Bijlage 6. 1236366 - Planmerbeoordeling Omgevingsvisie Zevenaar 2040

Figuur 4-18 Beoordeling thema veiligheid

4.6

Economie en werkgelegenheid

4.6.1

Huidige situatie Werkgelegenheid en werkloosheid Zevenaar vertoont een relatief stabiele werkgelegenheidssituatie. Er zijn 577,9 banen per 1.000 inwoners. Volgens cijfers uit 2023 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn er momenteel 1.420 mensen van 15 tot 75 jaar zonder werk in Zevenaar. Dit aantal omvat zowel mensen die actief op zoek zijn naar een baan als degenen die minder actief op zoek zijn. Ondanks deze cijfers ligt het onbenut arbeidspotentieel in Zevenaar rond het gemiddelde van Gelderland, wat wijst op een vrij gezonde arbeidsmarkt in vergelijking met andere regio’s. Van de 1.420 mensen zonder werk in Zevenaar, zijn er 820 officieel werkloos. Dit betekent dat deze personen actief op zoek zijn naar een baan en beschikbaar zijn om onmiddellijk aan het werk te gaan. De overige 600 mensen worden door het CBS als 'semi-werkloos' geclassificeerd. Deze groep bestaat uit mensen die wel beschikbaar zijn voor werk, maar niet actief zoeken. Dit kan het gevolg zijn van verschillende redenen: sommigen geloven niet dat ze kans maken op een baan, terwijl anderen wellicht wachten op een baan die pas op langere termijn beschikbaar zal zijn. Het onbenut arbeidspotentieel in Zevenaar bedraagt 4,3% van de totale beroepsbevolking, wat vrijwel gelijk is aan het gemiddelde van heel Gelderland (4,5%).

Dit cijfer is iets lager dan het landelijke gemiddelde van 4,9%, wat ongeveer 350.000 mensen vertegenwoordigt. De relatief lage werkloosheid in Zevenaar kan worden toegeschreven aan de aanhoudende personeelstekorten die de arbeidsmarkt kenmerken. Dit zorgt ervoor dat de werkloosheid relatief laag blijft, aangezien veel mensen die momenteel werkloos zijn, al een nieuwe baan hebben aangenomen maar nog niet zijn begonnen. De werkloosheidcijfers later de afgelopen jaren ook een dalende trend zien, zie Figuur 4-19.

28

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-19 Werkloosheidspercentage Zevenaar (CBS, 2024)

Deze dalende trend weerspiegelt de aanhoudende vraag naar personeel en de uitdagingen waarmee bedrijven worden geconfronteerd om aan hun personeelsbehoeften te voldoen. Het onbenut arbeidspotentieel in Zevenaar is, net als in andere regio's, deels een gevolg van de mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, evenals de specifieke omstandigheden van de betrokken personen. De werkgelegenheidssituatie in Zevenaar lijkt over het algemeen gezond, met een werkloosheidspercentage dat in lijn ligt met regionale gemiddelden. Vestigingsklimaat De branches bouw, gezondheid, industrie, landbouw en detailhandel zijn goed vertegenwoordigd in Zevenaar, zoals blijkt uit onderstaande gegevens

Figuur 4-20 Vestigingen naar sector (bron KVK, 2023)

Het vestigingsklimaat voor bedrijven in de gemeente Zevenaar wordt gekenmerkt door een strategische ligging en goede infrastructuur. Door de nabijheid van de Duitse grens en het Ruhrgebied is Zevenaar een logische keuze voor bedrijven met een internationale focus. Daarnaast beschikt de gemeente over diverse bedrijventerreinen, zoals 7Poort, die voorzien zijn van de benodigde faciliteiten en infrastructuur om verschillende soorten bedrijven te huisvesten. Werklocaties De gemeente Zevenaar, gelegen tussen de stedelijke omgeving van Arnhem en het landelijke gebied van Montferland, kenmerkt zich door een groeiende bevolking en een toename van het aantal arbeidsplaatsen. De gunstige ligging langs de A12 en nabij de Duitse grens maakt Zevenaar tot een aantrekkelijke locatie voor bedrijven. De gemeente speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling aan de oostzijde van de Stadsregio Arnhem Nijmegen. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de diverse bedrijventerreinen binnen de gemeente Zevenaar, die een essentiële bijdrage leveren aan de lokale en regionale economie. 1. Businesspark 7Poort, Zevenaar 29

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Businesspark 7Poort is strategisch gesitueerd langs de A12, direct aan de grens met Duitsland. Deze ligging is bijzonder aantrekkelijk voor bedrijven die actief zijn in de logistieke sector en internationale handel. De uitstekende bereikbaarheid via zowel weg- als spoorverbindingen versterkt de aantrekkingskracht van dit bedrijvenpark, dat zich richt op bedrijven met grensoverschrijdende activiteiten. 2. Bedrijventerrein Zuidspoor, Zevenaar Bedrijventerrein Zuidspoor ligt langs de spoorlijn Arnhem-Emmerich en de Ringbaan Zuid, op korte afstand van station Zevenaar. De nabijheid van het openbaar vervoer, gecombineerd met de goede bereikbaarheid per auto (circa 10 minuten vanaf de A12), maakt dit terrein aantrekkelijk voor bedrijven die waarde hechten aan zowel mobiliteit als toegankelijkheid voor werknemers en bezoekers. 3. Bedrijventerrein De Koppeling, Angerlo Dit terrein, gelegen aan de provinciale weg Westervoort-Doesburg (Doetinchem), biedt een uitstekende locatie voor bedrijven die een landelijke omgeving verkiezen met goede verbindingen naar de A12, A18 en A348. De Koppeling ligt op minder dan 10 minuten rijden van deze belangrijke verkeersaders, wat het terrein bijzonder geschikt maakt voor bedrijven die opereren in zowel de regio Arnhem als de Achterhoek. 4.

Bedrijventerrein Giesbeek Bedrijventerrein Giesbeek ligt eveneens aan de provinciale weg Westervoort-Doesburg, op slechts 5 minuten van op- en afrit 27 van de A12. Dit terrein is goed bereikbaar en biedt mogelijkheden voor bedrijven die zich willen vestigen in de nabijheid van de regionale verbindingswegen en het openbaar vervoer naar onder meer Arnhem en Doesburg. 5. Transportcentrum Transito, Babberich Transportcentrum Transito, gelegen naast oprit 30 (Beek/Babberich) van de A12, is specifiek ontwikkeld voor bedrijven in de transport- en logistieke sector. Hoewel het terrein geen aansluiting op het openbaar vervoer heeft, is de directe toegang tot de autosnelweg een belangrijke troef voor bedrijven die afhankelijk zijn van snel en efficiënt wegvervoer. 6. Grenspost Bergh, Babberich Grenspost Bergh ligt strategisch bij de grensovergang tussen Duitsland en Nederland, wat het terrein bij uitstek geschikt maakt voor bedrijven die actief zijn in grensoverschrijdende handel en logistiek. De ligging biedt directe toegang tot de Duitse markt, wat de efficiëntie van internationale bedrijfsactiviteiten bevordert. 7. Bedrijvenpark Mercurion, Zevenaar Mercurion is gunstig gelegen aan de A12 en is via de eerste zijweg na de afrit Zevenaar zeer snel bereikbaar. Dit terrein biedt uitstekende mogelijkheden voor bedrijven die behoefte hebben aan een locatie met directe snelwegtoegang.

