Bijlage 3. 1310554 - Bijlage B: Herindelingsscan
Tekst van het document
De kwaliteitsindeling van veel gemeenten is gebaseerd op de indeling van de CROW of NEN- normen.13 Tabel 5.9. Onderzoeksresultaat kwaliteitsniveau Doesburg op basis van de begroting 2026 Beheerplan Kwaliteitsniveau Gebouwen Ja, conform de NEN 2767 methodiek Groen Verschillende niveaus. Onderhoud plantsoenen centrumgebied niveau A. Onderhoud plantsoenen binnen bebouwde kom behalve centrum niveau B. Niveau B voor bijna alles, met uitzondering van Niveau C voor maaien gras in overige gebieden en bijmaaien rondom obstakels in overige gebieden. Kunstwerken Voor de civiele kunstwerken is geen kwaliteitsniveau vastgesteld. In Doesburg zijn 81 civiele kunstwerken, waarvan 22 stuks in 2025 onder het niveau redelijk (B) geïnspecteerd zijn. Deze hebben dan het kwaliteitsniveau matig (C) tot slecht(D). In combinatie met het huidige budget is het kwaliteitsniveau redelijk/matig (B/C) het niveau waarop de civiele kunstwerken onderhouden worden. Riolering en Water Kwaliteitsniveau staat beschreven in het Watertakenplan Olburgen 2023-2027. Wegen Ja, Doesburg werkt met beeldkwaliteiten conform de Nota Ruimtelijke Kwaliteit Doesburg (NRK). Verlichting Ja, In het vastgestelde beleid is onder andere besloten dat er zal worden gewerkt met beeldkwaliteiten.
De gemeente Doesburg geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, riolering en water, wegen en verlichting. Voor kunstwerken staan deze niet omschreven in de begroting 2026. Tabel 5.10 Onderzoeksresultaat kwaliteitsniveau Duiven op basis van de begroting 2026 Beheerplan Kwaliteitsniveau Gebouwen Ja, conform de NEN 2767 systematiek waarbij onderhouds- niveau Conditie 3 uitgangspunt is. Groen Ja, in het IBOR heeft de raad het gewenste onderhoudsniveau vastgesteld op B conform de CROW systematiek. Door bezuinigingen wordt het kwaliteitsniveau naar beneden bijgesteld. Kunstwerken Ja, in het IBOR heeft de raad het gewenste onderhouds-niveau vastgesteld op niveau B conform de CROW systematiek Riolering en Water Ja, staan beschreven in het watertakenplan de Liemers 2022-2026. Wegen Ja, in het IBOR heeft de raad het gewenste onderhouds-niveau vastgesteld op niveau B conform de CROW systematiek. De elementverharding wordt op niveau C onderhouden. Verlichting Nee, staat niet beschreven in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen 13 Een NEN-norm is een in Nederland vastgestelde afspraak over veiligheid, kwaliteit of specificaties van producten, diensten of methoden.
Deze normen, beheerd door het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 69 De gemeente Duiven geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water en wegen. Voor verlichting staat deze niet omschreven in de begroting 2026. Tabel 5.11. Onderzoeksresultaat kwaliteitsniveau Westervoort op basis van de begroting 2026 Beheerplan Kwaliteitsniveau Gebouwen Ja, conform de NEN 2767 systematiek in combinatie met de RVB BOEI methodiek. Groen Ja, in het IBOR heeft de raad het gewenst onderhoudsniveau vastgesteld. Voor beplanting is dit niveau C, voor de overige onderdelen (inclusief vaste planten ) is dit niveau B. Kunstwerken Ja, in het IBOR heeft de raad het gewenste onderhouds-niveau vastgesteld. Onderhoud wordt gepleegd n.a.v. bevindingen van inspecties. Riolering en Water Ja, staan beschreven in het watertakenplan 2022-2026. Wegen Ja, in het IBOR heeft de raad het gewenste onderhouds-niveau vastgesteld op niveau B conform de CROW systematiek. De elementverharding wordt op niveau C onderhouden Verlichting Nee, staat niet beschreven in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen.
De gemeente Westervoort geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water en wegen. Voor verlichting staat deze niet omschreven in de begroting 2026. Tabel 5.12. Onderzoeksresultaat kwaliteitsniveau Zevenaar op basis van de begroting 2026 Beheerplan Kwaliteitsniveau Gebouwen Ja, conform de NEN 2767 methodiek Groen Ja, In het beleidsplan IBOR is het gewenste niveau voor de openbare ruimte vastgesteld en daarmee ook voor het openbaar groen. De beeldkwaliteitsniveaus zijn vastgesteld op basis van kwaliteitsnormen volgens de CROW beeldkwaliteit-systematiek. Voor groen (bermen, bomen, gazon, bos (plantsoen) en beplanting) wordt kwaliteitsniveau A gehanteerd voor “Centrum en Accentpunten”, kwaliteitsniveau B voor “hoofdwegen en woonwijken” en kwaliteitsniveau C voor “Buitengebied.” Kunstwerken Ja, In het IBOR heeft de raad het gewenste technische onderhouds-niveau van de openbare ruimte vastgesteld. Voor civiele kunstwerken wordt kwaliteitsniveau A gehanteerd voor “Centrum en Accentpunten”, kwaliteitsniveau B voor “hoofdwegen en woonwijken” en kwaliteitsniveau C voor “Buitengebied.” Riolering en Water Ja, staan beschreven in het Watertaken-plan de Liemers 2022-2026. Wegen Ja, In het IBOR heeft de raad het gewenste technische onderhouds-niveau van de openbare ruimte vastgesteld.
Voor straatmeubilair (fietspaden, GOW, halfverharding, voetpaden en woonstraten) wordt kwaliteitsniveau A gehanteerd voor “Centrum en Accentpunten”, kwaliteitsniveau B voor “hoofdwegen en woonwijken” en kwaliteitsniveau C voor “Buitengebied.” Verlichting Ja, De kwaliteitsnormen zijn vastgelegd in IBOR en uitgewerkt in de beheerplannen openbare verlichting en verkeersregel-installaties. Voor openbare verlichting wordt kwaliteitsniveau A gehanteerd voor “Centrum en Accentpunten”, kwaliteitsniveau B voor “hoofdwegen en woonwijken” en kwaliteitsniveau C voor “Buitengebied.” De gemeente Zevenaar geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water, wegen en verlichting. 5.6 Financiën onderhoud kapitaalgoederen en investeringen Bij dit onderdeel onderzochten we in hoeverre de financiën van het onderhoud van kapitaalgoederen afzonderlijk vertaald zijn naar de begroting. We onderzochten in hoeverre de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen inzicht geeft in de financiële Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 70 vertaling en of er financiële beheersings- en sturingsinformatie ontbreekt voor de raad. Gedetailleerde financiële informatie is nodig voor de kwaliteit van beleidsbeslissingen. Gebrek hieraan kan leiden tot inefficiënte en ineffectieve beleidsuitvoering.
Dit maakt het moeilijk om toekomstige risico’s te herkennen en te beheersen. In deze herindelingsscan hebben we gekeken naar de: • Opgenomen financiële vertaling van de kapitaalgoederen in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen; • Financiële gevolgen van de (beschreven) investeringen. Tabel 5.13. Financiële vertaling in de paragraaf bij de gemeente Doesburg Beheerplan Financiële vertaling Gebouwen Ja, jaarlijks wordt € 243.000 gestort in de voorziening onderhoud gebouwen. De uitgaven voor groot onderhoud worden direct ten laste van de voorziening geboekt. Groen Ja, voor het onderhoud openbaar groen is € 636.000 opgenomen in de begroting. Voor boombeheer is € 85.000 opgenomen. In 2026 wordt € 50.000 bezuinigd op openbaar groen, conform de bezuinigingsvoorstellen uit de begroting van 2025. Kunstwerken Ja, voor jaarlijks onderhoud is in de begroting een bedrag van € 73.000 opgenomen. Riolering en Water Ja, lasten staan beschreven in de paragraaf lokale heffingen. Totaal ruim € 1,8 miljoen. Overschotten of tekorten worden, zo mogelijk, verrekend met de voorziening riolering. Wegen Voor groot onderhoud wordt jaarlijks € 240.000 in de bestemmingsreserve wegen gestort. De bestemmingsreserve groot onderhoud wordt na de totstandkoming van het beheerplan Groot Onderhoud Wegen omgezet in een voorziening.
