RV26.019 RV+RB Koers en participatie Omgevingsvisie Zeist 2050

RAADSVOORSTEL

Koers en participatie Omgevingsvisie Zeist 2050

Portefeuillehouder

Wethouder Welting

Ontvangst griffie

19 maart 2026

Opsteller

J. Lamberts

Ronde Tafel

18 juni 2026

Zaak/stuknummer

953750/RV26.019

Debat

Besluit college

10 maart 2026

Raadsvergadering

7 juli 2026

Onderwerp Koers en participatie Omgevingsvisie Zeist 2050

Doel van het voorstel

Het doel van dit voorstel is het vaststellen van de hoofdopgaven en het participatieplan als tussenstap richting de Omgevingsvisie Zeist 2050.

Voorgesteld besluit

1. De hoofdopgaven zoals opgenomen in de ‘Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050’ vast te stellen en de ‘Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050’ richtinggevend te laten zijn tot aan vaststelling van de Omgevingsvisie Zeist 2050. 2. Het ‘Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050’ vast te stellen.

Besluit Raad Unaniem aangenomen (32 voor / 0 tegen)

Inhoud

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Om uitvoering te geven aan de Omgevingswet heeft uw raad in maart 2024 het ‘Plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 20242032’ vastgesteld. Specifiek voor de omgevingsvisie heeft uw raad in hetzelfde besluit het ‘Plan van aanpak Omgevingsvisie Zeist 2050’ vastgesteld. In het Plan van aanpak Omgevingsvisie Zeist 2050 is opgenomen dat de denkrichtingen inclusief participatie- en communicatieplan ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd. Een belangrijk uitgangspunt van de implementatie is dat we een lerende organisatie zijn. Dit leidt ertoe dat we in afwijking van het plan van aanpak nu de hoofdopgaven en het participatieplan ter besluitvorming voorleggen. Hoe de hoofdopgaven tot stand zijn gekomen staat in de ‘Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050’. Vaststelling van de hoofdopgaven en het participatieplan is een belangrijke tussenstap in het proces om te komen tot de Omgevingsvisie Zeist 2050. Het maakt inzichtelijk wat tot nu toe is gedaan en het geeft de mogelijkheid om te controleren of we ambtelijk en bestuurlijk hetzelfde beeld hebben. We leggen hiermee tussentijdse keuzes over de eerste inhoudelijke afbakening vast. Deze eerste inhoudelijke afbakening geeft houvast maar ook ruimte om in de uiteindelijke omgevingsvisie tot oplossingen voor de hoofdopgaven te komen.

Tevens bepalen de hoofdopgaven het speelveld voor de participatie. Deze afbakening is helpend in het vervolgtraject tot aan vaststelling van de Omgevingsvisie Zeist 2050. Het maakt duidelijk waar over wordt geparticipeerd en waarover niet. Met dit raadvoorstel sluiten we de eerste fases om te komen tot de Omgevingsvisie Zeist 2050 af. Participatie is voor Zeist vanzelfsprekend, maar ook een verplicht onderdeel van de Omgevingsvisie. Hoe we hier invulling aan geven staat de gemeente vrij. Uw raad heeft, via de plannen van aanpak, Pagina 1 van 6

het participatieniveau voor de omgevingsvisie vastgesteld op ‘raadplegen’. We vragen de participanten nadrukkelijk naar behoeften, zorgen, waarden en ideeën. Dit is niet minder of beperkter dan bijvoorbeeld het participatieniveau adviseren of coproduceren maar een andere wijze, passend bij de aard van het document namelijk een visie. In het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 geven we dit verder vorm. De uitvoering van participatie is primair belegd bij het college, met het vaststellen van het participatieplan vragen we de raad kaders hiervoor vast te stellen. De al vastgestelde kaders uit het Plan van Aanpak Implementatie Omgevingswet 2024-2032 blijven we vanzelfsprekend hanteren. VERDIEPING Directe aanleiding voor dit raadsvoorstel is het raadsbesluit ‘Plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 2024-2032’ met de daarbij horende (deel)plannen van Aanpak: 1. Implementatie Omgevingswet 2024-2032 met de daarbij horende uitgangspunten. 2. De Omgevingsvisie Zeist 2050. Dit is een lange termijn visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving. 3. Het Omgevingsplan. Dit is het definitieve plan met alle regels voor de fysieke leefomgeving. 4. Het Handvat Participatie voor inwoners en initiatiefnemers. Dit handvat is voor alle participatie bij ruimtelijke projecten waarbij de gemeente niet zelf initiatiefnemer is.