Mercurion is echter niet ontsloten door openbaar vervoer, wat het terrein vooral geschikt maakt voor bedrijven die hun focus op wegvervoer hebben. 8. Bedrijventerrein Tatelaar, Zevenaar Bedrijventerrein Tatelaar ligt eveneens aan de A12 en is snel toegankelijk vanaf de afrit Zevenaar. Het terrein deelt veel kenmerken met Mercurion, waaronder de afwezigheid van openbaar vervoer. Dit maakt het terrein geschikt voor bedrijven die een strategische ligging aan de snelweg prefereren. 9. Bedrijventerrein Hengelder, Zevenaar Hengelder is een bedrijventerrein met een uitstekende ligging langs de A12 en is toegankelijk via het naastgelegen bedrijventerrein Tatelaar. In de toekomst zal Hengelder profiteren van een directe aansluiting op de A12, wat de bereikbaarheid verder zal optimaliseren. Daarnaast is het terrein bereikbaar via een buslijn die verbinding biedt met de treinstations van Didam en Zevenaar, wat bijdraagt aan de toegankelijkheid voor werknemers. 10. Bedrijventerrein Pannerden Pannerden beschikt over een eigen bedrijventerrein, dat bedrijven in deze regio de mogelijkheid biedt om zich te vestigen in een meer landelijke omgeving met behoud van goede regionale verbindingen. 11. Bedrijventerrein Herwen

30

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Herwen biedt met zijn eigen bedrijventerrein ruimte aan lokale en regionale bedrijven die een voorkeur hebben voor een rustige en landelijke locatie met voldoende voorzieningen. 12. Bedrijventerrein Halve Maan, Lobith Het bedrijventerrein Halve Maan, gelegen in Lobith, biedt bedrijven een locatie met een sterke verbinding naar zowel de regionale als de internationale markt, mede door de nabijheid van de Duitse grens. 13. Bedrijventerrein Spijksedijk Dit terrein, waar de ligging nabij water een belangrijke rol speelt, biedt unieke mogelijkheden voor bedrijven die afhankelijk zijn van watergebonden transport. De ligging maakt het terrein aantrekkelijk voor specifieke sectoren die gebruik maken van binnenvaart en watergebonden logistiek. In onderstaande afbeelding is de bouwsteentekening economie met alle bedrijventerreinen van de gemeente Zevenaar weergegeven, met zowel de huidige als te transformeren terreinen.

Figuur 4-21 Bouwsteentekening economie met alle bedrijventerreinen (bron: gemeente Zevenaar)

31

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Landbouw De landbouwsector in Zevenaar heeft een belangrijke rol binnen de gemeente, waarbij meer dan 50% van de gronden wordt gebruikt voor agrarische doeleinden. Het gebied wordt voornamelijk gedomineerd door veehouderij en akkerbouw, met veel grootschalige bedrijven, vooral ten noorden van de A12. Er is sprake van intensief grondgebruik, wat bijdraagt aan het beeldbepalende karakter van het buitengebied. In de gemeente Zevenaar zijn dus veel veehouderijen aanwezig. Het gebied Het Broek heeft een open karakter en wordt gekenmerkt door de landbouw (Gemeente Zevenaar, 2013). Ook in het rivierklimaatpark is ruimte voor landbouw (Rivierklimaatpark Ijsselpoort, 2024).

Figuur 4-22 Veehouderijen in Zevenaar (Gelderseomgevingsdienst, 2024)

Hoewel landbouw nog steeds een prominente economische functie heeft, staan veel agrarische bedrijven voor uitdagingen. Er is sprake van een afname in het aantal bedrijven door bedrijfsbeëindigingen, wat kan leiden tot leegstand en verloedering van agrarische gebouwen. Tegelijkertijd is er een trend van schaalvergroting bij de bedrijven die doorgaan, waarbij de omvang van de bedrijven toeneemt om economisch rendabel te blijven. Dit gaat gepaard met een concentratie van activiteiten en een mogelijk verminderde diversiteit binnen de sector Toerisme en recreatie De gemeente Zevenaar beschikt over uitgebreide aantrekkelijke natuurgebieden die toegankelijk zijn voor recreatie en toerisme. De lange afstandsroute “Pieterpad” loopt door de gemeente Zevenaar. Daarnaast zijn er in de gemeente tal van fietsknooppunten en is er een uitgebreid fietsnetwerk aanwezig. De verblijfsrecreatie

32

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

concentreert zich in het noorden en zuiden van de gemeente. In het tussengebied is weinig verblijfsrecreatie aanwezig en bevinden zich veel agrarische ondernemers, zie ook Figuur 4-23 (Gemeente Zevenaar, 2024).

Figuur 4-23 Verblijfsrecreatie Zevenaar (Gemeente Zevenaar, 2024)

4.6.2

4.6.3

Trends en ontwikkelingen •

Duurzame economische groei: In Nederland is er een groeiende aandacht voor duurzame economische ontwikkeling, wat ook in Zevenaar merkbaar is. De overgang naar een circulaire economie, waarin hergebruik van materialen en vermindering van afval centraal staan, biedt kansen voor nieuwe bedrijvigheid en innovatie. Bedrijven in Zevenaar worden steeds meer gestimuleerd om duurzame praktijken te implementeren, bijvoorbeeld door energie-efficiënte productiemethoden en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen.

•

Digitalisering en automatisering: Landelijk zorgt de digitalisering voor veranderingen in de arbeidsmarkt. Ook in Zevenaar spelen deze trends een rol, met een toenemende vraag naar digitaal vaardige medewerkers en een verschuiving van traditionele banen naar functies in technologie en dienstverlening. De opkomst van thuiswerken, versneld door de COVID-19-pandemie, heeft de manier waarop bedrijven en werknemers opereren blijvend veranderd, wat kansen biedt voor een betere werk-privébalans en vermindering van verkeersdrukte.

Beoordeling Op het gebied van economie en werkgelegenheid scoort de gemeente Zevenaar goed. De werkloosheid ligt lager dan het landelijk gemiddelde. Door de aanhoudende personeelstekorten is de verwachting dat ook in te toekomst de werkloosheid laag zal blijven. Het gunstige vestigingsklimaat door de goede bereikbaarheid en infrastructuur van de gemeente draagt positief bij aan de economie. De vestiging van nieuwe bedrijven zal ook in de toekomst bijdragen aan voldoende werkgelegenheid. De economie is afhankelijk van veel factoren waar de gemeente geen invloed op heeft. Daarom is een brede bandbreedte voor de toekomstige ontwikkelingen aangehouden. Tabel 4-6 Beoordeling thema economie en werkgelegenheid Huidige Situatie

-

Gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven door ligging. Lage werkloosheid.

33

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Autonome ontwikkeling

-

Verbetering vestigingsklimaat door nieuwe aansluiting op A15. Aanhoudende personeelstekorten zorgen voor relatief lage werkloosheid. De komst van 7 Poort II. 7Poort II is een modern bedrijventerrein in Zevenaar, gericht op logistiek, industrie en andere commerciële activiteiten. Het project 7Poort II is een uitbreiding van dit terrein. Het biedt duurzame en flexibele ruimtes voor bedrijven.

Bandbreedte

-

Trends sterk afhankelijk van economische ontwikkelingen. Daardoor een redelijke onzekerheid.

Figuur 4-24 Beoordeling thema economie en werkgelegenheid

4.7

Energie en grondstoffen

4.7.1

Huidige situatie Energiegebruik Het totale energieverbruik in de gemeente Zevenaar bedroeg 4.385 Terrajoule (TJ) in 2022. Het energieverbruik van de gebouwde omgeving en vervoer waren de grootste energieverbruikers, met respectievelijk 1.380 en 1.180 TJ (zie Figuur 4-25) (Klimaatmonitor, 2022). De gemeente heeft de ambitie om in 2040 aardgasvrij te zijn en in 2050 energie neutraal (Gemeente Zevenaar, 2024).

Figuur 4-25 Energieverbruik naar sector (Klimaatmonitor, 2022)

In 2022 was het gemiddelde gasverbruik 1.160 m3 voor koopwoningen en 830 m3 voor huurwoningen. Het gasverbruik ligt hoger dan het landelijk gemiddelde, dat respectievelijk 760 en 970 m3 bedroeg (CBS, 2023).

