CConstaterende datZevenaar
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. 1310550 - Bijlage A: Maatschappelijk logboek

Commissie 15 oktober 2026, gemeente ZevenaarBij agendapunt: Z/26/519683 Herindelingsontwerp De Liemers29.257 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

OP WEG NAAR DE LIEMERS BIJ LAGE A. MAATSCHAPPELIJ K LOGBOEK VOOR DE REGULIERE SAMENVOEGING VAN DE GEMEENTEN DOESBURG, DUIVEN, WESTERVOORT EN ZEVENAAR PER 1 JANUARI 2029 Verslagen participatiesessie college 4 Verslagen participatiesessie college 6 Gezamenlijk overleg vier Liemerse colleges 6 Verslagen participatiesessie gemeenteraden 10 Participatiesessie gemeenteraden 24 juni 2026 10 Participatiesessie gemeenteraden 3 juli 2026 17 Verslagen participatieavonden inwoners 23 Inwonersvond Tolkamer, Zevenaar 23 Inwonersavond Pannerden, Zevenaar 25 Inwonersavond Loo, Duiven 27 Inwonersavond Babberich, Zevenaar 29 Inwonersavond Aerdt, Zevenaar 31 Inwonersavond Duiven (kern) 33 Inwonersavond Doesburg (kern) 35 Inwonersavond Lobith, Zevenaar 37 Inwonersavond Lathum, Zevenaar 39 Inwonersavond Herwen, Zevenaar 41 Inwonersavond Westervoort, Zevenaar 43 Inwonersavond Giesbeek, Zevenaar 45 Inwonersavond Angerlo, Zevenaar 47 Inwonersavond Groessen, Duiven 49 Inwonersavond Zevenaar, Kern 51 Inwonersavond Spijk, Zevenaar 53 Inwonersavond Oud-Zevenaar 55 Verslagen thema-avonden 58 Thema-avond Loo, Duiven: Wonen, mobiliteit & bereikbaarheid en fi nanciën & economie 58 Thema-avond Doesburg: Lokale identiteit & verbonden gemeenschappen en toerisme & recreatie 59 Thema-avond Westervoort: zorg & voorzieningen en natuur, klimaat & duurzaamheid 61 Thema-avond Zevenaar: bestuur & democratie en

dienstverlening 63 Verslagen participatie markt 66 Markten in Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar. 66 Verslagen input website 66 Meerkeuzevragen 67 Reacties op de stellingen 68 Aantal aanmeldingen voor updates 76 INHOUDSOPGAVE 4. | Herindelingsontwerp Bijlage A 5. | Herindelingsontwerp Bijlage A We bouwen samen aan een nieuwe gemeente De Liemers. Een gemeente die de kracht van ongeveer 95.000 inwoners bundelt én stevig geworteld blijft in haar steden, dorpen en wijken. Om richting te geven aan die nieuwe gemeente, hebben we breed opgehaald wat inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de vier gemeentebesturen belangrijk vinden voor de toekomst van De Liemers. Aan de vorming van de nieuwe gemeente gaat een langere periode van gesprekken en besluitvorming vooraf. De bestuurlijke toekomst en samenwerking in De Liemers zijn in de vier gemeenten al langere tijd onderwerp van gesprek. Begin 2026 hebben de vier gemeenteraden hun principebesluiten over de herindeling genomen. De voorgenomen herindeling was vervolgens in alle vier de gemeenten onderdeel van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 en daarmee van het lokale democratische debat. De nieuw gekozen gemeenteraden bouwen in deze bestuursperiode voort op deze ontwikkeling en geven mede richting aan de vorming van de nieuwe gemeente.

Ook de samenleving heeft een belangrijke stem in de ontwikkeling van die visie op De Liemers. De participatie vond zowel online als fysiek plaats. In alle 17 steden, dorpen en wijken van onze nieuwe gemeente zijn inwoners uitgenodigd om mee te denken. We organiseerden bijeenkomsten en gingen ook zelf naar inwoners toe om te horen waar zij trots op zijn, wat zij willen behouden en versterken en welke kansen en aandachtspunten zij zien voor de nieuwe gemeente. Daarnaast konden inwoners online hun ideeën en aandachtspunten meegeven. Ook spraken we met ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokken partners. De vier gemeenteraden en colleges hebben vanuit hun eigen rol eveneens inbreng geleverd op de toekomst van De Liemers. In dit maatschappelijk logboek zijn de verslagen van de verschillende participatiemomenten opgenomen. Samen geven zij een breed beeld van de ideeën, wensen en aandachtspunten die tijdens het proces naar voren zijn gebracht. Daarbij zijn zowel gedeelde rode draden als verschillende perspectieven uit de steden, dorpen en wijken zichtbaar. Het geheel aan opgehaalde inbreng heeft als belangrijke bouwsteen gediend voor de visie op de nieuwe gemeente zoals opgenomen in het herindelingsontwerp. Er heeft daarbij geen afzonderlijke of expliciete weging van opmerkingen plaatsgevonden.

De verschillende perspectieven zijn in samenhang bekeken en betrokken bij een integrale afweging, samen met de ambities en opgaven van de nieuwe gemeente. De visie is daarmee geen optelsom of rangschikking van afzonderlijke wensen, maar een gezamenlijke koers die mede vanuit alle opgehaalde perspectieven tot stand is gekomen. Zo maakt dit maatschappelijk logboek zichtbaar wat tijdens het participatieproces is meegegeven en hoe deze brede inbreng de basis heeft gevormd voor de visie op de nieuwe gemeente De Liemers. VOORWOORD 6. | Herindelingsontwerp Bijlage A 7. | Herindelingsontwerp Bijlage A WONEN, MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID Voor wonen wordt benadrukt dat bouwen nodig is om leefbaarheid in de kernen op peil te houden. Daarbij wordt een directe relatie gelegd tussen woningen, inwoners en leefbaarheid. Bouwen wordt dus niet alleen gezien als ruimtelijke ontwikkeling, maar ook als voorwaarde om kernen vitaal te houden. Daarnaast worden meer coöperatieve vormen van bouwen, alternatieve woonvormen, een mix van jong en oud en diversiteit in woonmilieus genoemd. Er wordt gepleit voor meer ruimte voor initiatieven en maatwerk. Verschillen tussen kernen moeten daarbij worden erkend. Mobiliteit wordt vooral besproken vanuit bereikbaarheid. Goede OV-verbindingen en sterke verbindingen tussen kernen worden belangrijk gevonden.

Daarbij worden belbussen genoemd als voorbeeld van vervoer op maat. Mobiliteit wordt gekoppeld aan sociale verbindingen, werkgelegenheid en onderwijs. Daarnaast wordt benadrukt dat eerst inzicht nodig is in de huidige situatie. Het in kaart brengen van bereikbare en onbereikbare gebieden wordt als belangrijk punt genoemd. Dat moet helpen om gericht te werken aan bereikbaarheid en mobiliteit. Bereikbaarheid komt ook terug in relatie tot de gemeente zelf. De gemeente moet zichtbaar en bereikbaar blijven, actief aanwezig zijn in de kernen en aansluiten bij bestaande voorzieningen en ontmoetingsplekken. LOKALE IDENTITEIT EN VERBONDEN GEMEENSCHAPPEN Lokale identiteit wordt sterk gekoppeld aan leefbaarheid, verenigingen en ontmoetingsplekken. Het vitaal houden van verenigingen wordt belangrijk gevonden. Dorpshuizen worden expliciet genoemd als ankerpunt van kernen. Daarnaast wordt een directe relatie gelegd tussen woningbouw, inwoners en leefbaarheid. Bouwen wordt gezien als noodzaak om voldoende inwoners te behouden en daarmee voorzieningen en gemeenschappen vitaal te houden. Ook wordt gewezen op het belang van maatwerk per kern. Verschillende kernen hebben verschillende kwaliteiten, structuren en behoeften. Het behoud van identiteit vraagt daarom om ruimte voor verschillen. ZORG EN VOORZIENINGEN Zorg wordt vooral besproken vanuit nabijheid.

