34. RIB 2023-040 Uitvoeringsplan voor de RES - Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (2023)

RAADSINFORMATIEBRIEF – Nr. 2023-040 Aan de leden van de gemeenteraad

Datum 24 mei 2023 Zaaknummer Z/23/449147 /ADV/23/1162501 Onderwerp Uitvoeringsplan voor de RES - Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (2023) Portefeuillehouder B. Kagei Contactpersoon E-mail Telefoon

Erik Roumen e.roumen@zevenaar.nl 0316 595244

Geachte leden van de gemeenteraad, Inleiding Als bijlage bij de raadsinformatiebrief is het Uitvoeringsplan (UVP) van de Regionale Energie Strategie Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (RES GMR AN) toegevoegd. In dit Uitvoeringplan staat beschreven met welke bovenlokale uitdagingen de regio in het kader van de Regionale Energie Strategie te maken krijgt, wat daarin de rol is van het projectteam RES GMR AN en welke structurele middelen daarvoor gevraagd worden. Voor 2023 wordt door de GMR geen beroep gedaan op gemeenten voor een financiële bijdrage. Dit UVP bouwt voort op een versie uit 2022. Met dit geactualiseerde UVP wordt invulling gegeven aan een aantal nieuwe ontwikkelingen ten aanzien van de RES GMR AN. Het voorstel voor structurele financiële middelen wordt verwerkt in het begrotingsvoorstel van de GMR aan uw gemeenteraad voor de begrotingscyclus van 2024. Kernboodschap Met het Uitvoeringsplan spreken we in en met de regio af hoe we uitvoering geven aan de Regionale Energie Strategie in de Groene Metropoolregio, inclusief bijbehorende structurele middelen vanaf 2024 tot en met 2030. In het UVP staat beschreven met welke uitdagingen we in de regio te maken krijgen in het kader van de Regionale Energie Strategie, hoe we daarin samenwerken, wat daarin de rol is van het projectteam RES GMR AN, hoe dit team is opgebouwd en hoe we tot uitvoering komen van de RES 1.0.

Op basis van deze beschrijving is een raming opgesteld voor de bijbehorende structurele financiële bijdrage die wordt gevraagd van de deelnemende gemeenten.

Context context context2 context3 ☒ Actueel maatschappelijk onderwerp/probleem ☐ Collegeprogramma ☐ Motie/amendement/toezegging ☐ Anders, namelijk Inhoudelijke boodschap Wat is de doorlooptijd van het UVP? Het voorliggende UVP kent een doorlooptijd vanaf 2023 tot en met 2030. Het voorstel over de structurele financiële bijdrage van €0.58 per inwoner is vanaf 2024 tot en met 2030. Deze bijdrage wordt zo gelijk getrokken met de doorlooptijd van de Rijksbijdrage. Op deze manier is er tot en met 2030, en dus tot en met de realisatie van de ambitie van de RES 1.0, duidelijkheid over de financiering van de RES en continuïteit in de samenstelling van het projectteam RES GMR AN. Hoe is dit UVP tot stand gekomen? De contouren van dit UVP zijn begin 2022 ontstaan en op 9 maart 2022 besproken op een Bestuurlijk Platform Circulaire Regio (BPCR). Dat UVP kende een andere doorlooptijd en had als doel om de financiering voor 2023 te borgen. Die versie van het UVP is wel als basis gebruikt voor dit UVP; het is inhoudelijk aangescherpt en procesmatig aangepast op basis van nieuwe ontwikkelingen. Op het BPCR van 7 december 2022 is een aantal scenario’s voor het UVP gepresenteerd; ‘Hoofd boven Water’, ‘Goede Basis’ en ‘Duurzaam Huis’. Op dat BPCR is besloten om het scenario ‘Goede Basis’ verder uit te werken en een doorkijk te geven naar het scenario ‘Duurzaam huis’.

Dit is bekrachtigd op het BPCR van 9 februari 2023. Welke taken worden opgepakt door het RES projectteam? Omdat de RES nu is opgenomen in de GMR wordt sneller en beter de verbinding gemaakt met de andere regionale opgaven (waaronder Groene Groei Regio en Productieve Regio). Het projectteam RES GMR AN vervult een bovenlokale en verbindende rol, zowel qua proces als inhoud. Voor het spoor elektriciteit is gewerkt aan de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voor het planMER en vervolgens aan het planMER zelf (ook de onderzoeksmiddelen worden gefinancierd vanuit de GMR). De inhoudelijke uitwerking, evenals de voorbereiding voor de besluitvorming in de regio zijn uitgevoerd door het projectteam RES GMR AN in samenspraak met het Ambtelijk Platform Circulaire Regio (APCR). Daarnaast is de beantwoording van de zienswijzen van alle gemeenten, in samenwerking met het APCR, uitgevoerd door het projectteam RES GMR AN. Ook wordt er voor elektriciteit gewerkt aan het verbeteren van de verhouding wind/zon en de impact van netcongestie. Daarnaast organiseert het projectteam RES GMR omgevingsdialogen en participatie op regioniveau om de regionale stakeholders te blijven betrekken.

Vanaf de RES 2.0 spitst het takenpakket van het projectteam RES GMR AN zich meer toe op ondersteuning en advisering bij het verankeren van de RES in omgevingsbeleid, de werkwijze voor lokaal eigendom en ondersteuning bij het mitigeren van de consequenties van de aanwezigheid van de wespendief. Onze regionale ambitie rijkt tot 2030. Echter, is de energietransitie dan niet voltooid. Een ander belangrijk onderdeel is daarom de doorkijk van 2030 naar 2050. Op het gebied van warmte werkt het projectteam RES GMR AN samen met het APCR en andere stakeholders aan de warmtetransitie en met name de bovenlokale verdeling van warmte. Er zijn in de regio enkele warmtebronnen, waaronder restwarmte van de AVR en de ARN, en een geothermiebron in ontwikkeling. In de (nabije) toekomst worden daar wellicht nieuwe warmtenetten op aangesloten.

