RV25 053 RV+RB Juridische formalisering van de samenwerking in Regio ZOU

RAADSVOORSTEL Voorgenomen besluit: Juridisch formaliseren van de samenwerking in Regio Zuid Oost Utrecht (ZOU)

Portefeuillehouder

Walter van Dijk

Ontvangst griffie

Opsteller

M. van Hal / W. de Lange

Ronde Tafel

Zaak/stuknummer

929578/RV25.053

Debat

Besluit college

16 september 2025

Raadsvergadering

25 september 2025

11 november 2025

Onderwerp Voorgenomen besluit: Juridisch formaliseren van de samenwerking in Regio Zuid Oost Utrecht (ZOU) Doel van het voorstel Op grond van in april jl. door de Tweede Kamer aangenomen Jeugdwetgeving, zijn gemeenten verplicht hun regionale samenwerking met betrekking tot specialistische jeugdzorg publiekrechtelijk vorm te geven. De bestaande netwerk-samenwerking in de regio Zuid Oost Utrecht (ZOU) voldoet niet aan die vormvereiste. Na een regionale scenarioverkenning, regionale afstemming en instemming door het college, wordt u nu als voorgenomen besluit voorgelegd, om voor de komende paar jaar te gaan voor een Centrumregeling (Gemeente Utrechtse Heuvelrug) als juridische vorm en daarin alle huidige taken/onderwerpen van onze samenwerking onder te brengen. Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen vindt formele besluitvorming over de formalisering van de regionale samenwerking in een Centrumregeling plaats in twee rondes. Deze eerste ronde (het ‘voorgenomen besluit’) geeft de raad de mogelijkheid om, als daar behoefte aan is, binnen acht weken een zienswijze naar voren te brengen op de ontwerpregeling. De voorgestelde Centrumregeling sluit het meest aan bij de bestaande samenwerking, de wijziging is vooral juridisch van aard, zij heeft geen gevolgen heeft voor de inwoners en zij is niet in strijd is met recht of algemeen belang.

Er is een simultaan proces ingezet om te komen op een eventuele inhoudelijke (en mogelijke ook juridische) doorontwikkeling van de samenwerking in latere jaren. Op basis hiervan stellen wij uw raad voor om af te zien van het indienen van een zienswijze op het voorgenomen besluit en daarmee de facto het voorgenomen besluit te ondersteunen.

Voorgesteld besluit 1. Geen zienswijze indienen op het voorgenomen besluit om de regionale samenwerking Sociaal Domein ZOU te gieten in een centrumgemeente-constructie. Besluit Raad: Aangenomen met (30 voor / 0 tegen) (voor: [GL, VVD, D66, ChristenUnie-SGP, CDA, NDZ, Seyst.nu, SP, ZB, Osinga, Fiscalini] / tegen: [-].

Pagina 1 van 9

Inhoud (korte samenvatting) Op grond van in april jl. door de Tweede Kamer aangenomen Jeugdwetgeving, zijn gemeenten verplicht hun regionale samenwerking met betrekking tot specialistische jeugdzorg publiekrechtelijk vorm te geven. Regio’s kunnen daarbij kiezen uit drie juridische vormen uit de Wet gemeenschappelijke regelingen: een openbaar lichaam, een bedrijfsvoerings-organisatie of een centrumregeling. De bestaande netwerk-samenwerking in de regio Zuid Oost Utrecht (ZOU) voldoet niet aan die vormvereiste. Na een regionale scenarioverkenning, regionale afstemming en instemming door het college, wordt u nu als voorgenomen besluit voorgelegd, om voor de komende paar jaar te gaan voor een Centrumregeling als juridische vorm en daarin alle huidige taken/onderwerpen van onze samenwerking onder te brengen. Een centrumregeling is een samenwerkingsvorm waarbij een gemeente (centrumgemeente) een of meer taken uitvoert voor een of meer andere gemeenten (gastgemeenten). Utrechtse Heuvelrug, binnen de huidige netwerksamenwerking reeds (privaatrechtelijke) ‘gastheergemeente’, heeft zich in beginsel bereid verklaard om de rol van (publiekrechtelijke) centrumgemeente op zich te nemen.