34

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Het gemiddelde elektriciteitsverbruik in Zevenaar ligt hoger dan het landelijke gemiddelde. In 2022 was het gemiddelde elektriciteitsverbruik voor Nederlandse huurwoningen 2.040 kWh, terwijl dit in Zevenaar 2.270 kWh was. Voor koopwoningen was het verschil kleiner, met een gemiddeld verbruik van 3.160 kWh in Zevenaar tegenover 3.090 kWh landelijk (CBS, 2023). Duurzame energieopwekking De gemeente Zevenaar valt onder de RES-regio (regionale energiestrategie) Groene Metropoolregio (GMR) Arnhem-Nijmegen. De GMR bestaat uit 16 gemeenten, de provincie, de waterschappen en netbeheerder Liander De GMR heeft in de RES de doelstelling vastgelegd om in 2030 1,62 TWh duurzame elektriciteit op te wekken. Dit wil de regio doen door het ontwikkelen van windturbines, zonnevelden, zonnepanelen op grote dakoppervlakken (zon op dak) en een aantal waterkrachtprojecten. Ook heeft de regio de ambitie om warmtebronnen te ontwikkelen en te ontsluiten in de regio, als alternatief voor de fossiele warmtevoorziening, door met name aardgas. De gemeente heeft zichzelf ten doel gesteld om in 2050 energieneutraal te zijn (Gemeente Zevenaar, 2024). In de gemeente Zevenaar zijn wind- en zonne-energie belangrijke pijlers van de energietransitie. Windpark Bijvanck is al gerealiseerd en operationeel. Op onderstaande plattegrond staan de locaties van de vier windmolens met rode bolletjes aangegeven.

Figuur 4-26 Windpark Bijvanck (bron: www.windparkbijvanck.nl)

In het planMER zijn voor de elektriciteitsopwekking op de mogelijkheden voor windparken vanaf twee windturbines en zonnevelden vanaf twee megawatt (MW) onderzocht. Op basis van het onderzoek zijn geschiktheidskaarten voor windturbines en zonnevelden gemaakt (zie Figuur 4-27). Met behulp van de uitkomsten, vastgelegd in het planMER, wordt een RES 2.0 opgesteld.

35

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Windturbines 120 m

Windturbines 166 m

Zonnevelden

Figuur 4-27 Geschiktheidskaart vanuit milieueffecten voor windturbines met een ashoogte van 120 m, voor windturbines met een ashoogte van 166 m, voor zonnevelden (planMER RES GMR 2.0. Witteveen+Bos, 2023)

Voor warmte speelt de gemeente Zevenaar een actieve rol in de regionale warmtetransitie, met plannen voor collectieve en individuele warmteoplossingen, zoals warmtenetten en warmtepompen. Dit alles in lijn met de doelstellingen van de RES om tegen 2030 een substantiële bijdrage te leveren aan duurzame energieopwekking en CO2-reductie. Het percentage hernieuwbare energie in Zevenaar was 9,6% in 2022. Dit is 5% onder het landelijk gemiddelde. Wel is het gemiddelde aantal woningen met zonnepanelen met 32% relatief hoog tegenover de landelijke 26% (zie Figuur 4-28) (CBS, 2022). Het aantal woningen met zonnepanelen is de afgelopen jaren flink gestegen. Sinds 2019 is het aantal woningen met zonnepanelen verdubbeld. Er zijn flinke aanpassingen aan het energienetwerk nodig om de energietransitie door te zetten. Momenteel is er in grote delen van Nederland, waaronder de gemeente Zevenaar, sprake van netcongestie. Dat wil zeggen dat er op dit moment te weinig capaciteit is om extra afname en terug levering van (duurzame) energie op het net te faciliteren.

Figuur 4-28 Aantal woningen met zonnepanelen gemeente Zevenaar (Waarstaatjegemeente, 2024; CBS, 2022)

CO2-emissie De gemeente Zevenaar heeft het doel om in 2030 een CO2-reductie 55% te behalen (Gemeente Zevenaar, 2024). De CO2 uitstoot in de gemeente daalt vanaf 2010. In 2010 bedroeg de totale CO2 uitstoot nog 389 kton per jaar. Dit is met ruim 27% afgenomen tot 282 kton per jaar in 2022 (Klimaatmonitor, 2022).

36

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-29 CO2 uitstoot gemeente Zevenaar (Klimaatmonitor, 2022)

Circulariteit De gemeente Zevenaar zet zich in om de circulariteit in de gemeente te bevorderen. De gemeente maakt afvalscheiding gemakkelijker en dringt op deze manier de hoeveelheid restaval terug. Bij de inkoop van producten wordt er actief ingezet om te hergebruiken waar mogelijk. Stedelijk afvalwater wordt verzameld en gezuiverd bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Dit draagt bij aan een schone en veilige omgeving en een goede kwaliteit oppervlaktewater (Gemeente Zevenaar, 2024).

4.7.2

Trends en ontwikkelingen •

Energieverbruik: De gemeente werkt gefaseerd aan het aardgasvrij maken van de verschillende wijken en dorpen. In 2019 zijn de eerste stappen gezet om Angerlo aardgasvrij te maken. Volgens de voorlopige planning zal er voor 2030 een verkenning plaatsvinden voor het aardgasvrij maken van de overige dorpen en wijken in de gemeente Zevenaar.

•

Energietransitie: De nationale doelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn, beïnvloedt ook het lokale beleid in Zevenaar. Er is een toenemende inzet op hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie. Landelijk zien we dat gemeenten investeren in warmtenetten en het aardgasvrij maken van wijken, een trend die Zevenaar volgt met initiatieven voor duurzame warmteoplossingen en energieefficiëntie in de gebouwde omgeving. Ook vindt er mogelijk aansluiting plaats op de groene waterstofleiding.

•

Netcongestie: Een groeiend probleem op nationaal niveau is netcongestie, waarbij het elektriciteitsnetwerk de toenemende opwekking en vraag naar elektriciteit niet kan bijhouden. Ook in Zevenaar zijn er uitdagingen rond de capaciteit van het energienet. Dit vraagt om investeringen in netwerkinfrastructuur en slimme technologieën die vraag en aanbod beter kunnen balanceren. De RES streeft naar een evenwichtige verdeling tussen zonne- en windenergie, mede vanwege de beperkingen op het elektriciteitsnet (netcongestie). Projecten die te maken hebben met netcongestie worden uitgesteld, maar niet afgesteld, met als doel dat zij vanaf 2027-2029 weer ruimte krijgen op het netwerk.

•

Circulariteit: De Rijksoverheid heeft tot doel om in 2050 een volledig circulaire economie in Nederland te realiseren. Vier factoren moeten hieraan bijdragen: Het verminderen van grondstoffengebruik; Het vervangen van grondstoffen; Het verlengen van de levensduur van producten en onderdelen; Het hoogwaardig verwerken van materialen en grondstoffen.

37

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.7.3

Beoordeling Op het gebied van energie en grondstoffen is de gemeente Zevenaar redelijk op weg. In de huidige situatie ligt het gas- en elektriciteitsverbruik nog wel hoger dan het landelijk gemiddelde en is ook de fractie hernieuwbare energie relatief laag. Maar de gemeente heeft ambitieuze doelen gesteld om aardgasvrij en energieneutraal te zijn in 2050 en werkt samen met de RES-regio Arnhem Nijmegen om de energiebehoefte verder te verduurzamen. De gemeente zet zich in voor een afvalscheiding en circulariteit. Tabel 4-7 Beoordeling thema energie en grondstoffen Huidige Situatie

-

Hoger energie verbruik dan landelijk gemiddelde. Relatief weinig hernieuwbare energie. Netcongestie.

Autonome ontwikkeling

-

Vanwege de grote toename van zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen in Nederland is een verzwaring van het elektriciteitsnet noodzakelijk. Vermindering van het aardgasverbruik en energieverbruik. De Rijksoverheid heeft tot doel om in 2050 een volledig circulaire economie in Nederland te realiseren.

Bandbreedte

-

De gemeente heeft ambitieuze doelen gesteld, maar het is niet zeker dat deze doelen behaald worden. De ontwikkelingen zijn afhankelijk van uitwerking van groot aantal maatregelen.