Vooruitlopend op deze actie wordt in twee tranches € 150.000 aan de bestemmingsreserve onttrokken om noodzakelijk en dringend onderhoud vast uit te voeren. Tenslotte wordt nog € 54.000 begroot in de exploitatie voor klein onderhoud. Verlichting Ja, Voor het reguliere onderhoud is € 119.000 opgenomen in de begroting. Daarnaast wordt er jaarlijks € 84.000 gestort in de reserve openbare verlichting. Hiermee wordt gespaard voor toekomstige investeringen. Bij alle kapitaalgoederen staat bij de gemeente Doesburg goed omschreven wat de voorgenomen lasten zijn voor het onderhoud en hoe de dekking hiervoor tot stand komt. Tabel 5.14. Financiële vertaling in de paragraaf bij de gemeente Duiven Beheerplan Financiële vertaling Gebouwen Ja, er zijn vier voorzieningen voor de verschillende soorten gebouwen binnen de gemeente. In totaal wordt er jaarlijks € 515.000 gestort. Groen Ja, de kosten zijn opgenomen in de exploitatie Kunstwerken Ja, de jaarlijkse kosten zijn opgenomen in de begroting. De kosten worden niet apart gespecificeerd maar meegerekend in de totale kosten van wegen. Riolering en Water Ja, de jaarlijkse kosten worden vermeld. Jaarlijks wordt € 1.125.000 gestort. Wegen Ja, jaarlijks wordt een bedrag gestort (2026: € 2.214.000 licht oplopend). Verlichting Ja, de jaarlijkse kosten zijn opgenomen in de begroting.
Bij alle kapitaalgoederen staat bij de gemeente Duiven goed omschreven wat de voorgenomen lasten zijn voor het onderhoud en hoe de dekking hiervoor tot stand komt. Tabel 5.15. Financiële vertaling in de paragraaf bij de gemeente Westervoort Beheerplan Financiële vertaling Gebouwen Ja, in de begroting is een jaarlijks budget opgenomen van € 98.000. Groen Ja, in 2026 is € 1.066.000 opgenomen in de begroting. Jaarlijks loopt dit bedrag iets op. Kunstwerken Ja, de jaarlijkse kosten zijn opgenomen in de begroting. De kosten worden niet apart gespecificeerd maar meegerekend in de totale kosten van wegen. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Riolering en | Ja, jaarlijks wordt € 479.000 gestort in de voorziening riolering. De komende vier jaar wordt € 236.000 Water | geïnvesteerd. Wegen | Ja, er is een aparte voorziening voor achterstallig onderhoud. Jaarlijks wordt € 494.000 gestort in de voorziening wegen. De komende 4 jaar wordt € 2.371.000 geïnvesteerd Verlichting | Ja, de jaarlijkse kosten zijn opgenomen in de begroting. Bij alle kapitaalgoederen staat bij de gemeente Westervoort goed omschreven wat de voorgenomen lasten zijn voor het onderhoud en hoe de dekking hiervoor tot stand komt. Tabel 5.16.
Financiële vertaling in de paragraaf bij de gemeente Zevenaar Beheerplan | Financiële vertaling Gebouwen | Ja, de kosten voor beheer en onderhoud staan vermeld in een tabel. Totaal € 2,8 miljoen op jaarbasis. Groen | Ja, de kosten voor beheer en onderhoud staan vermeld in een tabel. Totaal bijna € 5 miljoen op jaarbasis. Kunstwerken | Ja, de kosten voor beheer en onderhoud staan vermeld in een tabel. Totaal ruim € 4,4 miljoen op jaarbasis samen met wegen. Riolering en | Ja, de kosten voor beheer en onderhoud staan vermeld in een tabel. Totaal € 2,6 tot 2,8 miljoen op Water | jaarbasis. Wegen | Ja, de kosten voor beheer en onderhoud staan vermeld in een tabel. Totaal ruim € 4,4 miljoen op jaarbasis samen met kunstwerken. Verlichting | Ja, de kosten voor beheer en onderhoud staan vermeld in een tabel. Totaal € 427.000 op jaarbasis. Bij alle kapitaalgoederen staat bij de gemeente Zevenaar goed omschreven wat de voorgenomen lasten zijn voor het onderhoud en hoe de dekking hiervoor tot stand komt. Financiële gevolgen van de beschreven investeringen gemeente Doesburg In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen staat bij een aantal beheerplannen beschreven welke kredieten er beschikbaar zijn gesteld en hoeveel er toegevoegd wordt aan de reserves en voorzieningen voor (vervangings)investeringen. In de begroting 2026 (p.
76) staat een overzicht van de investeringskredieten in de periode 2026-2029. Het gaat hierbij om investeringen uit het watertakenplan, rehabilitatie wegen, openbare verlichting en vervangingsinvesteringen. De afschrijvingslasten van deze investeringen zijn al verwerkt in de begroting. Uit het meerjareninvesteringsprogramma hebben wij per gemeente de volgende investeringen per kapitaalgoed kunnen inventariseren. Tabel 5.17. Financiële gevolgen van de beschreven investeringen gemeente Doesburg Beheerplan | Financiële gevolgen van de beschreven investeringen Gebouwen | Next level Turfhaven voor € 375.000 in 2026. Verbouwing Linie 2 voor € 400.000 in 2026-2027. Hier is is subsidie van de provincie voor verkregen vanuit de wijken en dorpendeal van eveneens € 400.000. Sporthal bij den Helder pm post voor onbekend jaartal. Nieuwbouw basischool de Wetelaar voor € 3,5 miljoen in 2030-2031. Renovatie IKC De Horizon voor € 3 miljoen in 2034. Groen | Next level Turfhaven, zie bij gebouwen. Toegankelijke ontmoetingsruimte buitenruimte(K) voor € 320.000 in 2026-2028. Vervanging Fiat Ducato groenvoorziening voor € 60.000 in 2027. Kunstwerken | Er is een krediet van € 700.000 voor de vervanging van kunstwerken beschikbaar gesteld in de Kadernota 2022. De uitvoering van de diverse projecten loopt van 2023 t/m 2027.
Bij de investeringskredieten is een bedrag opgenomen van € 300.000 voor 2026-2028. Riolering en | Er wordt jaarlijks € 202.596 gestort in de voorziening vervangingsinvesteringen. Er zijn vervangings- Water | investeringen voor elektrische installaties riolering (€ 100.000 voor 2026 en 2027) en voor de 71 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 herinrichting van de Kraakselaan inclusief riolering (€ 777.000 voor 2026-2027). Verder is er een bedrag opgenomen van € 250.000 (2026) voor investeringen in het Watertaken-plan. Wegen | In het MIP wegen plus 2024-2028 wordt jaarlijks € 125.000 in de bestemmingsreserve rehabilitatie wegen gestort ter dekking van de kapitaallasten. In het overzicht van investeringskredieten zijn bedragen opgenomen voor bewegwijzering (€ 52.000 in 2026), parkeervoorzieningen automaten (€ 300.000 in 2026), verkeersmaat-regelen centrumpoorten (€ 2.012.000 in 2026-2027), reconstructie Lindewal, Nahuysingel, Meipoort (€ 1.200.000) en het fietspad Didamseweg (€ 330.000 in 2028). Verder is er nog een post overige investeringen inclusief wegen van € 1.000.000 (2029) Reconstructie Mgr Bekkerslaan 1 miljoen (samen met groen) na 2028. Verlichting | Er wordt jaarlijks € 84.000 gestort in de reserve openbare verlichting. Hiermee wordt gespaard voor toekomstige investeringen. OV masten en armaturen voor € 325.000 in 2026.
Uit bovenstaande tabel, die met behulp van aanvullend ontvangen informatie van de gemeente tot stand is gekomen, is duidelijk af te leiden welke investeringen er voor de kapitaalgoederen op de planning staan van 2026 tot ultimo 2034. Tabel 5.18. Financiële gevolgen van de beschreven investeringen gemeente Duiven Beheerplan | Financiële gevolgen van de beschreven investeringen Gebouwen | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 € 0,6 miljoen, 2027 € 0,6 miljoen en in de volgende jaren geen investeringen opgenomen. Groen | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 € 0,4 miljoen, in 2027 € 0,4 miljoen, 2028 € 0,3 miljoen en in 2029 € 0,2 miljoen. Kunstwerken | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 € 0,1 miljoen, in 2027 € 0,05 miljoen, 2028 € 0,3 miljoen en in 2029 € 0,2 miljoen. Riolering en | In het overzicht van vervangings- investeringen is voor 2026 € 1,3 miljoen aan investeringen opgenomen. Water | Voor 2027 € 1,2 miljoen voor 2028 1,1 miljoen en voor 2029 € 0,3 miljoen. Wegen | In het overzicht van vervangings- investeringen is voor 2026 € 2,1 miljoen aan investeringen opgenomen. Voor 2027 1,2 miljoen en voor 2028 2,5 en 2029 € 1,1 miljoen.