Tegelijkertijd kan het zijn dat de vraag naar warmte groter is dan het aanbod van deze regionale warmtebronnen. Dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden in de warmteverdeling. Ook wordt er gekeken naar de rol van nieuwe energie infrastructuur bij het ontsluiten van de warmtebronnen ten behoeve van gemeenten. Vanuit het projectteam RES GMR wordt in samenspraak met het APCR gewerkt aan het inventariseren van (warmte) vraag en aanbod, wordt het proces gefaciliteerd om tot regionale (bestuurlijke) afspraken te komen en de ontwikkeling van concrete projecten. Daarnaast houdt het projectteam RES GMR zich bezig met het behartigen van de belangen op provinciaal en nationaal niveau, waaronder het realiseren van onderzoeken naar boringen voor geothermie en de impact van nieuwe wet en regelgeving in de warmtetransitie. De energie-infrastructuur vormt een vitaal onderdeel van de bredere ruimtelijke puzzel. Dat energienet is per definitie regio overstijgend en de plannen van de ene gemeente kunnen, met de huidige krapte op het energienet, de plannen van een andere gemeente beïnvloeden. Dat betekent dat waarschijnlijk niet alles overal kan. Er moeten keuzes gemaakt worden en afwegingscriteria komen om die keuzes te verantwoorden. Vanuit het projectteam RES GMR wordt de bovenlokale samenhang in kaart gebracht.

Dat kan worden gebruikt om voor te sorteren op de uiteindelijke keuzes van de provincie. Binnen de regio hebben we al veel informatie en kennis over plannen rondom o.a. woningbouw, duurzame opwek en verduurzaming van bedrijventerreinen en mobiliteit. Deze informatie wordt gebundeld in overzichtskaarten, ook volgen er inhoudelijke werksessies om met de gemeenten het gesprek te voeren over de keuzes in het energiesysteem. Tevens worden gemeenten betrokken bij het vaststellen van de afwegingscriteria; welke projecten hebben wel, of juist geen prioriteit? Het projectteam RES GMR werkt aan de ambtelijke en bestuurlijke voorbereiding voor het vaststellen van die afwegingscriteria, die uiteindelijk gebruikt worden om de energie-infrastructuurprojecten te prioriteren en te plannen in de tijd. Deze projecten worden daarna vertaald naar omgevingsbeleid. De regio vervult een regisseursrol en is ook de verbinding richting provincie en Rijksoverheid. In Q2 van 2023 volgt een startnotitie om Integraal Programmeren verder vorm te geven en de rollen en verantwoordelijkheden (waaronder die van raden en colleges) in elke stap te definiëren. In het UVP staat in hoofdstuk 3 verder beschreven waaraan het projectteam RES GMR werkt. Communicatie en vervolgproces Communicatie naar buiten Het besluit over het Uitvoeringsplan RES GMR wordt op de website van de RES GMR gepubliceerd.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Zevenaar,

Danielle Jansen secretaris

Lucien van Riswijk burgemeester

Bijlagen 1. 1162503 Uitvoeringsplan voor de RES Groene Metropool Regio Arnhem Nijmegen

Voor u ligt het uitvoeringsprogramma voor de RES. Op 1 juli 2021 hebben wij, zestien gemeenten, provincie en drie waterschappen, als Groene Metropoolregio Arnhem-

samen hebben gemaakt. Naast deze afspraken die helpen bij een goede inpassing van

Nijmegen een bod van 1,62 TWh duurzame energie ingediend bij het Rijk. Dit bod is het

windmolens en zonnevelden in het mooie Gelderse landschap, zijn de resultaten van de

resultaat van een intensieve samenwerking en hier zijn we trots op. Het bod draagt bij aan

uitgevoerde PlanMER een mooie basis om de stappen nog concreter te maken. Wat is er

de opgave om in heel Nederland 35 TWh duurzame energie op land op te wekken in 2030.

wel mogelijk en wat juist niet en welke afspraken wil je maken naar de toekomst toe om de opgave wel te kunnen halen. Daarna zitten we veel in op het spoor warmte. Op regionaal,

Het klimaat om ons heen verandert in hoog tempo. Op alle fronten worden de komende

bovengemeentelijk niveau is hiervoor de Regionale Structuur Warmte (RSW). De RSW dient

jaren de krachten gebundeld om de opwarming van de aarde te vertragen. Dat is essentieel

om op regionaal niveau een overzicht te krijgen van de warmtevraag, het warmteaanbod en benodigde infrastructuur. Naast het gemeentelijk schaalniveau is dit regionale

geen standaard gegeven. Als Groene Metropool Regio Arnhem-Nijmegen pakken wij de

schaalniveau van belang voor het slagen van de warmtetransitie en zullen er afspraken

toekomstige energieopgave van onze regio bij de kop. Via deze weg dragen wij bij aan die

moeten worden gemaakt over warmtebronnen en de aankoppeling hierop. Een regionale

duurzame toekomst.

aanpak is hier van belang.

Momenteel werken we in dit uitvoeringsprogramma de volgende mijlpaal uit in een

We gaan voor nieuwe energie van, voor en door de Groene Metropoolregio

langdurig samenwerkingsproces richting 2030: de RES. Het is een aanscherping van de

Arnhem-Nijmegen!

RES 1.0 en heeft een (nog) sterker(e) focus op de uitvoering en realisatie van projecten.

Dimitri Hortshuis-Tangelder

EZK

= Ministerie van Economische Zaken

GEA

= Gelders Energieakkoord

Aquathermie is de verzamelnaam voor de winning, opslag en

GEIS

= Gelderse Energie Infrastructuur

distributie van warmte en/of koude uit riool-, afval-, drink- en

GWIB

= Gelders Warmte Infra Bedrijf

oppervlaktewater.

HT

= Hoge Temperatuur warmte

LT

= Lage Temperatuur warmte

m.e.r.