Figuur 4-30 Beoordeling thema energie en grondstoffen

4.8

Gezond milieu

4.8.1

Huidige situatie Luchtkwaliteit Concentraties fijnstof, PM2,5 (fijne fractie) en PM10, zijn een belangrijke factor in luchtkwaliteit. Blootstelling aan fijnstof kan allerlei negatieve gezondheidseffecten veroorzaken. Naast fijnstof zijn ook de stikstofdioxide gehaltes in de lucht van belang. Ook blootstelling aan stikstofdioxide is nadelig voor de volksgezondheid. De luchtkwaliteit wordt bepaald door een groot aantal bronnen. Naast de lokale invloed van bijvoorbeeld plaatselijk wegverkeer is er de invloed van regionale, landelijke en internationale bronnen. De oorzaken van luchtverontreiniging zijn dus voor een groot deel gemeentegrensoverschrijdend. In Tabel 4-8 zijn de rijksomgevingswaarden voor luchtverontreinigende stoffen weergegeven. In de twee rechter kolommen van de tabel zijn de oude en nieuwe advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) weergegeven. De gemeente heeft de ambitie om te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA). In het SLA is afgesproken dat voor 2030 wordt toegewerkt naar de (oude) WHO advieswaarden. In het Schone Lucht Akkoord is voorzien dat er nieuwe advieswaarden worden vastgesteld. De SLA-deelnemers zullen onderzoeken hoe de nieuwe advieswaarden in het akkoord kunnen worden betrokken.

38

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Tabel 4-8 Normen en streefwaarden luchtverontreinigende stoffen Stof

Toetsingsperiode

RiIjksomgevingswaarde

NO2 PM10 PM2,5

Jaargemiddeld Jaargemiddeld Jaargemiddeld

40 μg/m3 40 μg/m3 25 μg/m3

(oude) WHO advieswaarde 2005 40 μg/m3 20 μg/m3 10 μg/m3

Nieuwe WHO advieswaarde 2021 10 μg/m3 15 μg/m3 5 μg/m3

De stikstofdioxide concentraties variëren binnen de gemeente tussen de 8 en 14 μg/m3 (Figuur 4-31). In de gehele gemeente wordt voldaan aan de Rijksomgevingswaarden. In het zuidelijke deel en een paar delen in het noordelijk deel van de gemeente wordt ook voldaan aan de WHO-advieswaarden, hier is de concentratie tussen de 8 en 10 μg/m3.

Figuur 4-31 Stikstofdioxide NO2 gemeente Zevenaar (bron: RIVM, 2022)

De PM10 concentratie in de gemeente ligt overwegend tussen de 15 en 17 μg/m3 (zie Figuur 4-32). Aan de Rijksomgevingswaarde is overal voldaan, maar de WHO-advieswaarde wordt niet behaald in de gemeente. De PM2,5 concentratie ligt in de gehele gemeente op een vergelijkbaar niveau met de rest van Nederland, op ongeveer 8 tot 10 μg/m3 (Figuur 4-33) Hierbij wordt voldaan aan de Rijksomgevingswaarde, maar niet aan de nieuwe WHO-advieswaarde. Aan deze advieswaarde wordt nergens in Nederland voldaan.

Figuur 4-32 Fijnstof PM10 gemeente Zevenaar (bron: RIVM, 2022)

39

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-33 Fijnstof PM2,5 gemeente Zevenaar (bron: RIVM, 2022)

Geluid Geluidshinder is een belangrijke factor in de kwaliteit van de leefomgeving. Geluidshinder is niet alleen vervelend maar heeft ook gevolgen voor de volksgezondheid zoals stress, concentratieproblemen, slaapverstoring en daardoor zelfs hart- en vaatziekten. In Figuur 4-34 is weergegeven wat het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau is van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Uit de kaart blijkt dat met name de A12, de bedrijventerreinen Zuidspoor, Tatelaar, Giesbeek en scheepswerf De Hoop in Tolkamer een bron van geluid zijn. Rondom deze gebieden is het geluidsniveau matig tot slecht. In de rest van de gemeente is het geluidsklimaat goed tot zeer goed.

Figuur 4-34 Cumulatief geluidsniveau gemeente Zevenaar (bron: RIVM, 2020)

Geur Geurhinder kan optreden door de aanwezigheid van veehouderijen, wegverkeer of plaatselijke bronnen als houtkachels of barbecues. Lokaal kan de achtergrondbelasting van geuren leiden tot (ernstige) hinder of misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling van slijmvliezen, irritatie van ogen en neus, verstoring van dagelijkse activiteiten en slaapproblemen. De gemeente Zevenaar valt onder de GGD-regio Gelderland midden. Elke vier jaar wordt in deze regio informatie verzameld over gezondheid, welzijn en leefstijl middels een vragenlijstonderzoek. De geurhinder door vuurkorven, barbecues en terrashaarden is de belangrijkste bron van geurhinder in deze GGD-regio (ggdgm, 2023). Binnen de gemeente Zevenaar ervaart 20-25% van de volwassenen, tussen de 18 en 64 jaar, matige of ernstige geurhinder door een vuurkorf/barbecue of terrashaard (zie Figuur 4-35). Een andere bron van geurhinder 40

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

is de landbouw. In de gemeente Zevenaar ervaart 10-15% van de bevolking matige tot ernstige hinder door landbouw en veeteelt activiteiten (zie Figuur 4-36). Overlast door riolering en de waterzuiveringsinstallatie ligt tussen 15 en 20% (zie Figuur 4-37) (GGD gelderland, GGD Twente, GGD IJsselland, 2023).

Figuur 4-35 Geurhinder door vuurkort/barbecue/terrashaard in regio (GGD gelderland, GGD Twente, GGD IJsselland, 2023)

Figuur 4-36 Geurhinder door landbouw- en veeteeltactiviteiten in regio (GGD gelderland, GGD Twente, GGD IJsselland, 2023)

41

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-37 Geurhinder door riolering/zuivering (GGD gelderland, GGD Twente, GGD IJsselland, 2023)

Lichthinder Nachtelijk licht heeft invloed op de biologische klok van mens en dier. In Europa heeft 99% te maken met een omgeving die op één of ander manier verlicht is. Uit onderzoek blijk (RIVM, 2013) dat respectievelijk 5 en 3% van de Nederlanders lichthinder of slaapverstoring ondervindt door licht. De meest voorkomende bronnen van lichthinder zijn straatverlichting, koplampen en buitenlampen. In Figuur 4-38 is de lichtemissie in de gemeente Zevenaar weergegeven. Hieruit blijkt dat voornaamste lichtemissie zich voornamelijk voordoet in de kern Zevenaar en verder de gemeente een hele beperkte lichtemissie kent.

Figuur 4-38 Lichtemissie gemeente Zevenaar (RIVM, 2022)

4.8.2

Trends en ontwikkelingen •

Geurhinder: de geurhinder van haarden en houtkachels is toegenomen tussen 2016 en 2020. Geurhinder door riolering en de rioolwaterzuivering is in deze periode licht gedaald en de geurhinder door landbouw- en veeteeltactiviteiten is niet veranderd. Het is de verwachting dat deze trends zich zullen doorzetten in de toekomst.

•

Verbetering luchtkwaliteit: Luchtkwaliteit is een belangrijke gezondheidskwestie in Nederland, en Zevenaar is hierop geen uitzondering. Landelijke maatregelen zoals de invoering van milieuzones en de stimulering van 42

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

elektrisch vervoer dragen bij aan een betere luchtkwaliteit. In Zevenaar kan de bevordering van fietsgebruik en elektrisch vervoer, evenals het verminderen van verkeersgerelateerde uitstoot, bijdragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. •

4.8.3

Groene leefomgeving: De trend om stedelijke gebieden te vergroenen om de negatieve effecten van verstedelijking en klimaatverandering tegen te gaan, is ook in Zevenaar zichtbaar. Landelijk stimuleren gemeenten groene daken, groene gevels en stadsparken om de biodiversiteit te bevorderen, hittestress te verminderen en de luchtkwaliteit te verbeteren. Vergroening kan ook bijdragen aan het welzijn van inwoners door meer recreatiemogelijkheden te bieden.

