1031984 Kadernota 2022-2025

3.2 Ruimte bieden voor ondernemen Het bieden van voldoende en kwalitatief goede werklocaties, waarin ruimte is voor nieuwvestiging en uitbreiding van bestaande bedrijven.

27

149

3.3 Dienstverlening aan ondernemers Een goede waardering van onze dienstverlening door ondernemers.

3.4 Gebiedsmarketing Wij willen de naamsbekendheid van onze gemeente vergroten en economische groei realiseren. Economische groei zorgt voor behoud van het bovenlokale voorzieningenniveau. Het is ons doel de toeristische en recreatieve kwaliteiten van onze prachtige gemeente te promoten en bezoekersaantallen te verhogen. We willen ondernemers aantrekken door hen bekend te maken met het positieve vestigingsklimaat voor bedrijven in onze gemeente.

WAT DOEN WE? Doorlopende activiteiten 3.1 Versterken economische ontwikkeling 3.1.4 Uitvoeren en monitoren Regionaal Programma Werklocaties (RPW)

Jaar realisatie

2024

3.1.5 Uitvoeren Liemerse economische visie

Jaar realisatie

2023

3.2 Ruimte bieden voor ondernemen 3.2.3 Bruisend maken centrum Zevenaar - Herinrichten Raadhuisplein

Jaar realisatie

2022

3.2.5 Herstructureren bedrijventerreinen

Jaar realisatie

2022

3.2.6 Invullen gebouw Raadhuisplein 1

Jaar realisatie

2022

3.2.7 Ontwikkelen bedrijventerrein BusinessPark 7Poort

Jaar realisatie

2024

3.3 Dienstverlening aan ondernemers 3.3.2 Stimuleren start-ups

Jaar realisatie

2022

WAT KOST HET? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Baten Primitieve begroting Wijzigingen 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Baten tot de kadernota

Totaal mutaties baten kadernota Totaal baten tot en met de kadernota Lasten Primitieve begroting

28

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

10.244 0 0 0 10.244

5.592 0 0 0 5.592

702 0 0 0 702

702 0 0 0 702

0 10.244

0 5.592

0 702

0 702

10.792

5.960

1.067

1.067

Mutaties 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Lasten tot de kadernota 3. Nieuw beleid Productieve Regio Totaal mutaties lasten kadernota Totaal lasten tot en met de kadernota Saldo voor bestemming Mutaties reserves Onttrekkingen tot de kadernota Onttrekkingen kadernota Totaal onttrekkingen reserves Toevoegingen tot de kadernota Toevoegingen kadernota Totaal toevoegingen reserves Totaal mutaties reserves Saldo na bestemming

0 -17 0 10.776

0 0 0 5.960

0 0 0 1.067

0 0 0 1.067

22 22 10.798 -553

0 0 5.960 -368

0 0 1.067 -365

0 0 1.067 -365

140 0 140 0 0 0 140 -413

17 0 17 0 0 0 17 -352

17 0 17 0 0 0 17 -349

17 0 17 0 0 0 17 -349

Toelichting financiële ontwikkelingen 3. Nieuw beleid Productieve Regio De Productieve regio is één van de 5 opgaven uit de groene metropoolregio Arnhem-Nijmegen. De bijdrage per inwoner is € 0,73. Voor 2022 ramen we € 32.000. Hierbij komt de bijdrage aan de gemeente Arnhem voor het RPW van € 10.000 te vervallen. De speerpunten van de productieve regio, zoals genoemd in de regionale agenda voor 2022: 1. Stimuleren ondernemerschap in het MKB 2. Human Capital; onderwijs en arbeidsmarkt 3. Doorontwikkeling van (inter)nationale clusters 4. Versterking van duurzame logistiek 5. Toekomstbestendige werklocaties. Deze opgave richt zich op het versterken van de regionale economie door innovatie en forse banengroei. Voor Zevenaar zijn vooral de speerpunten Toekomstbestendige werklocaties en het Stimuleren van ondernemerschap in het MKB van belang. Binnen deze speerpunten sluiten de projecten uitbreiding bedrijventerrein 7Poort, het toekomstbestendig maken van Hengelder / Tatelaar en de MKB-deal prima aan. Door de inzet van de regio op deze projecten, komen we in aanmerking voor beleidsruimte en financiële ondersteuning.

29

ONDERWIJS ALGEMEEN Omschrijving

Dit programma gaat over alle onderwijszaken, zoals het openbaar onderwijs, huisvesting van scholen en leerlingzaken (leerlingenvervoer, kinderopvang, volwasseneneducatie, onderwijsachterstandenbeleid). Wat willen we? We willen dat alle kinderen en jongeren opgroeien in een kansrijke omgeving met kwalitatief goed onderwijs. Ontwikkelingen Onderwijshuisvesting: voorbereiden, starten en afronden van diverse bouwprojecten in het basis- en voortgezet onderwijs.

WAT WILLEN WE? 4.1 Onderwijs Het is ons doel dat onze kinderen en jonge inwoners minimaal een startkwalificatie behalen om hun kansen op een goede toekomst, participatie aan de samenleving en hun economische onafhankelijkheid te vergroten. We willen daarom een goede toegankelijke (pedagogische) infrastructuur voor scholen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs met een doorgaande lijn voor 0- tot 23-jarigen in onze gemeente. Hierbij zoeken wij voortdurend samen met het onderwijs naar nieuwe verbindingen, in zowel de lokale gemeenschap als in het bedrijfsleven. Beleidsindicatoren (verplicht) Naam Jaar Gelderland Zevenaar Werkelijk meting 2012 Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Toelichting 2018 2,50 0,90

Werkelijk Begroting Begroting 2016 2022 2025 0,81

Van absoluut verzuim is sprake als leerplichtige jeugdigen tussen de 5 en 16 jaar of jeugdigen van 16 of 17 jaar die nog vallen onder de kwalificatieplicht niet staan ingeschreven op een school en ook niet zijn vrijgesteld van de inschrijvingsplicht. Uit het jaarverslag 2019-2020 van het Regionaal Bureau Leerlingzaken blijkt dat het in Zevenar gaat om een aantal van 19 jeugdigen met absoluut verzuim (t.o.v. 6230 leer- en kwalificatie plichtige jeugdigen). Het absoluut verzuim lijkt te stijgen, doordat het RBL sinds een jaar minder vrijstellingen afgeeft. De jeugdige blijft daardoor in beeld en kan beter begeleid worden terug naar een schoolsituatie.

Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen) Toelichting 2019 21

25

22,92

19

Van relatief verzuim is sprake als leerplichtige jeugdigen gedurende 4 opeenvolgende lesweken meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuimen. Uit het jaarverslag 2019-2020 van het Regionaal Bureau Leerlingzaken blijkt dat het in Zevenaar gaat om een aantal van 105 jeugdigen met relatief verzuim (t.o.v. 6230 leer- en kwalificatie plichtige jeugdigen). Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers) (% deelnemers aan VO en MBO) Toelichting 2019 1,80 1,90 3 1,50

30

De gemeente Zevenaar maakt deel uit van de RMC-regio Arnhem. In schooljaar 2019-2020 is een sterke daling zichtbaar in VSV-cijfers, zowel landelijk als op gemeenteniveau. In Zevenaar gaat het om een percentage van 1,12% (t.o.v. 1,78% in schooljaar 18-19), in vergelijking tot een landelijk percentage van 1,72 (t.o.v. 2,01% in school 18-19). Vermoedelijke oorzaak van de daling is dat als gevolg van Covid-19 en hogere jeugdwerkloosheid jeugdigen in schooljaar 2019-2020 langer op school zijn blijven zitten, bij gebrek aan alternatieven.

4.2 Kinderopvang Peuters, vanaf 2 jaar, krijgen toegang tot een kwalitatieve peutervoorziening binnen de kinderopvang. Een betekenisvolle speelleeromgeving stimuleert de ontwikkeling van peuters. Daarmee leggen we voor alle peuters een sterke basis voor een goede start in het onderwijs. 4.3 Natuur- en Milieueducatie (NME) Wij willen dat inwoners, waaronder kinderen, in staat zijn om bewuste keuzes te maken ten aanzien van een duurzame en leefbare samenleving.