Verlichting | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 en 2027 € 0,3 miljoen, in 2028 en in 2029 gaat het om zeer beperkte bedragen (< €10k). Uit bovenstaande tabel is duidelijk af te leiden welke investeringen er voor de kapitaalgoederen op de planning staan van 2026 tot ultimo 2029. Tabel 5.19. Financiële gevolgen van de beschreven investeringen gemeente Westervoort Beheerplan | Financiële gevolgen van de beschreven investeringen Gebouwen | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 € 0,4 miljoen, in 2027 2,4 miljoen, in 2028 € 5,9 miljoen en in 2029 geen uitgaven. Groen | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 € 0,3 miljoen, in 2027, 2028 en 2029 € 0,08 miljoen. Kunstwerken | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 € 0,06 miljoen, in 2028 € 0,04 miljoen en in 2029 € 0,09 miljoen. Riolering en | In het overzicht van vervangings- investeringen is voor 2026 € 2,1 miljoen aan investeringen opgenomen. Water | Voor 2027 2,2 miljoen voor 2028 1,5 miljoen en voor 2029 € 0,2 miljoen. Wegen | In het overzicht van vervangings- investeringen is voor 2026 € 4,1 miljoen aan investeringen opgenomen. Voor 2027 € 0,2 miljoen en voor 2028 € 0,1 miljoen en 2029 € 0,3 miljoen.
Verlichting | In het overzicht van vervangings- investeringen zijn in totaal voor 2026 en 2027 € 0,3 miljoen, in 2028 en in 2029 € 0,07 miljoen. Uit bovenstaande tabel is duidelijk af te leiden welke investeringen er voor de kapitaalgoederen op de planning staan van 2026 tot ultimo 2029. 72 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 73 Tabel 5.20 Financiële gevolgen van de beschreven investeringen gemeente Zevenaar Beheerplan Financiële gevolgen van de beschreven investeringen Gebouwen In het overzicht van investeringen in gebouwen in de bijlage meerjaren-investerings-plan onder programma 4 van de programmabegroting. In totaal € 3,8 miljoen in 2026, € 3 miljoen in 2027 en € 2,2 miljoen in 2028 en 2029. Voor bedrijfsgebouwen is een investeringsbedrag opgenomen van € 1,8 miljoen in 2026. Groen In het overzicht van investeringen in groen in de bijlage meerjaren-investeringsplan onder programma 5 van de programmabegroting. € 1,1 miljoen in 2026, € 0,6 miljoen in 2027. Kunstwerken In het overzicht van investeringen in kunstwerken in de bijlage meerjaren-investerings-plan onder programma 7 van de programmabegroting. Voor kunstwerken is een bedrag opgenomen van € 464.000 in 2026 voor de vervanging van een brug en de vernieuwing van een fietstunnel.
Riolering en Water In het overzicht van investeringen in riolering in de bijlage meerjaren-investerings-plan onder programma 7 van de programmabegroting. Samen met wegen staat er voor grond, weg en waterbouwkundige werken een investeringsbedrag van € 5,7 miljoen in 2026 en € 5,6 miljoen in 2027. Wegen In het overzicht van investeringen in wegen in de bijlagemeerjaren-investeringsplan onder de programma’s 2 en 3 van de programmabegroting Voor grond, weg en waterbouwkundige werken staat een investeringsbedrag van € 5,7 miljoen in 2026 en € 5,6 miljoen in 2027. Verlichting In het overzicht van investeringen in openbare verlichting in de bijlage meerjaren-investerings-plan onder programma 2 van de programmbegroting. Voor verlichting is een bedrag opgenomen voor 2026 van € 600.000. Dit is voor verkeers-regelinstallaties, duurzaam en circulaire verlichting en vervanging armaturen. Uit bovenstaande tabel, die met behulp van aanvullend ontvangen informatie van de gemeente tot stand is gekomen, is duidelijk af te leiden welke investeringen er voor de kapitaalgoederen op de planning staan van 2026 tot ultimo 2029. 5.7 Conclusies en aanbevelingen In deze paragraaf gaan we kort in op de conclusies een aanbevelingen van elk onderzocht deel van het onderhoud van de kapitaalgoederen van de betrokken gemeenten.
Conclusie actualiteit beleidskaders onderhoud kapitaalgoederen in begroting 2026 • Bij drie van de vier de gemeenten zijn de beleidskaders voor gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water, wegen en verlichting actueel. Enige uitzondering hierop is Doesburg met betrekking tot het beleidskader verlichting, deze is niet actueel en gaat in 2026 geactualiseerd worden. De andere beleidskaders voor gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water en wegen zijn bij Doesburg wel allemaal actueel. Aanbeveling actualiteit beleidskaders onderhoud kapitaalgoederen in begroting 2026 • Doesburg wordt geadviseerd om het beleidskader verlichting in 2026 te gaan actualiseren. Conclusies actualiteit beheerplannen en achterstallig onderhoud in begroting 2026 • Bij twee (Duiven en Westervoort) van de vier de gemeenten zijn de beheerplannen voor gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water, wegen en verlichting allemaal actueel. Enige uitzonderingen hierop zijn Doesburg met betrekking tot het beheerplan verlichting en Zevenaar met betrekking tot het beheerplan gebouwen, deze zijn niet actueel en gaan in 2026 geactualiseerd worden. • Bij Duiven en Westervoort is er sprake van achterstallig onderhoud. Bij Duiven op het terrein van speelgelegenheden, bij Westervoort op het terrein van gemeentelijke gebouwen en wegen.
Beide gemeenten zijn voornemens om het achterstallig onderhoud de komende jaren te gaan inhalen. De gemeente Westervoort geeft aan dat een voorziening is gevormd om het achterstallig onderhoud bij de gemeentelijke gebouwen en de wegen (opgenomen in IBOR) in te lopen. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 74 Aanbevelingen actualiteit beheerplannen en achterstallig onderhoud in begroting 2026 • De gemeente Doesburg wordt door de provincie geadviseerd om het beheerplan verlichting te gaan actualiseren. De provincie zal bij de volgende begrotingsbeoordeling 2027 toetsen of het is uitgevoerd. • De gemeente Zevenaar wordt door de provincie geadviseerd om het beheerplan gebouwen te gaan actualiseren. De provincie zal bij de volgende begrotingsbeoordeling 2027 toetsen of het is uitgevoerd. • De gemeente Duiven wordt geadviseerd om het achterstallig onderhoud speelgelegenheden te gaan inhalen. De provincie zal bij de komende begrotingsbeoordelingen toetsen wanneer dit is ingehaald. • De gemeente Westervoort wordt geadviseerd om het achterstallig onderhoud voor gemeentelijke gebouwen en wegen te gaan inhalen. De provincie zal bij de komende begrotingsbeoordelingen toetsen wanneer dit is ingehaald.
Conclusies over vastgesteld kwaliteitsniveau onderhoud kapitaalgoederen in begroting 2026 • De gemeente Doesburg geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, wegen, riolering verlichting en groen. Voor kunstwerken staat deze niet omschreven in de begroting 2026. • De gemeente Duiven geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water en wegen. Voor verlichting staat deze niet omschreven in de begroting 2026. • De gemeente Westervoort geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water en wegen. Voor verlichting staat deze niet omschreven in de begroting 2026. • De gemeente Zevenaar geeft in de begroting aan dat er gewerkt wordt met een kwaliteitsniveau bij de kapitaalgoederen gebouwen, groen, kunstwerken, riolering en water, wegen en verlichting. Aanbevelingen over vastgesteld kwaliteitsniveau onderhoud kapitaalgoederen in begroting 2026 • Neem bij de onderdelen waar een omschrijving van het kwaliteitsniveau mist in de begroting het nagestreefde kwaliteitsniveau op in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van de begroting.
