1008569 Bijlage 1 Tussenevaluatie Armoede & schuldenbeleid 2019 – 2022

Inhoud Inleiding ............................................................................................................................................3 1.

Armoede ...................................................................................................................................4 Ambitie 1: Wij willen meer inwoners die op het bestaansminimum leven aan het werk krijgen ......4 Ambitie 2: Wij willen minder armoede en minder sociale uitsluiting ..............................................4

2.

Schulden ...................................................................................................................................8 Ambitie 3: Wij willen schulden sneller signaleren ...........................................................................8 Ambitie 4: Inwoners met schulden zijn beter zelfredzaam .............................................................8

2

Inleiding Op 27 februari 2019 is de beleidsnota armoede & schulden vastgesteld door de Gemeenteraad van Zevenaar. Bij de vaststelling is toegezegd dat de nota op de helft van de looptijd geëvalueerd wordt. Hierbij leggen wij u de tussenevaluatie graag voor. Het is een bijzondere tijd. Heel Nederland is in de ban van corona. Zo ook alle inwoners van Zevenaar, alsmede samenwerkende organisaties en onze eigen dienstverlenende teams. Door de maatregelen die zorgen voor sociale afstand, het gedwongen sluiten van ondernemingen, baanverlies en zorgen om gezondheid, zowel fysiek als geestelijk, heeft iedereen last van de gevolgen van deze pandemie. Economische gevolgen coronacrisis Dit trekt ook een zware wissel op het armoede en schuldenbeleid. De verwachting is dat de economische gevolgen groot zijn voor ondernemers en inwoners van gemeente Zevenaar, maar van een zogenaamde golf aan aanvragen is nog geen sprake. Ook landelijk is dit het beeld. Vanuit het herstelplan wordt rekening gehouden met een toekomstige stijging en is o.a. geld beschikbaar gesteld voor schuldhulpverlening aan ondernemers. Nieuwe wet Vroegsignalering Hiernaast is per 1 januari 2021 de wettelijke taak vroegsignalering van schulden in werking getreden.

Dit vergroot de mogelijkheden tot het bieden van ondersteuning aan inwoners met betalingsachterstanden en helpt ons om inwoners in een vroeg stadium te benaderen bij financiële problemen. Vanuit het Rijk zijn geen extra middelen meegekomen voor de implementatie of uitvoering van deze nieuwe taak. Wij zijn dan ook erg blij dat de Gemeenteraad in de begroting voor 2021 de extra aangevraagde middelen voor schuldhulpverlening heeft toegekend voor twee jaar. Wat komt er op ons af? De komende periode wordt spannend als het gaat om de vraag ‘wat komt er op ons af?’. Deze vraag leeft in het hele land. Wij monitoren de effecten die de coronacrisis heeft op armoede en schuldenvraagstukken goed. Daarnaast springen we binnen onze mogelijkheden in op de behoeften die er ontstaan. De reeds ingezette acties vanuit de door de Gemeenteraad vastgestelde beleidsnota dragen hieraan bij. Wij nemen u in deze tussenevaluatie graag mee in de stand van zaken van de uitvoering hiervan. Doelstelling en resultaat De tussenevaluatie bevat een zelfde opbouw als de beleidsnota zelf: ambities met daaronder doelstellingen en resultaten. Deze verslaglegging gaat in op de stand van zaken van de uitvoering ten behoeve van het behalen van de gestelde resultaten en doelstellingen. Waar mogelijk ondersteunen we dit met cijfermatige resultaten.

Per resultaat onder iedere doelstelling wordt aangegeven of het is behaald, lopend is of aandacht behoeft.