WAT DOEN WE? Nieuwe activiteiten

Doorlopende activiteiten 4.1 Onderwijs 4.1.2 Bouwen kwalitatief goede schoolgebouwen

Jaar realisatie

2022

4.1.5 Bevorderen van lezen en tegengaan van taalachterstand

Jaar realisatie

2025

4.1.6 Uitvoering beleidsplan onderwijsachterstandsbeleid 2021-2023

Jaar realisatie

2023

4.1.7 Bevorderen van een veilig en zorgzaam schoolklimaat

Jaar realisatie

2022

4.1.8 Bevorderen deelname educatieaanbod van beperkt geletterden

Jaar realisatie

2023

4.2 Kinderopvang 4.2.1 Toegang bieden tot kinderopvang

Jaar realisatie

2022

WAT KOST HET? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Baten Primitieve begroting Wijzigingen 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Baten tot de kadernota

Totaal mutaties baten kadernota Totaal baten tot en met de kadernota Lasten 31

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

910 0 0 0 910

910 0 0 0 910

910 0 0 0 910

910 0 0 0 910

0 910

0 910

0 910

0 910

Primitieve begroting Mutaties 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Lasten tot de kadernota 1. Autonome ontwikkelingen Actualiseren bijdrage voor de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Actualiseren bijdrage GR Huisvesting Voortgezet Onderwijs in de Liemers (GRHVOL) Indexering krediet nieuwbouw basisschool Tamboerijn en Wissel 3. Nieuw beleid Onderwijshuisvesting locatie Vestersbos - krediet inclusief IKC en sportvoorziening Totaal mutaties lasten kadernota Totaal lasten tot en met de kadernota Saldo voor bestemming Mutaties reserves Onttrekkingen tot de kadernota Onttrekkingen kadernota Totaal onttrekkingen reserves Toevoegingen tot de kadernota Toevoegingen kadernota Totaal toevoegingen reserves Totaal mutaties reserves Saldo na bestemming

5.207 0 -20 -42 5.145

5.433 0 -20 -6 5.407

5.346 0 -20 0 5.326

5.346 0 -20 88 5.414

0

0

0

0

262

160

160

160

0

0

17

17

0

1.500

156

156

262 5.407 -4.497

1.660 7.067 -6.156

333 5.659 -4.749

333 5.747 -4.837

68 0 68 0 0 0 68 -4.429

68 0 68 0 0 0 68 -6.088

68 136 204 0 0 0 204 -4.545

68 136 204 0 0 0 204 -4.633

Toelichting financiële ontwikkelingen 1. Autonome ontwikkelingen Actualiseren bijdrage voor de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein De bijdrage voor 2022-2025 aan de MGR Sociaal Domein voor de diverse modules (WSP, Onderwijs en WgSW) is aangepast aan gewijzigde (concept) begroting van de gemeenschappelijke regeling. Hierbij is voor de module WgSW uitgegaan van het aantal arbeidsjaren per gemeente op 30-10-2020, indexering (personeel/materieel) en verwachte uitstroompercentage SW. Actualiseren bijdrage GR Huisvesting Voortgezet Onderwijs in de Liemers (GRHVOL) De uitgaven van de GRHVOL stijgen. Dit heeft te maken met het feit dat de egalisatiereserve is uitgeput. In 2022 verrekenen we de werkelijke kosten, waarbij we rekening houden met een investering van 3,5 miljoen voor vervangende nieuwbouw. We doen een éénmalige storting in de reserve omdat een negatieve reserve niet is toegestaan.

Indexering krediet nieuwbouw basisschool Tamboerijn en Wissel Het krediet voor de nieuwbouw van de basisscholen Tamboerijn en de Wissel wordt geactualiseerd. Het betreft aanpassing in verband met jaarlijkse indexering.

32

3. Nieuw beleid Onderwijshuisvesting locatie Vestersbos - krediet inclusief IKC en sportvoorziening Het haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijkheden voor het realiseren van een kindcentrum 0-16 jaar op locatie Vestersbos 4 in Zevenaar, inclusief een sportvoorziening voor alle leerlingen van het primair en voortgezet onderwijs is afgerond. De totale kosten bedragen afgerond € 19,3 miljoen waarvoor gedeeltelijk dekking is gerealiseerd. Het benodigde aanvullend krediet (van afgerond € 6,5 miljoen) voor de herontwikkeling "onderwijshuisvesting locatie Vestersbos" is gebaseerd op het scenario waarin 2 IKC's gerealiseerd (Tamboerijn/de Wissel) en de voorziening voor voortgezet onderwijs inclusief verkeerskundige voorzieningen worden gerealiseerd en sportvoorziening. De sportvoorziening (1 gymzaal incl. turnvoorziening) wordt op een nader te bepalen locatie gerealiseerd. Een deel van de totale kosten kan eenmalig worden afgeschreven (boekwaarden en sloopkosten van de locatie Vestersbos en gymvoorziening). De structurele raming betreft dekking voor de kapitaallasten in de begroting. T.z.t. volgt nog een separaat raadsvoorstel voor het beschikbaar stellen van het benodigde krediet. Toelichting reserve mutaties 3.

Nieuw beleid Onderwijshuisvesting locatie Vestersbos - dekking via bestemmingsreserve afschrijvingslasten De afschrijvingslasten met betrekking tot de investering voor de locatie Vestersbos willen wij dekken uit een specifieke bestemmingsreserve. Wij stellen voor om € 6.500.000 te onttrekken uit de Algemene Reserve en deze middelen te storten in een nieuwe bestemingsreserve afschrijvingslasten locatie Vestersbos.

33

SPORT, CULTUUR EN RECREATIE ALGEMEEN Omschrijving

Dit programma gaat over de beleidsvelden sport, kunst en cultuur, erfgoed, media (bibliotheek), openbaar groen en vrijetijdseconomie. Wat willen we? We willen een gemeente zijn waar inwoners prettig wonen en waar voldoende mogelijkheden zijn om te sporten, culturele activiteiten te ontplooien of hieraan deel te nemen en te recreëren.

WAT WILLEN WE? 5.1 Sport Het is ons doel is dat alle inwoners in een leefbare en gezonde samenleving elkaar in de eigen omgeving kunnen ontmoeten en (gezamenlijk) kunnen sporten en bewegen, mede gericht op een gezonde levensstijl. Beleidsindicatoren (verplicht) Naam Jaar Gelderland Zevenaar Werkelijk meting 2012 Niet sporters (%) Toelichting 2016 46,80 50,40

Werkelijk Begroting Begroting 2016 2022 2025 50,40

48

We richten sportstimulering vooral op kinderen en jongeren, senioren, mensen met een beperking en mensen met een beperkt inkomen. De combinatiefunctionarissen richten zich op meerdere doelgroepen d.m.v. clinics basisscholen, sjors sportief, fitheidstesten ouderen en jongeren op gezond gewicht. De actuele gegevens van waar staat je gemeente zijn nog niet bekend. 5.2 Kunst en cultuur Wij willen een divers cultureel en educatief aanbod, dat kwalitatief sterk is en voor inwoners gemakkelijk toegankelijk en dat bijdraagt aan welbevinden, creatief denken en plezier. Daarbij is cultuur belangrijk om de aantrekkingskracht van onze gemeente verhogen. Ons doel is dat cultuur bijdraagt aan het versterken van leefbaarheid, zelfredzaamheid, ontmoeting en verbinding.

5.3 Cultuurhistorisch erfgoed We willen ons erfgoed behouden voor toekomstige generaties. Ook willen we het draagvlak voor behoud van ons erfgoed onder onze inwoners vergroten, door het meer te promoten en te vermarkten. Onze monumenten en cultuurhistorisch landschap dragen bij aan het versterken van de vrijetijdseconomie.

5.4 Vrijetijdseconomie Vrijetijdsbesteding van Nederlandse en buitenlandse gasten draagt bij aan de Zevenaarse economie en daarmee ook aan de werkgelegenheid in de regio. Daarnaast heeft vrijetijdseconomie een positief effect op de leefbaarheid in onze gemeente. Wij streven naar een toename van het aantal banen in de sector recreatietoerisme ten opzichte van het totaal aantal banen in onze gemeente stijgt van 6,6% in 2016 naar 6,8% in 2022.

