen de gemeente. • Sportpark Hengelder is een centraal gelegen sportcomplex dat onderdak biedt aan verschillende sportclubs, waaronder voetbal- en hockeyverenigingen. De aanwezigheid van meerdere sportvelden, een atletiekbaan, en moderne kleedfaciliteiten maken het park tot een belangrijk centrum voor sport in de gemeente. • Zwembad De Lentemorgen is een belangrijke faciliteit voor zowel recreatief zwemmen als georganiseerde zwemlessen en sportactiviteiten zoals waterpolo en aquafitness.

Het zwembad is uitgerust met moderne voorzieningen die geschikt zijn voor mensen van alle leeftijden, en wordt veel gebruikt door scholen en verenigingen. • Tennisverenigingen zoals LTC De Griethse Poort bieden goed onderhouden tennisbanen die het hele jaar door toegankelijk zijn. Deze verenigingen zijn populair bij zowel jongere als oudere inwoners en bieden mogelijkheden voor zowel recreatief als competitief tennis. Openbare beweegvoorzieningen zoals parken, fietspaden en wandelroutes dragen bij aan de laagdrempelige toegankelijkheid van sport en bewegen. In parken zoals het Horsterpark (omgeving sportpark Hengelder) worden regelmatig beweegactiviteiten georganiseerd, waaronder bootcamps en yoga in de buitenlucht. De fietspaden en wandelroutes, die door het landschap van de Liemers lopen, bieden zowel inwoners als bezoekers de mogelijkheid om actief te genieten van de natuurlijke omgeving. Sportdeelname en beweeggedrag Het percentage niet-sporters in Zevenaar ligt met 53,7% boven het landelijk gemiddelde van 46,4% (Waarstaatjegemeente, 2024). Om dit percentage te verlagen, ondersteunt de gemeente een breed spectrum van sportactiviteiten, gericht op diverse doelgroepen. Voetbal is de populairste sport binnen de gemeente, met voetbalverenigingen zoals DVV en DCS die een groot aantal leden hebben, variërend van jeugdteams tot senioren.

Deze clubs vervullen een belangrijke sociale functie in de gemeenschap, waar sport gecombineerd wordt met sociale activiteiten en evenementen. Atletiek en hardlopen zijn ook populaire activiteiten, met clubs zoals De Liemers die atletiektrainingen en hardloopevenementen organiseren. Deze activiteiten trekken een diverse groep deelnemers, van jongeren tot volwassenen die deelnemen aan hardloopwedstrijden en recreatieve loopgroepen. Het beweegaanbod voor specifieke doelgroepen is een belangrijk aspect van het sportbeleid in Zevenaar. Voor ouderen zijn er bijvoorbeeld initiatieven zoals seniorengymnastiek en wandelgroepen die zowel de fysieke gezondheid als het sociale welzijn bevorderen. Daarnaast zijn er beweegactiviteiten voor mensen met een beperking, die aangepast zijn aan hun specifieke behoeften, zodat iedereen de mogelijkheid heeft om deel te nemen aan sport en bewegen. Breedtesport en recreatief bewegen worden sterk gestimuleerd door de gemeente. Er zijn tal van recreatieve activiteiten beschikbaar voor mensen die buiten het georganiseerde verenigingsleven om willen sporten, zoals fitness, yoga en pilates. Deze activiteiten worden vaak georganiseerd door lokale sportscholen en beweeggroepen, die samenwerken met de gemeente om een gevarieerd aanbod te bieden.

19

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Gezonde openbare ruimte De openbare ruimte speelt een cruciale rol in het welzijn van de inwoners van Zevenaar. Een groene, goed onderhouden omgeving draagt niet alleen bij aan een hogere levenskwaliteit, maar is ook van vitaal belang in het licht van klimaatverandering. Verstening van de openbare ruimte In de gemeente Zevenaar is de openbare ruimte aanzienlijk meer versteend dan het landelijk gemiddelde (De Gelderlander, 2024). Uit cijfers blijkt dat 62,0 % van het publieke terrein in woonwijken in Zevenaar als 'grijs' wordt aangemerkt, vergeleken met iets meer dan de helft van de openbare ruimte in woonwijken op landelijk niveau. Dit betekent dat een groot deel van de openbare ruimte in Zevenaar bestaat uit stenen, verharding, en andere niet-groene elementen.