• Mocht er geen kwaliteitsniveau vastgesteld zijn voor het onderhoud van bepaalde kapitaalgoederen door de raad, stel deze dan alsnog vast. • Stem met het oog op de fusie bij de actualisatie van beleids- en beheerplannen voor het onderhoud van de kapitaalgoederen de voorgenomen kwaliteitsniveaus met elkaar af. Als er gefuseerd gaat worden en de vier gemeenten één nieuwe gemeente gaan vormen zullen er nieuwe beleids- en beheerplannen gaan komen, waarin afspraken gemaakt gaan worden over het beoogde kwaliteitsniveau per onderdeel onderhoud kapitaalgoederen voor gebouwen, groen, kunstwerken, riolering, wegen en verlichting. Het is dan helpend als vooraf al wat harmonisatie heeft kunnen plaatsvinden. Conclusies financiële vertaling onderhoud kapitaalgoederen en voorgenomen investeringen in begroting 2026 • Bij alle vier de gemeenten staat goed omschreven wat de voorgenomen lasten en dekking zijn voor het onderhoud van alle kapitaalgoederen. • Bij alle vier de gemeenten is met behulp van de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen en de paragraaf over het meerjaren investeringsprogramma goed te herleiden wat de voorgenomen investeringen zijn in de periode 2026-2029. Doesburg gaat hier nog wat verder in en neemt ook voorgenomen investeringen op tot en met de periode 2034.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 75 Aanbeveling financiële vertaling onderhoud kapitaalgoederen en voorgenomen investeringen • Zet met het oog op de fusie de voorgenomen investeringen per gemeente goed op een rij. Ook voor investeringen die nog niet zijn opgenomen in de begroting, maar waar mogelijkerwijs al wel plannen voor zijn. Tijdens Arhi-toezicht zullen de gemeenten onderling ook idealiter behoren te streven naar overeenstemming over investeringen. Deze zullen worden getoetst worden op de criteria: Onvoorzien, Onuitstelbaar, Onontkoombaar, Overeenstemming tussen fusiepartners, Dekking verzekerd. Gedeputeerde Staten van Gelderland zullen dan vervolgens over goedkeuring besluiten ten aanzien van een voorgenomen investering. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 76 6 Gemeentelijke belastingen en heffingen 6.1 Inleiding In dit hoofdstuk beantwoorden we de volgende vraag: Wat zijn de verschillen tussen de huidige vier gemeenten onderling en de nieuw te vormen gemeente bij de belastingen/heffingen? In het geval van een gemeentelijke herindeling zal de gemeenteraad van de nieuw te vormen gemeente de tarieven voor de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen vast moeten stellen.
In de wet Ahri is geregeld dat dit in de eerste 3 maanden van het bestaan van de nieuwe gemeente moet gebeuren voor het eerste jaar. Vervolgens moeten aanpassingen in de verordeningen, net als bij elke andere gemeente, voorafgaand aan een kalenderjaar worden vastgesteld. De belastingverordeningen van de oude gemeenten houden hun rechtskracht voor zaken die betrekking hebben op de periode vóór de herindeling. Dit betekent dat de nieuwe gemeenteraad voor het gehele gebied de verordeningen en de tarieven vast gaat stellen. 6.2 Belastingaanslagen voor huishoudens Eén van de verplichte kengetallen is het kengetal voor belastingcapaciteit. Hieronder is in een tabel weergegeven wat de ontwikkeling hierin is per gemeente de laatste vier jaren. Tabel 6.1 Belastingcapaciteit De verplicht voorgeschreven benaming belastingcapaciteit is verwarrend. Dit suggereert dat dit kengetal iets zegt over de mogelijkheid om de belastingen te verhogen. Dit is niet het geval. Dit kengetal geeft aan hoe hoog de gemiddelde aanslag gemeentelijke belastingen (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) is in euro’s ten opzichte van de andere gemeenten in Nederland. Het Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden (COELO), onderdeel van de Universiteit van Groningen, publiceert jaarlijks over de ontwikkeling van de gemeentelijke lasten.
Voor onderling vergelijk tussen gemeenten maakt zij gebruik van diverse standaarden om een gemiddelde aanslag voor een gezinshuishouden te berekenen. Bij de riool- en reinigingsheffing is dit bijvoorbeeld afhankelijk van de wijze van tarifering en bij de onroerendzaakbelasting (OZB) wordt de gemiddelde WOZ-waarde van een woning als uitgangspunt gehanteerd. In onderstaande grafiek (6.1) zijn de uitkomsten weergegeven voor de vier gemeenten en het gemiddelde van alle Gelderse gemeenten. Onroerendezaakbelastingen Bij de OZB valt op dat Westervoort relatief vrij hoog uitkomt. Dit komt dat doordat enkele jaren geleden maatregelen moesten worden genomen om de begroting sluitend te krijgen. De OZB van Duiven ligt in lijn met Doesburg, Zevenaar en het Gelders gemiddelde. Jaar Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar Provincie Gelderland 2021 111% 100% 105% 99% 103% 2022 109% 99% 98% 92% 101% 2023 109% 81% 103% 87% 98% 2024 107% 93% 103% 88% 98% Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 77 Rioolheffing De rioolheffing is in Doesburg significant hoger dan in de andere drie gemeenten. Ook de grondslag verschilt tussen de gemeenten. Westervoort en Zevenaar hanteren een vast bedrag per perceel (waarbij Zevenaar daarnaast een lager tarief hanteert voor één-persoons huishoudens) en Doesburg en Duiven heffen een bedrag per m³ water.
Afvalstoffenheffing De verschillen bij de afvalstoffenheffing zijn kleiner, waarbij Zevenaar opvalt door de lagere heffing. De afvalstoffenheffing bij Doesburg, Duiven en Westervoort liggen dicht bij elkaar. Alle gemeenten hanteren een vast bedrag plus een bedrag per lediging. De tarieven daarvoor lopen uiteen. Duiven en Zevenaar liggen qua totale woonlasten onder het Gelders gemiddelde. Doesburg en Westervoort liggen daarboven. Grafiek 6.1 Gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishouden met eigen woning ( x € 1)14 De gemeente Duiven heeft in 2026 een eenmalige korting verleend op het totaal van de gemeentelijke belastingen. Deze is niet verwerkt in bovenstaande grafiek om het beeld niet te vertekenen. Inclusief deze korting van € 150 komt de gemiddelde aanslag voor een meerpersoonshuishouden met eigen woning uit op € 944. De totale woonlasten bedragen voor Doesburg € 1.314, voor Duiven € 1.094, voor Westervoort € 1.234, voor Zevenaar € 1.036 en het Gelderse gemiddelde is € 1.105 (zie ook grafiek 6.2). Indien wordt gekeken naar de gemiddelde woonlasten per huishouden voor huurders valt in bovenstaande grafiek 6.1 alleen de OZB weg. De rioolheffing en afvalstoffenheffing zijn gebruikersbelastingen. Doesburg komt dan uit op € 781, Duiven op € 594, Westervoort op € 591 en Zevenaar op € 495. Het Gelders gemiddelde bedraagt € 574.
14 De cijfers uit deze grafiek zijn op basis van de C OELO methodiek voor de berekening van de lokale lasten. COELO is een onafhankelijk onderzoeksinstituut dat onderzoek doet naar de financiën van decentrale overheden. Zij brengen de tarieven van alle gemeenten in kaart, analyseren deze en maken ze inzichtelijk voor burgers en beleidsmakers. Het COELO gaat als volgt t e werk: • De Atlas van de Lokale Lasten: Jaarlijks publiceert COELO, na het verschijnen van de gemeentelijke begrotingen, de Atlas van de Lokale Lasten. Hierin worden de belastingtarieven (zoals OZB, riool - en afvalstoffenheffing) van alle Nederlandse gemeenten, provincies en waterschappen vergeleken. • Gestandaardiseerde rekenmodellen: Om gemeenten eerlijk te kunnen vergelijken, werkt COELO met zogeheten 'standaardhuishoudens'. Ze rekenen de lasten door voor bijvoorbeeld een meerpersoonshuishouden in een eigen woning of een huurder, gebaseerd op gemiddelde WOZ-waarden en gemiddeld verbruik.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 78 6.3 Belastingaanslagen voor bedrijven Het vergelijken van de hoogte van de belastingen voor bedrijven (niet-woningen) is ingewikkelder. Het Coelo (Centrum voor Onderzoek en Economie van de Lagere Overheden) doet hier beperkt onderzoek naar omdat een bedrijf niet eenvoudig te middelen/standaardiseren is zoals bij woningen wel het geval is. Om hier toch enige duiding aan te kunnen geven hebben wij een rekenvoorbeeld gegeven van een bedrijf met een waarde van € 500.000 (geschatte gemiddelde waarde van een winkel of kantoor in Nederland). Hierbij beperken wij ons tot de ozb, aangezien de andere heffingen afhankelijk zijn van aantal aanbiedingen van huisvuil (of er is sprake van een particuliere inzamelaar) of van het verbruikte aantal m³ water. De vastgestelde OZB tarieven voor 2026 zijn weergegeven in tabel 6.4. Tabel 6.2 Ozb aanslag niet-woningen (bedrijven) In deze tabel is te zien wat per gemeente de lasten zijn voor de gebruiker van een bedrijfspand, de lasten voor de eigenaar en in totaal de lasten van een eigenaar/gebruiker van een bedrijfspand. Het gemiddelde tarief betreft het ongewogen gemiddelde tarief van de vier gemeenten. In dit rekenvoorbeeld is te zien dat de lasten bij Doesburg en Duiven een stuk lager liggen dan bij Westervoort en Zevenaar.