34

WAT DOEN WE? Nieuwe activiteiten

Doorlopende activiteiten 5.1 Sport 5.1.1 Harmoniseren subsidiebeleid

Jaar realisatie

2023

5.1.2 Ondersteunen samengaan sportverenigingen

Jaar realisatie

2022

5.2 Kunst en cultuur 5.2.3 Ondersteunen culturele activiteiten

Jaar realisatie

2022

5.2.5 Ondersteunen organisatie Kunstwerk!

Jaar realisatie

2022

5.2.6 Ontwikkelen Turmac Cultuurfabriek

Jaar realisatie

2022

5.3 Cultuurhistorisch erfgoed 5.3.1 Zorgdragen voor historisch erfgoed

Jaar realisatie

2022

5.4 Vrijetijdseconomie 5.4.6 Uitvoeren beleidsplan vrijetijdseconomie

Jaar realisatie

2030

WAT KOST HET? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Baten Primitieve begroting Wijzigingen 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Baten tot de kadernota

Totaal mutaties baten kadernota Totaal baten tot en met de kadernota Lasten Primitieve begroting Mutaties 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Lasten tot de kadernota 2. Actualisatie bestaand beleid Openbaar groen Bestrijding invasieve soorten Bestrijding eikenprocessierups 3. Nieuw beleid Investering in trekkenwand Musiater WK Volleybal dames 2022 Ontspannen Regio Ecologisch bermbeheer buitengebied 35

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

777 0 0 0 777

777 0 0 0 777

777 0 0 0 777

777 0 0 0 777

0 777

0 777

0 777

0 777

8.274 0 0 0 8.274

8.093 0 0 0 8.093

8.023 0 0 0 8.023

8.015 0 0 0 8.015

125 25 50

125 0 0

125 0 0

125 0 0

0 15 25 65

7 0 0 50

7 0 0 50

7 0 0 50

Totaal mutaties lasten kadernota Totaal lasten tot en met de kadernota Saldo voor bestemming Mutaties reserves Onttrekkingen tot de kadernota Onttrekkingen kadernota Totaal onttrekkingen reserves Toevoegingen tot de kadernota Toevoegingen kadernota Totaal toevoegingen reserves Totaal mutaties reserves Saldo na bestemming

305 8.579 -7.802

182 8.274 -7.497

182 8.205 -7.428

182 8.197 -7.420

198 0 198 0 0 0 198 -7.604

150 0 150 0 0 0 150 -7.348

105 0 105 0 0 0 105 -7.323

105 0 105 0 0 0 105 -7.315

Toelichting financiële ontwikkelingen 2. Actualisatie bestaand beleid Openbaar groen Wij komen tekort op de inhuur van personeel voor werkzaamheden ten behoeve van de groenvoorziening. Dit betreft ook de inzet van medewerkers van Scalabor voor de groenvoorziening. Voorheen werd bewust vacatureruimte van de afdeling openbare werken ingezet voor inhuur en de inzet van Scalabor. Echter deze ruimte is er niet meer vanwege structurele invulling van de vacatures. We zijn in gesprek met Scalabor om een nieuw contract af te sluiten en de inzet van de medewerkers van Scalabor in de groenvoorziening voort te zetten. Het structurele financiële effect bedraagt € 125.000. Bestrijding invasieve soorten Voor de bestrijding van invasieve soorten zoals bijvoorbeeld de Japanse duizendknoop en de reuzenberenklauw is € 25.000,- benodigd in 2022. De bestrijding van invasieve soorten volgt uit Europese wetgeving. Voor de jaren daarna nemen wij deze kosten op in de beheersplannen. Bestrijding eikenprocessierups Er is structureel overlast van eikenprocessierupsen binnen onze gemeente. Om de overlast te beperken is inhuur van specialisten nodig. De extra kosten worden geraamd op € 50.000. Wij ramen de kosten alleen voor 2022. Daarna nemen wij deze op in de beheersplannen. 3.

Nieuw beleid Investering in trekkenwand Musiater De trekkenwandinstallatie van Het Musiater is verouderd en voldoet niet meer aan de nieuwe technische eisen vanuit de machinerichtlijn. Door eenmalig te investeren beschikt Het Musiater weer over een veilige en moderne trekkenwand, waardoor zowel amateur- als professionele theatervoorstellingen gefaciliteerd kunnen worden. Met deze impuls leveren wij een bijdrage aan een spoedig herstel van het Musiater na de coronaperiode. De investering bedraagt € 100.000. Met Kunstwerk! maken wij afspraken over toekomstige vervanging en reservering hier voor.

36

WK Volleybal dames 2022 Het grootste volleybalevenement ooit in Nederland begint op 23 september 2022 (onder voorbehoud) en duurt drie weken. Het is de wens van de organisatie dat alle deelnemende landen in de eerste fase van het toernooi worden ondergebracht in 24 verschillende Gelderse gemeenten. Samen met gemeente Duiven onderzoeken we de mogelijkheden om hierin te participeren. De periode van april 2022 tot en met oktober 2022 staat in het teken van Volleybal door middel van sideevents in samenwerking met Nevobo en de volleybalverenigingen. Gemeente Zevenaar zal in samenwerking met bedrijven, lokale ondernemers, verenigingen, scholen en inwoners aan de slag gaan met volleybal gerelateerde activiteiten. WK volleybal kan om verschillende redenen belangrijk zijn voor de gemeente Zevenaar. Dit evenement kan bijdragen aan aantrekkingskracht voor bewoners, bezoekers en bedrijven en aan het imago en de reputatie van de stad. Dit soort evenementen brengen vertier en levendigheid in de stad. Ze zetten de stad op de kaart. Middels het WK 2022 wensen de verschillende samenwerkende partijen waaronder ook de Provincie Gelderland doelstellingen te realiseren op verschillende gebieden zoals; sport, duurzaamheid, gezondheid, sociale cohesie, inclusie etc. Ontspannen Regio De Ontspannen regio is één van de 5 opgaven uit de groene metropoolregio Arnhem-Nijmegen.

De bijdrage per inwoner is € 0,57. Voor 2022 ramen we € 25.000. De speerpunten van de ontspannen regio, zoals genoemd in de regionale agenda voor 2022: 1. Duurzaam toerisme 2. Bruisende binnensteden en krachtige kernen 3. Groen-blauw raamwerk 4. Sterke culturele infrastructuur De speerpunten onder deze opgave dragen bij aan gezamenlijk opdrachtgeverschap TVAN, visie op gastheerschap, ontwikkeling van thematische verhaallijnen en spreiding recreatiedruk. Maar ook versterken van leefbaarheid in centra en dorpskernen. We zetten in op verbeteren culturele infrastructuur en daarnaast belang van natuur en landschap te behouden en versterken waar mogelijk. Ecologisch bermbeheer buitengebied In december 2020 heeft de raad de motie “Red de bij” aangenomen. Het gaat hier om het verbeteren van de biodiversiteit voor insecten en dan met name ten behoeve van de wilde bijenstand. Deze is de afgelopen jaren drastisch afgenomen. Vooral in de in de buitengebieden is het slecht gesteld met de wilde bij. Er komen bijna geen ruigte of kruidenrijke weitjes mee voor. De gemeente kan de biodiversiteit van het buitengebied verbeteren door de bermen langs de wegen als bloemrijk hooiland te gaan beheren.

We gaan stoppen met het klepelbeheer waarbij het gras wordt kapotgeslagen en blijft liggen, maar we gaan voortaan twee keer maaien( indien mogelijk sinusbeheer) en het gras afvoeren en meer kruidenvegetatie laten staan. Hierdoor krijgen de kruiden de kans om te ontwikkelen en te bloeien. Dit is weer gunstig voor de wilde bijen die leven van de nectar van de bloemen. De extra kosten bedragen hiervoor € 50.000,- per jaar. Herstel kruidenrijke bermen Daarnaast gaan we eenmalig op plekken waar de bermvegetatie zeer eentonig is de grond los maken en inzaaien met een van nature op de klei voorkomende plantensoorten. Hiermee versnellen we de soortenrijkdom van de bermen. Kosten eenmalig € 15.000,-

37

SOCIAAL DOMEIN ALGEMEEN Omschrijving

Dit programma gaat over de beleidsvelden maatschappelijke ontwikkeling, jeugd, arbeidsparticipatie, leefbaarheid en wijkgericht werken, vrijwilligers- en mantelzorgbeleid. Samen vormen deze beleidsvelden het Sociaal Domein. Hier rekenen we ook natuur- en milieueducatie toe. Voor het realiseren van de opgaven in het Sociaal Domein nemen we ook onderdelen uit de beleidsvelden sport, cultuur, veiligheid, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, gezondheid en onderwijs mee die bij andere programma's zijn ondergebracht. Begin 2020 is de Beleidsvisie Sociaal Domein 2020-2023 vastgesteld. Dit is een visie op hoofdlijnen voor het brede Sociaal Domein. We werken aan een samenhangend en integraal beleid. Hierbij sluiten we aan op de belevingswereld van de Zevenaarse inwoners en op de sociale structuren in onze gemeente. De visie draagt bij aan het realiseren van de ambities en doelstellingen binnen het sociaal domein. Hierbij gelden de volgende randvoorwaarden: financiële beheersbaarheid, goed opdrachtgeveropdrachtnemerschap en datagestuurd werken. De ambities voor het sociaal domein zijn: we doen (alleen) wat nodig is; eer inwoners in Zevenaar leven in een (sociaal) veilige omgeving; meer inwoners doen zo zelfstandig mogelijk mee aan de maatschappij.