3

1. Armoede Ambitie 1: Wij willen meer inwoners die op het bestaansminimum leven aan het werk krijgen Doelstelling: “Vanaf 1 januari 2020 is het aantal inwoners met een bijstandsuitkering dat uitstroomt naar betaald werk met 10% gestegen ten opzichte van het jaar ervoor.” Om vanaf 1 januari 2020 de doelstelling te meten, gebruiken wij de cijfers uit 2019 als nulmeting. Ten opzichte van 2019 is er in 2020 een stijging van 17% gerealiseerd wat betreft de uitstroom van Zevenaarse inwoners met een bijstandsuitkering naar betaald werk. Resultaat: Wij maken bijstandsgerechtigden werkfit. Lopend Op 4 juli 2018 is door de Gemeenteraad de ‘Nieuwe opdracht RSD 2018’ aan de RSD verstrekt. Het werkfit maken van bijstandsgerechtigden maakt hier specifiek onderdeel van uit. Op peildatum 3112-2019 bestond de totale populatie bijstandsgerechtigden in Zevenaar uit 1078 inwoners. Hiervan vielen er op dat moment 442 binnen de ‘ Unit werk’. Zij worden door middel van activering begeleid in de stap richting werk, dan wel bemiddeld richting werk als ze daar al klaar voor zijn. Naast het werkfit maken, is een ander onderdeel van de nieuwe opdracht aan de RSD om te transformeren tot een Netwerkorganisatie voor Werk en Participatie voor ondernemers, onderwijs en overheid. Hiertoe is LEON (leer- en ontwikkelnetwerk) opgezet.

Instrumenten die hier onderdeel van uitmaken zijn onder andere een versterkte intake met diagnosetool, specialisatie van klantmanagers aan de hand van klantgroepen en de samenwerking met netwerkpartners ten behoeve van de inzet van passende trajecten. De resultaten hiervan zijn verantwoord in de bestuursrapportages van de RSD. De bestuursrapportage over 2020 wordt aan het einde van het eerste kwartaal van 2021 verwacht. De bestuursrapportage over 2019 is bijgevoegd als bijlage. Ambitie 2: Wij willen minder armoede en minder sociale uitsluiting Doelstelling 1: “Op 1 januari 2022 maakt 10% van onze inwoners die in aanmerking komen voor de inkomensondersteunende maatregelen hiervan meer gebruik dan op 1 januari 2017.” Bij de uitvoering van deze beleidsnota bleek dat deze doelstelling moeilijk meetbaar is. Dit heeft te maken met het feit dat de doelgroep, ‘inwoners die in aanmerking komen voor de inkomensondersteunende maatregelen’, regelmatig verandert. De veranderingen zijn gevolgen van gebeurtenissen waar wij als gemeente geen invloed op hebben. Denk hierbij aan economische ontwikkelingen, samenstelling van huishouden, gezondheid, etc. Dit maakt het ingewikkeld om vast te stellen hoe groot de groep inwoners is die voor de maatregelen in aanmerking komt, terwijl het vaststellen van deze groep wel van belang is om deze doelstelling te monitoren en meten.

Wij stellen voor om deze doelstelling te herformuleren om de meetbaarheid te verbeteren. Echter op een wijze die geen afbreuk doet aan het doel: het vergroten van het gebruik van inkomensondersteunende maatregelen. En daarbij, gezien de looptijd van de beleidsnota, het gebruik meet tot en met 2022. Hiertoe wordt de volgende doelstelling voorgesteld: “Op 1 januari 2023 is het aantal inwoners dat gebruik maakt van inkomensondersteunende maatregelen met 10% gestegen ten opzichte van 1 januari 2018.” In 2018 maakten totaal 6370 inwoners gebruik van inkomensondersteunende maatregelen. Dat houdt in dat we streven naar een gebruik door 7403 inwoners op 1 januari 2023. Tot en met 2020 4