Zorg en ondersteuning moeten aansluiten bij wat lokaal nodig is. Voorzieningen worden vooral verbonden aan vitale kernen. Dorpshuizen en multifunctionele centra worden genoemd als belangrijke onderdelen van de lokale sociale infrastructuur. Ze zijn niet alleen praktisch van belang, maar dragen ook bij aan ontmoeting en leefbaarheid. Ook wordt benadrukt dat gekeken moet worden naar wat in dorpen en kernen al aanwezig is. Welke competenties, structuren en netwerken zijn er al? En hoe verschillen die per dorp? De inzet is om aan te sluiten bij wat lokaal werkt, in plaats van overal dezelfde oplossing te organiseren. Binnen dit thema is de input minder uitgebreid dan bij bestuur, dienstverlening en economie. De kern die wel duidelijk terugkomt is dat zorg en voorzieningen dichtbij, herkenbaar en passend bij de kern georganiseerd moeten blijven. VERSLAGEN PARTICIPATIESESSIE COLLEGE Op 16 juni hebben de colleges van de vier gemeenten hun beelden over de huidige situatie en de toekomstige situatie gedeeld. Dit hebben zij op dezelfde manier gedaan als de inwoners, middels het participatie werkblad waar elk thema naar voren kwam.

Gezamenlijk overleg colleges Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar - Datum: 16 juni 2026 - Locatie: Gemeentehuis Westervoort - Opkomst: voltallige colleges van de gemeenten Duiven, Doesburg, Westervoort en Zevenaar ALGEMENE BEELDEN EN OPMERKINGEN Tijdens de collegesessie komt sterk naar voren dat een nieuwe gemeente zichtbaar, bereikbaar en herkenbaar moet blijven voor inwoners, kernen, ondernemers en maatschappelijke partners. Begrippen als nabijheid, gehoord worden, gelijkwaardigheid, maatwerk, continuïteit, gebiedsgericht werken en vaste gezichten komen meerdere keren terug. Een terugkerende lijn is dat schaalvergroting alleen werkt als nabijheid actief wordt georga- niseerd. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke afstand, maar ook om het gevoel dat inwoners worden gezien en gehoord. Er wordt gewezen op het belang van een herkenbare ambtelijke organisatie, vaste aanspreekpunten, zichtbare bestuurders en werken vanuit de kern. Ook wordt meerdere keren benadrukt dat de nieuwe gemeente moet voortbouwen op wat al goed werkt. Bestaande structuren, competenties en samenwerkingsvormen moeten niet vanzelfsprekend worden vervangen. Per dorp of kern moet worden gekeken wat aanwezig is, wat werkt en wat nodig is. BESTUUR EN DEMOCRATIE Kernen groeien, maar moeten volgens de deelnemers wel nabij blijven.

Bereikbaarheid van bestuur en het verkleinen van afstand tussen inwoners en gemeente worden als belangrijke opgaven genoemd. Bestuurders moeten proberen zichtbaar en nabij te blijven en inwoners moeten een lijntje met het bestuur kunnen houden. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat nabijheid niet alleen via bestuurders loopt. Een herkenbare ambtelijke organisatie en een goed eerste aanspreekpunt zijn minstens zo belangrijk. Daarbij wordt opgemerkt dat inwoners gehoord moeten worden en dat de gemeente moet uitgaan van wat inwoners nodig hebben. Dorps-, wijk- en stadsraden zijn een belangrijke schakel tussen inwoners en de gemeente. Zij vertegenwoordigen de belangen van hun gemeenschap, brengen signalen, ideeën en initiatieven onder de aandacht en leveren een waardevolle bijdrage aan de voorbereiding van beleid en besluitvorming. De formele besluitvorming blijft de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad en het college. Daarbij staan gelijkwaardigheid, aandacht voor de verschillen tussen de kernen en een zichtbaar gemeentebestuur centraal. De vraag “Wat voor gemeente willen we zijn?” wordt expliciet gesteld. Daarbij worden begrippen genoemd als regie, faciliterende gemeente, uitvoeringskracht en betrouwbaarheid. Ook wordt benadrukt dat verschillen tussen kernen erkend moeten worden en dat maatwerk mogelijk moet zijn. VERSLAGEN PARTICIPATIE-SESSIE COLLEGE 8.

| Herindelingsontwerp Bijlage A 9. | Herindelingsontwerp Bijlage A komt, is dat economische ontwikkeling niet alleen moet gaan over groei, maar ook over kwaliteit, werkgelegenheid en een herkenbaar economisch profiel voor de Liemers. NATUUR, KLIMAAT EN DUURZAAMHEID Natuur, groen, groen gebied en historische kwaliteiten worden genoemd in relatie tot leefomgeving en gebiedsontwikkeling. Ook wordt de vraag gesteld of daar voldoende aandacht voor is. Verder komt naar voren dat ontwikkeling moet worden verbonden aan kwaliteit en gebiedsgerichte keuzes. In de economische discussie klinkt dit ook door in de wens om niet te veel in te zetten op grootschalige logistieke ontwikkeling, maar eerder op innovatie, high-tech en maakindustrie. Dat is geen uitgewerkte duurzaamheidsopgave, maar zegt wel iets over de gewenste kwaliteit van ontwikkeling. DIENSTVERLENING Dienstverlening moet fysiek dichtbij blijven. Er wordt gesproken over spreekuren in de kernen, dienstverlening via een bus en andere manieren om dienstverlening naar inwoners toe te brengen. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat digitaal werken een middel is en geen doel op zich. Persoonlijk contact blijft belangrijk. Er wordt gepleit voor één contactpersoon, herkenbare aanspreekpunten en vaste gezichten. Inwoners willen zich gehoord en gezien voelen.

Ook wordt benoemd dat de gemeente niet alleen moet wachten tot inwoners naar haar toekomen, maar zelf actief aanwezig moet zijn in de kernen. Digitalisering wordt gezien als middel en gemak, niet als doel op zichzelf. Digitale dienstverlening mag persoonlijk contact niet vervangen. Persoonlijk contact, één contactpersoon en vaste gezichten worden belangrijk gevonden. Gebiedsgericht werken komt meerdere keren terug. Daarbij wordt gesproken over een gebiedsgerichte aanpak voor dienstverlening, werken vanuit de kern naar boven en aansluiten bij bestaande bewegingen en initiatieven. Ook wordt benadrukt dat bestaand goed functionerend contact, bestaande structuren en bestaande competenties behouden moeten blijven. TOERISME EN RECREATIE Toerisme wordt vooral besproken vanuit de positie en profilering van De Liemers. Daarbij wordt benadrukt dat toerisme voor Doesburg als Hanzestad van groot belang is. Ook de toerismebelasting wordt expliciet genoemd. Een belangrijk punt is het benutten van kansen in het gebied. Daarbij wordt gesproken over het behouden en creëren van verbindingen, het promoten van dorpen en het zoeken naar verbindingen binnen de gemeente. Profilering vraagt om maatwerk: verschillende plekken hebben verschillende kwaliteiten. De Hanzestad-identiteit van Doesburg moet worden gekoesterd.

Tegelijkertijd wordt de toeristische profilering breder benaderd dan alleen Doesburg. De vraag is hoe de verschillende kwaliteiten in de Liemers elkaar kunnen versterken en hoe het beste uit verschillende werelden benut kan worden. Daarbij wordt wel benadrukt dat keuzes nodig zijn. De ambitie wordt omschreven als het benutten van het beste uit verschillende kwaliteiten, zonder alles tegelijkertijd te willen doen. Er leeft een zorg dat een nieuwe gemeente mogelijk minder aandacht heeft voor toerisme en recreatie of voor de rol van toerismebelasting hier in. FINANCIËN EN ECONOMIE Voor economie wordt gesproken over het versterken van het economische profiel van de Liemers. Daarbij wordt de Liemers genoemd als economische speler in de GMR. De nadruk ligt op het beter benutten van kansen in het gebied en het maken van keuzes over waar welke economische kansen het beste kunnen landen. Ook wordt gesproken over het toeristisch profiel van de Liemers, met onder meer Doesburg als sterke Hanzestad, het Romeinen-verhaal en recreatieve kansen. Daarbij wordt genoemd dat de Liemers kansen kan benutten door de druk vanuit de Veluwe op te pakken. Voor de economische ontwikkeling wordt nadrukkelijk gewezen op maakindustrie, high- tech en innovatie. Maakindustrie wordt daarbij gekoppeld aan werkgelegenheid, ook voor hoger opgeleiden.