= Milieueffectrapportage

MT

= Midden Temperatuur warmte

Structurele verandering naar een duurzame

= Opwek Energie op Rijksgronden

PBL

= Planbureau voor de Leefomgeving

PS

= Provinciale Staten

RES

= Regionale Energiestrategie

RSW

= Regionale Structuur Warmte

RVO

= Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

RWS

= Rijkswaterstaat

TVW

= Transitie Visie Warmte

WUP

= Wijkuitvoeringsplan

TWh

= Terawattuur

vorm van duurzame opwekking. Voor nieuwe grootschalige zonnevelden en windmolens geldt vanuit het Klimaatakkoord en de RES Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen een streven naar minimaal 50% lokaal eigendom. Lokaal eigendom is anders

energiehuishouding. afspraken over zeggenschap van de omgeving gemaakt. Een

NPRES = Nationaal Programma Regionale Energie Strategie OER

Bij lokaal eigendom doen lokale partijen (waaronder inwoners)

De verzameling bestaande woningen, kantoren, ziekenhuizen, scholen, enzovoorts.

uitgeven van obligaties aan het eind van het ontwikkelproces. aandelen in een windpark of zonneveld of een omgevingsfonds.

In het netwerk van het Gelders Energie Akkoord werken bijna 250 Gelderse organisaties samen. Inzet: 55% minder CO uitstoot in 2030 en een klimaatneutrale provincie in 2050.

ondersteunen bij het opstellen van hun RES. Het programma wordt getrokken door de drie koepelorganisaties (VNG, IPO, en Unie van Waterschappen) en de ministeries van EZK en BZK.

De Groene Metropoolregio is een samenwerking tussen 18 gemeenten uit de regio. Vanaf 1 januari 2021 werken zij, vanuit een gezamenlijke visie en een regionale agenda van vijf opgaven, aan een goede balans tussen groei en leefkwaliteit.

Rijk, provincies en gemeenten stellen ieder een omgevingsvisie op: een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving.

De Nederlandse invulling (juni 2019) van het klimaatakkoord van Parijs, bestaande uit meer dan 600 afspraken tussen bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 te halveren ten opzichte van 1990.

Meedenken, meepraten en meedoen bij de totstandkoming van een plan of een project door een brede groep van stakeholders. Dit kunnen zijn bewoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties, (semi) overheden die direct te maken krijgen met

het plan of het project. Participatie in het kader van de RES kun je onderscheiden in proces- en projectparticipatie.

De Regionale Structuur Warmte brengt de vraag naar, het

Een cluster van gebouwen (woningen, bedrijven, enzovoorts)

aanbod aan en de infrastructuur van warmte in kaart. Het

met een bepaalde vraag naar warmte. De gebouwen vormen

is onderdeel van de RES.

samen een cluster omdat ze dicht bij elkaar liggen en samen

De Regionale Energietransitie is een instrument om met maat-

een vraag naar warmte hebben ter grootte van minimaal 1.500

schappelijke betrokkenheid te komen tot regionale keuzen

woningen. Rondom clusters vanaf die omvang is de aanleg

voor:

van een grootschalig warmtenet kansrijk.

de opwekking van duurzame elektriciteit

Terawattuur is een meeteenheid voor energie. In het

de warmtetransitie

kader van de RES wordt de term onder andere gebruikt

de daarvoor benodigde opslag en energie infrastructuur

voor de hoeveelheid energie die per jaar wordt gebruikt of opgewekt.

Een zoekgebied is een bepaald gebied waar windturbines of

De RES is ook een manier om de samenwerking tussen

1 terawattuur = 1 miljard kilowattuur = 1.000.000.000

zonnevelden zouden kunnen komen. Dit wil dus niet zeggen

alle regionale partijen (overheden en maatschappelijke

kilowattuur. 1 TWh staat gelijk aan circa 1.000 hectare

dat zomaar overal in het zoekgebied turbines of zonnevelden

organisaties) te organiseren in voorbereiding op concrete

zonnepanelen of ongeveer 70 windturbines van 4 MW.

geplaatst gaan worden. Slechts een deel van het totale gebied zal benut worden.

projecten die voortkomen uit de RES. Tot slot is de RES een product waarin staat beschreven

In de Transitievisie Warmte leggen gemeenten hun visie

Initiatiefnemers kunnen een voorstel voor een wind-of

welke strategie de RES-regio hanteert om lokale/regionale

vast op de warmtetransitie en lichten ze hun voorziene

zonnepark indienen bij de gemeente. Of een voorstel

energiedoelstellingen te bepalen en te behalen. De RES heeft

strategie op inzet van warmtebronnen toe. Ook wordt

uitgevoerd gaat worden, hangt er onder andere van af of er

een horizon van 2030 met een doorkijk naar 2050.

vastgelegd op welke termijn wijk aardgasvrij worden en

restricties gelden, zoals wetgeving ten aanzien van natuur

welke alternatieven warmtevoorziening voor elke wijk het

en veiligheid. Ook speelt het maatschappelijk en bestuurlijk

meest voor de hand ligt.

draagvlak een rol. De gemeente, de netwerkbeheerder, ontwikkelaars, inwoners en andere belanghebbenden bepalen

De deelnemers die samen de RES vormgeven en daarover

samen hoe en waar er gaat worden opgewekt. Voordat de

besluiten: de gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Nijmegen,

In een warmtecluster komen vraag en aanbod van warmte

eerste schop de grond in gaat doorloopt elk nieuw project

Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort,

bij elkaar: er is een warmtebron met daar omheen gelegen

verschillende stappen, zoals een toets op de omgevingsvisie,

Wijchen en Zevenaar, de waterschappen Rijn en IJssel,

warmtevraagclusters die interesse hebben in

een milieutoets en een vergunningsaanvraag. Dat biedt

Rivierenland en Vallei en Veluwe, provincie Gelderland en

de afname van warmte uit die bron.

inwoners en belanghebbenden meerdere momenten om mee

Liander. Liander neemt geen besluiten over de RES. Liander (en Tennet) besluiten over de investeringsplannen voor infrastructuur.

te praten.