hebben 6482 inwoners gebruikgemaakt van onze inkomensondersteunende maatregelen. Dit is een stijging van 1,8%. Een kanttekening hierbij is dat de cijfers van het gebruik van de Gelrepas over 2020 ten tijde van dit schrijven nog niet bekend waren. Er is daarom met betrekking tot deze maatregel gerekend met de cijfers van het jaar 2019. De verwachting is dat de cijfers in 2020 ten opzichte van 2019 sterk zijn teruggelopen, omdat inwoners vanwege de COVID-19 crisis flink minder gebruik hebben kunnen maken van het aanbod via de Gelrepas. Resultaat 1: Wij voeren 2x per jaar campagne om de bekendheid van minimaregelingen te vergroten. Lopend In het najaar van 2019 vond een voorlichtingscampagne plaats om specifiek de gemeentelijke collectieve zorgverzekering van Menzis bekend te maken bij inwoners. Deze voorlichtingscampagne bestond uit: het sturen van brieven aan inwoners met een bijstandsuitkering; inzet van algemene communicatie via Facebook en Zevenaar Post; presentaties door inkomensondersteuners van de gemeente bij diverse netwerkbijeenkomsten en het organiseren van spreekuren door de overstapcoaches van Menzis. Vanwege de coronamaatregelen hebben dergelijke bijeenkomsten en spreekuren niet fysiek plaatsgevonden in het najaar van 2020. Er zijn wel online spreekuren georganiseerd waarin informatie werd gegeven over het overstappen naar Menzis.

Resultaat 2: Advies aan college verkennend onderzoek naar andere vormen van meedoen. Behaald In 2020 is in het college een besluit genomen over het aanbesteden van een nieuw systeem voor de Gelrepas. Als voorwaarden voor de aanbesteding zijn o.a. meegegeven: keuzevrijheid voor de inwoners, een aanbod in natura, ruimte voor lokaal aanbod en gebruiks- en taalvriendelijk voor de inwoner, gebruik van de regeling vergroten en daarmee het meedoen in de samenleving stimuleren. Met ingang van 1 januari 2021 is het nieuwe systeem van de Gelrepas in werking getreden. Voor de zomer van 2021 wordt het gebruik van de Gelrepas geëvalueerd. Hier wordt de Gemeenteraad over geïnformeerd. Resultaat 3: Wij hebben een taalvriendelijke informatieverstrekking Lopend Taalvriendelijke informatieverstrekking is een doorlopend aandachtspunt. De aanvraagformulieren inkomensondersteuning, schuldhulpverlening en de gemeente website zijn als specifiek aandachtspunt benoemd in de beleidsnota. Begin 2020 zijn de aanvraagformulieren en brieven die worden gebruikt voor inkomensondersteuning onder de loep genomen met behulp van Communicatie. Er is kritisch naar de taalvriendelijkheid gekeken en er is een zin toegevoegd waarin wij aangeven wat een inwoner kan doen als de brief niet duidelijk wordt ervaren.

In het najaar van 2020 zijn de aanvraagformulieren en brieven die worden gebruikt voor schuldhulpverlening op dezelfde manier kritisch bekeken. Per 1 januari 2021 is de wettelijke taak tot vroegsignalering van schulden ingegaan. Er zijn nieuwe brieven ontwikkeld die met nadrukkelijke aandacht voor de taalvriendelijkheid zijn opgesteld. Zo zijn de brieven via de Sociaal Raadslieden en de Formulieren Brigade voorgelegd aan inwoners. Naar aanleiding van de nieuw ingezette communicatiemiddelen worden inwoners gevraagd naar de mate waarin zij de informatie als taalvriendelijk ervaren. Resultaat 4: Wij verstrekken elk jaar stadinbonnen ten behoeve van kinderen. Behaald In 2019 en 2020 zijn de stadinbonnen wederom verstrekt. In 2020 onder de nieuwe naam Zin in Zevenaar cadeaukaart. Vanwege de bezuinigingen zijn de bedragen naar beneden aangepast. De bezuiniging houdt ook in dat vanaf 2023 de cadeaukaarten niet langer worden verstrekt. Dit is eind 2019 besloten door de Gemeenteraad tijdens de vaststelling van de begroting. 5

