240403 Significant APE Presentatie BUIG 3 april 2024 infobijeenkomst Vangnetuitkering raad Zevenaar

DE BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF ACTUELE ONTWIKKELINGEN EN TOEKOMSTPERSPECTIEF

BETREFT AUTEUR(S) DATUM

Presentatie gemeenteraad Sanne van der Laan en Joost van Gemeren 3 april 2024

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

Agenda ❖ Hoe werkt de BUIG-financiering ook alweer? ❖ Hoe staat gemeente Zevenaar ervoor? ❖ Aanpassingen verdeelmodel 2024 ❖ Waar komt het tekort door? ❖ Verwachte toekomstige ontwikkelingen verdeelmodel

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

2

BUIG - financiering ❖ BUIG: Specifieke uitkering voor Participatiewetuitkeringen en Loonkostensubsidies Algemene Bijstand IOAW en IOAZ Levensonderhoud startende ondernemers (Bbz 2004) Loonkostensubsidie op grond van de Participatiewet ❖ Bijstandsbudget Zevenaar volgt uit objectief verdeelmodel

Kenmerken van individuele huishoudens Kenmerken van buurt en regio ❖ Bijstandskans X huishoudens X uitkeringshoogte SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

3

Stand van zaken Zevenaar Budgetten en uitgaven Zevenaar (x dzd €) € 13.000

€ 12.885 € 11.823

€ 12.000

€ 11.000

€ 10.000 2018

2019

2020

Budget Definitief budget 2023

Voorlopig budget 2024

Budgetmutatie t.o.v. 2023

Nederland (totaal € 6.656.822.627 € 6.949.900.494 excl. vangnet)

+ 4,4%

Zevenaar

€ 11.822.866

€ 12.622.105

+ 6,8%

2021

2022

2023

Netto lasten

2021

2022 Voorlopig 2023

Saldo (€)

- 418.852

- 1.077.380

- 1.062.069

Saldo %

- 3,7%

- 10,4%

- 9,0%

4

Doorontwikkeling verdeelmodel 1. Actualisatie van de data 2. Regulier onderhoud (definitiewijzigingen)

Reguliere aanpassingen

3. Wijziging meetwijze variabelen/kenmerken 4. Toevoegen nieuwe variabelen/kenmerken

Aangepast model 2024

5. Verwijderen van variabelen/kenmerken → Geschatte bijstandskansen veranderen als gevolg van de aangepaste kenmerken

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

5

Aanpassingen verdeelmodel ❖ Zorgkosten: Grens “ hoge zorgkosten” verlaagd Zorgkosten voor ziekenhuisbezoek; hulpmiddelen; huisarts Verleden met ggz of zorgkosten Medicijnen voor epilepsie en pijn

❖ Aandeel studenten en aandeel WW niet meegenomen in model 2024

❖ Herindeling migratieachtergronden SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

6

Effect op Zevenaar Aantal huishoudens (model 2024) Zevenaar Nederland Totaal aantal huishoudens (%) Zorgkosten voor hulpmiddelen (%) Zorgkosten voor ziekenhuisbezoek (%) Bovengemiddelde huisartskosten (%) Verleden met ggz-kosten (%) Uitgevallen ex-student met psycho-problematiek (%) Gebruik medicijnen tegen epilepsie en pijn

17.194 14% 60% 35% 35% 1% 6%

7.434.986 11% 55% 31% 32% 1% 4%

Het model van 2024 corrigeert beter voor zorggebruik dan in eerdere jaren.

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

7

Effect op Zevenaar

❖ Afname in bijstandskans op basis van huishoudkenmerken in Zevenaar, echter kleinere afname dan landelijk gemiddelde.

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

8

Effect op Zevenaar – regionale kenmerken ❖ Afname in ‘werken niet de norm’ in Zevenaar, echter kleinere afname dan landelijk gemiddelde.

❖ Afname ‘overlast in de buurt’ in Zevenaar, echter gemiddeld genomen een stijging in Nederland

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

9

Conclusie ❖ Lichte stijging budgetaandeel (ongeveer + €250.000 → + 2%) ❖ Veranderingen in het verdeelmodel pakken positief uit (mede door toevoeging van zorg-gerelateerde kenmerken en aanpassing ‘werken niet de norm’) ❖ Het jarenlange tekort is echter niet opgelost (+/- 10%) ❖ Weinig handelingsperspectief om objectief budget te verhogen.

… Aan de uitvoeringskant dan?

SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

10

Tekort lijkt niet aan de uitvoering te liggen…

Tekortgemeente Tekortgemeente onderdeel van GR (Zevenaar

)

Overschotgemeente Overschotgemeente onderdeel van GR

Tekorten slecht verklaarbaar vanuit beleid en uitvoering Verklaringskracht nog kleiner voor (gemeenten in) een GR Het tekort in Zevenaar is “nauwelijks verklaarbaar vanuit de wijze waarop de organisatie vormgegeven is en functioneert” (DBO / AEF, p. 48) “Dit betekent dat er ook andere factoren in het spel moeten zijn, bijvoorbeeld dat de verdeling onvoldoende tegemoet komt aan de specifieke situatie van de betreffende gemeente” (p.6) SIGNIFICANT APE – BUIG-FINANCIËN VAN ZEVENAAR IN PERSPECTIEF

11

… dus we kunnen er niets aan doen? Een nuance op die conclusie is op zijn plaats. 1. Het onderzoek richt zich primair op landelijke bevindingen; de ‘casus Zevenaar’ is niet uitvoerig besproken 2. Het rapport laat in het midden of het volledige tekort aan het verdeelmodel ligt 3. Verbetering in de dienstverlening kan nog altijd vruchten afwerpen

De conclusie is wel dat de financiële uitgangspositie bijzonder lastig is. Deze context moet meewegen in het bepalen van de ambitie

12

TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN VERDEELMODEL

DATUM

3 april 2024

Gemeenten zijn het zat Het onderzoek onderstreept dat geluk en pech een grote rol spelen in budgetten Verdeelmodel is technisch uitontwikkeld, maar ongelijk speelveld is niet opgelost Uitgaven zijn ook beperkt beïnvloedbaar. Gevolg: tekorten zijn structureel van aard

14

Hoe nu verder? Komend jaar (2025): geen wijziging Korte termijn (2026): pleisters plakken ❖ Meer geld voor tekortgemeenten? ❖ Overschotgemeenten dragen meer bij? ❖ Stabilisatie van schommelende budgetten?

Langere termijn: herijking visie financiering

❖ Participatiewet in Balans = verdeelmodel in balans ❖ Uitgaan van vertrouwen in medeoverheden ❖ Rekening houden met padafhankelijkheid (granieten bestand) 15