Deelnemers aan deze RES zijn zestien gemeenten van de Groene Metropoolregio (zonder Mook en Middelaar en Montferland), de provincie Gelderland en de drie waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe. In de RES staat hoe we in onze regio van fossiele energie

Ook Liander is deelnemer, maar de netbeheerder neemt

overschakelen op duurzame elektriciteit en duurzame

geen besluiten over de RES.

warmte. Ook staat in de RES welke infrastructuur en opslag daarvoor nodig zijn. De samenwerkende overheden in de Groene De RES is onderdeel van de activiteiten van de regio om de

Metropoolregio Arnhem-Nijmegen waren al volop bezig

uitstoot van broeikasgassen te verminderen en te hel-

met de energietransitie en hadden al concrete duurzame-

pen vergaande klimaatverandering te voorkomen. In het

energieprojecten gerealiseerd, toen zij in 2019 startten met

Nationaal Klimaatakkoord en het Gelders Energieakkoord

de RES 1.0. De eerste stap was een

zijn afspraken vastgelegd over het terugdringen van die

uitgangspunten voor het proces en de samenwerking.

met daarin

uitstoot. Op nationaal niveau moet in 2030 35 TWh elektriciteit duurzaam worden opgewekt. Met de eerste RES, de

De samenwerking leidde tot een

RES 1.0, levert de Groene Metropoolregio haar aandeel aan

afwegingskader, conceptzoekgebieden en een concept

die afspraak: 1,62 TWh in 2030.

bod van 1,68 TWh: de bijdrage van de regio aan de nationale

-RES met een

opgave van 35 TWh duurzame elektriciteit in 2030. Ook De RES is onderdeel van de opgave Circulaire regio. De

gaf de concept-RES inzicht in het elektriciteitsgebruik,

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen wil toonaan-

warmtegebruik en de warmtepotentie in de regio, en een

gevend worden in circulair denken en duurzaam hande-

eerste verkenning van de impact van duurzame opwek op de netinfrastructuur. Deze verkenning benoemde

behouden grondstoffen, onderdelen en producten zo veel

de verwachte knelpunten op stations en de potentie

mogelijk hun waarde en worden hernieuwbare bronnen

van energiehubs (het combineren van vraag en aanbod

gebruikt. Met de RES zetten we in op duurzame hernieuw-

en van verschillende soorten energiewinning). De

bare bronnen voor elektriciteit en warmte.

concept-RES is tot stand gekomen met betrokkenheid van belanghebbenden in diverse ateliers en stakeholder-

Naast een strategie is de RES een samenwerking. De niveau inwoners betrokken. overheid, maar met verschillende rollen en bevoegdheden.

In de RES 1.0 zijn de zoekgebieden bijgesteld en in zeer

beperkte mate het bod: 1,62 TWh. Daarnaast zijn met

verschillen sterk in aard en niveau van uitwerking.

potlood extra verkenningsgebieden opgenomen voor met name windenergie. Dit met het oog op een betere

De RES 1.0 legt een goede basis voor de opwek van

balans tussen windenergie en zonne-energie. De RES

duurzame elektriciteit in 2030. We moeten de benodigde

1.0 gaat dieper in op warmte met onder andere een

projecten en de bijbehorende infrastructuur nu (verder)

beschrijving van instrumenten voor lokale sturing

uitwerken en (verder) borgen in ons omgevingsbeleid.

op warmte en een verbinding tussen warmtevraag en

Zo hebben we uiterlijk in 2025 de in de RES 1.0 afgesproken elektriciteitsopgave voor 2030 vergund.

Structuur Warmte. Deze kaart biedt een mogelijk

De RES 1.0 legt ook een eerste basis voor het regionale

toekomstperspectief voor het warmteverdelingsvraagstuk

warmteverdelingsvraagstuk van komende jaren, die we

en bijbehorende infrastructuur in 2030. Ook bevat de

richting RES 2.0 moeten versterken en doorontwikkelen.

RES 1.0 een beschrijving van de op dat moment bekende regionale en bovenregionale warmteclusters. Een

De gemeenten kunnen veel taken voor elektriciteit

uitgebreide netimpactanalyse laat zien wat de impact

en warmte zelfstandig uitvoeren. Voor een aantal

is op de stations, de benodigde ruimte en kosten voor

vraagstukken is regionale en bovenlokale afstemming

uitbreiding van de infrastructuur en een inschatting

noodzakelijk, zoals: hoe gaan we om met grootschalige

van de haalbaarheid van realisatie voor 2030. De

elektriciteitsinitiatieven buiten zoekgebieden? Hoe

netimpactanalyse beschrijft ook verschillende manieren

vergroten we inzicht in de beschikbare warmte en de

waarop beter gebruik van de netinfrastructuur en een

verdeling van de beperkt beschikbare warmte? Wat zijn

betere balans op het net gerealiseerd kan worden. In de RES

optimale warmtekavels en hoe komen we daarin tot

1.0 zijn 28 Afspraken voor de Toekomst opgenomen. Deze

voldoende omvang/schaal? Ook de huidige congestie

zijn te vinden onder paragraaf 2.7 in de RES 1.0.

op het net vraagt veel extra aandacht. De huidige (ontwikkeling van) de energie-infrastructuur kan de ontwikkeling van nieuwe elektriciteitsvragers en de

Alle deelnemers; de gemeenten, waterschappen en

opwekking van duurzame elektriciteit niet bijhouden.

provincie, hebben de RES 1.0 vastgesteld met een

De provincie pakt een regierol op zich en doet dit in

aantal moties en amendementen, waaraan we binnen de RES 2.0 vervolg zullen geven. Gemeenten hebben

GEIS. Op provinciaal en RES regioniveau is het belangrijk

inmiddels ook bijna allemaal hun lokale Transitievisie

samen te kijken naar een goede verdeling, fasering en

Warmte vastgesteld. Daarin hebben zij hun visie op de

prioritering van projecten. Binnen de RES ligt daarvoor de

warmtetransitie vastgelegd en geven ze aan op welke

focus op verdeling, fasering en prioritering van duurzame

manier welke wijken van het aardgas gaan. De visies

elektriciteitsopwekking en warmte.

