RV26.044 WA-Hoeve NZOV Toelichting Bijlage 1 Cultuurhistorische verkenning
Tekst van het document
daarom op het oosten en het westen
Architectuur/bouwhistorische waarde
opzichten is er ook sprake van continuïteit in de
dient zorgvuldig te worden gedaan vanuit een
aanbouwen en aanpassingen. De aanbeveling
herontwikkeling is het van belang dat deze
psychiatrische inrichting uit de vroege 20e eeuw.
georiënteerd. Bij alle paviljoens ligt de westgevel
Architect F.W.M. Poggenbeek had voor de bouw
architectuur; net als Poggenbeek paste Mertens
goed begrip van het totaalconcept.
luidt om de centrale as zoveel mogelijk vrij te
verscheidenheid zoveel mogelijk gekoesterd
aan de dwarsas; hier bevindt zich dan ook altijd de
van de Willem Arntsz Hoeve reeds veel ervaring
veel en grote ramen toe, bijvoorbeeld in de
Onderdeel van de integrale aanpak is het
spelen, storende elementen/aanbouwen te
wordt en waar mogelijk versterkt. De groenaanleg
ingangspartij. Gemeenschappelijke
opgedaan met het ontwerpen van dergelijke
paviljoens en de werkplaatsen in het Carré.
kleurhistorisch onderzoek. De resultaten uit het
verwijderen en de gebouwen weer hun
binnen de primaire laag van de centrale as en de
het terrein voorzien van een boerderij (zelfs als
Stedenbouwkundige en ensemblewaarde
verblijfsruimten, serres en veranda’s om onder te
psychiatrische inrichtingen. De opzet en
onderzoek leveren uitgangspunten voor een
stevige positie terug te geven. Daarnaast is
dwars-assen is in de loop van de tijd vertroebeld
eerste gebouw), moestuinen en (wandel)bos. Het
De opzet van de psychiatrische inrichting was
verblijven zijn aan de oostgevel gesitueerd,
architectuur heeft dan ook sterke vergelijkingen
Ondanks de verscheidenheid in architectonische
restauratie- of transformatieplan.
de aanbeveling om deze gebouwen in de
geraakt. Bij herontwikkeling ligt hier dan ook een
bestaande landschap werd gedeeltelijk
tweeledig:
grenzend aan de tuin.
met de gestichten in Castricum en Apeldoorn.
ontwerpen vormen de gebouwen uit verschillende
toekomst een andere functie dan een
bijzondere kans om de kwaliteit van het groen als
gehandhaafd; de heide en de stuifduinen konden
•
Met het ontwerp voor de hoofdgebouwen en
perioden een bijzondere eenheid waarbinnen de
woonfunctie te geven; cultureel of
verbinder tussen alle gebouwen op het complex te
commercieel - als trekpleister op het terrein.
verbeteren.
• • •
Op grond van de opvatting dat de natuur en het buitenleven een heilzame werking hebben, werd
immers als natuurelementen een rol spelen. De
bestond uit een centrale as met het
De tweede laag met boerderij en dienstwoningen
paviljoens beoogde Poggenbeek een
ontwikkelingsgeschiedenis van het complex tot
Koesteren en activeren van de symmetrische opzet
opvatting dat verpleging en behandeling relatief
directiegebouw en andere ondersteunende
hadden een vrijere opzet en is op een natuurlijke
verwelkomende, hoogwaardige maar ook
uiting komt. Het geheel van gebouwtypen heeft
De symmetrische stedenbouwkundige opzet van
Ruimte voor nieuwe gebouwen wordt bij
kleinschalig moesten zijn resulteerde in de keus
gebouwen en daaromheen de paviljoens,
wijze ingepast in hun omgeving. Deze gebouwen
natuurlijke uitstraling te geven, die aansloot bij de
daarnaast een zeldzaamheidswaarde in
de Willem Arntsz Hoeve is zeer waardevol en
voorkeur elders op het terrein gevonden.
voor losse, vrij bescheiden paviljoens in plaats van
symmetrisch gerangschikt aan weerszijden
lijken dan ook (bewust) los te staan van het
doordachte ligging midden in het groen. De
Nederland; er zijn slechts enkele voorbeelden van
zeldzaam in Nederland. Koesteren van deze opzet
een of enkele hoofdgebouwen. De stringente sexe
van de as;
primaire gedeelte.
vormgeving van het directiegebouw, dat is
dergelijke gestichten uit de vroege 20e eeuw,
opgetrokken in een representatieve, decoratieve
waarvan vele reeds ingrijpend zijn aangepast.
scheiding leidde ertoe dat de mannen aan de
•
primair is het centraal gelegen ‘gesticht’ dat
secundair is de ‘tweede laag’, die aan de rand
noordkant gevestigd werden, de vrouwen aan de
van het terrein is gesitueerd, met een
Hoewel het eerste aanzicht van het complex met
chaletstijl, is daarvan nog het best bewaarde
zuidkant. Het reserveren van rustige plekken voor
boerderij en dienstwoningen.
het directiegebouw als prominente blikvanger
voorbeeld. De paviljoens hebben een soberder
De dwarsassen hadden van oorsprong een
Transformatiekaders individuele gebouwen
zou dan ook uitgangspunt moeten zijn bij
zeer ruime opzet met verschillende paviljoens
In het voorliggende document is een beschrijving
herontwikkeling.
die een vrije ligging hadden in het groen. De
(in tekst en beeldmateriaal) gegeven van de
•
Het ‘systeem’ van de centrale as en de
aanbeveling is om de vrije ligging van de
historische gebouwen met hun verbouwings-
verschillende dwarsassen vormt de
paviljoens in de toekomst te behouden en
geschiedenis. Van de beschermde monumenten is
•
aanvullend bouwhistorisch onderzoek nodig zijn.
95 98
COLOFON Project Projectnaam: WA-Hoeve Den Dolder Projectnummer: 1776 Fase: Beeldkwaliteitsplan Datum: 3 mei 2021
Opdrachtgever BPD Ontwikkeling BV De Brand 30 3823 LK Amersfoort
Braaksma & Roos Architectenbureau Toussaintkade 52 2513CL ‘s-Gravenhage www.braaksma-roos.nl +31 70 361 53 63
Geraadpleegde bronnen •
Archieftekeningen Altrecht (bijlagen bij de tender)
•
RCE - monumentenbeschrijvingen
•
Gemeente Zeist - Gemeentelijke monumentenlijst per 19 maart 2019
•
Gemeente Zeist - Gemeentelijke monumentale structurenlijst
•
Stichting Welstand Noord-Holland - Cultuurhistorische Effectrapportage d.d. mei 2005 (in opdracht van Gemeente Zeist)
•
Noor Mens Architectuurhistoricus - www.noormens.nl/altrecht
•
Geheugen van Zeist - www.geheugenvanzeist.nl, www.omnia.ie
•
Noor Mens - De architectuur van het psychiatrisch ziekenhuis (in opdracht van Altrecht)
•
Lize Stilma - Tussen hoop en wanhoop, tachtig jaar Willem Arntsz Hoeve
•
Ronald K.M. Blijdenstijn - Zeist, groei en bouw; [6]
97 98
Toussaintkade 52 - 2513 CL Den Haag 070 361 53 63 - www.braaksma-roos.nl