Tegelijkertijd gaan we in regionaal verband de uitgangspunten, kaders en het ontwikkelproces formuleren voor een eventuele verbreding van de regionale samenwerking, het meer integraal organiseren ervan en wellicht ook een robuustere juridische vorm in latere jaren. Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen vindt formele besluitvorming over de formalisering van de regionale samenwerking in een Centrumregeling plaats in twee rondes. Dit nu voorliggende verzoek om een zienswijze betreft de eerste ronde (het ‘voorgenomen besluit’). De raad heeft de mogelijkheid om binnen acht weken een zienswijze naar voren te brengen op de ontwerpregeling. De ontvangen zienswijzen van de gemeenteraden worden gebundeld, voorzien van een reactie en leiden, waar nodig, tot aanpassing van de ontwerpregeling. Eind 2025/begin 2026 volgt het besluit om de centrumregeling definitief vast te stellen, de tweede ronde. Het college zal daar dan expliciet toestemming aan de raad voor vragen. Die toestemming kan op grond van de wet slechts worden onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Pas nadat alle gemeenteraden toestemming hebben verleend, kunnen de colleges formeel besluiten tot vaststelling van de centrumregeling.

Pagina 2 van 9

Pagina 3 van 9

VERDIEPING Inleiding (met aanleiding en historie; voorafgaande raadsbesluiten met link) Wetswijziging In april 2025 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Wet verbetering beschikbaarheid specialistische jeugdzorg. Het wetsvoorstel is onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd. Met de nieuwe wet worden gemeenten verplicht om regionaal samen te werken bij de inkoop van specialistische jeugdzorg. Een jaar na het in werking treden van de wet moet de regionale samenwerking zijn ondergebracht in een publiekrechtelijke constructie zoals bepaald in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Gemeenten kunnen kiezen uit een openbaar lichaam, een bedrijfsvoerings-organisatie of een centrumregeling. Volgens de wetgever versterkt de publiekrechtelijke vorm de slagvaardigheid van de regio. Achterliggend doel is dat specialistische jeugdzorg altijd in voldoende mate beschikbaar is en dat de administratieve lasten voor jeugdhulpaanbieders worden verlicht. De wetswijziging verandert de bestaande verantwoordelijkheden van gemeenten niet. In elke vorm is (zij het op verschillende manieren) de invloed van de gemeentelijke colleges en raden gewaarborgd. Ongeacht de gekozen juridische vorm, blijven gemeenten primair zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet, inclusief de uitvoering van taken door de Jeugdregio. Financiering van de jeugdhulp blijft lopen via het gemeentefonds.

Gemeenten blijven verantwoordelijk voor de financiering van jeugdhulp en de dekking van eventuele financiële tekorten. Wettelijk verplichte jeugdzorgtaken van de geformaliseerde regiovorm De publiekrechtelijk Jeugdregio voert op grond van de wet namens de betrokken gemeenten werkzaamheden uit, die zien op de inkoop (c.q. subsidiëring) en administratieve processen rond specialistische zorgvormen. Te denken valt aan: jeugdhulp met verblijf; pleegzorg; multidisciplinaire specialistische jeugdhulp; forensische jeugdhulp; crisishulp; multidisciplinaire jeugdhulp bestaande uit dagbehandeling in groepsverband; hoog-specialistische ggz. Het is aan de regio om desgewenst, vrijwillig andere taken (bijv. op het gebied van niet-specialistische Jeugdhulp en Wmo) toe te voegen aan het takenpakket van de jeugdregio. Consequenties voor de ZOU-samenwerking Onze regio koopt ook nu al samen met buurregio’s (bovenregionaal) specialistische zorgvormen in. Publiekrechtelijke formalisering van de regio brengt daar op zichzelf geen verandering in. De reeds sinds 2015 bestaande ZOU-netwerksamenwerking is gebaseerd op een onderlinge samenwerkingsovereenkomst maar voldoet níet aan de nieuwe juridische vormvereiste. Bovendien bestaat onze samenwerking inhoudelijk uit meer taken dan alleen specialistische Jeugdzorg (ook bijvoorbeeld uit niet-specialistische Jeugdhulp en Wmo).

Na een regionale scenarioverkenning, regionale afstemming en instemming door het college, wordt u nu als voorgenomen besluit voorgelegd, om voor de komende paar jaar te gaan voor een Centrumregeling als juridische vorm en daarin alle huidige taken/onderwerpen van onze samenwerking onder te brengen. Utrechtse Heuvelrug, binnen de huidige netwerksamenwerking reeds (privaatrechtelijke) ‘gastheergemeente’, heeft zich in beginsel bereid verklaard om de rol van (publiekrechtelijke) centrumgemeente op zich te nemen. Pagina 4 van 9