De lijn die hieruit naar voren VERSLAGEN PARTICIPATIESESSIE GEMEENTERADEN zeggenschap in politieke besluitvorming en | - In Doesburg gaat de woningbouw goed VERSLAGEN PARTICIPATIESESSIE | - Hard op inhoud, zacht in omgang | meer participatie | - Er wordt gewerkt aan het behalen van GEMEENTERADEN | - Persoonlijk contact waardevol en respectvol | - Communicatie verbeteren | woningbouwdoelen - Werkwijze met BOB-systeem voor | - Gebruikmaken van kernwethouders, met een De participatie met de vier gemeenteraden | gemeenteraad Duiven | aanspreekpunt voor kleinere dorpen | Wat gaat nu minder goed? vond plaats op twee momenten: | - Politiek goed bereikbaar in Duiven | - Dorpsraden als tussenoplossing | - Het is lastig om woningbouw van de grond te op 24 juni en op 3 juli 2026. Tijdens de eerste | - B&W betrokken bij lokale identiteit in | - Nieuwe rol van raden (couleur locale | krijgen door procedures en regelgeving participatieavond zijn per thema de beelden, | Westervoort | vertegenwoordigen) | - | Plannen blijven vaak bij ideeën; realisatie gaat ervaringen en inzichten van raadsleden | - Trots op identiteit in Doesburg | - Begeleiding voor raden in die rol | traag opgehaald, volgens dezelfde werkwijze als | - Verschuiving van kern naar gemeenschap | - Mensen wonen niet altijd meer in de tijdens de inwonersavonden.

Daarnaast is per | Wat gaat nu minder goed? | - Grotere gemeente geeft meer slagkracht en | eigen kern, waardoor druk ontstaat op thema stilgestaan bij de vragen: | - Verschil in politieke sfeer tussen de raden van | meer specialisme | voorzieningen de vier gemeenten | - Voorkomen dat ‘aan de rand’ ook ‘aan de | - Sluipverkeer is een probleem in Westervoort - Wat gaat momenteel goed? | - Communicatie over de fusie richting inwoners, | buitenkant’ betekent | - De bereikbaarheid van de kernen staat onder - Wat gaat momenteel minder goed? | maar de opkomst valt tegen | - Eén aanspreekpunt en één organisatie | druk - Waar liggen kansen voor de voor de | - Relatief kleine speler, met minder invloed | - Meer sturen vanuit één visie, met grip en | - Participatie rondom leefomgeving verloopt toekomstige gemeente? | richting bijvoorbeeld de provincie | duidelijkheid | niet altijd goed - | Weinig capaciteit; alle gemeenten zijn | - Meer professionele ruimte | - Woningcorporaties hebben beperkte De opgehaalde beelden zijn tijdens de tweede | kwetsbaar | - Vertegenwoordiging van alle kernen in de raad | financiële mogelijkheden, waardoor sociale bijeenkomst teruggekoppeld en getoetst.

| - Gebrek aan uniformiteit | - Korte lijnen behouden | woningbouw stagneert Raadsleden kregen daarbij de gelegenheid | - Rol van opdrachtgever en opdrachtnemer | - Zorg voor BOB-systeem met parallelle | - Doesburg bevindt zich momenteel in een om aanvullingen te doen en aan te geven | loopt door elkaar | vergaderingen voor Gemeenteraden | ‘slaapstand’ op het gebied van woningbouw welke kansen zij het belangrijkst achten voor | - BOB-vergaderingen worden soms | - Beter prioriteren als raad | - Bereikbaarheid staat in de hele regio onder de toekomstige gemeente. De opbrengsten | samengevoegd vanwege de tijdsduur | - Best practices bespreken | druk van beide bijeenkomsten zijn in dit logboek | - Moeilijk om inwoners goed te bereiken | - Raadsbezoeken aan kernen organiseren | - Er is sprake van parkeerdruk in Westervoort thematisch en puntsgewijs opgenomen.

| - Ambtelijke organisaties staan onder druk | - Het openbaar vervoer kan beter Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? | WONEN, MOBILITEIT & BEREIKBAARHEID | Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - Open en transparante overheid | - Bouwen naar behoefte en met aandacht PARTICIPATIESESSIE GEMEENTERADEN | - Realistisch ambitieniveau | Wat gaat nu goed? | voor kwaliteit 24 JUNI 2026 | - Taken delegeren naar kernen (bijvoorbeeld | - Woningbouw staat hoog op de agenda | - Niet iedere kern op dezelfde manier buurtwethouder) | - Er zijn plannen en bouwlocaties beschikbaar | benaderen; maatwerk toepassen Tijdens deze eerste gezamenlijke | - Goede communicatie over ‘waarom’ en | - Het is belangrijk dat er wordt doorgebouwd, | - Aandacht houden voor zowel grote als raadsbijeenkomst van de gemeenten | afwegingen over de fusie | ook in de kernen | kleine woningbouwprojecten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar | - Voordelen én nadelen benoemen richting | - Mensen kunnen in hun eigen omgeving blijven | - Zorgen voor goede ontsluiting ten behoeve van de participatie op de visie | inwoners (B1-niveau) | wonen | - OV-verbindingen verbeteren voor de nieuwe gemeente waren ongeveer 60 | - Geen onrealistische verwachtingen bij | - De spoorzone wordt gezien als kansrijke | - Fietsverbindingen tussen de kernen raadsleden aanwezig.

| participatie | locatie voor woningbouw | verbeteren - | Bestuurbaarheid waarborgen; mandaten niet | - De groene ruimte tussen de kernen blijft | - Eigen kracht combineren met provinciale BESTUUR & DEMOCRATIE | te laag beleggen | behouden | ondersteuning op het gebied van mobiliteit - Zichtbaar zijn in de kernen, niet alleen tijdens | - De omgevingsvisie in Zevenaar en de | - Zowel kijken naar de huidige behoeften als Wat gaat nu goed? | verkiezingen | participatie daaromheen verlopen goed | naar ontwikkelingen op de langere termijn - Korte lijnen tussen inwoner en politiek | - Eén beleid voeren | - Bouwen in Zevenaar gaat goed | - Een mobiliteitsplan opstellen - Gemeente aanspreekbaar voor inwoners | - Ruimte voor differentiatie per kern | - Bouwen in de kernen en voor doelgroepen | - Bij woningbouwlocaties passende (Doesburg en Duiven) | - Verbinding via dorps- en wijkcentra | gaat goed | parkeernormen hanteren - Goede sfeer in de gemeenteraad | - Eén ambtelijke organisatie realiseren | - Mobiliteit heeft aandacht | - Niet meer bouwen dan nodig is - Goede bestuurscultuur | - Inwoners actiever betrekken, met meer 10. | Herindelingsontwerp Bijlage A | 11. | Herindelingsontwerp Bijlage A 12. | Herindelingsontwerp Bijlage A 13.

| Herindelingsontwerp Bijlage A - Lokale voorzieningen goed organiseren in de nieuwe situatie - Ruimte houden voor lokaal karakter - Kleine initiatieven in wijken mogelijk blijven maken - Sterke lokale teams behouden op sociaal en zorggebied - Geen volledig Liemersbreed beleid voeren als dat ten koste gaat van lokaal karakter - Leren van ervaringen uit andere fusietrajecten - Oplossingen bedenken om inwoners zich meer onderdeel van één gemeente te laten voelen - Subsidiebeleid goed regelen en daar prioriteit aan geven - Dorps- en wijkhuizen behouden - Vrijwilligers stimuleren en ruimte geven - Schaalvoordelen benutten, met blijvende aandacht voor de identiteit van kleine kernen - Zeggenschap voor kernen behouden binnen de grotere gemeente - De lijnen met de kernen kort houden - Kwaliteit waarborgen door voldoende schaalgrootte - Kritisch kijken naar de naam van de nieuwe gemeente - Voorkomen dat een eenheidsworst ontstaat ZORG & VOORZIENINGEN Wat gaat nu goed? - Zorg wordt aan huis geleverd - Scholen zijn aanwezig in de kernen en wijken - Lokale ondernemers worden ondersteund - Kleinschalige zorgorganisaties zijn aanwezig in de kernen Wat gaat nu minder goed? - De bereikbaarheid van huisartsen is niet altijd goed geregeld - Ambtenaren kunnen de hoeveelheid werk niet altijd aan - Er zijn lange wachtlijsten voor de Wmo - Er is sprake van verschillende zorgbehoeften - Inclusie