Resultaat 5: het verbreden van de doelgroep van het kindpakket voor ouders met schulden. Behaald Ouders in een schuldentraject krijgen toegang tot het kindpakket via het team schuldhulpverlening en inkomensondersteuning. In de werkafspraken is hier blijvend aandacht voor. Resultaat 6: Wij intensiveren de integrale samenwerking met maatschappelijke partners. Behaald In het najaar van 2019 is een overzicht gepubliceerd met daarop de belangrijkste samenwerkingspartners binnen gemeente Zevenaar op het gebied van armoede en schulden. Deze is digitaal en op papier verspreid in het sociaal-maatschappelijk veld. Naast deze vorm van communicatie ten behoeve van kennismaking en integrale samenwerking, wordt minstens 1x per jaar een armoedeplatform georganiseerd. Bijeenkomsten hebben plaatsgevonden op 11 april 2019, 22 januari 2020 en 11 november 2020. De toevoeging van nieuwe partners, zoals de Rabobank en Liemers Vitaal, laten de meerwaarde zien van een integrale samenwerking op het gebied van armoede. De focus van de integrale samenwerking lag in 2020 vooral op schuldhulpverlening en vroegsignalering van schulden. De samenwerking tussen de gemeentelijke schuldhulpverleners en partners in het veld is verstevigd op deze gebieden. De integrale samenwerking met maatschappelijke partners blijft ook in de komende jaren een doorlopend aandachtspunt.

Doelstelling 2: “Op 1 januari 2022 is het aantal chronisch zieken en gehandicapten dat gebruik maakt van de lokale ‘bijdrage en compensatie regeling chronisch zieken’ en van de collectieve zorgverzekering gestegen met 30% ten opzichte van 2018.” De beoogde doelstelling bestaat uit twee componenten; enerzijds het gebruik van de lokale ‘bijdrage en compensatie regeling chronisch zieken’ door de doelgroep chronisch zieken en gehandicapten, anderzijds het gebruik van de collectieve zorgverzekering door dezelfde doelgroep. In 2018 maakten 655 chronisch zieken en gehandicapten gebruik van het aanvullend pakket 3 van de collectieve zorgverzekering van Menzis. Van de lokale ‘bijdrage en compensatie regeling chronisch zieken’ maakten in 2018 789 inwoners gebruik. Deze cijfers vormen de nulmeting van deze doelstelling. Per 1 januari 2020 is de inkomensgrens voor de collectieve zorgverzekering pakket 3 verhoogd naar 140%. Het gebruik van dit pakket is hiermee gestegen naar 714 in 2020. Een stijging van 59 gebruikers en een procentuele stijging van 9%. De cijfers voor het gebruik van dit pakket in 2021 zijn momenteel nog niet bekend. Deze worden aan het begin van het tweede kwartaal van 2021 verwacht. Van de lokale ‘bijdrage en compensatie regeling chronisch zieken’ maakten 830 inwoners gebruik in 2020.

Ten opzichte van 2018 is dat een stijging van 41 gebruikers en een procentuele stijging van bijna 5%. Tezamen is het gebruik van deze maatregelen ten opzichte van 2018 gestegen met 6,5%. Resultaat: Wij verhogen de inkomensgrens van 120% naar 140% voor de ‘bijdrage en compensatie regeling’. Voor de collectieve zorgverzekering verhogen wij ook de grens van 120% naar 140% maar dan alleen voor het aanvullende pakket 3 en dan enkel voor chronisch zieken en gehandicapten. Lopend De inkomensgrens voor de collectieve zorgverzekering pakket 3 is verhoogd naar 140% per 1 januari 2020. Het advies is om af te zien van het verhogen van de inkomensgrens voor de ‘bijdrage en compensatie regeling’. Deze verhoging dient te worden bezien in het licht van de Beleidsvisie 6