Daarvoor is het in samenhang brengen van duurzame

RES kan op deze manier verbonden worden met andere

Ontwikkelingen rond verstedelijking en mobiliteit zorgen

elektriciteit en duurzame warmte ontwikkelingen

regionale activiteiten in het kader van de energietransitie

bijvoorbeeld ook voor een nieuwe energievraag: hoe zorgen

noodzakelijk. Binnen de Groene Metropoolregio als

en met andere opgaven van de Groene Metropoolregio

we voor goede berekeningen van deze energievraag en

geheel, in het bijzonder binnen de opgave Groene Groei en productieve regio, zal de verdeling, fasering en prioritering van energievragers en duurzame energieproducenten in samenhang moeten worden bezien in het kader van integraal programmeren Regionale samenwerking levert ook meerwaarde bij bijvoorbeeld het uitvoeren van gezamenlijk onderzoek zoals de gezamenlijke plan-MER voor de RES. Hiermee worden onderzoekslasten verdeeld en lokale onderzoekslasten verminderd. Of een Community of Practice (CoP) voor gedeelde vraagstukken: zo hoeven we niet allemaal zelf het wiel uit te vinden. Of een gezamenlijke lobby of aanvraag voor verder onderzoek naar een geothermie of voor middelen uit fondsen. Het regionaal projectteam RES is ondergebracht in de Groene Metropoolregio. Inmiddels zijn de Rijksbijdragen structureel, in elk geval tot en met 2030. De gemeentelijke bijdragen waren tot nu toe incidenteel. Wanneer ook gemeenten zich kan het team gestabiliseerd worden. De provincie Gelderland werkt aan versnellingsteam(s) voor uitvoering van de energietransitie: die teams kunnen deelnemers aan de RES op vraagstukken gericht ondersteunen. Ook inhoudelijk is de RES onderbracht in de Groene Metropoolregio: onder de opgave Circulaire regio. De

voor een tijdige ontwikkeling van netcapaciteit? Een ander Ontspannen regio, Productieve regio en Verbonden regio).

voorbeeld is de arbeidsmarkt voor het elektriciteits- en

Lokale warmte kent ook een regionale component.

Hierdoor kan op lokaal niveau de gebouwde omgeving

Hierin is het mogelijk om samen op te trekken met de RES

overgaan van fossiel gas naar duurzame warmte en ook

organisatie binnen een regio. Dit is echter geen vereiste,

nieuwbouw voorzien worden van duurzame warmte.

maar naar behoefte van de regio in te vullen.

Warmte uit elektriciteit is een van de bronnen in de bronnenstrategie.

Naast deze nationale ontwikkelingen zijn provinciaal de uitkomsten van het geothermie onderzoek bekend geworden en deze laten zien dat geothermie in de Groene

In lijn met de afspraken met NPRES leveren we iedere

Metropoolregio potentieel kansrijk is en interessant is om

twee jaar een voortgangsrapportage over de voortgang

nader te onderzoeken.

van onze RES. Onderdeel hiervan is een rapportage over de voortgang in de verkennings- en zoekgebieden

Daarnaast is om de energietransitie te versnellen, een

voor duurzame elektriciteit, over de toepassing van

Nationaal Programma Waterstof opgesteld. Onderdeel

duurzame warmtebronnen en over de koppelingen met

hiervan is de Waterstof Back Bone die ook door de Groene Metropoolregio loopt.

NPRES werkt samen met onder andere PBL en RVO aan de harmonisatie van de rekensystematiek van de RESsen. Dit kan leiden tot wijzigingen in de weergave van de

Tegelijkertijd borgen we de afspraken van RES 1.0 in het omgevingsbeleid. Voor duurzame elektriciteit doen we dit met het oog op het nationaal afgesproken tijdspad. Voor elektriciteitsprojecten geldt dat ze uiterlijk in de zomer van 2024 allemaal geborgd moeten zijn in het omgevingsbeleid. Op 1 januari 2025 moeten deze projecten vergund zijn en op 1 januari 2030 gerealiseerd, net als de daarbij benodigde transportcapaciteit op het net. Voor warmte doen we dit met het oog op de nationale afspraak dat in 2030 nationaal 1,5 miljoen woningen aardgasvrij moeten zijn door vanaf 2021 nationaal 50.000 woningen per jaar aardgasvrij te maken en vanaf 2030 200.000 woningen. Hiervoor werken we toe naar een regionale warmtestructuur met een bronnenstrategie en de bijbehorende infrastructuur.

voortgang.

De ambitie en de afspraken in de RES 1.0 en de 28

We werken integraal op regionaal niveau door de RES

Afspraken voor de Toekomst zijn leidend voor het

te verbinden met de andere opgaven van de Groene

laten we zien in onze onderlinge samenwerking, in onze

uitvoeringsplan.

Metropoolregio.

wijze van communiceren en zorgvuldige participatie. Wij zijn transparant en navolgbaar en wegen per vraagstuk

Dit uitvoeringsplan gaat over de werkzaamheden van het RES projectteam ten aanzien van:

Dit uitvoeringsplan geldt voor de periode 2023 tot en met

af hoe we participatie het beste vorm kunnen geven. We

2030.

zorgen ervoor dat inwoners en stakeholders weten waaraan en hoe zij mee kunnen denken of doen en op welk niveau

grootschalige opwek van duurzame elektriciteit,

(regionaal, lokaal). We zorgen zo voor een klimaat waarin

inclusief de infrastructuur;

partnerschappen op duurzame energie kunnen ontstaan.

de bovenlokale afstemming op winning en verdeling van duurzame warmte, inclusief de daarvoor benodigde infrastructuur.