Beoordeling Op het gebied van milieu scoort de gemeente Zevenaar redelijk. In de huidige situatie voldoet de luchtkwaliteit in de gemeente aan de Rijksomgevingswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof (PM2,5 en PM`10), maar niet aan de strengere WHO-advieswaarden. De A12, de bedrijventerreinen Zuidspoor, Tatelaar, Giesbeek en het centrum van Tolkamer vormen een bron van geluidshinder. Geluidshinder op snelwegen en provinciale wegen zal ook met de opkomst van steeds meer elektrische voertuigen blijven bestaan. Geluidshinder van verkeer in de kernen zal daarentegen wel afnemen vanwege het lagere verkeersgeluid van elektrische auto’s bij lage snelheden. De geurhinder vanuit de landbouw en vuurkorven, barbecues en terrashaarden zal in de toekomst waarschijnlijk vergelijkbaar blijven. Tabel 4-9 Beoordeling thema gezond milieu

Huidige Situatie

-

-

-

De NO2, PM2,5 en PM10 concentraties liggen in de gemeente op een vergelijkbaar niveau als de rest van Nederland: o Er wordt voldaan aan de EU-grenswaarden/Rijksomgevingswaarden o Er wordt niet voldaan aan de nieuwe WHO-advieswaarden (vrijwel nergens in Nederland) Wegen, voornamelijk de A12, spoorlijnen en industrieterreinen zijn een belangrijke bron in het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau. Met betrekking tot geur zijn voornamelijk vuurkorven, BBQ’s en terrashaarden een bron van ernstige geurhinder. Ook landbouw is, in mindere mate, een bron van hinder.

Trends en autonome ontwikkelingen

-

Vanwege verduurzaming en vermindering van uitstoot verbetert de luchtkwaliteit. Elektrische voertuigen zijn op lage snelheden stiller dan voertuigen met een verbrandingsmotor. Op hoge snelheden is er juist een lichte toename van verkeersgeluid.

Bandbreedte

-

Beperkte onzekerheid door herleidbaar positieve trends die zich naar waarschijnlijkheid doortrekken.

Figuur 4-39 Beoordeling thema gezond milieu

43

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.9

Natuur

4.9.1

Huidige situatie Natuurgebieden In Figuur 4-40 zijn de Natura 2000-gebieden binnen gemeente Zevenaar weergegeven. In de gemeente Zevenaar bevindt zich het Natura 2000-gebied Rijntakken, dat deel uitmaakt van het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden. Dit gebied ligt in de uiterwaarden van de Rijn en de IJssel en is van groot ecologisch belang vanwege de diverse habitats die het herbergt, waaronder moerassen, plassen en vochtige graslanden. Rijntakken biedt een belangrijke leefomgeving voor een verscheidenheid aan flora en fauna, waaronder enkele bedreigde en zeldzame soorten. Het gebied biedt een leefomgeving voor moerasvogels zoals de grote karekiet, roerdomp, woudaap en buidelmees. In het voorjaar broedt de zwarte stern op kunstmatige nesten tussen de waterplanten, met één van de grootste populaties in Nederland. Door de kavelruilen van de afgelopen jaren is het mogelijk geworden om de bijzondere natuur in Rijnstrangen te beschermen en te herstellen. Dit gebeurt onder andere door nieuw moeras en grasland te creëren voor moerasvogels, een initiatief dat alleen mogelijk is dankzij de samenwerking met grondeigenaren en omwonenden.

Figuur 4-40 Ligging Natura 2000-gebieden gemeente Zevenaar

Naast het Natura 2000-gebied Rijntakken zijn er in de gemeente Zevenaar ook gebieden die vallen onder het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Deze NNN-gebieden zijn aangewezen om een samenhangend netwerk van natuurgebieden te vormen, dat essentieel is voor het behoud van biodiversiteit in Nederland. In Zevenaar overlappen de NNN-gebieden deels met het Natura 2000-gebied Rijntakken, maar ze kunnen ook andere waardevolle natuurgebieden omvatten die belangrijk zijn voor de regionale ecologische verbindingen (zie Figuur 4-41).

44

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-41 NNN-gebieden gemeente Zevenaar

Biodiversiteit Biodiversiteit wordt gedefinieerd als de hoeveelheid soorten (flora en fauna) die zich in een gebied bevinden. Het is belangrijk voor mens en natuur om een grote verscheidenheid aan soorten te hebben, omdat elke soort zijn eigen rol in een ecosysteem vervult. Hoe meer soorten er verdwijnen uit een gebied, hoe groter de kans dat een ecosysteem disfunctioneert. Bovendien heeft een grote biodiversiteit een dempende werking op plagen, vervuiling en klimaatverandering. De biodiversiteit in Nederland staat steeds verder onder druk door het toedoen van de mens. Onder andere grootschalige landbouwpraktijken, vervuiling door de industrie en toenemende verstedelijking zorgen ervoor dat de biodiversiteit steeds verder afneemt. In Nederland daalde tussen 1900 en 2000 het aandeel van populaties van inheemse planten- en diersoorten van 50 naar 15% van de oorspronkelijke biodiversiteit. Dat betekent dat er nog 15% van de oorspronkelijke biodiversiteit over is. In Figuur 4-42 is de geschatte soortendiversiteit van de Rode-Lijstsoorten in Nederland per kilometerhok weergegeven. Deze Rode Lijst is een overzicht van soorten die zijn verdwenen of dreigen te verdwijnen. Hoe donkerder groen, hoe meer Rode-Lijstsoorten er in dat gebied voorkomen. Veel gebieden in Nederland kleuren lichtgeel of lichtgroen, zo ook de noordelijke deel van de gemeente Zevenaar.

Daar is de biodiversiteit laag en komen weinig soorten voor die op de Rode lijst staan. In de zuidelijke helft van de gemeente is de biodiversiteit hoger en komen meer verschillende soorten vegetatie en dieren voor. In dit deel van de gemeente zijn veel soorten aanwezig die op de Rode lijst staan.

Figuur 4-42 Soortendiversiteit van rode-lijstsoorten in Nederland (bron: Atlas Leefomgeving)

In de gemeente Zevenaar is veel natuur aanwezig, de biodiversiteit in het zuidelijk deel (de Rijnstrangen) hoog, in het midden/noordelijk deel laag. De gemeente Zevenaar zet zich in om de biodiversiteit te beschermen. De

45

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

gemeente steunt diverse projecten om de biodiversiteit te verhogen. Hierbij worden boeren gestimuleerd om kruidenrijk grasland en bio-diverse groenbemesters te zaaien (Gemeente Zevenaar, 2024). Groene woonomgeving Zevenaar kent een aantrekkelijk en divers landschap dat ruimte biedt aan zowel mens als natuur, maar dat ook onder druk staat door toenemende verstedelijking. Aan de randen van de gemeente vormen de uiterwaarden langs de Rijn en IJssel en het gebied van de Rijnstrangen een groot en bijzonder natuurgebied dat deel uitmaakt van het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en Natura2000. Dit netwerk is van groot belang voor de instandhouding van plant- en diersoorten en verbindt de natuurgebieden op de Veluwezoom en Montferland. Stedelijk groen In de kern van Zevenaar bepalen waardevolle groengebieden zoals Landgoed Sevenaer, het Freulebos en het Stationsplein het groene karakter van de stad. Deze groenzones zijn van belang vanwege hun omvang, kwaliteit en bijdrage aan stedelijke verkoeling en biodiversiteit. Door de verstedelijkingsdruk is de balans tussen groen en bebouwing echter kwetsbaar geworden. Nieuwe ontwikkelingen richten zich daarom op het versterken van deze groenstructuur, zodat het stedelijk groen robuuster wordt en beter aansluit op de omliggende natuurgebieden.

Landelijk gebied en ecologische verbindingen In het landelijke gebied spelen bossen, natuurgebieden en agrarische landschappen een belangrijke rol. Hier worden de ecologische verbindingen gevormd door houtwallen, bomenrijen en bermen, die een netwerk creëren voor de biodiversiteit. De landbouwgebieden staan echter onder druk, en er is toenemende aandacht voor natuurinclusieve landbouw en behoud van de landschappelijke structuur. Ontgrondingen, zoals voor zandwinning, vinden alleen plaats als ze bijdragen aan de versterking van het landschap en zorgvuldig zijn afgestemd op de omgeving. Groenblauw raamwerk Het Groenblauwe raamwerk in Zevenaar beoogt een robuuste verbinding tussen groengebieden en waterstructuren, zowel binnen de stad als daarbuiten. Dit raamwerk draagt bij aan recreatieve en ecologische verbindingen en helpt de druk op kwetsbare natuurgebieden te verlichten.