We houden bij de beleidsontwikkeling en uitvoering de volgende principes in acht:  Rechtszekerheid – we doen wat nodig is  Primaire levensbehoefte – eigen verantwoordelijkheid  Positieve gezondheid – samen verantwoordelijk  Integrale benadering – de mens staat centraal  Van en voor inwoners – inclusieve samenleving  Participatie – netwerk samenleving  Regionale samenwerking – slim volgen in de basis en voorop lopen waar nodig

Wat willen we? Wij willen de kansen en mogelijkheden van (kwetsbare) inwoners vergroten. Ontwikkelingen Nieuwe Wet Inburgering Gemeenten krijgen weer regie op de inburgering met de komst van de nieuwe Wet Inburgering. Doel van de nieuwe wet is dat inburgeraars vanaf het moment dat zij in de gemeente wonen actief aan de slag gaan met inburgeren, taal, participatie en werk. Dit is een belangrijke basis voor het meedoen aan de samenleving en het bevorderen van (financiële) zelfstandigheid en zelfredzaamheid. De gemeente wordt onder andere verantwoordelijk voor het afnemen van een brede intake, de inkoop van de leerroutes en het zorgen voor casusregie. De beoogde inwerkingtreding van de nieuwe wet is 1 januari 2022. Wetsvoorstel Breed Offensief De beoogde invoeringsdatum van 1 juli 2021 is niet haalbaar; gestreefd wordt nu naar invoering van het wetsvoorstel op 1 januari 2022. Maar zeker is dat nog niet. Het wetsvoorstel is onderdeel van een breed offensief om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen en te houden. Het voorstel bevat een groot aantal wijzigingen om: a. het proces van werk vinden en behouden eenvoudiger en makkelijker te maken voor werkgevers en werkzoekenden, b. het werken aantrekkelijker te maken voor mensen met beperkingen, en c. bij te dragen aan duurzaam werk voor arbeidsbeperkten

38

WAT WILLEN WE? 6.1 Structuurversterking (overkoepelend) incl. toegang Het versterken van de sociale structuur én de 'basis op orde' in onze gemeente. Het gaat hier om het geheel van inwoners, organisaties, diensten en voorzieningen. De essentie is de samenhang tussen de mensen te versterken, de leefbaarheid te vergroten en de participatie in de stad, dorpen en wijken te bevorderen. Wij versterken deze structuur onder andere door inwoners en organisaties te faciliteren bij initiatieven, hen daarbij te ondersteunen en te positioneren. Daarbij investeren we in ontmoeting dichtbij onze inwoners en maatschappelijke partners. Als regisseur stellen wij ons actief op om verbindingen te initiëren en te stimuleren. Het gaat tot slot ook om grip op de kosten en flexibiliteit ten aanzien van inkoop en verantwoording binnen het sociaal domein te versterken.

6.2 Jeugd en maatschappelijke ondersteuning We gaan op het gebied van jeugd en maatschappelijke ondersteuning uit van de kracht van de samenleving en sluiten aan bij de leefwereld van inwoners en gezinnen. Onze activiteiten zijn erop gericht de inwoners in hun kracht te zetten en de samenleving actiever te maken. Hierbij houden we oog voor kwetsbaarheid, vergrijzing en voor jeugd en gezin. Daarbij zijn we gericht op het verminderen van de kosten van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. Beleidsindicatoren (verplicht) Naam Jaar Gelderland Zevenaar Werkelijk meting 2012 Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin Toelichting 2019 5 5

Werkelijk Begroting Begroting 2016 2022 2025 5

5

5

Ons beleid is er op gericht om het aantal kinderen in armoede terug te dringen. Landelijk ligt het percentage kinderen die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen op 6%. In gemeente Zevenaar streven we naar een lager percentage dan landelijk.

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 1.000 inwoners) Toelichting 2020 61,90 83

71

89

97

Zevenaar heeft in vergelijking met Gelderland meer inwoners met maatwerkarrangementen vanuit de Wmo. Dit heeft verschillende oorzaken: 1. Zevenaar kent ten opzichte van Gelderland een meer vergrijsde populatie. Vergrijzing blijkt een voorspeller voor Wmo gebruik. Het aantal mensen in Zevenaar dat hulp vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) nodig heeft, is daardoor hoger. 2. In de gemeente Zevenaar zijn veel soorten van zorg en ondersteuning vanuit de Wmo als maatwerk georganiseerd. Er zijn (grote) gemeenten in Gelderland die vormen van zorg en ondersteuning als algemene voorziening hebben georganiseerd die in Zevenaar als maatwerk worden ingezet. Hulp bij het Huishouden is hier een voorbeeld van. Diverse (grote) gemeenten hebben dit als algemene voorziening georganiseerd. Aangezien er binnen de Wmo veel gebruik wordt gemaakt van Hulp bij het Huishouden heeft dit een verlagend effect op het Gelders gemiddelde. In Zevenaar hebben we Hulp bij het Huishouden georganiseerd als maatwerkvoorziening. Deze keuze verklaart voor een deel dat Zevenaar meer cliënten met een maatwerkarrangement Wmo kent. Daarnaast zien we dat het aantal cliënten met een maatwerkarrangement Wmo nog steeds stijgt. Naast de vergrijzing in Zevenaar is de invoering van het abonnementstarief en de daaruit voortvloeiende aanzuigende werking een belangrijke verklaring.

39

Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 21 jarigen) Toelichting 2019 1 1

0,80

0,80

De data over 2020 is nog niet bekend op www.waarstaatjegemeente.nl. Ons beleid richt zich op het inzetten van jeugdhulp en de regionale aanpak Samen Veilig. Er is data beschikbaar over deze indicator, maar de bron van de informatie is niet de gemeente zelf. Dat is wel zo bij de andere indicatoren. Ook hier is geen specifieke analyse uitgevoerd om het verschil ten opzichte van Gelderland te kunnen duiden.

Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar) Toelichting 2019 1,30 1,40

1

1

1

De data voor 2020 is nog niet beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl. Het gemeentelijk beleid richt zich op het voorkomen van jeugdbeschermingsmaatregelen, maar ook erop als deze werd opgelegd door de rechter de maatregel kwalitatief goed uit te voeren. Door de preventieve inzet van de projecten Voorzorg en Stevig Ouderschap vanuit de jeugdgezondheidszorg, maar ook door de inzet van opvoedondersteuning vanuit de regionale inkoop werden ouders daar waar nodig ontlast en ondersteund. Wanneer dit niet voldoende was, en de veiligheid van het kind in het gedrang kwam, was er het product drang beschikbaar. Daarnaast probeert de gemeente de inzet van de maatregel zoveel mogelijk te voorkomen door samen te werken binnen de regionale Beschermingstafel. Wanneer er toch een maatregel nodig is, is er jeugdbescherming beschikbaar. Dit koopt de gemeente in via de regionale inkoop. Er is data beschikbaar over de inzet van jeugdbescherming, maar er is geen specifieke analyse voor de jeugdbescherming uitgevoerd om het verschil ten opzichte van Gelderland te kunnen duiden. Wel zijn er een aantal algemene variabelen te noemen die verklaren waarom Zevenaar hoger scoort op gebruik van jeugdhulp ten opzichte van Gelderland. Deze staan beschreven onder de indicator jeugdhulp algemeen.

Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Toelichting 2019 12,20 14,70

10,10

12,60

12,40

De data over 2020 is nog niet beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl. Zowel de stijging van gebruik als de toename van complexiteit per casus is een landelijke trend. Hiervoor gaven wij u al eerder de volgende oorzaken aan: • Afnemende tolerantie voor afwijkend gedrag of ontwikkeling. • In combinatie met ‘verbeterde’ diagnostiek leidt dat dikwijls tot eerdere diagnoses waarmee vervolgens een beroep wordt gedaan op de jeugdhulp; • Prestatiemaatschappij • Ouders worden steeds mondiger en nemen in combinatie met de hierboven beschreven punten minder snel genoegen met een advies om geen hulp in te zetten of minder hulp dan gevraagd/verwacht. Daarbij weten ouders steeds beter hun weg naar de jeugdhulp te vinden: via de lokale (wijk)teams, maar als dat niet tot het door de ouders gewenste advies leidt, weten zij ook de weg naar de huisarts als toegangspoort tot jeugdhulp. Er zijn een aantal variabelen (wetenschappelijk aangetoond dat deze bijdragen aan instroom jeugdhulp) te noemen waardoor Zevenaar hoger scoort op gebruik jeugdhulp dan het Gelders gemiddelde: Zevenaar heeft meer kinderen met een handicap Zevenaar heeft meer kinderen met een lager opleidingsniveau Zevenaar heeft meer kinderen met een laag geboorte gewicht Zevenaar heeft meer volwassenen die gebruik maken van basis GGZ en/ of POH GGZ. Zevenaar heeft meer één-ouder- gezinnen.