kan worden verbeterd - De bereikbaarheid en toegankelijkheid voor minder validen kan worden verbeterd - De menselijke maat ontbreekt soms - Bij opschaling gaat snelheid verloren - Er zijn vragen over de organisatie van huishoudelijke hulp Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - Jeugdzorg kan profiteren van een fusie - Ook binnen de Wmo kunnen voordelen worden behaald op het gebied van kwaliteit, kennis, expertise en efficiency - Meer preventief werken - Leer- en werkmogelijkheden bieden voor schooluitvallers - Zorg en voorzieningen beter organiseren in de nieuwe gemeente - Eén loket organiseren voor zorg - Jongeren begeleiden bij de overgang van school naar werk - Meer voorzieningen voor jongeren realiseren - Als gemeente meer regie nemen in de samenwerking op het gebied van zorg - Voorkomen dat grootstedelijke problematiek de problematiek van dorpen overschaduwt - Verbindingen leggen tussen zorg en bedrijven - Kijken naar de mogelijkheden voor een mbo- voorziening - Binding creëren met jongeren, zodat zij in de gemeente blijven - Goed kijken welke voorzieningen voldoende zijn en waar ruimte is voor nieuwe locaties - Zorg en voorzieningen in kleine kernen behouden - Scholen in kleine kernen behouden waar mogelijk - Specialistische kennis in huis halen - Werken met gebiedsteams voor de Wmo - De bereikbaarheid van scholen verbeteren - Aandacht houden voor het behoud van

bestaande voorzieningen - Aandacht houden voor Wmo-voorzieningen, zoals scootmobielen - De bereikbaarheid van voorzieningen verbeteren - Verenigingen ondersteunen, omdat zij inwoners verbinden en versterken - Rekening houden met toekomstige bevolkingsontwikkeling - Inzetten op goed functionerend buurtvervoer - Woningbouwlocaties sneller ontwikkelen - Starters behouden voor de kernen - Woningbouw versnellen - Rekening houden met de invloed van landelijk beleid - In een vroeg stadium participatie van belanghebbenden organiseren - Een duidelijke visie ontwikkelen richting regio, provincie en Rijk - De ambtelijke organisatie versterken met meer kennis en expertise - Investeren in een grotere ambtelijke organisatie - Meer regie nemen op woningbouw in samenwerking met regio, provincie en Rijk - Mensen in staat stellen om in hun eigen kern te blijven wonen - Bereikbaarheid met de auto behouden - Meer invloed uitoefenen richting provincie, onder andere op het gebied van openbaar vervoer - Een grotere gemeente goed onderhouden - Bereikbaarheid verbeteren - Verkeer meer integraal benaderen - Werken met een standaardaanpak, met ruimte voor maatwerk - Vergunningverlening vereenvoudigen - Creatief omgaan met regelgeving, bijvoorbeeld rond woningsplitsing - De bereikbaarheid binnen de gemeente verbeteren - Meer expertise binnen de gemeente ontwikkelen - Goede contacten onderhouden met

ontwikkelende partijen - Woningbouwplannen sneller van planfase naar uitvoering brengen - Bouwen voor de juiste doelgroepen - Hoogbouw toepassen op geschikte locaties - Toekomstbestendig bouwen, met aandacht voor circulariteit en doorstroming LOKALE IDENTITEIT & VERBONDEN GEMEENSCHAPPEN Wat gaat nu goed? - Mensen maken de identiteit - Vooral identificatie met de eigen woonplaats - Identiteit groeit mee over generaties - Identiteit is een kracht en verschilt van kern tot kern - De verschillen tussen kernen maken mede waar mensen zich thuis voelen - Waterwegen vormen een bron van onderlinge verschillen - Verenigingen dragen bij aan de gemeenschap - Identiteit zit in de mensen en de gemeenschap, niet in de raden - Er leeft ook het beeld dat identiteit lokaal blijft bestaan omdat deze in de gemeenschap zit Wat gaat nu minder goed? - Er zijn grote verschillen in gevoel over de fusie - Er zijn cultuurverschillen tussen kernen, met name binnen Zevenaar - Er is angst dat de lokale identiteit verandert - Er wordt verschillend gedacht over wat lokale identiteit is - Er is zorg over verlies van identiteit door opschaling, harmonisatie en het verdwijnen van korte lijnen - Het subsidiebeleid in Duiven wordt als te streng ervaren - Er is aandacht gevraagd voor het subsidiebeleid voor lokale verenigingen in Westervoort - Verenigingen hebben behoefte aan een ondersteunend subsidiebeleid Wat

zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - De voordelen van een grote gemeente combineren met de kracht van kleine gemeenschappen - Inwoners meer inzicht geven in wat de gemeente doet, wie waar verantwoordelijk voor is en welke plannen er zijn - Investeren in relatiebeheer, zodat iemand vanuit de gemeente actief naar de kernen toe gaat 14. | Herindelingsontwerp Bijlage A 15. | Herindelingsontwerp Bijlage A - De uitstraling van het landschap en de natuur behouden - Evenementen organiseren vanuit de Liemers als geheel - Meer aanbod creëren voor jongeren - Behouden wat goed gaat en dit verder versterken - Aansluiten bij de kracht van het merk Achterhoek - Blijven investeren in recreatie en toerisme - Meer aandacht voor jongeren binnen recreatie en toerisme - Een nachtbus realiseren zodat (jongere) inwoners zich makkelijker binnen de gemeente kunnen verplaatsen en op andere plekken kunnen recreëren FINANCIËN & ECONOMIE Wat gaat nu goed? - Bedrijventerreinen zijn belangrijk voor de gemeente - Werkgelegenheid wordt belangrijk gevonden - Er is sprake van een mix van bedrijven - Mensen met een beperking worden ondersteund om mee te doen - De gemeente wordt door een fusie mogelijk aantrekkelijker als werkgever - Het toeristische karakter van Doesburg wordt gewaardeerd - De fietsgebieden rondom Duiven worden positief beoordeeld Wat gaat nu minder goed? - Er ontbreekt een duidelijke visie op

bedrijventerreinen en wat daarmee bereikt moet worden - Er is behoefte aan beleid voor de mix van bedrijven - De jaarrekening bestaat voor een groot deel uit incidentele middelen - De nieuwe gemeente start in een ravijnjaar - De A15 heeft niet ieders voorkeur, maar wordt wel gezien als mogelijk belangrijk voor de economische ontwikkeling van het gebied Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - De kwaliteit van de gemeente vergroten door krachten te bundelen - Meer projecten realiseren - De nieuwe gemeente niet rijk rekenen - Inkoop- en aanbestedingstrajecten verbeteren - De ambitie hebben om de beste fusiegemeente te worden - Inspelen op de aanwezige deskundigheden binnen de gemeente - Werkgelegenheid versterken - Schaalvoordelen benutten bij inkoop en organisatie - Zorgen voor vervoer naar werkgelegenheidslocaties - Meer innovatieve bedrijven aantrekken - De verschillende identiteiten en uitstralingen van dorpen met elkaar verbinden - Nieuwe werkgelegenheid creëren - Financiële voordelen behalen na de fusie, ook na de frictiekosten - Aandacht houden voor de lasten voor inwoners en bedrijven - Werken aan een duidelijke economische visie voor de nieuwe gemeente - Werkgelegenheid koppelen aan de grootte en aantrekkelijkheid van de gemeente - Ruimte bieden aan bedrijven met vakmanschap - Bestemmingsreserves inzetten voor de huidige gemeenten - Voorzieningen op peil houden -

Bedrijventerreinen op peil houden - Werkgelegenheid op peil houden - Ontwikkelingen rond de A15 benutten voor economische kansen - Mogelijkheden vergroten door samenwerking en schaalgrootte - Zichtbaarheid en samenwerking versterken DIENSTVERLENING Wat gaat nu goed? - Dienstverlening is redelijk op orde - Gemeenschappelijke regelingen functioneren goed - Gemeente is benaderbaar Wat gaat nu minder goed? - De democratische controle op de resultaten van gemeenschappelijke regelingen kan beter - De fysieke toegankelijkheid van voorzieningen kan beter - 1Stroom functioneert niet goed - Weinig grip op 1Stroom; samenwerking vooral gericht op uitvoering - Het gemeentehuis is niet altijd open op de momenten dat het open zou moeten zijn - Weinig efficiëntie in taken en processen, bijvoorbeeld bij de omgevingsdienst en RSD Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - Benaderbaar blijven als gemeente - De regeldruk verminderen - Beleid tijdig harmoniseren - Ambtenaren moeten weten wat er speelt in de gemeente - Eerlijk zijn over de afstand tussen gemeente en inwoners die mogelijk groter wordt door een fusie - Dorpshuizen inzetten voor dienstverlening - Dienstverlening decentraal organiseren, bijvoorbeeld op het gebied van ICT - Goede elementen uit de huidige gemeenten behouden en meenemen naar de nieuwe gemeente - Overzicht creëren van welke gemeen- schappelijke regelingen blijven bestaan