4.9.2

4.9.3

Trends en ontwikkelingen •

Biodiversiteit en natuurbehoud: Op nationaal niveau is er een sterke focus op het behoud en herstel van biodiversiteit, een trend die Zevenaar volgt. Natura 2000-gebieden en het Natuurnetwerk Nederland zijn belangrijke instrumenten om kwetsbare ecosystemen te beschermen. In Zevenaar speelt het beschermen van het Natura 2000-gebied Rijntakken een cruciale rol bij het behoud van biodiversiteit. Bij eventuele ontwikkelingen in de gemeente dient hier rekening mee te worden gehouden.

•

Natuurlijke recreatie: Er is een landelijke trend om natuurgebieden toegankelijker te maken voor recreatie, wat ook in Zevenaar een rol speelt. Dit bevordert niet alleen het toerisme maar verhoogt ook het bewustzijn van natuurbehoud. De ontwikkeling van wandel- en fietsroutes, evenals educatieve programma’s in en rond natuurgebieden zoals Rijntakken, ondersteunen deze trend en bieden inwoners de kans om van de natuur te genieten.

Beoordeling De gemeente Zevenaar heeft een landelijk en groen karakter. De ligging tussen de Rijntakken en de uiterwaarden van de IJssel zorgt voor een rijke natuurlijke omgeving met een hoge biodiversiteit. Echter, net als in de rest van Nederland, staat de natuur en biodiversiteit in Zevenaar onder druk door verschillende trends. Het programma Ruimte voor de Rivier heeft zich sterk gericht op het creëren van nieuwe natuurgebieden en het verbeteren van de biodiversiteit. De komende jaren wordt onder andere ingezet op een landelijke reductie van stikstof. Ook invasieve soorten die zich in Nederland vestigen kunnen een negatief effect hebben op de inheemse flora en fauna, en dienen daarom bestreden te worden. Vanwege de afhankelijkheid van een groot aantal factoren voor de kwaliteit van de natuur bestaat er een redelijke onzekerheid.

46

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Tabel 4-10 Beoordeling thema natuur

Huidige Situatie

-

Autonome ontwikkeling

-

Bandbreedte

-

Er is veel natuur aanwezig in de gemeente: o Langs de rivieren zijn twee grote Natura 2000-gebieden aanwezig. o Een aanzienlijk deel van de gemeente is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. In het zuidelijke deel van de gemeente komen relatief veel rode-lijst soorten voor. Het landelijke landbouwbeleid heeft de afgelopen jaren, mede door schaalvergroting, geleid tot het verdwijnen van landschapselementen, tot bestrijdingsmiddelen in de grond en het grondwater, en de verdroging en vermesting heeft geleid tot een vermindering van de biodiversiteit. De komende jaren wordt onder andere ingezet op een landelijke reductie van stikstof. Invasieve soorten die zich in Nederland vestigen kunnen een negatief effect hebben op de inheemse flora en fauna en dienen daarom bestreden te worden. Het provinciaal beleid richt zich steeds meer op het behoud en versterking van bepalende structuren. Redelijke onzekerheid door afhankelijkheid van groot aantal factoren voor de kwaliteit van de natuur.

Figuur 4-43 Beoordeling thema natuur

4.10

Bodem, water en ondergrond

4.10.1 Huidige situatie Bodemsamenstelling De bodem in de gemeente Zevenaar bestaat hoofdzakelijk uit voedselrijke kleigronden. In de noordelijke helft van de gemeente komt voornamelijk het bodem type poldervaaggronden voor. Dit bodemtype bestaat uit kleien zandlagen. Poldervaaggronden zijn vaak goed doorlatend en hebben een variërende textuur. In het zuiden van de gemeente zijn voornamelijk ooivaaggronden te vinden bestaande uit zavel en klei. Ooivaaggronden hebben meestal een goede waterdoorlatendheid. Er bevinden zich geen grote gebieden met veenlagen in de gemeente. Het risico op bodemdaling door een inklinking van veen ten gevolge van klimaatverandering is laag. Binnen de gemeente is de verwachte bodemdaling dan ook zeer beperkt (zie Figuur 4-44). In het landelijk gebied onder Giesbeek wordt bij een hoog scenario van klimaatverandering een matige bodemdaling tot 20 cm verwacht. Op deze locatie bevinden zich kalkloze drechtvaaggronden en is een veenlaag aanwezig onder de kleideklaag.

47

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-44 Verwachte bodemdaling in de gemeente Zevenaar (NCG, 2019)

Bodemkwaliteit Landelijk beleid stelt strikte eisen voor de bodemkwaliteit. Bij nieuwe ontwikkelingen moet worden voldaan aan de basisbodemkwaliteit voor de gewenste functies. Dit leidt ertoe dat, bij ontwikkelingen, de bodemkwaliteit enkel gelijk kan blijven als deze voldoet aan de bodemkwaliteit voor de gewenste functie, of deze kan verbeteren. Bodemverontreiniging is een risico voor de gezondheid van mens, plant en dier en voor een onbeheersbare verspreiding in het milieu. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is een deel van de bodemtaken overgegaan naar de gemeente. Binnen de gemeente Zevenaar zijn 19 voormalige stortplaatsen aanwezig. Oppervlaktewater Binnen de gemeente Zevenaar bevinden zich verschillende oppervlakte waterlichamen met een KRW-status. De KRW is een Europese richtlijn over de kwaliteit van het oppervlaktewater en grondwater. In 2000 hebben de landen uit de Europese Unie (EU) deze richtlijn vastgesteld. Al het water in Nederland moet in 2027 een goed leefgebied vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. De KRW is ook in de Nederlandse Waterwet opgenomen. Dit zijn onder meer de Oude Rijn, Didamse Wetering, Zevenaarse Wetering en de Wijde Wetering (zie Figuur 4-45). De chemische status van deze wateren is goed en de ecologische kwaliteit is slecht tot matig.

Figuur 4-45 KRW-oppervlaktewater binnen gemeente Zevenaar (bron: Geoportaal gelderland, 2023)

48

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Veel functies, zoals landbouw en recreatie, zijn afhankelijk van zoet water. Er kunnen tijdelijke watertekorten optreden als de vraag naar zoet water groter is dan de aanvoer via neerslag en de grote rivieren en kanalen. In grote delen van de gemeente Zevenaar is aanvoer via rivieren en kanalen niet mogelijk (zie Figuur 4-46). Deze gebieden zijn afhankelijk van neerslag en grondwaterreserves. Rondom de rivieren zijn er geen problemen met de aanvoer van oppervlaktewater in gemiddelde en extreem droge jaren. Ook bij een klimaatscenario met sterke klimaatverandering in 2050 blijft de beschikbaarheid van oppervlaktewater vergelijkbaar (Nationaal Water Model, 2019).

Figuur 4-46 Tekort oppervlaktewater in een gemiddeld jaar (bron: Nationaal Water Model, 2019)

Grondwater De grondwaterstanden volgen de seizoenen. In de zomer zakken de standen als gevolg van het neerslagtekort uit. De mate van die uitzakking kan bepalend zijn voor het ontstaan van schades. Als maat voor de regulier zomerse uitzakking wordt de Gemiddelde Laagste Grondwaterstand (GLG) gebruikt. De GLG is het gemiddelde van de drie laagst waargenomen grondwaterstanden per jaar, over een periode van minimaal acht jaar. De GLG is dus geen extreem droge situatie. In een stabiel klimaat treden GLG-omstandigheden zo vaak op, dat objecten en functies daarop meestal zijn ingesteld. Maar wanneer de grondwaterstand ver wegzakt onder de GLG of zelfs onder de laagst opgetreden historische grondwaterstand, kan dit gevolgen hebben. Door veranderend klimaat kan de GLG zelf ook veranderen doordat zomers structureel droger worden. Functies of objecten die het meest kwetsbaar zijn voor een daling van de GLG zijn te vinden op de plaatsen waar onder de huidige omstandigheden het uitzakken van de grondwaterstand al tot knelpunten leidt. Denk bijvoorbeeld aan gebieden met woningen waarvan de top van houten paalfunderingen nu al (bijna) droogstaan. Er wordt daarom aanbevolen om in gebieden waarin de kaarten voor 2050 een daling van de GLG met 10 tot 25 centimeter of meer tonen, te zoeken naar objecten of functies die daarvoor gevoelig zijn.