Het nu voorliggende raadsvoorstel heeft betrekking op de Omgevingsvisie Zeist 2050. In de omgevingsvisie maken we afwegingen en keuzes over de toekomstige invulling van ‘het goede leven in Zeist’. Het speelt in op de uitvoering van de Propositie en de samenhang met het omgevingsplan en omgevingsprogramma's. De omgevingsvisie is een richtinggevend document inclusief een uitvoeringsstrategie voor de periode tot 2050. Het biedt een houvast waarmee we de specifieke ruimtelijke opgaves kunnen aanpakken. Het brengt in beeld welke keuzes Zeist maakt en biedt kaders waarbinnen Zeist ontwikkelt. Het is een integraal document waarin de samenhang tussen onderwerpen en thema’s leidend is. Proces voor het opstellen van de Omgevingsvisie Zeist 2050

Als tussenstap in het proces om te komen tot de Omgevingsvisie Zeist 2050, zijn de Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 en het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 opgesteld. De hoofdopgaven die voortkomen uit de koersnota en het participatieplan liggen nu ter besluitvorming voor. Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 De inhoud van de Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 kunt u lezen in bijlage 1. De Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 vormt een tussenstap richting de Omgevingsvisie Zeist 2050. In de koersnota maken we inzichtelijk welke waarden, trends, ontwikkelingen en dilemma’s richting geven aan keuzes voor de fysieke leefomgeving. Op basis hiervan zijn drie hoofdopgaven bepaald die de inhoudelijke basis vormen voor de Omgevingsvisie Zeist 2050: 1. Ruimte slim verdelen. 2. Gericht investeren voor gelijke kansen. 3. Bewust positie nemen in de regio. Deze hoofdopgaven bepalen niet alleen het speelveld voor de participatie, maar vormen ook de inhoudelijke ruggengraat van de uiteindelijke omgevingsvisie. Door deze hoofdopgaven nu vast te stellen ontstaat bestuurlijke duidelijkheid voor het vervolgproces, omdat dit de hoofdopgaven zijn waar Pagina 2 van 6

de omgevingsvisie een antwoord op moet gaan geven. Dit voorkomt dat er in een later stadium discussie ontstaat over wat moet worden uitgewerkt in de omgevingsvisie (en wat niet) en ook over welke opgaven de participatie moet gaan. De waarden van Zeist - hetgeen Zeist Zeist maakt - worden gebruikt als kompas. Mogelijke nieuwe ontwikkelingen worden altijd gespiegeld aan de waarden. Blijven waarden in stand bij een ontwikkeling, dan is dat in principe positief. Worden waarden aangetast door een ontwikkeling, dan ligt daar een keuze voor uw raad of de ontwikkeling door kan gaan of niet. Dit alles wordt uitgewerkt in de omgevingsvisie, waar uw raad uiteindelijk over besluit. Voor de waarden van Zeist gebruiken we de Eerste Zeister Omgevingsvisie uit 2023 als basis. Deze waarden zijn destijds verzameld via een breed participatietraject. Om met de Omgevingsvisie Zeist 2050 als kader scherpe keuzes te kunnen maken, zijn de waarden uit de Eerste Zeister Omgevingsvisie op onderdelen aangevuld met sindsdien vastgesteld beleid en op actualiteit getoetst aan de hand van de meest recente ontwikkelingen. De trends en ontwikkelingen geven een goede indicatie van wat er op Zeist afkomt. Op basis van een inschatting van wat dat voor gevolgen heeft voor de Zeister waarden, komen te maken keuzes naar voren.

Bij het maken van de keuzes is het behouden en versterken van ‘het goede leven in Zeist’ richtinggevend. Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 De inhoud van het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 kunt u lezen in bijlage 2. Het participatieplan maakt de inrichting van het participatieproces voor de Omgevingsvisie Zeist 2050 inzichtelijk. Belangrijk hierin zijn de doelstellingen die we met participatie nastreven, welke doelgroepen worden betrokken, welke activiteiten daarvoor ingezet worden en hoe we gebruik willen maken van onder andere scenario’s als methode om het gesprek te voeren. Een aantal kaders voor de participatie heeft u al vastgesteld via het Plan van Aanpak Implementatie Omgevingswet 20242032. Deze kaders hebben we voor de volledigheid overgenomen, maar zijn dus al eerder door uw raad vastgesteld. Het gaat onder andere om het participatieniveau ‘raadplegen’, het meenemen van de ervaringen uit het traject van de Eerste Zeister Omgevingsvisie, het betrekken van de pluriforme samenleving en de regierol van de gemeente. Ook hebben we het Handvat Participatie Zeist betrokken bij het opstellen van het participatieplan. Keuzes die we in het participatieplan maken, vallen binnen of betreft een uitwerking van het Handvat Participatie Zeist. Tijdens de inputsessie van 15 juli 2025 hebben wij u geïnformeerd over het werken met scenario’s.