Het RES-bod van de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen is 1,62 TWh (RES 1.0). De gemeenten zien mogelijkheden voor 1,15 TWh uit zonne-energie (0,66 TWh met zonnevelden en 0,49 TWh grootschalig zon op dak) en 0,47 TWh aan windenergie (situatie voorjaar 2021). Per februari 2021 was 0,12 TWh gerealiseerd. Wanneer we kijken naar het op te stellen vermogen (MW), dan komt 89% van het bod in de RES 1.0 tot stand door zon (zonnevelden en grootschalig zon op dak) en 11% door de realisatie van windturbines. Het huidige bod laat een goede ontwikkeling zien, maar leidt nog tot teveel disbalans op daarom toe naar een betere wind-zonverhouding.

Om de wind-zonverhouding te verbeteren hebben we in de RES 1.0 een globale verkenning uitgevoerd naar kansrijke gebieden voor extra windturbines. Deze gebieden zijn geen onderdeel van het bod in de RES 1.0. Via een milieueffectrapportage (PlanMER) wordt duidelijk in hoeverre de 1,62 TWh ontwikkeld kan worden binnen de aangewezen zoekgebieden. Ook geeft dit onderzoek inzicht in de mogelijkheden voor extra zoekgebieden voor de opwekking van windenergie. Via deze extra zoekgebieden kan de balans tussen wind- en zonneenergie worden verbeterd.

In de RES 1.0 zijn zes richtinggevende ruimtelijke

Het Rijk zet in op versnelling van de energietransitie en

In de RES 2.0 werken we gezamenlijk toe naar

afspraken vastgesteld. De afspraken zijn bedoeld

verhoogt de doelstelling voor grootschalige duurzame

de volgende doelen:

om natuur te behouden en overlast voor inwoners

elektriciteit op land in 2030 van 35TWh naar 55 TWh. Op

te beperken. Ook geven ze duidelijkheid aan

dit moment onderzoekt een NPRES werkgroep wat dit

1. We realiseren het bod van 1,62 TWh en streven naar

initiatiefnemers van nieuwe zon- en windprojecten. De

betekent voor de RESsen. Vooralsnog wordt geen hogere

een betere verdeling tussen zon en wind. Daarvoor

RES-deelnemers werken de ruimtelijke afspraken uit en

bijdrage gevraagd omdat alle RESsen samen 55 TWh

programmeren we de duurzame-energieopwek

borgen ze in beleid of afwegingskaders. We versterken

kunnen bijdragen. Het betekent dat we als RES in 2030

gezamenlijk, in samenhang met het regionale

de ruimtelijke onderbouwing van de RES. Daarmee

minimaal de ambitie van 1,62 TWh dienen te realiseren.

energiesysteem.

kunnen RES-deelnemers ook gezamenlijk afwegingen 2. We realiseren een integraal programma waarin

maken over nieuwe locaties buiten de zoekgebieden. We komen tot een gezamenlijke aanpak en criteria hoe

De huidige (ontwikkeling van) de energie-infrastructuur

duurzame energieopwek, energievragers en

we omgaan met windlocaties buiten de RES zoek- en

kan de ontwikkeling van nieuwe elektriciteitsvragers en

infrastructuur in samenhang gepogrammeerd worden

verkenningsgebieden.

de opwekking van duurzame elektriciteit niet bijhouden. Op provinciaal en RES regioniveau is het belangrijk samen

3. We verankeren de RES 1.0 en RES 2.0 in het

te kijken naar een goede verdeling, fasering en prioritering

omgevingsbeleid. Daarbij streven we naar lokaal

van projecten.

eigendom. 4. We geven inzicht in de voortgang en bereikte resultaten via monitoring en verantwoording.

De RES 1.0 legt een eerste basis voor het (sub)regionale Het hoofddoel van het spoor warmte is:

warmteverdelingsvraagstuk van komende jaren, die we

We actualiseren de RSW en daar waar sprake is van

richting RES 2.0 moeten versterken en doorontwikkelen.

Tot slot slaan we met integraal programmeren de

We blijven de komende tijd in gesprek met de gemeenten

brug tussen warmte en elektriciteit. De inzet van

over de ontwikkeling van de Transitievisies Warmte

warmtebronnen vermindert de behoefte aan elektriciteit.

structuur voor het verdelingsvraagstuk (RSW) van

Echter duurzame warmtebronnen zoals geothermie

bovenlokale duurzame warmtebronnen binnen de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, uitgewerkt

(infra)Structuur Warmte (RSW). Vanuit de warmtetransitie in de gebouwde omgeving

in samenhang met de lokale warmteplannen en overige

is dus een zekere vraagbehoefte te verwachten

RES-opgaven.

In de RES 2.0 actualiseren we de behoefte aan, en het

naar duurzame elektriciteit. Niet alleen voor de

aanbod van bovenlokale warmte en gaan we in op de

bestaande woningvoorraad, maar zeker ook voor de

Om deze RSW uit te werken, geven we invulling aan drie

match tussen vraag en aanbod: welke warmtebronnen zijn

verstedelijkingsopgave binnen de regio de komende jaren.

subdoelen:

nu nog onbenut (of niet optimaal benut) en welke bronnen moeten opschalen om de warmtetransitie uit te kunnen

1. Er is een goede samenhang en aansluiting tussen de

voeren? Wat is ervoor nodig om een onbenutte bron te gebruiken, en hoe zou de opschaling van reeds bestaande warmtebronnen eruitzien? Wie pakt welke rol op binnen

2.

We borgen een langjarige structurele samenwerking

de uitvoering daarvan? We werken toe naar een (sub)

(tussen overheden en betrokken stakeholders) rond de

regionale bronnenstrategie die zich richt op de behoefte

regionale warmte-opgave, met in 2023 duidelijkheid

zoals onder andere beschreven in de gemeentelijke

over de rolverdeling in die samenwerking.

onderzoek, zoals het rijksprogramma SCAN (onderzoek

3.