Figuur 4-7 Het percentage groen per buurt (Cobra Groenzicht, 2021)

Ook de privaat beheerde buitenruimtes, zoals voor- en achtertuinen, vertonen een hoog percentage verstening. In Zevenaar is 70,0 % van deze ruimte versteend, wat hoger ligt dan het landelijke gemiddelde van iets minder dan twee derde. Hierdoor komt het totale percentage grijs gebied in de gemeente uit op 31,3 %, wat net iets hoger is dan het landelijk gemiddelde van 31 %. Acties en initiatieven voor vergroening Om de negatieve effecten van verstening tegen te gaan, is de gemeente Zevenaar actief betrokken bij vergroening. Eén van de initiatieven die hierbij een belangrijke rol spelen is het jaarlijkse NK Tegelwippen. Tijdens dit evenement strijden gemeenten om zoveel mogelijk stoep- en tuintegels te vervangen door groen, zoals gras, bomen, of planten. Zevenaar heeft in eerdere edities van deze competitie meegedaan en zal ook dit jaar opnieuw deelnemen, met als doel om de verstening in de gemeente verder terug te dringen. Daarnaast zijn er in Zevenaar verschillende projecten en subsidies beschikbaar om inwoners aan te moedigen hun eigen tuinen te vergroenen. Voorbeelden hiervan zijn het stimuleren van groene daken en geveltuinen, die niet alleen bijdragen aan de biodiversiteit maar ook helpen om wateroverlast te voorkomen en de lokale temperatuur te verlagen.

Ook openbare beweegvoorzieningen zoals parken, fietspaden en wandelroutes dragen bij aan de laagdrempelige toegankelijkheid van sport en bewegen. In parken zoals Het Horsterpark worden regelmatig beweegactiviteiten georganiseerd, waaronder bootcamps en yoga in de buitenlucht. De fietspaden en wandelroutes, die door het landschap van de Liemers lopen, bieden zowel inwoners als bezoekers de mogelijkheid om actief te genieten van de natuurlijke omgeving.

4.3.2

Trends en ontwikkelingen •

Bereik van kwetsbare doelgroepen: Eén van de grootste uitdagingen is het betrekken van kwetsbare groepen zoals mensen met een beperking, inwoners met een lager inkomen, en ouderen die minder makkelijk toegang hebben tot sport en beweegactiviteiten. De gemeente werkt samen met lokale

20

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

organisaties zoals welzijnsstichting Caleidoz om deze groepen te bereiken door het aanbieden van laagdrempelige beweegactiviteiten en ondersteuning. •

4.3.3

Vergrijzing van sportverenigingen: De vergrijzing van de bevolking heeft invloed op het ledenbestand van sportverenigingen. Dit biedt echter ook kansen voor de ontwikkeling van nieuwe sportvormen die beter aansluiten bij oudere sporters, zoals wandelvoetbal en Nordic walking.

Beoordeling De gemeente is op de goede weg met gezondheidsbevordering. De gemeente zet zich in voor een actieve leefstijl en biedt een breed scala aan sport- en beweegmogelijkheden voor verschillende doelgroepen. De gemeente beschikt over een uitgebreide infrastructuur met sportparken, zwembaden, tennisverenigingen en openbare beweegvoorzieningen zoals parken en fietspaden. Ondanks deze inspanningen ligt het percentage niet-sporters in de gemeente Zevenaar boven het landelijk gemiddelde. Vergrijzing heeft invloed op het ledenbestand van verschillende sportverenigingen. Met de toenemende vergrijzing is het belangrijk om voldoende sportfaciliteiten voor ouderen te blijven ontwikkelen. In de huidige situatie is er een redelijk hoge graad van verstening in de openbare ruimte wat ook bijdraagt aan hittestress. De gemeente zet zich ook in voor vergroening, wat in de toekomst een positief effect kan hebben op het beperken van hitte stress in de kernen en de verstening kan tegengaan. De vergroening kan ook aanmoedigen om vaker buiten re recreëren en te sporten. Tabel 4-3 Beoordeling thema gezondheidsbevordering

Huidige Situatie

-

Percentage niet sporters (53,7%) boven het landelijk gemiddelde. Goede beweeginfrastructuur aanwezig. Inzet op vergroening. Veel verstening openbare ruimte.