Scenario’s gebruiken we om tijdens de participatie antwoorden op de hoofdopgaven te verkennen. Hiermee rekken we het voorstellingsvermogen van participanten op. Ook laten ze zien dat de toekomst van Zeist tot op zekere hoogte een keuze is. De drie scenario’s die worden ingezet zijn elk gebaseerd op een herkenbare maar sterk uitvergrote invalshoek: 1. Zeist stad in de randstad Verkenning van de ruimte voor groei, wonen, werken en mobiliteit en de grenzen daaraan. 2. Zeist kiest voor natuur Verkenning van wat het betekent wanneer natuur en landschap leidend zijn, inclusief de ruimte die dit vraagt. 3. Zeist zorgzaam en zelfvoorzienend Verkenning van hoe gemeenschapskracht kan worden versterkt wanneer sociale ondersteuning, voorzieningen en lokale productie meer binnen de eigen gemeenschap worden georganiseerd. Na afronding van het participatietraject zoals opgenomen in het participatieplan rondt het college het ontwerp van de omgevingsvisie af en legt deze voor 6 weken ter inzage. In deze periode kan iedereen gedurende 6 weken een zienswijze naar voren brengen. Eventuele zienswijzen worden vervolgens betrokken bij het opstellen van de definitieve omgevingsvisie.

Samenhang programma Implementatie Omgevingswet Hoe de koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 en het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 zich verhouden tot het gehele programma Implementatie Omgevingswet is weergegeven in de bijgevoegde tijdlijn (Bijlage 3). ARGUMENTEN 1.1 Met de voorgestelde beslispunten geeft uw raad uitvoering aan het Plan van Aanpak Omgevingsvisie Zeist 2050. Pagina 3 van 6

Het proces om te komen tot de Omgevingsvisie Zeist 2050 is een intensief en uitgebreid proces. In het plan van aanpak uit 2024 is bewust de keuze gemaakt voor een stapsgewijze aanpak die uitgaat van verschillende fases en een raadsbesluit voorafgaand aan het participatietraject. De Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 is het afsluitende document voor wat betreft het inventariseren van basisinformatie, de bestaande beleidskaders, trends en ontwikkelingen, opgaven voor Zeist en de dilemma’s die daar bij horen. Het participatieplan geeft inzicht in hoe we het participatieproces inrichten. 1.2 Door de hoofdopgaven vast te stellen wordt richting gegeven aan de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie Zeist 2050. Door de hoofdopgaven vast te stellen ontstaat een eerste inhoudelijke afbakening voor de uitwerking van de omgevingsvisie. In de vervolgfase zullen de hoofdopgaven leidend zijn voor verder onderzoek en het gesprek met de inwoners en andere belanghebbenden. Door de hoofdopgaven nu vast te stellen, leggen we tussentijdse keuzes over de inhoudelijke afbakening vast. Dit voorkomt dat fundamentele discussies over de koers nog tijdens de participatie of tijdens de uitwerking van de (ontwerp)omgevingsvisie ontstaan. 1.3. De hoofdopgaven komen voort uit breed opgehaalde inzichten.

De hoofdopgaven zijn gebaseerd op waarden uit de Eerste Zeister Omgevingsvisie, trends en ontwikkelingen, actuele beleidskaders, gemeentelijke inventarisaties, verzamelde dilemma’s én input uit uw raad, de organisatie en beleid van samenwerkingspartners. Het gaat daarmee om een goed onderbouwde en breed gedragen basis. 1.4 Duidelijkheid in de uitgangspunten, zorgt voor een transparanter proces. In de Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 is een aantal uitgangspunten opgenomen die vanzelfsprekend lijken, maar belangrijk zijn om het vervolgproces van de omgevingsvisie zorgvuldig, transparant en gedragen te laten verlopen. Ze zijn bepalend voor de vorm en toon van de omgevingsvisie. Het nu beschrijven, voorkomt interpretatieverschillen in vervolgfases van het proces. Het gaat om: voor wie is de omgevingsvisie, welk doel hebben we er mee voor ogen, wat wordt de vorm van de omgevingsvisie (als dynamisch document, raadpleegbaar via de digitale standaarden) en welke rol of rollen neemt de gemeente in bij de uitvoering van de omgevingsvisie. 2.1 Het past binnen de door u gestelde kaders. Het participatieplan is gebaseerd op het door u vastgestelde ‘Handvat Participatie Zeist’ en de door u vastgestelde kaders in het ‘Plan van aanpak Implementatie Omgevingswet 2024-2032’.