De lasten bij Westervoort zijn zo hoog door de financiële uitdagingen die Westervoort een aantal jaren geleden had. 6.4 Ontwikkeling belastingen en heffingen Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelasting (OZB) is de gemeentelijke belasting met de grootste opbrengst. Te zien is dat deze landelijk gezien met een hoger percentage toeneemt dan de inflatie. Hier zijn verschillende oorzaken voor. Te noemen zijn hier: - Ontwikkelingen lasten in het sociaal domein - Ingrepen of het ontbreken daarvan in het gemeentefonds door de rijksoverheid - De (tijdelijke) explosieve inflatie na de coronapandemie. - Ontbreken voldoende bezuinigingsopties al dan niet door de politieke mogelijkheid hiervan. Alle vier gemeenten verhogen de OZB in 2026 met inflatie. Daarnaast verhogen Duiven en Westervoort de OZB met respectievelijk 5,76% en 4,5% extra. Rioolheffing De rioolheffing stijgt landelijk gezien minder hard dan de OZB maar wel iets boven inflatie. Oorzaken hiervoor zijn hogere kosten voor onderhoud en vervanging maar ook nieuwe ontwikkelingen zoals maatregelen tegen droogte en grondwaterbeheer. De tariefswijzigingen bij Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar lopen in 2026 behoorlijk uiteen. Doesburg heeft haar tarief met 25% verhoogd om versneld naar een kostendekkend tarief toe te groeien. De andere gemeenten passen alleen inflatiecorrectie toe.
Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing stijgt voornamelijk door hogere kosten van verwerking en milieuheffingen waarmee de rijksoverheid de hoeveelheid afval wil terugdringen. In 2026 heeft Westervoort haar tarieven met 24,1% verhoogd om tot een 100% kostendekkendheid te komen. Duiven verhoogt iets boven inflatie (6,4%) en Doesburg en Zevenaar passen alleen inflatiecorrectie toe (2,7%-2,9%). In onderstaande grafiek (6.2) wordt de lastenontwikkeling weergegeven over de afgelopen vijf jaar. Uitgangspunt hierbij is een meerpersoonshuishouden met een eigen woning voor een gemiddelde Woz-waarde in die gemeente. Voor 2026 is het totaal van de aanslag in Euro’s weergegeven. Afgezet tegen het Gelderse gemiddelde vallen de woonlasten in Doesburg en Westervoort hoger uit. Bij Doesburg wordt dit voornamelijk veroorzaakt door het hogere rioolrecht en bij Westervoort door de hogere OZB. Bij Duiven en Zevenaar vallen de lasten lager uit dan OZB bedrijf 500.000 Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar Gemiddeld tarief ozb eigenaar niet woning 980 1.107 1.749 1.452 1.322 ozb gebruiker niet woning 634 847 1.337 1.228 1.011 Totaal 1.613 1.954 3.086 2.679 2.333 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 79 het Gelderse gemiddelde. Bij Duiven komt dit door de lagere OZB en rioolrecht en bij Zevenaar door de lagere afvalstoffenheffing.
Onder woonlasten verstaan wij hier OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Grafiek 6.2 Ontwikkeling woonlasten ( x € 1) Om een juiste vergelijking te maken is de eenmalige korting van € 150 op de aanslag gemeentelijke belastingen in 2026 van de gemeente Duiven niet verwerkt in deze grafiek. 6.5 Scenario’s na een herindeling Op belastinggebied zijn er aanzienlijke verschillen tussen gemeenten. Dat geldt niet alleen voor het aantal belastingen maar ook voor de hoogte en kostendekkendheid van de tarieven. In onderstaande tabel (6.2) geven wij aan welke heffingen er zijn met bijbehorende dekkingspercentages (indien bekend). Voor een aantal belastingen wijken de dekkingspercentages flink af. Dit geldt bijvoorbeeld voor marktgelden (23%-85%), lijkbezorging (34%-90%) en omgevingsvergunningen (67%-100%). Tabel 6.3 Kostendekkendheid en soorten heffingen en belastingen De tarieven voor de OZB laten een grote variatie zien. Zo zijn de tarieven van Westervoort veruit de hoogste van de vier gemeenten. Oorzaak hiervan zijn de financiële problemen die Westervoort een aantal jaren geleden had.
Westervoort heft echter in tegenstelling tot Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar Afvalstoffenheffing 100% 100% 100% 100% Rioolrecht 82,20% 100% 100% 91,00% Marktgelden 23% 85% 22% 71% Lijkbezorging 44% 90% 68% 34% Omgevingsvergunningen 67% 100% 100% 78% Hondenbelasting Ja Nee Ja Nee Precariobelasting Ja Ja Nee Ja Reclamebelasting Ja Ja Nee Ja Roerende zaak belasting Ja Nee Nee Nee Lig/kade/havengelden Ja Nee Nee Nee Parkeerbelasting/vergunningen Ja Nee Nee Ja Toeristenbelasting Ja Ja Nee Ja
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 80 Doesburg weer weinig soorten overige belastingen (alleen hondenbelasting). In onderstaande tabel (6.3) geven wij de OZB-tarieven voor 2026 weer. Tabel 6.4 OZB-tarieven 2026 Wij hebben berekend wat de afwijking van de huidige totale OZB-opbrengst van de vier begrotingen zou zijn als de laagste tarieven, de gemiddelde tarieven en de hoogste tarieven worden gehanteerd. - Als alle gemeenten de laagste OZB-tarieven hanteren dan neemt de ozb opbrengst in totaal met € 6,2 miljoen af. - Bij een gemiddeld tarief van deze vier gemeenten stijgt de opbrengt met € 0,2 miljoen. - Als de hoogste tarieven van deze vier worden gehanteerd bedraagt de meeropbrengst € 7,6 miljoen. De totale begrote OZB-opbrengst van de vier gemeenten samen in 2026 is € 31,1 miljoen. In tabel 6.4 geven wij per gemeente de verschillen weer indien de laagste, gemiddelde en hoogste tarieven van de vier gemeenten zouden worden gehanteerd. Tabel 6.5 Afwijkingen OZB-opbrengst bij verschillende tarieven ( x € 1) Bij de berekeningen van bovenstaande tabel is uitgegaan van de opgegeven woz-waardes die gelden voor belastingjaar 2026 en de daarbij behorende vastgesteld OZB-tarieven voor 2026. De herindelingsscan is niet bedoeld om de mogelijke woonlasten van individuele inwoners en ondernemers bij een herindeling in kaart te brengen.
6.6 Overige belastingen en heffingen Naast de OZB, het rioolrecht en de afvalstoffenheffing zijn er nog een aantal gemeentelijke belastingen en heffingen (mogelijk), die afhankelijk van de situatie worden opgelegd. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de diverse gemeentelijke leges en om de honden- en toeristenbelasting. Landelijk trend is dat steeds minder gemeenten hondenbelasting heffen. Bij onderdeel 6.4 is aangegeven welke belastingen en heffingen de vier gemeenten opleggen. De lokale heffingen verschillen per gemeente en sluiten aan bij hun specifieke beleidskeuzes en inkomstenbronnen. Ook de overige belastingen moeten worden geharmoniseerd. Bij de rioolheffing is bijvoorbeeld sprake van verschillende grondslagen (vast bedrag en m³ waterverbruik). Bij de grafrechten zijn aanzienlijke afwijkingen in tarieven en in grondslagen.