Trends en autonome ontwikkelingen

-

Het betrekken van kwetsbare groepen bij sport- en beweegactiviteiten blijft een uitdaging. Vergrijzing beïnvloedt het ledenbestand van sportverenigingen. Vergroening van de openbare ruimte heeft een positief effect op het bevorderen van een gezonde openbare ruimte.

Bandbreedte

-

Er is een redelijke onzekerheidsmarge. De vergroening heeft een positief effect op de gezonde leefomgeving maar de effecten van vergrijzing en beperkt beschikbare beweegvoorzieningen voor deze bevolkingsgroep dragen negatief bij aan gezondheidsbevordering.

Figuur 4-8 Beoordeling thema gezondheidsbevordering

4.4

Mobiliteit

4.4.1

Huidige situatie Autoverkeer In Zevenaar speelt autoverkeer een cruciale rol in de mobiliteit. De stad is strategisch gelegen aan de snelweg A12, die een essentiële verbinding vormt tussen Nederland en Duitsland. Momenteel is de A12 echter vaak

21

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

overbelast, wat leidt tot frequente files, vooral rond de oudere en drukke verkeerspunten, zoals de Doesburgseweg en Griethse Poort. Dit heeft negatieve gevolgen voor zowel de bereikbaarheid als de leefbaarheid van de stad. Er zijn plannen in uitvoering, zoals het project ViA15, dat voorziet in de doortrekking van de A15 en de verbreding van de A12. Hierdoor zal Zevenaar nieuwe aansluitingen krijgen bij Hengelder (Zevenaar Oost) en de Arnhemseweg, wat de verkeersstructuur van de stad aanzienlijk zal veranderen. Deze ontwikkelingen zijn noodzakelijk om de toenemende verkeersdruk op te vangen en de stad beter te ontsluiten. Deze ontwikkelingen kunnen wel leiden tot (tijdelijke) verkeershinder. Gelet op de tijdelijkheid is deze verkeershinder niet doorslaggevend voor de beoordeling. Openbaar vervoer Het openbaar vervoernetwerk van de gemeente Zevenaar ziet er als volgt uit:

Figuur 4-9 OV-netwerk Zevenaar

Zevenaar heeft een goed ontwikkeld openbaar vervoerssysteem met een belangrijk treinstation dat de stad verbindt met omliggende steden en gebieden zoals Arnhem, Doetinchem en Duitsland (Emmerich-DuisburgDüsseldorf). Door Zevenaar ligt ook de Betuwelijn voor transport van goederen tussen de Rotterdamse Haven en Duitsland. In Figuur 4-10 is de afstand tot het dichtstbijzijnde treinstation weergegeven.

Figuur 4-10 Afstand tot treinstation (CBS, 2021)

22

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Naast de trein is de bus een essentieel vervoermiddel, vooral voor bewoners van de meer afgelegen gebieden binnen de gemeente. Echter, de dekking van het openbaar vervoer is niet overal optimaal. In bepaalde delen van Zevenaar, vooral op bedrijventerreinen en in nieuwe woongebieden, is er behoefte aan betere openbaarvervoerverbindingen. Deze OV-dekking is in Figuur 4-11 weergegeven.

Figuur 4-11 Afstand tot busstation (CBS, 2021)

Langzaam verkeer Zevenaar heeft een uitgebreid netwerk van fietspaden dat wordt gezien als een belangrijk alternatief voor autoverkeer, vooral voor korte afstanden. De populariteit van de elektrische fiets heeft deze trend versterkt. Het stadscentrum is goed bereikbaar voor fietsers en er wordt gewerkt aan verdere verbeteringen om het fietsnetwerk robuuster te maken. Voor voetgangers is het centrum ook goed toegankelijk, er is ruimte voor verbetering in de infrastructuur buiten het centrum, vooral wat betreft de veiligheid en het comfort van langzaam verkeer. Er zijn plannen om de verbindingen voor langzaam verkeer, zoals fietspaden en wandelroutes, verder te verbeteren, met speciale aandacht voor recreatieve gebieden.