Sociaal Domein met leidende principes dat in het voorjaar van 2020 door de Gemeenteraad is vastgesteld. Ophoging van de inkomensgrens naar 140% gaat verder dan het leidende principe ‘we doen wat nodig is’. De regelingen zijn bestemd voor minima en met ophoging wordt de regeling erg ruim. De bijdrage regeling een extraatje waar daadwerkelijk gemaakte meerkosten niet voor aangetoond hoeven te worden. De compensatie regeling is bestemd voor chronisch zieken dan wel gehandicapten die hun eigen risico reeds verbruikt hebben. Voor hen is het gebruik van de gemeentelijke collectieve zorgverzekering pakket 3 een goed alternatief. Hierin is het eigen risico van €385,- meeverzekerd en ligt de inkomensgrens al op 140%. Doelstelling 3: “Vanaf 1 januari 2022 hebben we van 30% van onze inwoners boven de 75 jaar in kaart welke behoefte zij hebben aan (extra) ondersteuning.” Gezien het feit dat de beleidsnota een looptijd heeft tot en met 2022 stellen we voor om de ‘vanaf’ datum in deze doelstelling bij te stellen naar 1 januari 2023. Resultaat: Wij gaan samen met maatschappelijke partners inwoners van 75+ actief benaderen voor een vrijblijvend gesprek. Lopend Een integrale aanpak van deze gesprekken is gewenst om te voorkomen dat de doelgroep overvraagt wordt doordat (te) veel verschillende organisaties bij hen achter de voordeur willen komen.

Er is een integrale vragenlijst ontwikkeld waarin mensen op meerdere leefdomeinen worden bevraagd. De financiële situatie is hier onderdeel van. In het najaar van 2020 is een aanvraag gedaan bij ZonMW voor de organisatie van de huisbezoeken. Over de toekenning wordt eind januari uitsluitsel verwacht. In het eerste kwartaal van 2021 zal Caleidoz starten met de organisatie van de huisbezoeken. Toekenning van de subsidie vanuit ZonMW zou leiden tot het breder organiseren van de huisbezoeken. Deze activiteit is integraal opgezet, bezien vanuit zowel het beleidsveld WMO en armoede & schulden.

7

2. Schulden Ambitie 3: Wij willen schulden sneller signaleren Doelstelling: “Op 1 januari 2022 hebben we van de 3800 huishoudens met een grote kans op problematische schulden 10% nieuwe huishoudens in beeld.” Deze doelstelling is in het beleidsplan Sociaal Domein, in het voorjaar van 2020 vastgesteld door de Gemeenteraad, aangepast. De aangepaste doelstelling die vanaf dat moment gehanteerd wordt luidt: “Het aantal cliënten dat vanuit de toegang instroomt in Zevenaar Schuldenvrij neemt vanaf 2020 jaarlijks toe met 5%.” In 2020 zijn er 80 cliënten ingestroomd in Zevenaar Schuldenvrij. Vanaf 2021 kan worden bijgehouden of de instroom via de toegang of andere kanalen binnenkomt. Hiertoe zijn aanpassingen gedaan in de registratiesystemen. Resultaat: Met de pilot Schuldenvrij gaan wij inwoners actief benaderen voor ondersteuning bij beginnende financiële problemen. Behaald Van 1 maart 2019 tot en met 29 februari 2020 heeft de pilot Schuldenvrij gelopen. Hierover is in maart 2020 een eindevaluatie gepresenteerd aan het College en via een RIB (2020-027) aan de Gemeenteraad. Vanaf 1 maart 2020 zijn de werkzaamheden uit de pilot geborgd en aangescherpt voor nog betere aansluiting bij de hulpvragen, schuldhulpverleningstrajecten en het voorliggend veld. Per 1 januari 2021 is de nieuwe wettelijke taak vroegsignalering van schulden geïmplementeerd.

Een taak die in lijn ligt met bovengenoemde doelstelling en die de geborgde werkzaamheden uit de pilot verder heeft verankerd binnen onze gemeentelijke schuldhulpverlening. De tweede actie onder dit resultaat, het vergemakkelijken van het doorgeven van signalen van schulden aan de gemeentelijke schuldhulpverleners, is in het voorjaar van 2019 gerealiseerd door middel van het ‘Meldformulier schuldhulpverlening voor hulpverleners’ dat via de gemeentelijke website beschikbaar is. Signaalpartners die vanaf 1 januari 2021 de wettelijke verplichting hebben tot melden zijn met ons een convenant aangegaan en zijn aangesloten op een digitaal meldpunt waarin de meldingen doorgegeven worden. Ambitie 4: Inwoners met schulden zijn beter zelfredzaam Doelstelling 1: “Op 1 januari 2022 geven de inwoners die in de begeleiding voor schuldhulpverlening zitten een rapportcijfer 7 voor de financiële zelfredzaamheid waarover zij beschikken.” In de uitvoer van deze beleidsnota is gebleken dat bovengenoemde doelstelling moeilijk meetbaar is en niet voldoende bijdraagt aan de ambitie. De doelstelling is niet gericht op het meten van verbetering, maar laat een momentopname zien van de mate van financiële zelfredzaamheid van inwoners. Daarbij is de einddatum in deze doelstelling gesteld op 1 januari 2022, terwijl deze beleidsnota ook in 2022 nog van kracht is.