Voor drie van de grotere overige heffingen geven wij hieronder de tarieven per gemeente weer: Wijziging opbrengst Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar Totaal Laagste tarief -331.107 -864.566 -1.846.219 -3.143.520 -6.185.412 Gemiddelde tarief 246.556 1.177.679 -1.268.951 27.092 182.377 Hoogste tarief 934.452 3.498.471 -561.476 3.716.151 7.587.598 Tarieven 2026 Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar Gemiddeld tarief ozb eigenaar woning 0,1249 0,1066 0,1483 0,1193 0,1248 ozb eigenaar niet woning 0,1959 0,2213 0,3497 0,2903 0,2643 ozb gebruiker niet woning 0,1267 0,1694 0,2674 0,2455 0,2023 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 81 Tabel 6.6 tarieven overige belastingen en heffingen ( x € 1) Hoewel genoemde overige belastingen en heffingen niet materieel zijn qua financiële omvang verdienen deze toch de aandacht. In de gemeenten wordt hier verschillend mee omgegaan. Zo kennen Duiven en Zevenaar geen hondenbelasting. Doesburg en Westervoort wel, waarbij de tarieven in Westervoort bijna twee keer zo hoog zijn als in Doesburg. Tevens ligt er in Doesburg een voorstel om de hondenbelasting af te schaffen. De financiële omvang van deze belasting bedraagt afhankelijk van de gemeente 0%- 0,23% van de begrote baten. Het totaal van opbrengst van de vier gemeenten samen afgezet tegen de totale baten bedraagt 0,05%.
Parkeerbelastingen en vergunningen worden in Duiven en Westervoort niet toegepast. Doesburg en Zevenaar heffen deze wel. De financiële omvang van deze belasting bedraagt afhankelijk van de gemeente 0%- 1,32% van de begrote baten. Het totaal van opbrengst van de vier gemeenten samen afgezet tegen de totale baten bedraagt 0,56%. Westervoort kent geen toeristenbelasting. De andere drie gemeenten wel, waarbij de tarieven uiteenlopen van € 1,20 tot € 2,25 per nacht voor kampeerders en vaartuigen en van € 1,45 tot € 3,00 per nacht voor andersoortige overnachtingen. De financiële omvang van deze belasting bedraagt afhankelijk van de gemeente 0%- 0,89% van de begrote baten. Het totaal van opbrengst van de vier gemeenten samen afgezet tegen de totale baten bedraagt 0,31%. Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen Inwoners met weinig vermogen en een laag inkomen kunnen in aanmerking komen voor gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de geheven belasting. De voorwaarden hiervoor kunnen per gemeente verschillen. In Westervoort kan ook kwijtschelding verleend worden voor de eerste hond. Doesburg verleend ook kwijtschelding voor het onderhoudsrecht graven. De effecten van kwijtschelding op de begroting zijn relatief beperkt. Wel zullen de fusiegemeenten de kwijtscheldingsregels op elkaar moeten gaan afstemmen.
6.7 Conclusie en aanbevelingen Conclusies belastingen en heffingen Bij een besluit tot fusie van de vier gemeenten zullen de belastingen en heffingen moeten worden geharmoniseerd. Zo zal moeten worden overwogen welke heffingen en belastingen zullen worden gehanteerd. Het aantal soorten belastingen en heffingen die gemeenten opleggen verschillen. Daarnaast is de mate van kostendekkendheid een beslispunt. Voor afval en in minder mate rioolrecht is kostendekkendheid een uitgangspunt. Dat geldt niet voor de overige heffingen en belastingen. De afwijkingen in de tarieven ozb zijn aanzienlijk. Aanbeveling belasting en heffingen In de nieuwe gemeente zal door de gemeenteraad uiteindelijk één tarief moeten worden vastgesteld. Dit kan voor individuele huishoudens behoorlijke verschillen zorgen in de gemeentelijke belastingen ten opzichte van de situatie voor een fusie. De bandbreedte ligt tussen de laagste (€ 1.036) en de hoogste (€1.314) gemiddelde aanslag van de vier gemeenten.
De hoogte van het uiteindelijke verschil ligt aan de keuzes die worden gemaakt door de Tarieven overige belastingen en heffingen Doesburg Duiven Westervoort Zevenaar Hondenbelasting 1e hond 58,80 nvt 109,43 nvt Hondenbelasting meer dan 2 per hond 87,70 nvt 145,49 nvt Hondenbelasting 2e hond 132,20 nvt 290,70 nvt Parkeren ma tm za overdag 1,60 nvt nvt 1,20 Parkeren dagkaart 15,50 nvt nvt nvt Parkeervergunning bewoner p jr 157,00 nvt nvt 30-75 Parkeervergunning bedrijf p jr 316,00 nvt nvt 354,00 Toeristenbelasting p.p.p.n. kampeermiddel/vaartuig 1,90 2,25 nvt 1,20 Toeristenbelasting p.p.p.n. geen kampeermiddel/vaartuig 3,00 2,25 nvt 1,45 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 82 nieuwe gemeente met betrekking tot tarieven en grondslagen. Wij bevelen aan om tijdig afstemming te zoeken om de verschillende belastingsoorten en heffingen te uniformiseren. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 83 7 Grondexploitatie 7.1 Inleiding Eén van de middelen van een gemeente om ruimtelijke doelstellingen te verwezenlijken bij het uitvoeren van het omgevingsbeleid van de overheid is grondbeleid. In het kader van het omgevingsbeleid wordt de maatschappelijk gewenste bestemming van de grond vastgelegd. Dit gebeurt via een plan of besluit op basis van de omgevingswet.
De gemeenteraad heeft de kaderstellende en controlerende functie over het grondbeleid en dus ook de daarbij behorende begrotingen en verantwoordingen. Grondbeleid vergt keuzes van een gemeenteraad die gevolgen hebben voor de lange termijn. Dat vraagt om zorgvuldige afwegingen. Gezien de lange looptijd en de blijvende invloed op de gemeente van de uitvoering en de bouwresultaten is het van belang dat de gemeenteraad de relatie legt met het maatschappelijke doel. Dit kan bijvoorbeeld gaan om het beperken van de krapte op de woningmarkt, het stimuleren van de economische bedrijvigheden, werkgelegenheid, het beter aansluiten op de samenstelling en bevolkingsopbouw van de gemeente of het verhogen van de kwaliteit van de leefomgeving. In dit hoofdstuk staat de beantwoording van de volgende onderzoeksvraag centraal: Hoe ziet de ontwikkeling van de meerjaren prognose grondexploitatie eruit en wat zijn de risico’s hiervan voor de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar? Met de beantwoording van deze vraag wordt inzicht gegeven in de te verwachten winsten en verliezen voor de grondexploitatie en wat de financiële risico’s zijn van de woningbouwprojecten en bedrijventerreinen. 7.2 Keuzes bij de uitvoering van grondbeleid Bij het vormgeven van het grondbeleid heeft de gemeente de keuze uit twee soorten, een combinatie van beide is ook mogelijk.
Dat kan verschillen per project: 1. Actief grondbeleid 2. Faciliterend grondbeleid Ad.1 Een gemeente kan zelf gronden ontwikkelen die in eigendom zijn of komen van de gemeente. Er wordt naar gestreefd de daarvoor benodigde grond in eigendom te krijgen. Dit kan bijvoorbeeld via vrijwillige aankoop, grondruil, de inzet van de Wet voorkeursrecht gemeenten of door onteigening van de grond. De gemeente voert zelf de werkzaamheden uit om grond geschikt te maken voor bouw en wijzigt (eventueel) het bestemmingsplan. Een belangrijk nadeel van actief grondbeleid is dat er grote financiële risico’s kunnen worden gelopen bij het bouw en woonrijp maken. Ad.2 Dit houdt in dat de gemeente zelf geen grondexploitaties voert maar dit overlaat aan private ontwikkelaars. De gemeente “faciliteert” door te investeren in plankosten, zoals het maken van een bestemmingsplan, het treffen van voorzieningen in de openbare ruimte en het aanleggen van nutsvoorzieningen, waarvan de kosten worden verhaald op de betrokkenen. De gemeente en een ontwikkelaar sluiten een zogenaamde anterieure overeenkomst af. Daarin wordt de verrekening vastgelegd.
Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 84 Vormgeving grondbeleid in Doesburg In de Doesburgse Nota Grondbeleid (2024) is de beleidskeuze gemaakt voor het toepassen van sturend grondbeleid, met een voorkeur voor een faciliterende rol (ad 2 faciliterend grondbeleid). Sturend grondbeleid gaat uit van een manier van werken die door de tijdige inzet van grondbeleidsinstrumenten leidt tot de tijdige bestuurlijk gewenste verandering in het ruimtelijk grondgebruik. Sturend grondbeleid is een concept dat kan worden toegepast op elke willekeurige locatie en kan worden aangepast aan iedere specifieke situatie. Doesburg neemt in ontwikkelingen bij voorkeur een regisserende rol en toont zich daarbij bereid om met ontwikkelaars, bouwers en corporaties op voet van gelijkheid te onderhandelen en samen te werken. Een optimale onderhandelingspositie wordt gecreëerd door zo effectief mogelijk gebruik te maken van het aan gemeenten beschikbaar gestelde grondbeleidsinstrumentarium. Vormgeving grondbeleid in Duiven Het lokale kader dat Duiven hanteert is de Nota grondbeleid van 21 januari 2025. In de nieuwe Nota Grondbeleid 2025 van de gemeente Duiven kiest de gemeente voor dynamisch grondbeleid.
Dit betekent dat de gemeente bij ieder ruimtelijk initiatief een afweging maakt welke houding, rol en inzet van instrumenten het meest geschikt is: optie 1 actief grondbeleid of optie 2 faciliterend grondbeleid. Het dynamisch grondbeleid geeft de gemeente de ruimte om waar nodig een actieve houding aan te nemen en de instrumenten van het grondbeleid in te zetten. Deze keuze is onder meer afhankelijk van de ambities en doelstellingen die zijn neergelegd in onder andere de omgevingsvisie. Het grondbeleid is een middel om deze ambities waar te maken. Bij grote woningbouwprojecten en nieuwe bedrijventerreinen heeft de gemeente een actieve houding en voert als het mogelijk is actief grondbeleid (optie 1 actief grondbeleid). Vormgeving grondbeleid in Westervoort De gemeente Westervoort heeft op 10 maart 2025 de Nota Grondbeleid 2024 vastgesteld. Dit vervangt de eerdere nota uit 2009 en markeert een duidelijke koerswisseling richting een dynamisch grondbeleid. De kern van het nieuwe beleid is het dynamische grondbeleid. Hierbij bepaalt de gemeente per ruimtelijk initiatief – met name woningbouwprojecten – of en hoe zij instrumenten zoals grondverwerving, voorkeursrecht, of anterieure overeenkomsten inzet. Dit biedt de gemeente flexibiliteit om actief te sturen wanneer maatschappelijke urgentie of publieke meerwaarde dat vergt. Wel blijft de nadruk liggen op een (actieve) faciliterende rol.
Het grondbeleid is er op gericht ten minste kostendekkend te zijn. Dit betekent dat alle kosten door de uiteindelijke opbrengsten worden gedekt. De ontwikkelrisico's liggen primair bij de gecontracteerde marktpartijen. Toch kunnen zich ook voor de gemeente onverwachte en onafwendbare tegenvallers voordoen. De algemene reserve is in die gevallen het "vangnet". Bij de bepaling van het vereiste minimumniveau van de algemene reserve is hiermee rekening gehouden. Vormgeving grondbeleid in Zevenaar Het gemeentelijke grondbeleid is vastgelegd in de Nota Grondbeleid gemeente Zevenaar 2025. Zevenaar kiest in het grondbeleid voor een situationeel grondbeleid. Een combinatie dus van actief grondbeleid en faciliterend grondbeleid. Dat betekent dat de rol van de gemeente per project of locatie op basis van een afwegingskader wordt bepaald. Hierbij wordt dus gekozen tussen een faciliterende of actieve houding. Zevenaar staat voor een grote opgave in de fysieke leefomgeving. Het gaat om transformatie van bestaande bouw, nieuwbouw, klimaatadaptatie, duurzaamheid en de energietransitie. In de omgevingsvisie zijn de ambities van Zevenaar op thema’s als verkeer, natuur, woningbouw en duurzaamheid in samenhang opgenomen. De visie gaat ook in op onderwerpen als ruimte voor bewegen en buiten zijn. De omgevingsvisie geeft een richting, maar bepaalt niet precies hoe alles moet.
De vastgestelde omgevingsvisie 2040 gemeente Zevenaar is de basis voor nieuwe plannen en ideeën. Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 7.3 | Financiële kengetallen grondexploitatie In de onderstaande tabel staan de kengetallen grondexploitatie op basis van begroting | 2026 en meerjarenraming 2027-2029. Tabel 7.1 kengetal grondexploitatie Gemeente | B 2026 | MJR 2027 | MJR 2028 | MJR 2029 | Signaal- waarde Doesburg | 0% | 0% | 0% | 0% | A Duiven | -13% | -19% | -18% | -18% | A Westervoort | 0% | 0% | 0% | 0% | A Zevenaar | 11% | 8% | 8% | 4% | A Uit bovenstaande tabel is af te leiden dat de grondexploitatie bij alle vier de gemeenten in de minst risicovolle categorie A vallen. De signaalwaarden zijn als volgt voor de grondexploitatie: Tabel 7.2 signaalwaarden grondexploitatie Kengetal | Waarde | Categorie | Categorie | Categorie kengetal | A | B | C Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% Het percentage drukt uit wat de boekwaarde is van de gronden in exploitatie ten opzichte van de totale balans van de gemeenten. Hoe hoger de boekwaarde ten opzichte van de balans, hoe risicovoller het volgens dit kengetal wordt beoordeeld.
7.4 | Huidige grondexploitaties Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar Met de onderstaande tabellen 7.3 t/m 7.10 wordt een totaaloverzicht gegeven van de financiële omvang van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar. De cijfers zijn de realisatiecijfers, ontleend aan de balans van de jaarrekening 2024 en concept jaarrekening 2025 van de vier gemeenten. Grondexploitatie Doesburg De grondexploitatie van Doesburg heeft op 31-12-2024 een boekwaarde van € 78.669. Deze is in 2025 toegenomen ten opzichte van 2024. De balanswaarde bedraagt eind 2025 € 387.000. Tabel 7.3 grondexploitatie Doesburg Plannen Doesburg | Bestemming (wonen | Boekwaarde 31-12- | Boekwaarde 31-12- of bedrijventerrein) | 2024 (x € 1.000) | 2025 (x € 1.000) Woningbouw | wonen | 79 | 387 gemeente Totaal woningbouw | 79 | 387 Totaal | n.v.t. | 0 | 0 bedrijventerreinen Getroffen voorziening | 0 | 0 Totale balanswaarde | 79 | 387 85 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Tabel 7.4 winst- en verliesprognose grondexploitatie Doesburg ( x € 1.000) Plannen Doesburg | Verwachte oplevering | Verwachte projectresultaat Centrum Beinum | Na 2030 | 609 Totaal projecten met Grex | 609 Getroffen voorzieningen | 0 Totaal geraamd | 609 netto-resultaat Het verwachtte resultaat van de lopende grondexploitatie van Doesburg is positief.