Ook hier richt het gevoerde beleid zich op het voorkomen van de inzet van jeugdhulp en een zo kort en licht 40

als mogelijke inzet ervan. Ook werd de relatie met de huisartsen, als wettelijk verwijzer van jeugdhulp, steeds beter. Door de inzet van de POH bij huisartsen is instroom in jeugdhulp deels voorkomen. Door de regionale contractering van jeugdhulp is er gestuurd op kwalitatief goede inzet van jeugdhulp. We sturen middels trimestergesprekken op de inzet van zorg bij de aanbieders.

Jongeren met jeugdreclassering (% kinderen 12 tot 23 jaar) Toelichting 2019 0,30 0,50

0

0,30

0,30

Data 2020 is niet beschikbaar op www.waarstaatjegemeente.nl Wanneer jongeren voor de rechter moeten verschijnen, kunnen ze jeugdreclassering opgelegd krijgen. Het doel van jeugdreclassering is om in samenwerking met ouder(s) of netwerk, het gedrag van de jongere te veranderen en recidive te voorkomen. Het beleid richt zich op voorkomen van de inzet van een jeugdreclasseringsmaatregel, door ouders en jongeren daar waar nodig te ondersteunen en te ontlasten. Er is opvoedingsondersteuning ingekocht voor de ouders/ en verzorgers, maar ook ondersteuning voor de jongeren zelf. Daarnaast stelden we een regioaanpak Samen Veilig 2019- 2022 op. Hierin is de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling beschreven. Het beleid richt zich ook op het zo goed mogelijk ondersteunen van de jongere en zijn netwerk tijdens de jeugdreclasseringsmaatregel. Door kwalitatieve goede inkoop van jeugdreclassering (onderdeel van de regionaal ingekochte jeugdhulp) en door het ondersteunen via jeugdhulp wanneer nodig. Daarnaast was er een nauwe samenwerking met de veiligheidspartners in het lokale veiligheidsoverleg. Er is data beschikbaar over de inzet van jeugdreclassering, maar er is geen specifieke analyse voor de jeugdreclassering uitgevoerd om het verschil ten opzichte van Gelderland te kunnen duiden.

Wel zijn er een aantal algemene variabelen te noemen die verklaren waarom Zevenaar hoger scoort op gebruik van jeugdhulp ten opzichte van Gelderland. Deze staan beschreven onder de indicator jeugdhulp algemeen.

6.3 (Arbeids)Participatie Wij willen de zelfredzaamheid van onze inwoners, de sociale cohesie en de lokale economie bevorderen. Daarom streven wij naar een inclusieve arbeidsmarkt. Een arbeidsmarkt waaraan alle inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen deelnemen, ongeacht leeftijd, achtergrond of arbeidshandicap. Inwoners die minder zelfredzaam zijn, ondersteunen wij door middel van verschillende voorzieningen. Beleidsindicatoren (verplicht) Naam Jaar Gelderland Zevenaar Werkelijk meting 2012 Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren Toelichting 2019 2 2 1

Werkelijk Begroting Begroting 2016 2022 2025 1

1,40

1

Het beleid is gericht op een kwalitatief en kwantitatief evenwicht op de arbeidsmarkt. Er wordt ingezet om Jeugdwerkloosheid te voorkomen. Dit door beleid gericht op het bereiken van een startkwalificatie voor jongeren en beleid gericht op het voorkomen dat jongeren voortijdig de school verlaten. Het Jongerenloket bij de RSD is een belangrijk instrument dat wordt ingezet om de jeugdwerkloosheid verder terug te dringen. Banen (aantal per 1.000 inwoners 15 t/m 64 jaar) Toelichting 2019 786,50

671,40

661

691

690

720

Ons beleid is er op gericht dat werkgelegenheid groeit; we zijn terughoudend met het voorspellen van de toeof afname van het aantal banen. In 2021 worden we nog steeds geconfronteerd met de effecten van Covid19. Toch verwachten wij de komende jaren een lichte stijging van de werkgelegenheid. Het Outletcentrum in Zevenaar zal hier een belangrijke bijdrage aan gaan leveren.

41

Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 10.000 inwoners van 15 t/m 64 jaar) Toelichting 2020 192,60 261 204,20

270

280

Ons beleid is er opgericht om mensen met een bijstandsuitkering te re-integreren richting werk. Met de nieuwe opdracht RSD 2021 - 2023 wordt hier verder op ingezet; dit zal er toeleiden dat het aantal lopende reintegratievoorzieningen zal toenemen.

Netto arbeidsparticipatie (% werkzame beroepsbevolking t.o.v. beroepsbevolking) Toelichting 2019 68,70 65,50 65,20 63,30

66,50

68

Het cijfer netto arbeidsparticipatie geeft aan hoeveel procent van de beroepsgeschikte bevolking ook daadwerkelijk een betaalde baan heeft. Het cijfer van de gemeente Zevenaar ligt in de buurt van de provincie Gelderland. We constateren dat er in Zevenaar de laatste jaren sprake is van een lichte stijging van de netto arbeidsparticipatie. Ons beleid is er op gericht om de potentiële beroepsbevolking zoveel als mogelijk aan het werk te hebben en te houden.

Personen met een bijstandsuitkering van 18 jaar en ouder (aantal per 10.000 inwoners) Toelichting 2020 403,80 361,10 334,60

340

300

Het beleid is er opgericht om mensen met een uitkering aan het werk te helpen. Het aantal personen met een bijstandsuitkering per 10.000 inwoners ligt in de gemeente Zevenaar lager in vergelijk met het Gelders aantal. Met de nieuwe opdracht aan de RSD 2021 - 2023 en de daarbij behorende activiteiten wordt extra ingezet om mensen te kunnen laten uitstromen richting de arbeidsmarkt. Subdoelstelling 6.1 Structuurversterking (overkoepelend) incl. toegang Beleidsvoornemens 1.1 Uitgaven voor de toegang naar Gelders gemiddelde Om te doen wat nodig is voor de inwoner is er een toegang ingericht. Uit de beschikbare data constateren we dat de kosten voor de toegang in Zevenaar per inwoner meer dan gemiddeld zijn. De tabel op pagina 19 van het beleidsplan geeft de uitgaven per inwoner voor de gemeentelijke toegang weer. Op dit taakveld wordt door gemeenten verschillende soorten kosten geboekt. De kosten van de gemeente Zevenaar bedragen € 75 per inwoner. De gemiddelde kosten die gemeenten in de provincie Gelderland maken voor de toegang is € 48 per inwoner. We hanteren het gemiddelde bedrag per inwoner van € 60 als richtlijn. 1.4 Cliënten zijn voldoende geholpen bij vragen en problemen We doen wat nodig is en streven ernaar dat cliënten zich daardoor goed geholpen voelen. Dat kan zowel door algemene voorzieningen als door individuele jeugdhulp.

Uit het cliëntervaringsonderzoek 2018 blijkt dat 94% van de jongeren en 88% van de ouders vinden dat ze goed geholpen zijn bij hun vragen en problemen. Het jaar daarvoor was dat respectievelijk 72% en 76%. Het streven is dat de komende jaren minimaal 88% van de ouders en jongeren aangeeft dat zij goed geholpen zijn bij hun vragen en problemen. 3.4 Inwoners van 75 jaar en ouder die zelfstandig wonen In het collegeprogramma is in het kader van zo zelfstandig meedoen in de samenleving als speerpunt opgenomen dat inwoners van 75 jaar en ouder zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen. In Zevenaar wonen in 2019 meer inwoners zelfstandig thuis (945) dan gemiddeld in Gelderland (916). We stellen tot doel dit aantal op gelijkblijvend te niveau houden.