Er komt een uitgewerkte set van afspraken voor het

naar de potentie van geothermie) en het landelijk

regionale warmteverdelingsvraagstuk, om vraag en

programma aquathermie. Ook nemen we de impact mee

aanbod van duurzame warmte te matchen. Daarbij

van het zich ontwikkelende wettelijk kader ( de Wet

maken we inzichtelijk wat de inzet van duurzame

Collectieve Warmte, en relevante initiatieven, met name de

warmte betekent voor het elektriciteitsvraagstuk.

ontwikkeling van het Gelders WarmteInfrabedrijf (GWIB).

We komen tot procesafspraken over het verdelen/

We betrekken gemeenten bij het vaststellen van

compenseren van de lusten en de lasten.

afwegingscriteria; welke projecten hebben wel, of

We organiseren omgevingsdialogen en participatie op

juist geen, prioriteit? We werken aan de ambtelijke en

regio niveau om de regionale stakeholders te betrekken.

bestuurlijke voorbereiding voor het vaststellen van die

We bieden een doorkijk van 2030 tot en met 2050

afwegingscriteria, die uiteindelijk gebruikt worden om de energie-infrastructuur projecten te prioriteren en te

We vertalen de resterende en eventuele nieuwe

plannen in de tijd.

ambities in concretere en mogelijk ook nieuwe

We organiseren werksessies om de keuzes in het

zoekgebieden.

energiesysteem te bespreken.

We maken een procesvoorstel/-stappenplan voor

We participeren in de stuurgroep en werkgroep van

initiatieven buiten zoekgebieden: hoe komen nieuwe

GEIS en brengen de ervaringen in vanuit het RES perspectief.

initiatieven op de RES-tafel. We maken een procesvoorstel/-stappenplan hoe we

We richten een projectgroep Energiesysteem in met als

We zoeken de samenwerking op binnen de Groene Metropoolregio met andere opgaven die raken aan

omgaan bij keuze deelnemer om niet tot invulling te komen van zoekgebieden en/of projecten

bod en de samenhang tussen projecten.

de ruimtelijke puzzel en het energiesysteem, zoals de

(escalatieplan).

We maken een plan van aanpak voor Integraal

verstedelijkingsstrategie. We zijn ook de verbinding

Gemeenten en het regionaal projectteam RES gaan in

Programmeren voor de regio, waarin het proces van

richting provincie en Rijksoverheid.

gesprek over nieuwe zoekgebieden en verwachtingen

Integraal Programmeren wordt beschreven inclusief de

over en weer.

samenwerkingsvorm, de rollen en benodigde capaciteit.

We maken een voorstel om alle zoekgebieden, locaties

We maken een overzicht van de projecten en

en projecten te prioriteren en faseren, in samenhang

ontwikkelingen in duurzame energie opwek, warmte

met de beschikbare en geplande netcapaciteit.

en benodigde energie-infrastructuur in de regio.

Alle deelnemers borgen de RES in hun omgevingsbeleid

Er komt een voorstel en afspraken over hoe de RES

De uitkomsten van de monitoring presenteren we

(omgevingsvisie, windvisie en omgevingsplan/

verder wordt verankerd in het omgevingsbeleid en

twee keer per jaar en we spreken bestuurlijk af hoe

omgevingsverordening).

welke instrumenten daarvoor ingezet kunnen worden.

om te gaan met de uitkomsten van de monitoring.

De RES is onder de omgevingswet een vrijwillig

Elke twee jaar wordt een voortgangsrapportage

programma. Hiervoor geldt een planMER plicht.

opgeleverd.

We voeren een regionale planMER uit. De regionale planMER draagt bij aan borging van de afspraken in de RES 1.0 en is een invulling van planMER plicht voor de RES 2.0. Het projectteam RES GMR werkt aan de inhoudelijke uitwerking van het planMER, evenals de voorbereiding voor de besluitvorming in de regio, in samenspraak met het Ambtelijk Platform Circulaire Regio (APCR). Ook de beantwoording van de zienswijzen is opgepakt door het projectteam RES GMR. Met behulp van de expertpool van het NPRES heeft een onderzoek plaats gevonden hoe de planMER en de RES bij kunnen dragen aan versnelling van de vergunningverlening: welk detailniveau van de planMER en de RES draagt hier aan bij. Aan de hand van dit onderzoek komt een voorstel voor het detailniveau van de RES. We kiezen gezamenlijk welke rol gemeenten en provincie spelen bij het realiseren van lokaal eigenaarschap en zeggenschap. We verankeren het streven naar lokaal eigenaarschap in gemeentelijk en provinciaal beleid.

We actualiseren de Regionale Structuur(visie) Warmte,

We maken een regionale position paper over de rol van

afgestemd op lokale warmteplannen en aangrenzende

de RES

waterstof-infrastructuur.

GWIB op de RES-regio. De vraag-aanbod-infrastructuur

We actualiseren de warmte-atlas, ontwikkelen een

voor warmte wordt op regioniveau verbonden met het

regionale bronnenstrategie en de daarbij benodigde

elektriciteitsvraagstuk. Daarin:

Er komt een strategische notitie over de impact van het

warmte-infrastructuur. We bepalen de impact van de inzet van warmtebronnen

Wordt de impact van nationale ontwikkelingen

op de vraag naar elektriciteit.

meegenomen. Zijn actuele onderzoeksresultaten (o.a. geothermie, aquathermie) verwerkt. Zijn cross-overs in beeld gebracht ten behoeve van

Er komt een strategische notitie met spelregels rond het warmteverdelingsvraagstuk (inclusief strategie voor regionale lobby ten behoeve van het. handelingsperspectief).