Tijdens de participatie verdelen we de activiteiten onder in 3 fases: de open fase, de reactieve fase en de terugkoppelingsfase. De activiteiten tijdens de eerste en tweede fase voeren we uit binnen de kaders van het participatieniveau ‘raadplegen’ zoals opgenomen in het Handvat Participatie Zeist. De derde fase is van informatieve aard. 2.2 Door het participatieplan vooraf vast te stellen geeft dit comfort en helderheid voor alle partijen De Omgevingswet verplicht ons om participatie te organiseren bij het maken van een omgevingsvisie. In de omgevingsvisie moet staan hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding betrokken zijn en wat de resultaten hiervan zijn. Hoe we het participatieproces inrichten bepalen we zelf. Dit kan op verschillende manieren. Randvoorwaarde voor het slagen, is een duidelijke rolverdeling tussen participanten, opstellers en besluitnemers. Om te voorkomen dat bij besluitvorming van de omgevingsvisie discussie ontstaat over de uitgangspunten waarop de participatie is ingericht, wordt het participatieplan nu ter besluitvorming voorgelegd.

2.3 Het geeft inzicht in de hoofdlijnen van de scenario’s Door de hoofdlijnen van de scenario’s zoals opgenomen in het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 vrij te geven, maken we vooraf inzichtelijk welke gespreksrichting we in de participatie hanteren, terwijl inhoudelijke ruimte behouden blijft. Er wordt geen keuze gemaakt tussen de verschillende scenario’s. De scenario’s zijn alleen een hulpmiddel om mogelijke uitersten binnen de koers te verkennen.

Pagina 4 van 6

KANTTEKENINGEN 1.1 Afbakening van de hoofdopgaven is lastig. Bij het opstellen van de koersnota en de daarin geformuleerde hoofdopgaven hebben we gezocht naar een goede balans tussen wat in deze fase van het proces al vastgesteld kan worden. Het is waardevol dat ze afbakenen maar tegelijkertijd moeten ze ook ruimte laten voor uitwerking en keuzes in het vervolgproces. Het evenwicht hierin vinden is lastig. Het gevaar is dat de hoofdopgaven te abstract worden en teveel ruimte laten. Een krappere afbakening kan er voor zorgen dat nieuwe inzichten die uit de participatie of nader onderzoek naar voren komen, geen plek meer kunnen krijgen. Voor nu verwachten wij hierin de goede balans gevonden te hebben en dat het voor het vervolg helpend is zonder nu te vergaande keuzes te maken. TOELICHTING Samenspel Conform het Plan van Aanpak Omgevingsvisie Zeist 2050 is het samenspel in de eerste fase bewust klein gehouden. Uw raad heeft op 15 juli 2025 actief meegedacht en input geleverd voor de scenario’s en de hoofdopgaven. Op 17 december 2025 is uw raad meegenomen in het voorliggende raadsvoorstel en heeft u input geleverd voor het participatieproces. In twee informatieve avonden op 18 februari 2025 en 23 september 2025 hebben we u op uw verzoek geïnformeerd over de aanpak, de positionering en de resultaten van de inventarisaties.