4.4.2

4.4.3

Trends en ontwikkelingen •

Verkeersdrukte en infrastructuur: De toenemende verkeersdruk op belangrijke snelwegen zoals de A12, en de toekomstige aansluiting op de A15, zijn belangrijke aandachtspunten. Deze ontwikkelingen vereisen infrastructuurverbeteringen om de bereikbaarheid en leefbaarheid te waarborgen. Projecten zoals ViA15 zijn cruciaal om congestie te verminderen en de verkeersstromen beter te reguleren.

•

Duurzaam vervoer: Er is een groeiende belangstelling voor duurzame mobiliteitsopties, zoals fietsen en openbaar vervoer. Het netwerk van fietspaden in Zevenaar wordt uitgebreid, en er zijn plannen om de dekking en kwaliteit van het openbaar vervoer te verbeteren, vooral in de meer afgelegen kernen van de gemeente. De opkomst van elektrische fietsen draagt ook bij aan de verschuiving naar duurzamer vervoer voor korte afstanden. Daarnaast zal het elektrische wagenpark, volgens landelijke trend, toenemen.

Beoordeling Zevenaar staat er op het gebied van mobiliteit er redelijk goed voor. De gemeente is goed verbonden met steden in de omgeving door de N-wegen en de A12, maar de toenemende verkeersdruk is wel een aandachtspunt. De toekomstige aansluiting op de A15 zal de ontsluiting van de gemeente verbeteren. Het openbaar vervoersysteem is goed ontwikkeld, met een belangrijk treinstation dat Zevenaar verbindt met omliggende gebieden en steden zoals Arnhem. Echter, de dekking van het openbaar vervoer is niet overal optimaal, vooral op bedrijventerreinen en in nieuwe woongebieden, die moeilijker bereikbaar zijn. Het gaat namelijk vooral om buurtbussen in deze omgeving. De tijden van de reguliere buslijnen worden niet als optimaal ervaren: er rijden geen bussen na 20.00 uur en in het weekend is er weinig frequentie. Zevenaar beschikt ook over een uitgebreid netwerk van fietspaden, wat een belangrijk alternatief vormt voor autoverkeer, vooral voor korte afstanden.

23

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Tabel 4-4 Beoordeling thema mobiliteit

Huidige Situatie

-

Wandel en fiets infrastructuur is goed op orde.

-

Sterk ov-netwerk, mogelijkheden tot verbeteren verbinding bedrijventerreinen en nieuwe woonlocaties. Redelijk goede autobereikbaarheid.

-

Trends en autonome ontwikkelingen

-

Verbeterde ontsluiting richting Nijmegen door aansluiting op de A15. Mobiliteitsprofiel verandert door de veranderende bevolkingssamenstelling. Faciliteren van laadinfra, openbaar vervoer en de veranderende mobiliteitsbehoefte leidt niet tot knelpunten.

Bandbreedte

-

Onzekerheidsmarge is deels afhankelijk van ontwikkelingen in het mobiliteitsgedrag van bewoners. Deze ontwikkeling is omgeven door onzekerheden, dus de ingetekende bandbreedte is groot

Figuur 4-12 Beoordeling thema mobiliteit

4.5

Veiligheid

4.5.1

Huidige situatie Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen. Voor het thema omgevingsveiligheid wordt afzonderlijk ingegaan op de risicobronnen en veiligheidscontouren (aandachtsgebieden) van inrichtingen, transportroutes en buisleidingen. In de Omgevingswet wordt in het kader van omgevingsveiligheid drie aandachtsgebieden onderscheiden: • Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn (plasbrand of fakkelbrand); • Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn; • Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers. Bij inrichtingen hangt het aandachtsgebied erg af van de hoeveelheid stof en andere factoren hoe groot dit gebied is. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, over het algemeen gevestigd op grote afstand van woongebieden. In Figuur 4-13 zijn de milieubelastende activiteiten met een omgevingsveiligheidsrisico in de gemeente Zevenaar weergegeven.