In de gemeente Zevenaar wordt er in 2050 in vrijwel de gehele gemeente een GLG daling van meer dan 10 cm verwacht (zie Figuur 4-48).

49

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-47 Huidige gemiddelde laagste grondwaterstand (bron: Nationaal Water Model, 2019)

Figuur 4-48 Gemiddelde laagste grondwaterstand, scenario 2050 hoog (bron: Nationaal Water Model, 2019)

Ondergronds ruimtegebruik Bij ondergronds ruimtegebruik wordt specifiek gekeken naar de huidige ruimteclaims in de ondergrond, deze kunnen afkomstig zijn van nutsvoorzieningen maar ook door beperkende aspecten. Bij ondergronds ruimtegebruik kan worden gedacht aan waterwinning, warmte koudeopslag (WKO), geothermie, warmtenetten en andere kabels en leidingen. Nieuwe woningbouwontwikkelingen hebben een ondergrondse ruimteclaim door de aanleg van kabels en leidingen en warmtenetten, WKO-systemen en/of geothermie. De transitie naar aardgasvrije woningen zal een impact hebben op de druk in de ondergrond. Ook de mogelijke aansluiting op het waterstof netwerk verdicht het ondergrond ruimte gebruik. De gemeente ligt buiten waterwingebieden en de grondwaterbeschermingsgebieden (zie Figuur 4-49). Daarmee zijn de aanvullende regels ter bescherming van de kwaliteit van het grondwater binnen de gemeente niet van toepassing.

50

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-49 Waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden.

Drinkwaterreserveringsgebied De grote opgaven voor natuur, water, landbouw, klimaat en verstedelijking vragen om een aanpassing van het watersysteem en goede inpassing van de verschillende functies. Een toekomstbestendige drinkwatervoorziening moet ook daarin passen. Er zijn vier relatief grote drinkwaterreserveringsgebieden vanuit de provincie aangewezen: Betuwe-West-Buren, Tielerwaard, Liemers-West en Zeddam-Ulft. Deze gebieden gaat de provincie verkleinen. De verkleining van de gebieden loopt via het proces van aanpassing van de Omgevingsverordening Gelderland. In onderstaande kaart is het drinkwaterreserveringsgebied waarbinnen Zevenaar ligt weergegeven. Het gaat hier om een kwetsbaar drinkwaterreserveringsgebied. Hier dient bij toekomstige ontwikkelingen rekening mee te worden gehouden.

Figuur 4-50 Kwetsbaar drinkwaterreserveringsgebieden (bron: www.gelderland.nl)

51

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

4.10.2 Trends en ontwikkelingen •

Waterbeheer en klimaatadaptatie: In Nederland wordt het belang van robuust waterbeheer steeds groter door de gevolgen van klimaatverandering, zoals hevigere regenval en langere periodes van droogte. Zevenaar ligt tussen de Rijn en de IJssel, wat het extra kwetsbaar maakt voor overstromingen. Landelijk worden innovatieve waterbeheertechnieken en natuurlijke waterbuffers ingezet om de impact van overstromingen en droogte te verminderen.

•

Druk op het grondwater Tot 2015 nam het watergebruik per persoon af. In de afgelopen jaren is (voornamelijk in de droge zomers) het drinkwatergebruik toegenomen. Dit betekent dat er meer druk op de grondwater- en oppervlaktewaterlichamen waar water wordt gewonnen komt te staan (VEWIN).

•

Bodemkwaliteit: Er is een toenemende aandacht voor het behoud van gezonde bodems, essentieel voor landbouw, natuur en waterbeheer. Het monitoren van bodemverontreiniging en het saneren van voormalige stortplaatsen zijn noodzakelijk om een gezonde leefomgeving te garanderen.

•

Druk op de ondergrond: De druk op de ondergrond gaat toenemen. Deze drukte ontstaat door nieuwe functies in de ondergrond die om ruimte vragen (zoals warmtenet, laadinfrastructuur) en toenemende aandacht voor groen in stedelijke gebieden. Ook heeft druk op de ondergrond effect op mogelijk aanwezige archeologische waarden

4.10.3 Beoordeling De kwaliteit van bodem, water en ondergrond in de gemeente zijn overwegend goed. Er dient wel actief gewerkt te worden aan het verbeteren van de kwaliteit van de KRW-oppervlaktewaterlichamen. In grote delen van de gemeente is toevoer van oppervlaktewater niet mogelijk. Hierdoor kunnen in de toekomst bepaalde voorzieningen, bijvoorbeeld het gebruik voor landbouw, in het geding komen. Op het gebied van grondwater bestaan er ook uitdagingen. De druk op grondwaterlichamen is groot en de grondwaterstand zal naar waarschijnlijkheid in de komende jaren dalen. Tabel 4-11 Beoordeling thema bodem, water en ondergrond

Huidige Situatie

-

-

De aanwezige KRW-oppervlaktewaterlichamen hebben een goede chemische kwaliteit en een slecht tot matige ecologische kwaliteit. In grote delen van de gemeente Zevenaar is aanvoer via rivieren en kanalen niet mogelijk, deze gebieden zijn afhankelijk van neerslag en grondwaterreserves.

Autonome ontwikkeling

-

Verwachte daling grondwaterstand. Door nieuwe functies in de ondergrond ruimte vragen neemt de druk op de ondergrond toe. Het drinkwatergebruik neemt landelijk toe, dit betekent dat er meer druk op de grondwater- en oppervlaktewaterlichamen waar water wordt gewonnen komt te staan.

Bandbreedte

-

Redelijke onzekerheid door afhankelijkheid van andere aspecten (klimaat, water, natuur).

52

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Figuur 4-51 Beoordeling thema bodem, water en ondergrond

4.11

Klimaatadaptatie

4.11.1 Huidige situatie Hittestress Hittestress is de lichamelijke reactie op een te warme omgevingstemperatuur. Door hittestress kan iemand zijn of haar lichaamstemperatuur niet lager goed reguleren. Gezondheidsproblemen die hiermee gepaard gaan zijn, huiduitslag, oververmoeidheid, nierfalen, beroertes en ademhalingsproblemen. Ook kan het zorgen voor agressief gedrag en verminderde arbeidsproductiviteit. Hittestress kan vooral voor oudere mensen met een kwetsbare gezondheid dodelijk zijn. Door klimaatverandering zullen er vaker zomerse (temperatuur hoger dan 25 graden) en tropische (temperatuur hoger dan 30 graden) dagen voorkomen. Dit kan zorgen voor meer gezondheidsschade door hittestress. Het stedelijk hitte-eiland effect, waarbij door o.a. lage windsnelheid, donkere, absorberende materialen en warmte door menselijke activiteiten, de temperatuur in stedelijk gebied een paar graden hoger ligt dan in het buitengebied, is hierbij ook van belang. Figuur 4-52 toont het hitte-eiland effect in de gemeente Zevenaar. Op een warme dag wordt het in de bebouwde omgeving warmer dan in het omliggende buitengebied. Dit speelt voornamelijk in de kernen Zevenaar, Giesbeek en Lobith. In Zevenaar is het hitte-eiland effect het grootst, daar kan de temperatuur oplopen tot maximxaal 1,8 graden boven de temperatuur van het buitengebied.

In de kernen Giesbeek en Lobith loopt de temperatuur op tot maximaal 1 graad boven de temperatuur van het buitengebied.

