RV26.014 Bijlage 3 Brief bestuurlijke reactie onderzoek Weerbaar of kwetsbaar

Aan de Rekenkamer Zeist

Datum

20-01-2026

Ons kenmerk

976076

Uw kenmerk Bijlage(n)

-

Onderwerp

Bestuurlijke reactie onderzoek Portefeuillehouder Weerbaar of kwetsbaar?

Behandeld door

Koning, Frederique en Kuijer, Heleen Burgemeester Langenacker

Geachte leden van de Rekenkamer, Op 3 december 2025 ontvingen wij het rapport ‘Weerbaar of Kwetsbaar’, de bevindingen van het rekenkameronderzoek naar ondermijning in Zeist. Veel dank voor de aandacht voor het onderwerp. Ondermijning is een serieuze zaak, het is met recht een van de vijf prioriteiten in het integraal veiligheidsplan (IVP). U stelt ons in de gelegenheid een reactie te geven op uw bevindingen en aanbevelingen. Het college heeft met interesse het rapport gelezen en maakt graag van deze gelegenheid gebruik. In deze brief geven we onze zienswijze op ondermijning in Zeist en sluiten we af met een concrete reactie op een aantal aanbevelingen waar we dankbaar gebruik van gaan maken. Ondermijning gaat over criminelen die legale structuren gebruiken voor illegale activiteiten. Denk aan drugscriminaliteit, witwassen en uitbuiting. Het doel van de gemeente is om onzichtbare criminaliteit te signaleren, te voorkomen en te bestrijden. Wij werken aan het tegengaan van ondermijning zoals in het Integraal Veiligheidsplan (IVP) ZBLW en het jaarplan bepaald is: Ons doel is een leefbare samenleving en de basis daarvan zijn de regionale en landelijke plannen. Het geeft een gezamenlijke inzet en focus waarbij ook de gemeenteraad wordt betrokken. Ook doen we dat samen met de Zeister samenleving. Zij zijn onze ogen en oren.

Door vroegtijdig te reageren op signalen vanuit de samenleving voorkomen we grotere problemen. We zoeken met inwoners en ondernemers naar een balans tussen enerzijds het bieden van kansen en het opbouwen van een relatie en anderzijds tussen controle en handhaving. Focus op preventie: bouwen aan relaties Vanuit die strategie komt de focus op het preventief werken en het inzetten op de voorkant. Dat betekent bouwen aan relaties en contacten. Die verbinding is cruciaal en kenmerkend voor Zeist. We werken in Zeist wijkgericht, dat is uniek binnen ZBLW, de politie geeft aan dat dit zeer waardevol is, omdat deze werkwijze juist vanuit nabijheid en verbinding vroeg signalen opvangt. In die zin is onze aanpak wat anders dan andere gemeenten. Recent onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) bevestigt onze zienswijze. Het onderbuikgevoel dat speelde in een bepaalde sector bleek onjuist. Ook een recent rapport van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) bevestigt onze zienswijze: er wordt onvoldoende gemeld en het enige dat daarbij helpt is het bouwen aan goede relaties. Zodat we een groeiend groot netwerk hebben qua sleutelfiguren, bondgenoten en vertrouwenspersonen die signalen opvangen en doorspelen. Daar werken we aan in Zeist. Denk aan onze contacten met ondernemers.

Zeist kent een actieve ondernemersvereniging waar we goed mee in gesprek zijn. We organiseren bijeenkomsten en benadrukken Austerlitz ■ Bosch en Duin ■ Den Dolder ■ Huis ter Heide ■ Zeist

waar mogelijk en herhaaldelijk zowel bij inwoners als ondernemers Meld Misdaad Anoniem (MMA). Intern investeren we in bewustwording bij alle medewerkers, ook zij zijn de ogen en oren. Zo krijgen wijkmanagers, medewerkers publiekszaken en anderen, trainingen. Gerichte aandacht: inzet op zorgfraude Met name zorgfraude (mogelijk ondermijning) vraagt onze aandacht. Daar is extra op ingezet door het aanstellen van twee medewerkers. Ook daar geldt het proces: Als we signalen hebben, pakken we door: we verrijken de signalen, in eerste instantie met partners, vervolgens met het RIEC om vervolgens de juiste interventie in te zetten. Dat kan een controle zijn. De laatste twee controles (waaronder een met speurhonden bij kelderboxen) viel buiten de scope van het onderzoek. Zo nodig zetten we bestuurlijk instrumentarium in. Feit is dat er relatief weinig zaken zijn die in aanmerking komen om bestuurlijk op in te zetten. Daar waar het effectief ingezet kan worden zetten we het, momenteel vaker dan voorheen, in. Uit algemene controles die we de laatste jaren hebben gehouden, bijvoorbeeld bij bedrijventerreinen komt geen ondermijnende criminaliteit boven tafel van schrikbarende aard. We doen dat met gemeentelijke toezichthouders/boa’s. Dat zijn er minder dan in het onderzoek wordt vermeld. Momenteel zijn er negen boa’s waarvan twee jeugdboa’s op tijdelijke basis (UVP).