42

1.5 Wmo kosten op taakvelden 6.6 en 6.71 naar Gelders gemiddelde Om te doen wat nodig is, dwingen we onszelf om kritisch te kijken naar de ondersteuning die wordt ingezet. Als we de uitgaven van Zevenaar op de taakvelden 6.6 (Maatwerkvoorziening Wmo) en 6.71 (maatwerkdienstverlening 18+) bij elkaar optellen en vergelijken met Gelderland, dan zien we dat Zevenaar (€219) in 2018 net iets meer geld per inwoner uitgaf dan gemiddeld in Gelderland (€217). Ons doel is om de aankomende jaren per inwoner iets minder uit te geven voor maatwerkvoorzieningen Wmo en maatwerkdienstverlening 18+. 1.6 Bezuinigingsmaatregelen 2020-2023 binnen het sociaal domein De middelen binnen de gemeentebegroting zijn gelimiteerd. Niet alles wat we willen kan ook worden uitgevoerd. Bij de begroting 2020-2023 is besloten tot een pakket bezuinigingsmaatregelen. Voor het sociaal domein zijn de verbetervoorstellen voor Jeugd en Wmo samengevoegd. In totaliteit moeten deze verbetervoorstellen leiden tot een besparing van € 1.000.000 in 2020, € 1.350.000 in 2021, € 1.650.000 in 2022 naar € 2.000.000 in 2023. Deze bedragen zijn gebaseerd op de aantallen en prijsstelling zoals bekend bij het opstellen van de begroting 2020-2023.

Subdoelstelling 6.2 Jeugd en maatschappelijke ondersteuning Beleidsvoornemens 1.2 Maatwerkdienstverlening 18- en geëscaleerde zorg naar Gelders gemiddelde We willen doen wat nodig is en zien dat ondanks de eigenheid van inwoners één op één maatwerk niet altijd nodig. We zien wel overlap in de ondersteuningsvragen van inwoners. Door die overlap eerder te signaleren, te duiden en inwoners onderling en met deskundigen te verbinden, werken we toe naar een reductie van individueel maatwerk. Wanneer inwoners hun ondersteuningsvragen eerder stellen kan opstapeling worden voorkomen voordat inwoners vastlopen. Daarvoor is nodig dat inwoners het “gewoon” gaan vinden om hun vragen te stellen. We zetten daarom in op preventie, maar ook om complexe en kostbare hulp te voorkomen. 1.3 Het aantal jeugdigen met verblijf Voor de ontwikkeling van kinderen is het wenselijk dat zij opgroeien in een gezin. Liefst samen met hun eigen ouders. Soms kan dat niet. Dan doen wij wat nodig is en streven we ernaar dat het alternatief dat zoveel mogelijk lijkt op een “gewoon” gezin. Dus liever in een gezinshuis met professionele opvoeders dan in een jeugdzorginstelling met veel kinderen samen en wisselende begeleiders. Nog liever in een pleeggezin in de eigen omgeving dan in een gezinshuis. 2.1 Jongeren met een gedwongen maatregel t.o.v. het Gelders gemiddelde Wij willen dat kinderen opgroeien in veiligheid.

Ouders zijn vrij om hun kinderen naar eigen inzicht op te voeden. Overheidsingrijpen is in principe niet wenselijk, maar wel nodig als de veiligheid van kinderen in de knel komt. Liever voorkomen we overheidsbemoeienis door duidelijk te zijn over grenzen van gedrag. Door de veiligheid van het kind voorop te stellen willen we ouders motiveren om jeugdhulp te accepteren en samen te werken om zo gedwongen jeugdhulp te voorkomen. 2.2 Minder casussen blijken onveilig en acuut In de visie op sociaal domein staat dat veiligheid voor de inwoner en diens omgeving voorop staat. Dat vraagt om inzet om waar mogelijk escalaties te voorkomen en om het inzetten van preventieve maatregelen. Er is sprake van escalatie als in een gezin of huishouden de zaken uit de hand lopen. In Zevenaar werken we in de lokale toegang met een model om escalaties te voorkomen, de zogenaamde Aanpak Voorkomen Escalatie (AVE). Een melding wordt als onveilig gedefinieerd als de problemen zo complex of groot zijn dat de situatie escaleert, waarbij er mogelijk maatschappelijke onrust is of ontstaat en/of waarbij de veiligheid van één of meerdere inwoners in gevaar is. Deze casussen worden door de toegang geregistreerd waardoor we deze doelstelling kunnen monitoren.

Om een afname van deze casuïstiek te realiseren dient de toegang goede uitvoering te geven aan het AVE model en is intensieve samenwerking met netwerkpartners nodig.

43

3.1 Door de hulp gaat het beter met de jongere Wij willen dat alle jeugdigen zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen aan de maatschappij. We willen daar waar dat kan en nodig is, meer inzetten op voorliggende voorzieningen. Bij jongeren wordt in het jaarlijkse cliëntervaringsonderzoek gemeten welk effect de ingezette jeugdhulp heeft gehad op hoe het gaat op school, werk of dagbesteding. Bij het cliëntervaringsonderzoek over 2018 geeft 77% van de ouders en 75% van de jongeren aan dat het beter gaat dankzij de jeugdhulp. We willen deze scores minimaal gelijk houden. 3.2 Wmo-cliënten vragen makkelijk hulp in hun omgeving Wij willen dat meer inwoners zo zelfstandig mogelijk meedoen in de maatschappij. In het cliëntervaringsonderzoek over 2018 scoorde 41% van de inwoners minimaal een 7 op de vraag “mensen uit mijn omgeving om hulp vragen is voor mij …” (0 = Heel erg moeilijk, 10 = Heel erg makkelijk). Het is ons doel dit percentage toe te laten nemen. De veronderstelling is dat als mensen het makkelijker vinden om hulp te vragen, ze dan ook meer zelfstandig meedoen in de samenleving. 3.3 Score cliëntervaringsonderzoek - Wmo cliënten doen beter mee aan de samenleving Sommige inwoners hebben een maatwerkvoorziening nodig om zo zelfstandig mee te kunnen doen in de maatschappij.

Ons uitgangspunt is dat de maatwerkvoorzieningen die wij verstrekken op het gebied van begeleiding, dagbesteding, vervoersvoorzieningen en rolstoelen bijdragen aan het beter mee kunnen doen in de samenleving. Om dit te kunnen meten moet er in het cliëntervaringsonderzoek worden uitgevraagd van welke vorm van ondersteuning de cliënt gebruik maakt. De uitkomsten op de vraag over deelname aan de samenleving koppelen we aan deze groep cliënten. Deze doelstelling wordt verder uitgewerkt in het implementatieplan. Subdoelstelling 6.3 (Arbeids)Participatie Beleidsvoornemens 3.5 Het aantal cliënten dat instroomt in Zevenaar Schuldenvrij Het overgrote deel van inwoners met een bijstandsuitkering krijgt te maken met een (langdurig) laag inkomen of zijn op een andere manier op onze hulp aangewezen of heeft (of krijgt) te maken met schulden. De schuldenproblematiek is een groot probleem, zowel in omvang maar ook qua impact op het leven van de inwoner met schulden. Voor iemand die met schulden te maken krijgt, beïnvloed het hebben van schulden praktisch het hele leven. Het (aanvaarden van) werk, relaties, gezondheidsbeleving en scholing zijn maar enkele aspecten die negatief worden beïnvloed door schulden. Dit heeft niet alleen voor de hand liggende negatieve gevolgen voor de inwoner, maar leidt tevens voor de gemeente tot nadelen.

Daarom ligt het voor de hand dat de gemeente probeert problematische schulden te voorkomen. In gemeente Zevenaar draait momenteel de succesvolle pilot Zevenaar schuldenvrij. Hierbij proberen we al in een zeer vroeg stadium om bij beginnende schulden/betalingsachterstanden te interveniëren, zodat (problematische) schulden kunnen worden voorkomen. Dit willen we borgen. Met deze doelstelling willen we bereiken dat het aantal cliënten, dat bekend is bij toegang en problematische schulden ontwikkelt, instroomt in Zevenaar Schuldenvrij. Hierbij voorkomen we in een vroeg stadium dat beroep op allerlei soorten ondersteuning en zorg toeneemt en voorkomen we problematische langdurige schulden. 3.6 Meer inwoners in trede 1/2a zijn bekend en hebben een plan De doelgroep uit trede 1/2a is kwetsbaar. We doen voor deze doelgroep wat nodig is, om te voorkomen dat ze dringende zorg die zij nodig hebben niet krijgen. En dat er achteraf een beroep moet worden gedaan op aanvullende zorg. We hebben actueel naar schatting ruim de helft van deze doelgroep zowel bij RSD als bij de toegang in beeld. Maar we willen deze doelgroep trede 1-2a van RSD steeds beter in beeld krijgen bij de toegang en dat er voor de inwoners die dit hard nodig hebben er een plan beschikbaar is. Andersom willen we de kwetsbare doelgroepen binnen de gemeentelijke toegang ook signaleren bij RSD.