In deze figuur worden alle locaties van de gemeente Zevenaar weergegeven waar gevaarlijke stoffen aanwezig zijn die een omgevingsveiligheidsrisico vormen. Dit omvat niet alleen bedrijven in Zevenaar die werken met gevaarlijke stoffen, maar ook wegen, spoorwegen, waterwegen en buisleidingen binnen de gemeente. Bijvoorbeeld, in het noordelijk deel is een aardgastransportleiding gelegen, in het midden zijn de A12 en de Betuwelijn gelegen waarover gevaarlijke stoffen worden getransporteerd. Ook zijn Seveso-bedrijven in deze kaart weergegeven. Seveso-bedrijven zijn bedrijven waar men gevaarlijke stoffen produceert, verwerkt, 24

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

behandelt of opslaat, bijvoorbeeld raffinaderijen, petrochemische ondernemingen, chemische fabrieken, aardoliedepots of opslagplaatsen voor explosieve stoffen. Het gaat hier om een compressorstation van de Nederlandse Gasunie (oranje vierkant in figuur). Compressorstations zijn nodig om de gasdruk in het landelijke hoofdgastransportnet op peil te houden.

Figuur 4-13 Ligging risicobronnen binnen Zevenaar (Ministerie IenW - Register Externe veiligheid, 2024)

Verkeersveiligheid Verkeersveiligheid is een belangrijk aandachtspunt binnen de gemeente Zevenaar. Er wordt gewerkt volgens de landelijke principes van Duurzaam Veilig, waarbij wegen zo worden ingericht dat ze eenduidig en veilig zijn voor alle weggebruikers. Het aantal verkeersongevallen per 100.000 inwoners in de gemeente Zevenaar is vergelijkbaar met het landelijke aantal ongevallen (zie Figuur 4-14). In 2022 waren er in Zevenaar 696 verkeersongevallen per 100.000 inwoners, terwijl er landelijk gemiddeld 692 per 100.000 inwoners ongevallen waren. In 2022 resulteerden 10,3% van de ongevallen in een ziekenhuisopname. Dit ligt onder het landelijk gemiddelde waar ruim 18% van de ongevallen resulteerde in een ziekenhuis opname. Ook het aantal verkeersdoden was met 0,3% lager dan het landelijke gemiddelde van 0,6% (SWOV, 2022).

Figuur 4-14 Verkeersongevallen per 100.000 inwoners (SWOV, 2022)

In Figuur 4-15 zijn de verkeersongevallen naar type en locatie binnen Zevenaar weergegeven. De meeste ongevallen betreffen uitsluitend materiële schade, terwijl slechts enkele ongevallen een dodelijke afloop hebben. Een groot deel van de ongevallen vinden plaats op en rondom de A12 en de provinciale wegen. Ook in de kern van Zevenaar vinden relatief veel ongevallen plaats.

25

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-15 Verkeersongevallen tussen 2019 en 2026, blauw alleen materiële schade, rood ongevallen met minimaal één gewonde, zwart ongevallen met minimaal één dode (STAR, 2024).

Hoogwaterveiligheid Plaatsgebonden overstromingskans geeft de kans dat een locatie in één jaar te maken krijgt met overstromingen. Binnen een gebied kunnen grote verschillen bestaan in de kans op een overstroming. Deze plaatsgebonden overstromingskansen zijn gebaseerd op de veiligheidseisen van de waterkeringen. De gemeente Zevenaar ligt tussen de rivieren de IJssel en de Rijn. Binnen de uiterwaarden van deze rivieren is er een grote kans, 1 keer per 10 jaar, op overstromingen. In de rest van de gemeente Zevenaar is er een bijzonder kleine kans, 1 keer per 100.000 jaar, op overstromingen (zie Figuur 4-16) (Nationaal georegister, 2023).