en welke opgaan in de nieuwe gemeente - Juiste inzet van AI - De kwaliteit van de dienstverlening behouden en waar mogelijk verbeteren - Ruimere openingstijden van het gemeentehuis realiseren, in ieder geval op één locatie - Dienstverlening ook beschikbaar houden in kleinere kernen - Gemeenteloketten behouden of realiseren in grote kernen en huidige gemeenten - Inzetten op verdere digitalisering van de dienstverlening, maar balans behouden tussen digitale en fysieke dienstverlening - Gemeentelijke dienstverlening combineren met andere voorzieningen, zoals bibliotheken TOERISME & RECREATIE Wat gaat nu goed? - Doesburg heeft veel activiteiten en evenementen - Doesburg trekt relatief veel toeristische bezoekers - Het toeristisch karakter van Doesburg wordt gewaardeerd - De fietsgebieden rondom Duiven worden positief beoordeeld - Zevenaar en Westervoort trekken Duits toerisme aan - Doesburg heeft een duidelijke oriëntatie op de Achterhoek Wat gaat nu minder goed? - Het recreatieve aanbod in Westervoort is beperkt - Er is weinig aanbod voor jongeren - Er is weinig aanbod voor ouderen - Zevenaar heeft geen hotel meer - Er staat veel druk op de toeristische sector - Toerisme, recreatie en cultuur worden regelmatig op één hoop gegooid, terwijl dit verschillende thema’s zijn - Arnhem fungeert vaak als uitvalsbasis voor bezoekers Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - Kijken naar

wat er al is en dit bestaande aanbod beter met elkaar verbinden - Toeristische hotspots ontwikkelen - De gemeente gezamenlijk promoten - Bezoekers langer in de gemeente houden - Leren van elkaars aanpak op het gebied van toerisme 16. | Herindelingsontwerp Bijlage A 17. | Herindelingsontwerp Bijlage A PARTICIPATIESESSIE GEMEENTERADEN 3 JULI 2026 Tijdens deze tweede gezamenlijke raads- bijeenkomst van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar ten behoeve van de participatie op de visie voor de nieuwe gemeente waren ongeveer 50 raadsleden aanwezig. NATUUR, KLIMAAT EN DUURZAAMHEID Wat wilt u toevoegen? - Verwachtingen richting inwoners moeten realistisch zijn, met duidelijkheid over tijdspaden en waar inwoners aan toe zijn. - In Zevenaar is wel degelijk veel groen aanwezig en er wordt actief gewerkt aan vergroening van de stad. - Het gesprek over innovatieve ontwikkelingen kan beter worden gevoerd. - De positie richting provincie, Rijk en Europa is belangrijk. - Er is aandacht nodig voor de vraag hoe het landschappelijk karakter van de groene gebieden tussen de kernen behouden kan blijven, in relatie tot ontwikkelingen zoals windmolens. - De gemeente gaat niet over het openbaar vervoer; dat is een verantwoordelijkheid van de provincie. - Er is behoefte aan duidelijkheid over de relatie tussen de visie en de woonlasten van inwoners.

- Woningbouw in Doesburg bevindt zich niet in een slaapstand. Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Een duidelijke visie ontwikkelen op natuur, klimaat en duurzaamheid. - Een ontwikkelkader voor buitengebieden opstellen, met duidelijke kaders aanvullend op de omgevingsvisie. - Het gebied als één geheel benaderen en bewuste keuzes maken over natuur, landschap en ontwikkeling. - Het landschappelijk karakter en de groene gebieden tussen de kernen behouden. - Verbindingen tussen groen- en natuurgebieden versterken, bijvoorbeeld via groen-blauwe dooradering. - Klimaatadaptatie versterken en hiervoor meer expertise en middelen beschikbaar maken. - Meer aandacht geven aan vergroening en hittestress. - Natuur en landschap behouden, ook bij verstedelijking en woningbouw. - Samen met boeren werken aan toekomstbestendige landbouw. - Duurzame en innovatieve energie stimuleren, onder meer door ondernemers aan te trekken. - Meer ruimte bieden voor innovatieve energieontwikkelingen naast zon- en windenergie. - Een sterkere positie innemen op het gebied van energie door kennis, expertise en bestuurlijke ervaring te bundelen. - Intensiever samenwerken met waterschappen en één gezamenlijke stem ontwikkelen rond wateropgaven. - De lobbykracht richting provincie, Rijk en Europa versterken. - Duurzaamheid verbinden aan woningbouw en leefbaarheid.

- Duurzaamheid niet ten koste laten gaan van de woonbehoefte van inwoners. - Bij woningbouw nadrukkelijk kijken naar bereikbaarheid, voorzieningen en ontsluiting. - Per kern bekijken welke woningbouw past bij de lokale situatie. - De bereikbaarheid van Doesburg verbeteren. NATUUR, KLIMAAT & DUURZAAMHEID Wat gaat nu goed? - Kwaliteitsgroen is op orde - Er is veel groen aanwezig - Behoud en bescherming van natuur gaan goed - De fusie wordt gezien als kans voor meer natuur - Biodiversiteit gezamenlijk oppakken wordt belangrijk gevonden - Samenwerking op het gebied van droogte wordt belangrijk gevonden - Duiven heeft al goede stappen gezet - Inwoners kunnen genieten van de natuur en de omgeving - Natuurgebieden rondom de kernen worden gewaardeerd Wat gaat nu minder goed? - Er zijn capaciteitsproblemen - Energie is een groot vraagstuk - In Zevenaar is relatief weinig groen aanwezig - Het realiseren van een gasloze gemeente is een traject van lange adem - Netcongestie vormt een aandachtspunt - De huidige RES biedt volgens sommigen onvoldoende ruimte om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en innovaties Wat zijn kansen voor de nieuwe gemeente? - Groen behouden en versterken - Wijken vergroenen om hittestress tegen te gaan - De ruimte van de grotere gemeente beter benutten - Meer over gemeente- en gebiedsgrenzen heen kijken - Zoeken naar combinaties van oplossingen voor

energieopgaven en netcongestie - Rekening houden met het feit dat windenergie niet overal mogelijk is - De gemeente leefbaar houden en niet alleen inzetten op verstedelijking - Voorzichtig omgaan met het verbinden van natuurgebieden - Rekening houden met risico’s op bodemdaling en verzakking - Uitgaan van de behoeften in verschillende gebieden - Duurzaam bouwen stimuleren - De rol van de gemeente bij isolatie, batterijen en andere verduurzamingsmaatregelen verder uitwerken - Natuur en landschap niet opofferen voor zonne- en windparken - Rekening houden met netcongestie bij bouwontwikkelingen - Meer gezamenlijk optrekken op het gebied van natuur en duurzaamheid - De samenwerking verder versterken - Intensiever samenwerken met Rijk en provincie - De lobbykracht richting provincie en andere overheden versterken - Samen met boeren kijken naar toekomstbestendige landbouw - Het landschap behouden - Een duidelijke visie ontwikkelen op natuur, klimaat en duurzaamheid - De regionale inrichting behouden - Als gemeente een faciliterende rol innemen richting regio, provincie en Rijk - Zorgvuldig afwegen waar windmolens en zonnevelden worden geplaatst en wat dit betekent voor de omgeving - Meer ruimte bieden voor innovatie binnen de energietransitie 18. | Herindelingsontwerp Bijlage A 19. | Herindelingsontwerp Bijlage A - Maatwerk van onderaf mogelijk maken.

- Actief werken aan het samenspel tussen raad, college en ambtelijke organisatie. - De raadscyclus beter afstemmen op de maatschappelijke opgaven. - Investeren in communicatie, participatie, ondersteuning, opleiding en ontwikkeling vanuit de griffie. - Gebruik maken van bestaande voorzieningen. - Werken vanuit een langetermijnperspectief met een duidelijke stip op de horizon. - Afstand tot gemeenschappelijke regelingen verminderen en meer grip organiseren. - Elke wethouder een duidelijke verbinding laten houden met één of meerdere kernen. - Denken vanuit een gemeente van 100.000 inwoners in plaats van uitsluitend vanuit afzonderlijke kernen. WONEN, MOBILITEIT & BEREIKBAARHEID Wat wilt u nog toevoegen? - Fietsverbindingen passen niet binnen dit thema zoals deze eerder zijn opgenomen. - Jongeren kunnen in Duiven en Westervoort moeilijk aan een woning komen en vertrekken daardoor vaker uit de gemeente. - Vergrijzing vraagt aandacht. - Doesburg is met het openbaar vervoer slecht bereikbaar vanuit Zevenaar; de reistijd bedraagt momenteel circa 1,5 uur. - De nieuwe busverbinding in Duiven wordt als positief voorbeeld genoemd. - Behoud van groene ruimtes tussen de kernen. - Invloed richting de provincie is belangrijk, onder andere op het gebied van openbaar vervoer.

Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Inzetten op betere verbindingen binnen de gemeente, onder andere via infrastructuur, buurtbussen en deelmobiliteit. - OV-verbindingen en busverbindingen tussen de kernen verbeteren. - De lobbykracht richting provincie versterken en meer invloed uitoefenen op mobiliteitsvraagstukken. - Woningbouw versnellen en bouwen naar behoefte, met aandacht voor kwaliteit. - Zowel kleine als grote woningbouwprojecten mogelijk maken. - Doorstroming op de woningmarkt bevorderen. - Nieuwe en innovatieve woonvormen ontwikkelen, zoals levensloopbestendige woningen en fabriekswoningen. - Een duidelijke visie ontwikkelen op hoogbouw en geschikte locaties daarvoor, met behoud van het dorpse karakter. - Rekening houden met de huidige woningbehoefte én met ontwikkelingen op de lange termijn. - Sociale huurwoningen nadrukkelijk koppelen aan de behoeften van de eigen kern of oorspronkelijke gemeente. - Regelgeving vereenvoudigen om woningbouw makkelijker mogelijk te maken. - Duurzame materialen toepassen bij woningbouw. - Een duidelijke visie ontwikkelen richting regio, provincie en Rijk. - Meer kennis en expertise binnen de organisatie ontwikkelen. - Werken met een standaardaanpak waar mogelijk, met ruimte voor maatwerk waar nodig. - De ontsluiting van Westervoort verbeteren. - De bereikbaarheid van Doesburg verbeteren.

- De spoorzone als geheel ontwikkelen en benutten als verbindende structuur binnen de nieuwe gemeente. - De landelijke uitstraling behouden. - Stadsparken ontwikkelen. - Een groene buffer tussen dorpen en kernen behouden. DIENSTVERLENING Wat wilt u nog toevoegen? - Ruimere openingstijden van het gemeentehuis. - Grip op 1Stroom wordt anders ervaren; volgens enkele deelnemers functioneert 1Stroom juist goed. - Inclusie en verdere digitalisering kunnen met elkaar op gespannen voet staan. - Met digitale communicatie bereik je niet alle inwoners. Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Dienstverlening dichtbij organiseren, onder andere via dorpshuizen, ontmoetingsplekken of lokale steunpunten van de gemeente. - Benaderbaar blijven als gemeente en wijk- en dorpsgericht werken. - Ruimere openingstijden realiseren, met aandacht voor een goede balans tussen centrale dienstverlening en lokale aanwezigheid. - Digitaliseren waar mogelijk, maar altijd in balans met fysieke dienstverlening en maatwerk. - Regels versimpelen en harmoniseren om regeldruk te verminderen, bijvoorbeeld rond vergunningen en procedures. - Ambtenaren goed laten aansluiten op wat er speelt in de samenleving en in de verschillende kernen. - Best practices uit de huidige gemeenten inventariseren en behouden in de nieuwe organisatie.

- Werkplekken en dienstverlening fysiek aanwezig houden op meerdere locaties binnen de nieuwe gemeente. - Rekening houden met inwoners die moeilijk naar gemeentelijke voorzieningen kunnen komen, bijvoorbeeld door oplossingen rond vervoer en nabijheid. - Vooruitlopen op de veranderingen die een fusie met zich meebrengt en hier tijdig op voorsorteren. BESTUUR & DEMOCRATIE Wat wilt u nog toevoegen? - Nadruk op persoonlijk contact in plaats van computergestuurde communicatie richting inwoners. - Beleid moet ruimte laten voor maatwerk. - Minder bestuurslagen. - Maak gebruik van de kracht van inwoners en voorkom onnodige formalisering. - Er is behoefte aan meer participatie, maar de vraag is hoe dat goed wordt georganiseerd. - Dorpsraden kunnen als adviesorgaan een rol spelen. - Het BOB-systeem is zorgvuldig, maar kan ook vertragend werken. - Een goede bestuurscultuur met vertrouwen in elkaar is belangrijk. - Technische vragen en het samenspel met de ambtelijke organisatie verdienen aandacht. - Er zitten tegenstrijdigheden in de eerdere opbrengsten; maak daarin heldere keuzes. Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Participatie van inwoners beter organiseren, onder meer via inspraak, beeldvorming, streaming en andere vormen van betrokkenheid. - Dorpsraden, wijkraden, kernwethouders en andere vormen van lokale vertegenwoordiging inzetten om nabijheid te behouden.

- Werken met één herkenbaar aanspreekpunt voor inwoners. - Bestuur, wethouders en ambtenaren zichtbaar en toegankelijk maken in de kernen, bijvoorbeeld via spreekuren. - Belangen van kleine kernen borgen en oog houden voor alle kernen. - Meer bestuurskracht ontwikkelen, onder andere door meer slagkracht en specialisme. - Participatie goed inregelen en inwoners actiever betrekken bij besluitvorming. - Dorpsraden inzetten als adviesorgaan. - Steunpunten in verschillende kernen organiseren. 20. | Herindelingsontwerp Bijlage A 21. | Herindelingsontwerp Bijlage A Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Zorg dichtbij organiseren, met een goede spreiding van voorzieningen over de kernen. - Voorzieningen behouden in de kernen en waarborgen dat deze toegankelijk blijven. - Niet alles overal organiseren, maar wel zorgen voor een evenwichtige verdeling van voorzieningen. - Ontmoetingsplekken benutten voor zorg en voorzieningen. - Scholen in kernen en wijken behouden. - Jongerenvoorzieningen versterken en beter laten aansluiten op de behoeften van jongeren. - Binding creëren met jongeren, zodat zij in de gemeente blijven. - Meer preventief en laagdrempelig werken. - Eén beleid voeren, bijvoorbeeld voor wonen en zorg. - Meer specialisme en specialistische kennis in huis halen. - Meer expertise ontwikkelen door schaalgrootte en samenwerking.

- Zorg waar mogelijk zelf organiseren in plaats van via gemeenschappelijke regelingen. - Schaalvoordelen benutten, bijvoorbeeld via gezamenlijke inkoop. - Wijkraden een rol geven bij zorg en voorzieningen. - Sociale cohesie in kleine kernen behouden. - Ondersteuning bieden aan inwoners die niet alles zelf kunnen organiseren. - Onderwijs- en opleidingsvoorzieningen versterken, zoals mbo-, hbo- en beroepsopleidingen. - Verkennen van voorzieningen zoals een campusfunctie of kleinschalige spoedzorg in Zevenaar. - Rekening houden met verschillende doelgroepen bij woningbouw, zodat voorzieningen bereikbaar en passend blijven. TOERISME EN RECREATIE Wat wilt u nog toevoegen? - De Liemers moet als eigen gebied worden gepositioneerd en niet aansluiten bij het merk Achterhoek. - De kracht van de Liemers ligt in de eigen identiteit en profilering. - Maak expliciete keuzes over de bescherming en verdere ontwikkeling van het toeristisch profiel van Doesburg. - Zorg ervoor dat evenementen in Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar elkaar blijven aanvullen. - Maak duidelijk wie bestuurlijk verantwoordelijk wordt voor toerisme en recreatie binnen de nieuwe gemeente. Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Het merk “De Liemers” versterken en verder ontwikkelen. - Een integrale visie op toerisme, recreatie en gebiedsontwikkeling opstellen.

- Een langetermijnvisie ontwikkelen voor de Liemers (2040/2050) en deze vastleggen. - De positie van de Liemers als toeristisch gebied versterken, eventueel door te leren van andere regio’s zonder daarbij aan te sluiten bij het merk Achterhoek. - Water, waterplassen, de Nederrijn en de IJssel benutten als toeristische kwaliteiten. - Het bestaande toeristische en recreatieve aanbod beter met elkaar verbinden. - Behouden wat goed gaat en bestaande kwaliteiten verder versterken. - Het toeristisch profiel van Doesburg behouden en benutten binnen de nieuwe gemeente. - Verblijfsrecreatie verder stimuleren. - Nieuwe toeristische trekkers ontwikkelen, zoals een natuurpark, outletfunctie of versterking van het winkelprofiel. - Meer aandacht geven aan jongeren binnen recreatie en toerisme. LOKALE IDENTITEIT & VERBONDEN GEMEENSCHAPPEN Wat wilt u nog toevoegen? - Cultuurverschillen zijn positief en verdienen aandacht; cultuur mag actief worden gepromoot. - Waterwegen als onderdeel van identiteit worden verschillend beleefd en vragen om nadere duiding. - Het is belangrijk dat raadsleden zichtbaar blijven in kernen, dorpen en bij lokale tradities. - Lokale activiteiten moeten ook in de eerste jaren na een fusie door kunnen gaan, zonder extra drempels. - Niet alleen de kernen, maar ook de steden Duiven, Zevenaar en Doesburg verdienen aandacht.