8

Het voorstel is daarom om de doelstelling te herformuleren naar: “Op 1 januari 2023 maakt 10% van de inwoners die in de begeleiding voor schuldhulpverlening zitten gebruik van instrumenten die bijdragen aan de vergroting van hun financiële zelfredzaamheid.” Omdat wij bij aanvang van de beleidsnota nog geen passende instrumenten beschikbaar hadden voor het vergroten van de financiële vaardigheden, is er geen nulmeting voor de doelstelling. Deze is dan ook zonder nulmeting geformuleerd en streeft naar een gebruik van 10% op 1 januari 2023. Resultaat: Wij hebben passende instrumenten beschikbaar voor het vergroten van de financiële vaardigheden. Behaald Vanaf november 2019 hebben we budgetbeheer en –coaching beschikbaar voor onze inwoners. Budgetbeheer vraagt een grotere motivatie en inzet van inwoners zelf waardoor meer nadruk ligt op het vergroten van financiële zelfredzaamheid. Daarnaast zijn we gaan werken met de screeningstool Mesis. Mesis maakt o.a. de mate waarin inwoners beschikken over financiële vaardigheden en hun leerbaarheid inzichtelijk. Dit helpt de schuldhulpverleners om de best passende instrumenten in te zetten voor een inwoner om hun financiële vaardigheden te vergroten. In 2021 worden naar verwachting afspraken gemaakt met Caleidoz over het invullen van een rol als maatje bij schulden, na het wegvallen van het Maatjesproject.

Doelstelling 2: “Op 1 januari 2022 is het aantal inwoners dat ten opzichte van 31 december 2019 onder bewind staat met 10% gedaald.” De nulmeting van deze doelstelling heeft betrekking op 31 december 2019. Op deze datum stonden 200 inwoners onder bewind. Op 1 januari 2021 stonden er 196 inwoners onder bewind. Dit is een daling van 2%. Gezien het feit dat de beleidsnota een looptijd heeft t/m 2022 is het voorstel om de einddatum in deze doelstelling bij te stellen naar 1 januari 2023. Resultaat: Er zijn minder zware en goedkopere alternatieven dan bewindvoering (pilot bewindvoering) Behaald De oorspronkelijke opzet voor de pilot bewindvoering, het screenen van het bestand van inwoners die onder bewind staan, is aangepast naar een pilot budgetbeheer. Het screenen van alle inwoners onder bewind bleek lastig vanwege het grote aantal inwoners dat het betreft, privacywetgeving, en het grote aantal bewindvoerders dat bij deze inwoners betrokken is. Ten behoeve van een effectievere besteding van de beschikbare middelen is daarom besloten budgetbeheer en -coaching in te kopen bij PLANgroep middels een pilotovereenkomst. 20 inwoners namen deel aan de pilot. De samenwerking tussen PLANgroep en het team schuldhulpverlening verliep erg goed. Dit leidde tot een reguliere samenwerking waarbinnen wij onze inwoner budgetbeheer en -coaching via PLANgroep blijven aanbieden.

De kosten voor budgetbeheer zijn lager dan voor bewindvoering. Met deze activiteit sturen we gericht op een verminderde instroom tot bewindvoering voor de cliënten waar budgetbeheer beter past. Verminderde instroom leidt echter niet automatisch tot een daling van het huidige aantal inwoners dat onder bewind staat. Hiertoe dient aanvullende actie te worden ingezet, in samenwerking met bewindvoerders en Rechtbank.

9