Figuur 4-16 Plaatsgebonden overstromingskans Zevenaar (Nationaal georegister, 2023)

Waar een middelgrote kans, 1 keer in de 100 jaar, aanwezig is betreft het geen bebouwde gebieden, maar gaat het om overstromingen van uiterwaarden met een diepte tot meer dan 5 meter. Bij een bijzonder kleine kans op overstromingen, 1 keer per 100.000 jaar, is de geschatte overstromingsdiepte 2 tot 5 meter in de gehele gemeente (zie Figuur 4-17) (LIWO, 2022).

26

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-17 Overstromingsdiepte middelgrote kans (links) en een bijzonder kleine kans (rechts) (LIWO, 2022)

4.5.2

Trends en ontwikkelingen •

•

•

4.5.3

Verkeersveiligheid: Hoewel het aantal verkeersongelukken in Zevenaar in lijn ligt met landelijke cijfers, blijft verkeersveiligheid een prioriteit. Vooral rondom de A12 en in het centrum van Zevenaar gebeuren relatief veel ongelukken. Er is een voortdurende behoefte aan maatregelen die de verkeersveiligheid verbeteren, zoals betere infrastructuur, snelheidsbeperkingen en educatiecampagnes. Omgevingsveiligheid: Slimme Monitoring en Data-analyse: Er wordt steeds meer gebruik gemaakt van geavanceerde technologieën zoals sensoren en data-analyse om omgevingsrisico's te monitoren. Door realtime data te verzamelen en te analyseren, kunnen gemeenten sneller en nauwkeuriger reageren op potentiële risico's en maatregelen nemen om de veiligheid te verbeteren. Hoogwaterveiligheid: Hoogwaterveiligheid wordt een steeds urgenter thema. De Beleidslijn Grote Rivieren richt zich op het beheersen van overstromingsrisico’s langs de grote rivieren door ruimte te bieden aan de rivier. Dit gebeurt door restricties op nieuwbouw en activiteiten in overstromingsgevoelige gebieden, waardoor rivieren bij hoogwater meer ruimte krijgen en de waterveiligheid toeneemt.

Beoordeling Verkeersveiligheid is een belangrijk aandachtspunt in Zevenaar. De meeste verkeersongevallen betreffen materiële schade. De toekomstige verbreding van de A12 en de aansluiting op de A15 kunnen de verkeersdrukte ontlasten en daarmee de verkeersveiligheid bevorderen. Binnen de uiterwaarden is er een grote kans op overstromingen, buiten de uiterwaarden is er een bijzonder kleine kans. Het onderhoud van de dijken is essentieel om de waterveiligheid van de inwoners te waarborgen. In het buitendijks gebied dient, bij nieuwe ontwikkelingen, rekening gehouden te worden met mogelijke overstromingen. Al met al laten de ontwikkelingen op het vlak van verschillende veiligheidsaspecten zien dat de ontwikkelingen relatief positief zijn. Dit maakt dat het aspect veiligheid als volgt wordt beoordeeld: Tabel 4-5 Beoordeling thema veiligheid Huidige Situatie

-

Trends en autonome ontwikkelingen

-

Rekening houden met omgevingsveiligheidsrisico’s nabij risicobronnen (zoals nabij de Betuwelijn, de A12, buisleidingen, het compressorstation en andere risicobronnen) Verkeersveiligheid is een belangrijk aandachtspunt, met de meeste ongevallen op en rondom de A12 en in het centrum van Zevenaar. Grote kans op overstromingen in de uiterwaarden. Nieuwe ontwikkelingen kunnen zowel kansen als bedreigingen vormen voor de omgevingsveiligheid. o Grootschalige infrastructuurontwikkelingen zoals de verbreding van de A12 en het doortrekken van de A15 kunnen de verkeersveiligheid verbeteren. o Klimaatverandering kan de risico’s op overstromingen vergroten, wat vraagt om goed onderhouden dijken en waterbeheerstrategieën. o Intensiever gebruik van Betuwelijn kan mogelijk de omgevingsveiligheid beïnvloeden.

27

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Bandbreedte

-

De effecten op veiligheid zijn afhankelijk van de uitvoering van plannen en de effecten van klimaatverandering. Hierin worden geen grote veranderingen verwacht.