Figuur 4-52 Stedelijk hitte-eiland effect gemeente Zevenaar (Atlas Natuurlijk Kapitaal, 2017)

Wateroverlast Voor het aspect wateroverlast wordt gekeken naar de impact van hevige regenbuien. Figuur 4-53 toont de waterdiepte bij kortdurende hevige neerslag. Hevige neerslag over een korte periode kan lokaal zorgen voor wateroverlast. Dit type wateroverlast komt het meest voor bij wolkbreuken in de zomer. Een groot deel van de Nederlandse straten en pleinen kunnen bij hevige buien onder water komen te staan. De meeste schade treedt op wanneer het water (over de stoepen) gebouwen instroomt. Ook zijn er gezondheidsrisico’s als er vervuild water op straat blijft staan: bij gemengde riolen kan regenwater zich mengen met niet-gezuiverd afvalwater. Bij een hevige regenbui van 70 mm binnen 2 uur is er risico op wateroverlast in het stedelijk gebied en in het buitengebied. Bij hevige regenval kunnen wegen in delen van het landelijk en stedelijk gebied minder begaanbaar worden. In de gemeente blijven de hoofdwegen overwegend goed begaanbaar.

53

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Figuur 4-53 Water op straat na een extreme bui (Deltares/Richtlijn overstromingsrisico's, 2018)

Droogtestress In de zomer kan de bodem zo ver uitdrogen, dat planten niet meer optimaal kunnen verdampen. Ze ondervinden dan droogtestress. Eerst sluit een plant zijn huidmondjes om waterverlies via verdamping te voorkomen, maar uiteindelijk kan hij geheel of gedeeltelijk afsterven. Droogtestress komt vooral voor op bodems met een diepe grondwaterstand beneden het maaiveld en met een grove textuur, zoals grof zand. Binnen de gemeente Zevenaar is er in de huidige situatie een beperkt risico op droogtestress (zie Figuur 4-54). Lokaal is er wel sprake van matige droogte stress, met een risico op jaarlijkse opbrengstderving van 10-20% bij gras. Dit geldt vooral voor de gebieden rondom de Lage weilanden, de Hooge Horsten en de Bredegers.

Figuur 4-54 Risico droogtestress (bron: Klimaateffectatlas)

54

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar

Door klimaatverandering verandert ook de natuur. Dat gebeurt nu al, en de verwachting is dat die ontwikkeling zich in de toekomst voortzet. Vooral de toenemende droge zomers zorgen voor grote veranderingen en kunnen natuurschade veroorzaken. De toenemende droogte door klimaatverandering is vooral nadelig voor vegetaties die afhankelijk zijn van ondiep grondwater. Droogtegevoeligheid door grondwaterafhankelijke natuur speelt vooral langs de rivieren van de gemeente (zie Figuur 4-55). Hierbij gaat het met name om natuur in de Rijnstrangen en langs de uiterwaarden van de IJssel.

Figuur 4-55 Risico droogtestress in natuurgebieden (KWR & FWE, 2021)

4.11.2 Trends en ontwikkelingen •

Klimaatverandering: In samenwerking met de provincie Gelderland en de gemeentes Westervoort, Arnhem en Duiven werkt de gemeente Zevenaar aan het Rivierklimaatpark IJselpoort. In dit plan is er ruimte voor de rivier, recreatie, bedrijvigheid en scheepsvaart. Binnen dit project blijven de uiterwaarden toegankelijk en weerbaar tegen klimaatextremen (Rivierklimaatpark Ijsselpoort, 2024).

•

Droogtestress: Bij een hoog scenario van klimaatverandering is er in 2050 een verhoogd risico op droogtestress. Met name in ten noorden van Zevenaar is er sprake van een matig risico. Hierin wordt een opbrengst derving van 10-20% verwacht op graslanden (KWR water, 2017).

•

Aanpassing aan klimaatverandering: Klimaatverandering dwingt gemeentes in Nederland om maatregelen te nemen tegen de effecten van extreme hitte, hevige regenval en droogte. Zevenaar zet in op klimaatadaptatie door vergroening van de stedelijke ruimte, zoals het aanleggen van meer groenvoorzieningen om hittestress tegen te gaan. Daarnaast zijn waterdoorlatende bestrating en regenwateropvang belangrijke maatregelen om wateroverlast te beperken.

4.11.3 Beoordeling Klimaatverandering kan verschillende gevolgen hebben voor de gemeente Zevenaar, zoals bijvoorbeeld de toename van extreme weersomstandigheden: door de opwarming van de aarde worden hittegolven, perioden van droogte en hevige regenval frequenter en intenser. Dit kan leiden tot gezondheidsproblemen van inwoners, schade aan gebouwen, overstromingen en wateroverlast. Voor een groot deel van gemeente Zevenaar zullen de gevolgen hiervan meevallen, maar lokaal kan hinder van worden ervaren. Ook kan daling van het grondwaterpeil optreden, wat kan leiden tot schade aan de grondwaterafhankelijke natuur en beperkte beschikbaarheid voor de landbouw. Het is moeilijk in te schatten hoe dit in de toekomst gaat uitpakken, daarom zitten er ruimte marges in hoe de beoordeling eruitziet:

55

Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie Zevenaar projectnummer 0496081.100 4 december 2024 Gemeente Zevenaar Tabel 4-12 Beoordeling thema klimaatadaptatie Huidige Situatie

-

Het hitte-eiland effect komt beperkt voor in de kernen, met name in Zevenaar. Bij extreme neerslag kunnen lokaal knelpunten ontstaan. Risico op droogtestress door lage grondwaterstanden rondom Lage weilanden, de Hooge Horsten en de Bredegers. Droogtegevoelige natuur speelt vooral in de uitwaarden

Autonome ontwikkeling

-

Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, droogtestress, droogtegevoeligheid en hittestress in de kernen toe. Dit heeft negatieve gevolgen voor zowel de inwoners als de aanwezige flora en fauna. Wel zet de overheid in op klimaat adaptieve maatregelen om beter bestand te zijn tegen het veranderende klimaat.

Bandbreedte

-

Ontwikkelingen van effecten van de klimaatverandering is omgeven door onzekerheid rondom de snelheid van klimaatverandering.

Figuur 4-56 Beoordeling thema klimaatadaptatie

4.12

Historisch kapitaal

4.12.1 Huidige situatie Archeologie De gemeente Zevenaar beschikt over een rijk archeologisch erfgoed dat essentieel is voor het begrijpen van de historische ontwikkeling van de regio. Dit erfgoed getuigt van een lange geschiedenis van menselijke bewoning en activiteit, die terugvoert tot de prehistorie. De strategische ligging van Zevenaar in het rivierengebied en de Liemers heeft geleid tot een divers en waardevol archeologisch landschap binnen de gemeente. Prehistorie en Romeinse Tijd De archeologische geschiedenis van Zevenaar begint al in de prehistorie, waarbij met name de hogere delen van het landschap aantrekkelijk waren voor vroege menselijke bewoning. Op de dekzandruggen en rivierduinen zijn sporen gevonden van nederzettingen uit het Neolithicum (5300-2000 voor Christus) en de Bronstijd (2000-800 voor Christus). Deze locaties bieden inzicht in het leven en de activiteiten van de eerste landbouwgemeenschappen in het gebied. De Romeinse invloed in Zevenaar is eveneens goed vertegenwoordigd. De gemeente ligt in de nabijheid van de Neder-Germaanse limes, de noordgrens van het Romeinse Rijk, waarlangs diverse militaire en civiele structuren werden opgericht. Een van de belangrijkste vindplaatsen is de site Herwen-De Bijland, die sporen bevat van het Romeinse castellum Carvium en mogelijk de Dam van Drusus, een strategische waterbouwkundige constructie.

Deze vindplaats, die in situ bewaard is gebleven, heeft zowel nationale als internationale betekenis en is genomineerd als UNESCO-werelderfgoed. Middeleeuwen In de middeleeuwen ontwikkelde Zevenaar zich verder als een belangrijk regionaal centrum. De archeologische resten uit deze periode omvatten niet alleen nederzettingen, maar ook indrukwekkende verdedigingswerken en kastelen. Een bijzonder waardevol archeologisch monument in Zevenaar is het Kleefse hertogelijk burchtcomplex Sevenaer. Dit kasteel, oorspronkelijk gebouwd in de 13e eeuw, speelde een cruciale rol in de regionale machtspolitiek. Hoewel het kasteel zelf grotendeels is verdwenen, zijn de ondergrondse resten van de burcht,