De gemeente verwacht deze grondexploitatie met winst te kunnen gaan afsluiten en is daarmee naar inschatting van de gemeente niet risicovol. Grondexploitatie Duiven De grondexploitatie van Duiven heeft op 31-12-2024 een boekwaarde van bijna € 6,7 miljoen. Deze is gedurende 2025 nagenoeg gelijk gebleven, afgerond is die ook bijna € 6,7 miljoen. Tabel 7.5 grondexploitatie Duiven Plannen Duiven | Bestemming (wonen | Boekwaarde 31-12- | Boekwaarde 31-12- of bedrijventerrein) | 2024 (x € 1.000) | 2025 (x € 1.000) Woningbouw gemeente VCD | Wonen | 5.483 | 6.096 Totaal woningbouw | 5.483 | 6.069 Centerpoort noord II | Bedrijventerrein | 0 | -199 De Nieuweling | Bedrijventerrein | 1.221 | 1.330 InnoFase | Bedrijventerrein | 3.500 | 3.562 Graafstaete II | Bedrijventerrein | 718 | 840 Totaal | 5.439 | 5.533 bedrijventerreinen Totaal bouwgrond in | 10.922 | 11.629 exploitatie Getroffen voorziening | -4.245 | -4.957 Totale balanswaarde | 6.677 | 6.672 Tabel 7.6 winst- en verliesprognose grondexploitatie Duiven Plannen Duiven | Verwachte oplevering | Verwachte projectresultaat (x € 1.000) VCD | Eind 2027 | -4.957 Centerpoort Noord II | Eind 2032 | 6.349 De Nieuweling | Eind 2027 | 626 InnoFase | Eind 2028 | 6.493 Graafstaete II | Eind 2032 | 1.913 Totaal projecten met Grex | 10.424 Getroffen voorzieningen | 4.957 Totaal geraamd | 15.381 netto-resultaat De verwachtte resultaten van de
lopende grondexploitaties van Duiven zijn positief ingeschat. Alleen het project VCD verwacht de gemeente met een verlies te gaan 86 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 afsluiten. De overige projecten sluiten met een winstmarge. De getroffen voorziening is toereikend voor het geval zich nog verliezen gaan voordoen en de risico’s zijn naar inschatting van de gemeente daarmee voldoende afgedekt. Grondexploitatie Westervoort De grondexploitatie van Westervoort heeft op 31-12-2024 een boekwaarde van iets meer dan -€ 0,5 miljoen. Deze is in 2025 toegenomen. De totale balanswaarde eind 2025 is ruim € 1,9 miljoen. Tabel 7.7 grondexploitatie Westervoort Plannen Westervoort | Bestemming (wonen | Boekwaarde 31-12- | Boekwaarde 31-12- of bedrijventerrein) | 2024 (x € 1.000) | 2025 (x € 1.000) Woningbouw gemeente De Clossei | Wonen | -172 | 469 De Schans | Wonen | 780 | 799 Westervoort Noord | Wonen | 0 | 3.509 Totaal woningbouw | 608 | 4.777 Totaal | n.v.t.
| 0 | 0 bedrijventerreinen Totaal bouwgrond in | 608 | 4.777 exploitatie Getroffen voorziening | -1.092 | -2.845 Totale balanswaarde | -484 | 1.932 Tabel 7.8 winst- en verliesprognose grondexploitatie Westervoort Plannen Westervoort | Verwachte oplevering | Verwachte projectresultaat (x € 1.000) De Clossei | Eind 2026 | -349 De Schans | Eind 2028 | -751 Westervoort Noord | Eind 2025 | -1.745 Totaal projecten met Grex | -2.845 Getroffen voorzieningen | 2.845 Totaal geraamd | 0 netto-resultaat De grondexploitatie Westervoort-Noord is opgestart in 2025. Deze was niet opgenomen in de begroting 2026 en wordt derhalve niet vermeld bij onderdeel 7.6 onder boekwaarde 31-12-2024. De verwachte resultaten van alle lopende grondexploitatie projecten zijn negatief en daarmee verliesgevend. De gemeente Westervoort heeft echter een verliesvoorziening getroffen en die is toereikend om de geprognosticeerde verliezen te kunnen gaan afdekken. De grondexploitatie is daarmee naar inschatting van de gemeente niet risicovol. Grondexploitatie Zevenaar De grondexploitatie van Zevenaar heeft op 31-12-2024 een totale balanswaarde van bijna € 28 miljoen. Deze is in het afgelopen jaar 2025 afgenomen. De totale balanswaarde eind 2025 is | bijna € 21,2 miljoen.
87 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 Tabel 7.9 grondexploitatie Zevenaar Plannen Zevenaar | Bestemming (wonen | Boekwaarde 31-12- | Boekwaarde 31-12- of bedrijventerrein) | 2024 (x € 1.000) | 2025 (x € 1.000) Woningbouw gemeente Zevenaar Oost - wonen | Wonen | 32.077 | 30.481 Middag Oost & | Wonen | 3.549 | 3.903 Zwanenwaay Waaijakkers | Wonen | 125 | 325 Vestersbos | Wonen | 1.404 | 1.584 Totaal woningbouw | 37.155 | 36.293 Zevenaar Oost - bedrijven | Bedrijventerrein | 1675 | -1.349 Mercurion | Bedrijventerrein | -373 | -356 Businesspark 7Poort II | Bedrijventerrein | 11.978 | 15.264 Vastgoedlocaties | Bedrijventerrein | 1.052 | -828 Totaal | 14.332 | 12.731 bedrijventerreinen Totaal bouwgrond in | 51.487 | 49.024 exploitatie Getroffen voorziening | 23.566 | 27.835 woningbouw en bedrijventerreinen Totale balanswaarde | 27.921 | 21.189 Tabel 7.10 winst- en verliesprognose grondexploitatie Zevenaar Plannen Zevenaar | Verwachte oplevering | Verwachte projectresultaat (x € 1.000) Zevenaar Oost - wonen | Eind 2029 | -33.632 Middag Oost & Zwanenwaay | Eind 2029 | -2.802 Waaijakkers | Eind 2028 | 74 Vestersbos | Eind 2029 | -10 Zevenaar Oost - bedrijven | Eind 2028 | 16.860 Mercurion | Eind 2026 | -247 Businesspark 7Poort II | Eind 2024 | 35.304 Vastgoedlocaties | Eind 2027 | 343 Totaal projecten met Grex | 15.890 Getroffen voorzieningen |
27.835 Totaal geraamd | 43.725 netto-resultaat De verwachtte resultaten van de lopende grondexploitaties van Zevenaar zijn positief ingeschat. De projecten Zevenaar-Oost-wonen, Middag Oost & Zwanenwaay, Vesterbos en Mercurion | verwacht de gemeente met een verlies te gaan afsluiten. De overige projecten sluiten met een winstmarge. De getroffen voorziening is toereikend voor het geval zich nog verliezen gaan voordoen en de risico’s zijn naar inschatting van de gemeente daarmee vo | ldoende afgedekt. 88 Herindelingsscan Doesburg – Duiven – Westervoort – Zevenaar 14 juli 2026 89 7.5 Benoemde risico’s grondexploitaties in de begroting 2026 van de gemeenten Doesburg Risico’s bouwgrondexploitatie De gemeente Doesburg noemt bij het opstellen van grondexploitaties dat er ingespeeld wordt op mogelijke risico’s. Gedurende de uitvoering van projecten kunnen echter risico’s manifest worden die vooraf niet of niet juist zijn ingeschat. Dit kan met name het geval zijn bij exploitaties die zich over een langere periode van meerdere jaren uitstrekken. De risico’s kunnen worden onderverdeeld in gebied gerelateerde risico’s (bodem, archeologie e.d.) en marktrisico’s (economische ontwikkelingen, maatschappelijke ontwikkelingen e.d.). Binnen Doesburg zijn er op dit moment 2 actieve grondexploitaties. Beiden bevinden zich in de eindfase. Deze sluiten naar verwachting af met een positief resultaat.
De risico’s door de gemeente worden daarmee als laag ingeschat. Duiven De gemeente Duiven benoemd twee soorten risico’s die samenhangen met de grondexploitatie. Te weten de apparaatskosten grondexploitatie en risico’s grondexploitatie: Apparaatskosten Grondexploitatie Het aandeel door te belasten ambtelijke uren vanuit 1Stroom aan de grondexploitaties zal op termijn afnemen indien de nog op te starten woningbouwlocaties worden gerealiseerd. Op korte termijn is er nog een opgave als het gaat om uitgifte van bedrijventerreinen. • Minimum: 2 fte € 160.000. • Maximum: 4 fte € 320.000. • Kans score: 3 60%. • Gemiddeld: € 144.000. Dit is een risico, omdat bij afname van de grondexploitatie er geen ambtelijke uren meer doorbelast kunnen worden naar de grondexploitatie. Die zullen dan ergens een anders een plek gaan krijgen en komen dan vaak als ze niet elders doorbelast kunnen worden (bijvoorbeeld naar investeringen) direct ten laste van de exploitatie van de gemeente. Dit heeft een negatief effect op het begrotingssaldo als de uren daar geboekt moeten worden. Risico's grondexploitatie De actieve grondexploitatie is voor de gemeente Duiven volgens de begroting 2026 een bedrijfsmatig proces, dat zich over de langere termijn voltrekt. Kenmerkend is het doen van omvangrijke voorinvesteringen die later in de tijd, voornamelijk door gronduitgifte, worden terugverdiend.