Ook op tijdelijke basis is onlangs een adviseur veiligheid op jeugd gestart. De conclusie die getrokken wordt op basis van cijfers van www.zichtopondermijning.nl vraagt om een nuancering. In tabel 2.1 in het rapport staan indicatoren vergeleken met andere gemeenten. Het gaat om een methode waarbij patronen in beeld worden gebracht die mógelijk wijzen op een verhoogd rísico op ondermijning. Een hoge score op een indicator betekent niet dat er daadwerkelijk ondermijning is. Het is daarom onjuist om te concluderen dat op bepaalde indicatoren goed of slecht wordt gescoord. Het verkeerd of eenzijdig interpreteren kan tot diverse aannames leiden op basis waarvan geconcludeerd wordt dat de situatie in Zeist anders is, dan dat die feitelijk is. Hier staat bijvoorbeeld dat Zeist West slechter scoort terwijl elders in het rapport Zeist West als goed voorbeeld genoemd wordt. Wij constateren verder dat de data in de tabel gedateerd zijn en dat het lastig blijft om op basis van indrukken en signalen een eenduidig ondermijningsbeeld te krijgen. Aanbevelingen: wat we concreet gaan doen De aanbevelingen luiden capaciteit uitbreiden, vergroten van weerbaarheid en bewustzijn in de organisatie, de rol van de gemeenteraad bepalen en de meldingsbereidheid onder inwoners en ondernemers versterken. We lopen ze alle vier langs. Ten eerste: capaciteit uitbreiden.

Dit gaat ten koste van andere prioriteiten (cybercrime, zorg & veiligheid, maatschappelijke onrust & verbinding en veiligheid in de wijk). Wij zijn van mening dat de inzet proportioneel is. Vanuit de politie, toch onze belangrijkste bron, ontvangen wij geen signalen dat er in Zeist meer aan de hand is. De signalen die er zijn en die we uitlopen, leiden niet tot een zicht op meer wat we nu zouden laten liggen. Samen met het RIEC verrijken we informatie. Zij zijn een belangrijke partner om informatie te vergaren en gezamenlijk te analyseren. Ten tweede: Vergroten van weerbaarheid en bewustzijn. Hier zijn verbeteringen mogelijk, we vragen al aandacht voor het onderwerp ondermijning bij het onboardingsprogramma van nieuwe medewerkers en gaan de boodschap herhalen in teambijeenkomsten. Daarnaast gaan we een protocol op intranet zetten waarin we duidelijk omschrijven wat signalen zijn en waar die te melden. We maken gebruik van Loods 17, een trainingsen ervaringscentrum in Amersfoort voor Midden Nederland. Hier leren, werken, ontwikkelen alle partijen samen om ondermijning tegen te gaan. Vanuit de gemeente zijn we er met verschillende teams geweest. Hierop blijven we investeren. Ten derde: De rol van de gemeenteraad. De meningen van gesproken raadsleden zijn divers.

De conclusie die daaruit getrokken wordt, is dat de gemeenteraad wil bepalen welke rol zij wil spelen bij de ondermijningsaanpak. De informatiebehoeften zijn echter verschillend. De gemeente Zeist zorgt in het inwerkprogramma voor raadsleden voor informatie over integriteit en ondermijning, zo werken we aan bewustwording. Vervolgens agenderen we het waar het relevant is, dat kan in een veiligheidspitch zijn of in een informele bijeenkomst met de raad. Minimaal 1x per jaar staat dit onderwerp op de agenda. Momenteel worden de eerste stappen gezet om tot een provinciale weerbaarheidsnorm te komen. Daarin spreken de provincie, het RIEC en de 26 Utrechtse gemeenten met elkaar af hun weerbaarheid tegen de ondermijnende effecten van georganiseerde criminaliteit te versterken. Komend jaar vinden hierover gesprekken plaats over het opstellen en de invulling van de weerbaarheidsnorm. Als gemeente staan we achter het ontwikkelen van deze norm en leveren we onze bijdrage. Naar verwachting zal eind 2026 een beslissing worden genomen over de vaststelling ervan. Wij zullen de raad hier te zijner tijd over informeren. Austerlitz ■ Bosch en Duin ■ Den Dolder ■ Huis ter Heide ■ Zeist

Ten vierde: Meldingsbereidheid versterken. Zie ook het eerder genoemde rapport van het CCV over waarom mensen niet melden. Hier zien wij zeker mogelijkheden. Vanuit het gegeven zoals genoemd, dat de basis voor meldingen in vertrouwen richting de ontvanger ligt en dat er wat mee gedaan wordt. Het wijkgericht werken wordt in het rapport als positief benoemd, hier zien wij zeker mogelijkheden dit uit te breiden. De aanpak in Zeist-West is een goed voorbeeld: het contact met de buurt en de mensen. De aanpak in Zeist Noord is hier al een mooi vervolg op, hier vinden gesprekken vanuit een pop-up spreekuur plaats. Zo wordt per wijk vanuit maatwerk gekeken wat impact heeft. MMA gaan we bij ondernemers en inwoners extra onder de aandacht brengen. Ten slotte: een verrijkt beeld In het rapport staan mooie bevindingen, goed om te lezen hoe mensen intern en extern denken over ondermijning. Dat beeld is door dit rapport aanzienlijk verrijkt. Een aantal bevindingen zijn waardevol en op basis van dat beeld kunnen we de aanpak van ondermijning verder verstevigen. Uw bevindingen stellen ons in de gelegenheid te reflecteren op onze aanpak van ondermijning. Dat vinden wij nu en in de toekomst belangrijk. Wij zien uit naar de bespreking van uw rapport Weerbaar of kwetsbaar in de gemeenteraad.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. J. Langenacker

Austerlitz ■ Bosch en Duin ■ Den Dolder ■ Huis ter Heide ■ Zeist