Het beleid van de samenwerkingspartners hebben we via een bureaustudie geïntegreerd in Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050. In de vervolgfase wordt de participatie conform het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 uitgevoerd en worden participanten actief betrokken. Financiële toelichting In de begroting is structureel budget voor de implementatie van de Omgevingswet opgenomen. De kosten voor het traject van de Omgevingsvisie Zeist 2050 vallen onder dit budget. Dit raadsvoorstel heeft op dit moment geen effect op de bestaande financiële middelen. Mochten er in de toekomst knelpunten ontstaan dan informeren wij u hierover in de reguliere P&Ccyclus. Juridische aspecten Het voorliggende raadsvoorstel heeft van zichzelf geen juridische basis omdat het valt binnen het proces voor het opstellen van de Omgevingsvisie Zeist 2050. Juridische basis Omgevingsvisie Zeist 2050 Op grond van artikel 3.1 Omgevingswet stelt de gemeenteraad een omgevingsvisie vast. In de omgevingsvisie moet staan hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding betrokken zijn. En wat de resultaten daarvan zijn. Deze motiveringsplicht is geregeld in artikel 10.7 van het Omgevingsbesluit. Op grond van artikel 3.2 bevat een omgevingsvisie, mede voor de uitoefening van de taken en bevoegdheden, bedoeld in artikel 2.1, eerste lid: a.

een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, b. de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, c. de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid. Om aan de eisen van de Omgevingswet te voldoen, moeten alle gemeenten in Nederland uiterlijk 1 januari 2027 een vastgestelde omgevingsvisie hebben. Met de vaststelling van de Eerste Zeister Omgevingsvisie op 23 mei 2023 voldoen we aan deze wettelijke verplichting. De doelstellingen uit de Omgevingswet vormen de basis voor het opstellen van de Omgevingsvisie Zeist 2050. Duurzame aspecten Niet van toepassing Pagina 5 van 6

Samenhang met andere projecten Het opstellen van de Omgevingsvisie Zeist 2050 is onderdeel van de implementatie van de Omgevingswet. Naast de omgevingsvisie werken we ook aan het omgevingsplan en heeft u in 2025 het ‘Handvat Participatie voor inwoners en initiatiefnemers’ vastgesteld. De tijdlijn zoals opgenomen in bijlage 3 geeft inzicht in de mijlpalen en de planning. VERDERE PROCES Planning De koersnota omgevingsvisie met daarin de hoofdopgaven en het participatieplan vormen de basis voor de volgende fase in het proces om te komen tot de Omgevingsvisie Zeist 2050. Samen met een extern bureau starten we de voorbereidingen voor de participatie. Gelijktijdig werken we met de ambtelijke projectgroep verder aan de omgevingsvisie zelf. Hierbij richten we ons op de thema- en gebiedsuitwerkingen en de milieueffectrapportage De participatie start in september 2026. We doen dit in 2 fases die we beiden afronden met een participatieverslag. Het gehele participatietraject sluiten we in mei 2027 af met een presentatie aan het college en de raad. Hierin maken we zichtbaar welke stappen zijn gezet, welke doelgroepen hebben geparticipeerd en wat dit heeft opgeleverd voor de omgevingsvisie. Na afloop van het participatietraject ronden we het ontwerp van de omgevingsvisie af. De planning is er op gericht om het ontwerp van de omgevingsvisie in het tweede kwartaal 2027 ter inzage te leggen.

In deze periode kan iedereen gedurende 6 weken een zienswijze naar voren brengen. Eventuele zienswijzen worden vervolgens betrokken bij het opstellen van de definitieve omgevingsvisie die ter besluitvorming aan uw raad wordt voorgelegd. Communicatie Over dit raadsbesluit zelf vindt geen communicatie plaatst. Communicatie blijft een belangrijk instrument om inwoners te betrekken bij de participatie voor het opstellen van de omgevingsvisie. De communicatie sluit aan op het participatieplan. Hiervoor wordt een communicatiestrategie opgesteld ter ondersteuning en bekendmaking van de participatie in de samenleving én in de ambtelijke organisatie. Door een brede inzet van diverse communicatiemiddelen en kanalen (online en offline) zorgen we voor breed bereik met specifieke aandacht voor een zo goed mogelijke weerspiegeling van de Zeister samenleving. Evaluatie Niet van toepassing BIJLAGEN 1. Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050 2. Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 3. Tijdlijn implementatie Omgevingswet

Pagina 6 van 6

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Koers en participatie Omgevingsvisie Zeist 2050 Nr. RV26.019

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 10 maart 2026; BESLUIT: 1. De hoofdopgaven zoals opgenomen in de ‘Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050’ vast te stellen en de ‘Koersnota Omgevingsvisie Zeist 2050’ richtinggevend te laten zijn tot aan vaststelling van de Omgevingsvisie Zeist 2050. 2. Het Participatieplan Omgevingsvisie Zeist 2050 vast te stellen. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 7 juli 2026, De raad voornoemd,

drs. E. Lemaier, griffier

drs. J. Langenacker, voorzitter

Pagina 1 van 1