Op dit moment is de samenhang tussen het gemeentelijk beleid van de verschillende wetten door de uitvoeringsstructuur niet goed geborgd. Ook is de samenwerking tussen de gemeentelijke uitvoerders van de verschillende wetten in het sociaal domein ook niet vanzelfsprekend. Financieringsstromen staan los van elkaar, gemeentelijk beleid wordt vaak nog “los” van elkaar ontwikkeld en veel uitvoerende medewerkers – 44

van RSD en de gemeentelijke toegang- kennen elkaar niet. We willen, zeker bij deze kwetsbare doelgroep, de mens centraal stellen. Wat gebeurt er in het leven van de persoon op de verschillende levensgebieden? Als we dat weten, kunnen we de dienstverlening afstemmen op de mens in kwestie. Ook maken we dan beter gebruik van kennis en kwaliteiten van medewerkers van de toegang, de ketenpartners en de RSD. Integraal werken, waarbij integraal verwijst naar “dat niets ontbreekt, het alles omvattend is”. Binnen het sociaal domein bij doelgroep trede 1-2a gaat het er om te voorkomen dat overlap, tegenstrijdigheid of gat ontstaat in de ondersteuning. In de uitvoering betekent dit voor deze doelgroep dat er een plan is dat over alle levensdomeinen gaat. Verdere samenwerking ten behoeve van deze doelgroep 1-2a tussen RSD en gemeentelijke toegang vergt inspanningen aan beide kanten. We bundelen van inzet, kennis en middelen. WAT DOEN WE? Doorlopende activiteiten 6.1 Structuurversterking (overkoepelend) incl. toegang 6.1.1 Stimuleren en faciliteren initiatieven in de samenleving

Jaar realisatie

2022

6.1.2 Versterken samenwerking met en tussen maatschappelijke partners (zoals Caleidoz) 6.1.3 Vergroten toegankelijkheid informatie, advies, ondersteuning en zorg

Jaar realisatie

2022

Jaar realisatie

2022

6.1.4 Vergroten grip op kosten

Jaar realisatie

2022

6.1.5 Versterken tellen, luisteren en vertellen om ontwikkelingen in het sociaal domein te volgen

Jaar realisatie

2022

6.2 Jeugd en maatschappelijke ondersteuning 6.2.1 Inkoop zorg en ondersteuning Jeugd en Wmo

Jaar realisatie

2022

6.2.5 Ondersteunen vrijwilligers

Jaar realisatie

2022

6.2.6 Uitvoeringsagenda Wmo en Jeugd

Jaar realisatie

2023

6.3 (Arbeids)Participatie 6.3.1 Begeleiden mensen naar werk

Jaar realisatie

2024

6.3.3 Inburgeringsbeleid

Jaar realisatie

2022

6.3.6 Stimuleren dat meer inwoners die op het bestaansminimum leven aan het werk gaan (Armoedebeleid) 6.3.7 Verminderen van sociale uitsluiting door armoede

Jaar realisatie

2023

Jaar realisatie

2023

6.3.8 Sneller signaleren van schulden

Jaar realisatie

2023

6.3.9 Verhogen financiële zelfredzaamheid van inwoners met schulden

Jaar realisatie

2023

45

WAT KOST HET? Exploitatie (bedragen x € 1.000) Baten Primitieve begroting Wijzigingen 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Baten tot de kadernota

Totaal mutaties baten kadernota Totaal baten tot en met de kadernota Lasten Primitieve begroting Mutaties 2e VGR 2020 Wijzigingen tot 1e VGR 1e Voortgangsrapportage Lasten tot de kadernota 1. Autonome ontwikkelingen Aanpassing tarief groepsbegeleiding Wmo Stijging tarieven 2022 Wmo en Jeugd Volumestijging Wmo Actualiseren bijdrage voor de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Totaal mutaties lasten kadernota Totaal lasten tot en met de kadernota Saldo voor bestemming Mutaties reserves Onttrekkingen tot de kadernota Onttrekkingen kadernota Totaal onttrekkingen reserves Toevoegingen tot de kadernota Toevoegingen kadernota Totaal toevoegingen reserves Totaal mutaties reserves Saldo na bestemming

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

11.941 0 0 0 11.941

11.157 0 0 0 11.157

10.757 0 0 0 10.757

10.757 0 0 0 10.757

0 11.941

0 11.157

0 10.757

0 10.757

59.600 0 210 -362 59.448

57.416 0 210 -387 57.239

56.126 0 210 -385 55.951

56.126 0 210 -357 55.979

72 661 404 -200

72 661 666 -239

72 661 928 -501

72 661 1.190 -747

937 60.385 -48.445

1.160 58.399 -47.242

1.160 57.111 -46.355

1.176 57.155 -46.399

192 0 192 0 0 0 192 -48.253

93 0 93 0 0 0 93 -47.149

26 0 26 0 0 0 26 -46.328

26 0 26 0 0 0 26 -46.372

Toelichting financiële ontwikkelingen 1. Autonome ontwikkelingen Aanpassing tarief groepsbegeleiding Wmo Halverwege 2020 is een knelpunt geconstateerd in het tarief voor Groepsbegeleiding Wmo. Meerdere aanbieders kunnen het product niet bieden voor de afgesproken prijs. Regionaal is gekeken naar de kostenonderbouwing die de basis is geweest voor de tariefsbepaling. Geconcludeerd is dat de bezettingsgraad en het aantal uren per week waarmee gerekend wordt niet juist is toegepast. Besloten is nu om de tarieven voor Groepsbegeleiding Wmo met gemiddeld 12,5% te verhogen. Deze verhoging betekent een bijstelling afgerond € 130.000.

46

Stijging tarieven 2022 Wmo en Jeugd Vanaf 1 januari 2022 zullen de tarieven binnen de zorg stijgen. Gemiddeld verwachten wij een stijging van 3%. Deze autonome stijging zorgt voor een totale bijstelling van afgerond € 661.000. Deze stijging zal gedekt moeten worden uit Rijksmiddelen. Volumestijging Wmo Er wordt rekening gehouden met een jaarlijkse stijging van het aantal aanvragen bij de Wmo. Deze stijging wordt grotendeels veroorzaakt door vergrijzing van de bevolking. Het gaat met name om Hulp bij het huishouden, maar geldt ook voor Wmo-begeleiding en de verstrekking van voorzieningen (rolstoelen, scootmobielen en woningaanpassingen). Actualiseren bijdrage voor de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein De bijdrage voor 2022-2025 aan de MGR Sociaal Domein voor de diverse modules (WSP, Onderwijs en WgSW) is aangepast aan gewijzigde (concept) begroting van de gemeenschappelijke regeling. Hierbij is voor de module WgSW uitgegaan van het aantal arbeidsjaren per gemeente op 30-10-2020, indexering (personeel/materieel) en verwachte uitstroompercentage SW.

47

VOLKSGEZONDHEID EN DUURZAAMHEID ALGEMEEN Omschrijving

Dit programma gaat over de beleidsvelden volksgezondheid, milieu en duurzaamheid. Volksgezondheid richt zich op een gezonde leefomgeving en leefstijl. Duurzaamheid en milieu richten zich op energietransitie, CO2 reductie, water (riolering), geluid, lucht, bodem en grond- en afvalstoffen. Ook gaat dit programma over de toezichthoudende en handhavende taken binnen deze beleidsvelden. Wat willen we? Behouden en bevorderen van een duurzame en gezonde leefomgeving voor nu en de volgende generaties.

WAT WILLEN WE? 7.1 Gezondheidszorg We willen dat iedereen in onze gemeente gezond kan leven en opgroeien. Het accent ligt daarbij op jeugd en ouderen.

7.2 Duurzaamheid (energietransitie en CO2 reductie) In 2025 is minimaal 49% van de benodigde energie voor onze hele gemeente duurzaam opgewekt. In 2040 is dit (bijna) 100%. In 2025 is de eigen organisatie energie- en CO²-neutraal. Beleidsindicatoren (verplicht) Naam Jaar Gelderland Zevenaar Werkelijk meting 2012 Hernieuwbare elektriciteit (%) Toelichting 2018 9,30 3,80 0,10

Werkelijk Begroting Begroting 2016 2022 2025 1,60

3,80

3,80

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa. Bij de verdere uitwerking van de energie- en warmtetransitie proberen wij rekening te houden met deze beleidsindicator.