- De kleinschaligheid van Doesburg vraagt om een concrete borging. - Er moet aandacht zijn voor de vraag hoe de gemeenteraad zichtbaar en herkenbaar blijft in alle kernen. - Ervaringen met subsidiebeleid verschillen soms door onbekendheid met veranderingen; deze ervaringen bieden lessen voor de toekomst. Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Lokale identiteit van dorpen, kernen en steden behouden. - Erkennen dat mensen, verenigingen en gemeenschappen de identiteit dragen. - Verenigingen beter faciliteren en ondersteunen. - Subsidiebeleid vereenvoudigen, harmoniseren en goed organiseren. - Vrijwilligers ondersteunen en belemmeringen voor initiatieven verminderen. - Regeldruk voor verenigingen en lokale initiatieven verminderen. - Ontmoetingsplekken behouden en versterken. - Lokale voorzieningen goed organiseren, eventueel met een lokaal loket. - Werken aan één nieuwe gemeentelijke identiteit, zonder bestaande identiteiten weg te drukken. - Diversiteit tussen inwoners, kernen en gemeenschappen behouden. - Kansen benutten voor samenwerking en versterking tussen verenigingen. - Dorpsraden, kernwethouders en ambtelijke aanspreekpunten inzetten om de verbinding met kernen te behouden. - Dorpshuizen behouden als belangrijke ontmoetings- en verbindingsplekken. - Inwoners helpen om initiatieven mogelijk te maken en te faciliteren.

- Verhaalvorming rond de fusie begrijpelijk en herkenbaar maken. - Oog houden voor de rol van cultuurverschillen als kracht van de nieuwe gemeente. - Verenigingen blijven zien als belangrijke basis voor sociale samenhang. - Aandacht houden voor zowel kernen als steden binnen de nieuwe gemeente. ZORG & VOORZIENINGEN Wat wilt u nog toevoegen? - MBO- en HBO-voorzieningen in de Liemers. - Een circulair ambachtscentrum, bijvoorbeeld als dependance van HAN/HNL. - Investeren in innovatie. - Zorg integraal organiseren via één loket (niet per se fysiek). - Een grote gemeente biedt kansen voor meer expertise. - Totale investeringen stimuleren. - Inwoners moeten de zorg krijgen die zij nodig hebben. - Aandacht voor de vraag of Wmo- capaciteitsproblemen kunnen worden opgelost. - Voorkomen dat grootstedelijke problematiek de aandacht voor kleine kernen verdringt. 22. | Herindelingsontwerp Bijlage A 23. | Herindelingsontwerp Bijlage A In alle 17 kernen van de vier gemeenten hebben inwoners kunnen participeren. Tijdens de bijeenkomsten gingen wij met inwoners in gesprek over de toekomst van de nieuwe gemeente. Na een korte gezamenlijke opening konden inwoners langs themaborden lopen, reageren op vragen en hun ideeën delen. Daarna gingen we aan verschillende tafels met elkaar in gesprek over wat goed gaat, wat beter kan en welke kansen inwoners zien voor de toekomst.

Inwonersavond Tolkamer, Zevenaar - Datum: 8 juni 2026 - Locatie: Lobede, Tolkamer te Zevenaar - Opkomst: circa 8 deelnemers ALGEMENE BEELDEN EN OPMERKINGEN Tijdens de avond in Tolkamer komt naar voren dat inwoners waarde hechten aan nabijheid, bereikbaarheid en aandacht voor de eigen kern. Meerdere keren wordt benoemd dat de afstand tussen inwoners en gemeente groter is geworden en dat aandacht voor de kernen onder druk staat. Inwoners zoeken naar manieren om die verbinding te behouden, bijvoorbeeld via vaste contactpersonen, aanwezigheid van bestuurders in de kernen en persoonlijk contact. Tegelijkertijd wordt gesproken over de kwaliteit van het woon- en leefklimaat. Verkeer, voorzieningen, verenigingen, recreatie en economie worden vaak in samenhang genoemd. Inwoners kijken niet alleen naar wat behouden moet blijven, maar ook naar hoe ontwikkelingen kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van Tolkamer. BESTUUR EN DEMOCRATIE Inwoners geven aan dat de aandacht voor de kernen in de afgelopen jaren is afgenomen. Er wordt gesproken over grotere afstand tot de gemeente, verwaterende contacten en minder persoonlijk contact. De wens is dat bestuurders zichtbaarder worden in de kernen en beter aansluiten bij wat er lokaal speelt.

Meerdere concrete oplossingen worden genoemd, zoals een vaste contactpersoon per kern, meer bestuurlijke aandacht voor de dorpen en het organiseren van raadsvergaderingen in verschillende kernen. Ook wordt benadrukt dat bestuurders signalen, behoeften en sentimenten uit de samenleving actief moeten ophalen. Inwoners willen niet alleen geïnformeerd worden, maar ook daadwerkelijk betrokken blijven bij ontwikkelingen en besluiten. WONEN, MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID Bereikbaarheid en verkeer zijn belangrijke aandachtspunten. Inwoners geven aan dat verkeersstromen toenemen, terwijl de infrastructuur onvoldoende meegroeit. Doorgaand verkeer vanuit Duitsland wordt expliciet genoemd als ontwikkeling die de leefbaarheid onder druk zet. Bereikbaarheid wordt ook gezien als een voorwaarde voor een leefbare kern. De buurtbus wordt gewaardeerd en inwoners vragen aandacht voor openbaar vervoer en verbindingen binnen de regio. Op het gebied van woningbouw is voor inwoners van belang dat ontwikkelingen goed af worden gestemd met de leefomgeving. - De mogelijkheden van de Euroregio beter benutten, ondersteund door voldoende ambtelijke capaciteit. - Snelfietsroutes richting Doesburg verder ontwikkelen. - Evenementen en bestaande activiteiten binnen de verschillende kernen versterken en beter verbinden.

- De Braderie van Zevenaar en andere bestaande evenementen benutten als onderdeel van de profilering van de nieuwe gemeente. FINANCIËN & ECONOMIE Wat wilt u nog toevoegen? - Maak afspraken over het gebruik van bestemmingsreserves en bepaal welke ondergrens daarbij geldt. - Breng de gemeenschappelijke regelingen in beeld en onderzoek of het aantal kan worden verminderd. - Maak de voordelen van de nieuwe gemeente aantoonbaar. - Neem economie als zelfstandig thema op in de visie. - Maak onderscheid tussen financiën en economie; financiën gaat niet alleen over fusiekosten, maar ook over het beheersen van inwonerslasten. - Zorg voor een financieel gezonde startpositie en maak inzichtelijk hoe weerstandsvermogen en risico’s zich tot elkaar verhouden. - Voer vooraf een toets uit op mogelijke achterstanden of financiële risico’s binnen de afzonderlijke gemeenten en maak daar duidelijke afspraken over. - Zorg dat financiële voordelen van de fusie ook deels terugkomen bij inwoners. - Communiceer duidelijk naar lokale ondernemers wat de fusie voor hen betekent. - Houd rekening met het ravijnjaar en andere toekomstige financiële knelpunten. - De ondersteuning van mensen met een uitkering wordt als positief punt gezien en verdient behoud. Wat zijn de belangrijkste kansen voor de nieuwe gemeente? - Een duidelijke economische visie ontwikkelen voor de nieuwe gemeente.