De uitkomsten van de monitoring presenteren jaarlijks

We behartigen de regionale belangen op provinciaal

en we spreken bestuurlijk af hoe om te gaan met de

en nationaal niveau, waaronder het realiseren van

uitkomsten van de monitoring.

onderzoeken naar boringen voor geothermie en

Elke twee jaar wordt een voortgangsrapportage

de impact van nieuwe wet- en regelgeving in de

opgeleverd.

warmtetransitie

De bestuurlijke afstemming tussen de deelnemende overheden (gemeenten, provincie, waterschappen) en de netwerkbeheerder (Liander) vindt plaats in het Bestuurlijke Platform Circulaire Regio. Daarnaast wordt hier getoetst of stukken kunnen worden doorgeleid naar gemeenten, waterschappen en provincie. Besluitvorming vindt altijd plaats door deelnemende overheden op de voor hen gebruikelijke wijze.

Het Bestuurlijk Platform wordt ambtelijk voorbereid in het Ambtelijk Platform Circulaire Regio. Het regionaal projectteam RES en de vertegenwoordigers van het Ambtelijk Platform zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de voorbereiding van bestuurlijke voorstellen.

Besluitvorming door deelnemende overheden vindt altijd

De gemeenteraden en Provinciale Staten (PS) hebben

plaats op de voor hen gebruikelijke wijze. Voor de RES zijn

een rol in de borging van de RES in het omgevingsbeleid.

vijf besluitvormingstrajecten voorzien:

Daarnaast hebben gemeenteraden, Provinciale Staten

UVP RES (Colleges)

vormgeven van de RES 2.0 door hiervoor kaders te stellen

Voortgangsrapportage RES 2023 (Colleges)

en daarover te besluiten.

Plan-MER RES (Colleges met zienswijzen Raden en Staten) Raadsinformatiebrief RES-proces 2.0. (Raden en Staten) RES 2.0 (Raden en Staten)

A. Besluit over budget 2024 e.v. (begroting GMR) (Q4 Gemeenteraden, Provinciale Staten (PS) en Algemeen

naar bundeling van raadsinformatiebijeenkomsten of andere voorzieningen voor de RES met de andere

B.

opgaven van de Groene Metropoolregio. Dit met het oog op PlanMER RES (Q2 2023)

het omgevingsbeleid:

eenduidigheid en om onnodige belasting van raadsleden te

C. Besluit over RES 2.0 (Q1/2 2024) D.

1.

tot de mogelijkheden.

2. Rol gemeenteraad/ PS in borging omgevingsvisie/plan/ verordening (verschilt per overheid).

Bij de informatiebijeenkomsten voor de RES nodigen wij Met de regio-agendacommissie stemmen we af hoe

De RES 1.0 kan geborgd worden in het omgevingsbeleid van de deelnemers. De RES 2.0 zal onder de omgevingswet een vrijwillig programma zijn. Deze is zelfbindend voor de overheden.

ook de AB- en PS-leden uit. De informatievoorziening

de gemeenteraden in de Groene Metropoolregio goed gebruikelijke weg binnen het waterschap. als geheel en op de besluitvormingstrajecten. We streven

We communiceren over de RES richting deelnemers, stakeholders en inwoners vanuit het communicatieframe. heldere lijn: In 2030 willen we 55% minder CO2 uitstoten dan in 1990,

We bieden ruimte voor geluiden vanuit betrokken organisaties en bedrijven om zo de verschillende opvattingen in beeld te krijgen. Dat doen we ook als die niet in lijn zijn met de RES-plannen zoals die op dat moment op tafel liggen.

zoals afgesproken in het Nationaal Klimaatakkoord en het Gelders Energie Akkoord. Een belangrijke stap hierin is het overschakelen van fossiele energie naar duurzame energie. Bijvoorbeeld via zonnevelden, windturbines of warmte uit de bodem. Hiervoor is ook nieuwe infrastructuur nodig, zoals meer kabels voor stroom en warmtenetten. Dat houdt niet op bij de gemeentegrens. Daarom werken 16 gemeenten, provincie Gelderland, 3 waterschappen en de netbeheerder Liander in deze regio samen aan een Regionale Energie Strategie (RES) We communiceren dit vanuit de volgende uitgangspunten:

We publiceren tussentijdse conclusies, kaarten en bevindingen op de website van de RES. We zijn helder over het proces, informatie is makkelijk te vinden en wordt aangeboden op begrijpelijke wijze.

We zijn uitnodigend naar maatschappelijke organisaties zoals betrokken inwoners, raadsleden en jongeren om de RES te volgen en mee te praten over regionale onderwerpen.

De plannen voor de energietransitie zijn haalbaar!

Het regionaal projectteam RES zorgt voor bovenregionale afstemming zowel op inhoud als proces zoals afstemming met NPRES, EZK, RWS, binnen de afstemmingstafel van het Gelders Energieakkoord en de Gelderse Klankbordgroep Warmte.

Het projectteam is als volgt bezet:

Procesregisseur

Procesregisseur

Projectleider Ruimte

Projectleiders: Ruimte, Elektriciteit en Warmte

Projectleider Warmte

Projectmedewerkers: Bestuur en Participatie/

Projectleider Elektriciteit

communicatie

Participatie en communicatie

Procesondersteuner

Bestuurlijke trajecten

Adviseurs van Provincie en Liander

Procesondersteuning

Het team zal tot en met maart 2024 aangevuld worden met

Teamlid Provincie

in kind

een Warmteprocesbegeleider.

Teamlid Liander

in kind

Onderzoek en ondersteuning Om de 28 afspraken uit de RES 1.0 te waarborgen, in te kunnen spelen op ontwikkelingen en de RES-organisatie

Totaal

op de huidige voet voort te zetten is de volgende bezetting (inclusief kosten (prijspeil 2024) nodig. Het voorliggende

Rijksbijdrage

UVP kan met deze basis worden uitgevoerd.

Gemeentelijke bijdrage Bijdrage per inwoner