7.3 Duurzaam inzamelen en verwerken afval In 2020 voldoen wij aan de doelstelling uit het programma Van Afval Naar Grondstof (VANG) van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Die doelstelling is maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2020. Beleidsindicatoren (verplicht) Naam Jaar Gelderland Zevenaar Werkelijk meting 2012 Omvang huishoudelijke restafval (kg/inwoner) Toelichting 2019 111 101 148

Werkelijk Begroting Begroting 2016 2022 2025 135

90

Ondanks dat Corona invloed heeft gehad op het afvalaanbod in 2020 is doelstelling voor de hoeveelheid restafval gehaald.

48

86

7.4 Afvalwater en waterhuishouding Wij willen de duurzaamheid in de buitenruimte bevorderen. Daarnaast hebben wij de wettelijke zorgplicht om het stedelijk afvalwater in te zamelen en te transporteren, de afvoer van het regenwater in de openbare ruimte en de grondwaterstand. Deze gemeentelijke taken zijn vastgelegd in het Watertakenplan De Liemers (WTP) 2017-2021.

7.5 Milieu Wij willen een duurzame en gezonde omgeving om in te leven. Samen met de Omgevingsdienst Regio Arnhem zetten we ons daarom in voor een doelmatige uitvoering en handhaving van milieuwetgeving.

WAT DOEN WE?

Intensivering bestaande activiteiten

7.2.1 Invoeren van circulaire economie in Zevenaar Soort

Jaar realisatie

2023

Collegeprogramma

Voor het slagen van de energietransitie is een ander economisch model nodig: de Circulaire Economie. Hiermee optimaliseren we hergebruik én minimaliseren we waardevernietiging. Het Rijk heeft hier het Rijksbrede programma Circulaire Economie 'Nederland circulair in 2050' voor opgesteld. Wij vertalen dit concreet naar een:  andere wijze van ontwerpen (planvorming, openbare ruimte e.d.)  andere wijze van opdrachtverlening (aanpassen inkoop- en aanbestedingsbeleid e.d.)  andere financiële afwegingen (zoals Total Cost of Ownership, het 'ontschotten' van potjes e.d.)  een andere werkwijze van afval naar grondstof (in samenwerking met bedrijven, waterschap en gemeenten).

Financiële aanpassing

Begroting 2022 20

Begroting 2023

Bedragen x € 1.000

Begroting 2024

Begroting 2025

Exploitatie Toelichting De Zevenaarse routekaart is de start van de uitvoering om in 2023 Circulaire Economie geïmplementeerd te hebben, onderdeel is inkoop- en aanbesteding.

7.2.2 Energie neutraal maken eigen organisatie Soort

Jaar realisatie

2025

Collegeprogramma

Wij streven in 2025 naar een energieneutrale eigen organisatie. Hiervoor voeren we projecten uit op het gebied van gebouwen en vastgoed, bedrijfsvoering en mobiliteit. Financiële aanpassing Exploitatie Toelichting

Begroting 2022 44

49

Begroting 2023 20

Bedragen x € 1.000

Begroting 2024 20

Begroting 2025 20

Eind 2019 is de monitoringstool de CO2-Prestatieladder ingevoerd waarmee de CO2- en energieprestaties van de eigen organisatie gemeten kan worden. Op basis van de CO2 prestatielader is een uitvoeringsprogramma opgesteld. Voor het ondersteunen van de uitvoering en voor de monitoring om bij te kunnen sturen zijn extra middelen nodig. Vanwege de integrale afweging van het begrotingstraject 2021 e.v. zijn deze middelen niet in de begroting opgenomen. Daarom wordt in de komende Kadernota hiervoor een voorstel ingediend. Voor het jaar 2021 is geen monitoring mogelijk.

7.2.4 Onderzoeken mogelijkheden deelname campagne fairtrade gemeente Soort Collegeprogramma

Jaar realisatie

2023

'Fairtrade gemeente' is een predicaat dat vanuit 3 samenwerkende fairtrade organisaties kan worden toegekend als een gemeente op 6 criteria inzet toont voor fairtrade. Het gaat dan om gemeente in de zin van 'lokale gemeenschap', niet enkel 'gemeentelijke overheid'. Wij onderzoeken of er in de lokale samenleving animo is voor een werkgroep die fairtrade (en het behalen van het predicaat) wil oppakken. Fairtrade nemen wij op in ons gemeentelijke inkoopbeleid, mogelijk onder het bredere vaandel van 'maatschappelijk verantwoord ondernemen'. Het facet fairtrade brengen wij periodiek onder de aandacht van inkopende budgethouders en betrokken in de periodieke peiling rond het inkoopbeleid. Financiële aanpassing

Begroting 2022 10

Begroting 2023 4

Bedragen x € 1.000

Begroting 2024 4

Begroting 2025 4

Jaar realisatie

2040

Exploitatie Toelichting Om een Fairtrade Gemeente te worden is in 2019 de werkgroep Fairtrade Gemeente Zevenaar opgericht (gelieerd aan de Wereldwinkel in Zevenaar). De werkgroep ontfermt zich over het behalen en in stand houden van het predicaat Fairtrade Gemeente voor de gemeente Zevenaar. Nader onderzoek volgt in de 2e helft van 2021 (studenten). De resultaten uit dit nadere onderzoek zijn de input voor het vervolg in 2022.

7.2.5 Op weg naar aardgasvrij Zevenaar Soort

Collegeprogramma

In de Warmtevisie en het uitvoeringsprogramma (vastgesteld in 2019) staat beschreven hoe we onze gemeente aardgasvrij willen maken. Hiervoor worden verschillende projecten uitgevoerd. Financiële aanpassing

Begroting 2022 340

Begroting 2023

Bedragen x € 1.000

Begroting 2024

Begroting 2025

Exploitatie Toelichting Specificatie van de bovenstaande totaalbedragen is als volgt: - Vervolg Wijk van de toekomst € 75.000 in 2022. - Warmtenet stad Zevenaar € 190.000 in 2022. - Betaalbaarheid € 75.000 in 2022.

Wijk van de Toekomst – Angerlo (vervolg) In 2019 is de Warmtevisie vastgesteld dat het kader is voor het aardgas vrij maken van Zevenaar. In Angerlo is de pilot Wijk van de Toekomst gestart. Het Wijktransitieplan is/wordt medio zomer 2021 opgeleverd (en gaat voor besluitvorming naar de raad). Daarna wordt samen met de inwoners van Angerlo en andere stakeholders het proces Wijkuitvoeringsplan opgestart. Voor begeleiding/coaching en inhuur van technische/juridische kennis is procesgeld nodig, hiervoor is een subsidie aangevraagd (het is nog niet duidelijk of het gehonoreerd wordt). Wij vragen hiervoor een bedrag van € 75.000 in 2022.

50

Warmtenet stad Zevenaar In 2020 is samen met de woningbouwcorporatie en de provincie het plan van aanpak (fase 3A) opgesteld om tot een intentieovereenkomst te komen (fase 3B). We verwachten de intentieovereenkomst eind 2021 vast te stellen. Hierna gaan we door met fase 4, het komen tot een Samenwerkingsovereenkomst (SOK). Voor dit proces vragen wij een budget van € 190.000. Dit budget gebruiken wij voor een projectleider, juridische deskundigheid (contracten en aanbesteding), technisch advies e.d.. Betaalbaarheid Het uitfaseren van aardgas is naast een technisch vraagstuk ook een sociaal en financieel vraagstuk dat de nodige inzet vergt. Onderzoek naar financiële pakketten/arrangementen is nodig om de transitie betaalbaar voor de inwoners te houden. Hierbij is Angerlo een pilot, waarbij de uitrol naar heel Zevenaar mogelijk is. Hiervoor wordt een Europese subsidie aangevraagd. Mocht de subsidie niet gehonoreerd worden blijft het een vraagstuk. Wij vragen uw raad om een bedrag van € 75.000 beschikbaar te stellen voor 2022.

7.2.7 Uitvoeren van de Routekaart ...op weg naar een energie neutraal Zevenaar (2016-2020) Soort Autonome ontwikkeling

Jaar realisatie

2040

De Routekaart is een uitvoeringsagenda met verschillende projecten die bijdragen aan de CO2-reductie en om energieneutraal te worden. Wij streven er naar om al in 2040 energieneutraal te zijn. Dit doen we onder andere door het professionaliseren van het Energieloket Zevenaar om nog beter de inwoner te bereiken, maar ook door een duurzaamheidsfonds waar initiatieven van derden gebruik van kunnen maken. Financiële aanpassing