- Inzetten op high-tech, maakindustrie en innovatie. - De verbinding leggen tussen economische ontwikkeling en mbo-, hbo- en andere onderwijsvoorzieningen. - Bedrijventerreinen en werkgelegenheid verder ontwikkelen en daarbij aandacht houden voor alle niveaus van werkgelegenheid. - Kleine bedrijventerreinen behouden vanwege hun belang voor lokale gemeenschappen. - Een gezamenlijke visie ontwikkelen op bedrijventerreinen en economische concentraties binnen de gemeente. - Meer mogelijkheden benutten om rijks- en provinciale subsidies binnen te halen. - Specialistische ambtelijke kennis ontwikkelen voor subsidies, lobby en economische ontwikkeling. - De gemeente aantrekkelijker maken als werkgever. - Werkgelegenheid verder versterken en economische ontwikkelingen actief stimuleren. - De kwaliteit van de gemeente vergroten door krachten te bundelen. - Economische kansen benutten door samenwerking en schaalgrootte. - Bereikbaarheid van werklocaties verbeteren. - Netcongestie aanpakken als randvoorwaarde voor economische ontwikkeling. - Subsidieregelingen harmoniseren. - Meer zichtbaarheid en een sterkere positie creëren als gemeente van circa 100.000 inwoners. - Ambitie tonen om een sterke en succesvolle fusiegemeente te worden. - Een goede verbinding realiseren tussen station Zevenaar-Oost en Doesburg.

- Risicobeheersing en financiële robuustheid structureel onderdeel maken van de nieuwe gemeente. VERSLAGEN PARTICIPATIEAVONDEN INWONERS 24. | Herindelingsontwerp Bijlage A 25. | Herindelingsontwerp Bijlage A NATUUR, KLIMAAT EN DUURZAAMHEID Er werd in Tolkamer weinig gesproken over natuur, klimaat of duurzaamheid. Waar het onderwerp indirect raakt aan de opbrengsten, gebeurt dit vooral via leefbaarheid, recreatie en de kwaliteit van de omgeving. Verdere specifieke opmerkingen over natuur-, klimaat- of duurzaamheidsvraagstukken zijn tijdens deze avond niet opgehaald. Inwonersavond Pannerden, Zevenaar - Datum: 8 juni 2026 - Locatie: Café Zaal de Dijk, Pannerden, Zevenaar - Opkomst: circa 4 deelnemers ALGEMENE BEELDEN EN OPMERKINGEN Tijdens de avond in Pannerden komt een sterk beeld naar voren van een hechte gemeenschap met een uitgesproken dorpskarakter. Inwoners zijn trots op hun dorp, de gemeenschapszin en het verenigingsleven. Tegelijkertijd wordt veel gesproken over de vraag hoe die kwaliteiten behouden kunnen blijven in een grotere gemeente. Op verschillende thema’s komt dezelfde onderliggende zorg terug: ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan van de identiteit, leefbaarheid en betrokkenheid van inwoners. Daarbij wordt vaak gezocht naar een balans tussen vernieuwing en behoud.

Inwoners staan open voor ontwikkeling, maar verwachten dat deze aansluit bij wat het dorp nodig heeft. BESTUUR EN DEMOCRATIE Bestuur en democratie komen niet uitgebreid aan bod in Pannerden. Wel wordt op meerdere plekken benoemd dat inwoners betrokken willen blijven bij ontwikkelingen in hun kern. Ook wordt het belang genoemd van een sterke positie van de kernen binnen de gemeente. Daarnaast klinkt impliciet door dat inwoners behoefte hebben aan een gemeente die ruimte biedt voor lokale initiatieven en die aansluit bij wat er in de kern leeft. De nadruk ligt minder op bestuurlijke structuren en meer op betrokkenheid en zeggenschap dichtbij huis. WONEN, MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID Wonen is een belangrijk onderwerp tijdens de avond. Inwoners geven aan dat de huidige woningvoorraad onvoldoende toekomstgericht is en niet goed aansluit op de behoeften van verschillende doelgroepen. Er wordt expliciet gesproken over een gebrek aan woonvormen voor jongeren en over de behoefte aan meer variatie, zoals appartementen of andere woonvormen. Daarnaast wordt doorstroming meerdere keren genoemd. Vooral voor ouderen zou er meer passend aanbod moeten komen, zodat inwoners in het dorp kunnen blijven wonen wanneer hun situatie verandert. Daarbij wordt ook gewezen op het belang van centrale voorzieningen voor ouderen. Bereikbaarheid speelt mee in dit thema.

Inwoners geven aan dat voorzieningen niet altijd eenvoudig bereikbaar zijn en dat veel mensen afhankelijk zijn van de auto. Wonen, voorzieningen en bereikbaarheid worden daardoor als samenhangende opgaven gezien. LOKALE IDENTITEIT EN VERBONDEN GEMEENSCHAPPEN Lokale identiteit is een van de sterkste thema’s van de avond. Inwoners beschrijven Pannerden als een echt dorp met een sterke gemeenschapszin. Het verenigingsleven, vrijwilligerswerk en de betrokkenheid van inwoners worden gezien als belangrijke pijlers onder het dorp. LOKALE IDENTITEIT EN VERBONDEN GEMEENSCHAPPEN Inwoners hechten waarde aan het dorpse karakter van Tolkamer. Dorpsgevoel, verbondenheid en korte lijnen worden genoemd als belangrijke kwaliteiten. Ook het behoud van voorzieningen dichtbij huis wordt gekoppeld aan de sociale samenhang in de kern. Verenigingen worden gezien als belangrijke dragers van de gemeenschap. Inwoners benadrukken dat voorzieningen en verenigingen bijdragen aan ontmoeting en betrokkenheid. Tegelijkertijd wordt gevraagd om de verbinding tussen inwoners en bestuur te versterken, zodat de eigenheid van de kern zichtbaar en herkenbaar blijft. ZORG EN VOORZIENINGEN Voorzieningen dichtbij huis worden meerdere keren genoemd. Inwoners vinden het belangrijk dat basisvoorzieningen bereikbaar blijven en aansluiten bij de behoeften van de kern.

De aanwezigheid van voorzieningen wordt direct gekoppeld aan leefbaarheid en verbondenheid. Daarnaast wordt benadrukt dat voorzieningen niet los gezien kunnen worden van bereikbaarheid. Goede verbindingen en toegankelijkheid zijn volgens inwoners belangrijke voorwaarden om voorzieningen voor iedereen bereikbaar te houden. DIENSTVERLENING Dienstverlening wordt sterk gekoppeld aan persoonlijk contact. Inwoners geven aan dat kleinschaligheid leidt tot een meer persoonlijke benadering en dat korte lijnen helpen om adequaat te reageren op vragen van inwoners. Voor de toekomst wordt gevraagd om meer aandacht, betere en snellere reacties en een gemeente die actief meedenkt met inwoners. Ook wanneer niet direct een oplossing beschikbaar is, vinden inwoners het belangrijk dat de gemeente duidelijk communiceert over het proces en de mogelijkheden. De menselijke maat en bereikbaarheid van de organisatie staan centraal. TOERISME EN RECREATIE Toerisme en recreatie worden gezien als belangrijke kwaliteiten van Tolkamer en de directe omgeving. De jachthaven en het toeristisch informatiecentrum worden expliciet genoemd als voorzieningen die goed functioneren. Ook toerisme rondom Lobith en Tolkamer wordt als een economische en recreatieve kracht gezien. Inwoners zien kansen om recreatie en toerisme verder te ontwikkelen.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar bezoekers, maar ook naar de bijdrage die recreatie levert aan voorzieningen, leefbaarheid en economische activiteit in de kern. FINANCIËN EN ECONOMIE De economische kracht van het gebied wordt vooral gekoppeld aan ondernemers, toerisme en bestaande voorzieningen. Inwoners noemen de aanwezigheid van bedrijven en ondernemers als een positief punt. Ook wordt aangegeven dat een grotere gemeente mogelijk betere mogelijkheden biedt om economische ontwikkelingen te faciliteren. Daarnaast wordt de wens uitgesproken dat ondernemers met ideeën gemakkelijker onder- steuning kunnen krijgen vanuit de gemeente. Economische ontwikkeling wordt daarbij niet los gezien van leefbaarheid; voorzieningen, toerisme en ondernemerschap worden gezien als onderdelen van hetzelfde geheel. 26. | Herindelingsontwerp Bijlage A 27. | Herindelingsontwerp Bijlage A De landschappelijke kwaliteiten van de omgeving worden gewaardeerd en gezien als belangrijke voorwaarde voor recreatie en toerisme. Over klimaatadaptatie, energie of andere duurzaamheidsvraagstukken zijn tijdens deze avond weinig concrete opmerkingen gemaakt.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zevenaar.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/abd68bad-0aa4-4b51-8dd5-522015deed49?agendaItemId=cfa37d62-5e99-4700-8036-08c5c23c10bd