Tegelijkertijd gaan we in regionaal verband de uitgangspunten, kaders en ontwikkelproces formuleren voor een eventuele verbreding van de regionale samenwerking, het meer integraal organiseren ervan en wellicht ook een robuustere juridische vorm in latere jaren. Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen vindt formele besluitvorming over de formalisering van de regionale samenwerking in een Centrumregeling plaats in twee rondes. Dit nu voorliggende verzoek om een zienswijze betreft de eerste ronde (het ‘voorgenomen besluit’). De raad heeft de mogelijkheid om binnen acht weken een zienswijze naar voren te brengen op de ontwerpregeling (zie de bijlage). De ontvangen zienswijzen van de gemeenteraden worden gebundeld, voorzien van een reactie en leiden, waar nodig, tot aanpassing van de ontwerpregeling. Eind 2025/begin 2026 volgt het besluit om de centrumregeling definitief vast te stellen, de tweede ronde. Het college zal daar dan expliciet toestemming aan de raad voor vragen. Die toestemming kan op grond van de wet slechts worden onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Pas nadat alle gemeenteraden toestemming hebben verleend, kunnen de colleges formeel besluiten tot vaststelling van de centrumregeling Nota bene Op de regionale raads-avond van woensdag 24 september jl.

zijn de aanwezige raadsleden van de vijf gemeenten beeldvormend meegenomen op dit onderwerp. ARGUMENTEN VOOR EN TEGEN 1. Een centrumregeling past het beste bij de huidige regionale samenwerking De ZOU-gemeenten zijn overwegend positief over de wijze waarop er wordt samengewerkt. Van de drie wettelijk toegestane juridische vormen past de centrumgemeente-constructie het best bij die huidige samenwerking. De wijziging is vooral juridisch van aard; de manier waarop wordt samengewerkt blijft hetzelfde. De overgangskosten zijn daardoor minimaal. De formele beleidsbepaling blijft bij de colleges en raden van de vijf gemeenten. Wel is (net als nu) sprake van coördinatie en beleidsvoorbereiding op regionale thema's en de uitvoering daarvan. Ook uitvoering door de lokale teams blijft hetzelfde. Voor wat betreft het takenpakket van de centrumregeling is (om redenen van integraliteit en eenduidige aansturing) gekozen voor de huidige breedte van de ZOU-samenwerking. De centrumregeling betreft dus niet alleen de verplichte wettelijke taken rond specialistische Jeugdzorg maar ook die rond bijvoorbeeld de inkoop van niet-specialistische jeugdzorg en Wmo-dienstverlening. De centrumregeling biedt, binnen algemene wettelijke kaders, ruimte voor specifieke invulling en uitwerking in een dienstverleningsovereenkomst en eventueel andere onderliggende documenten (door het college vast te stellen).

2. Er is geen direct maatschappelijk effect en geen strijd met recht of algemeen belang De juridische omzetting van de samenwerking heeft geen gevolgen voor inwoners; er zijn geen directe maatschappelijke effecten te verwachten. Zo zijn en blijven bijvoorbeeld de ambities, uitgangspunten en kaders van de (dit voorjaar door de ZOU-gemeenteraden vastgestelde) regionale Inkoopkoers onveranderd van kracht. Ook de positie van de raad bij de formele beleidsbepaling verandert niet. De centrumregeling is een collegeregeling en de gemeenteraden kunnen uiteindelijk alleen dan hun instemming onthouden als sprake is van ‘strijdigheid met het recht of het algemeen belang’. Dat is in dit geval niet aan de orde. Pagina 5 van 9

Op basis hiervan adviseren wij uw raad om geen zienswijze in te dienen op het voorgenomen besluit om de regionale samenwerking Sociaal Domein ZOU te gieten in een centrumgemeente-constructie. Eventuele doorontwikkeling in latere jaren: vorm volgt inhoud Op dit moment wordt (om de redenen zoals hierboven aangegeven) niet gekozen voor een van de andere juridische GR-vormen. Echter, de regionale samenwerking (bij Jeugdzorg en Wmo maar ook bijvoorbeeld met betrekking tot Werk en Inkomen) is steeds aan verandering onderhevig. Dat zal ook de komende jaren zo zijn. We willen optimaal gebruik maken van de kennis en ervaring van de huidige bestuurders met de regionale samenwerking. Daarom wordt erop gemikt om nog in de huidige bestuursperiode relevante kaders, uitgangspunten en ontwikkelproces vast te leggen voor een eventuele inhoudelijke (en mogelijk ook juridische) doorontwikkeling van de samenwerking in latere jaren. Het is de bedoeling om die kaders, uitgangspunten en ontwikkelproces op te nemen in het verzoek aan de gemeenteraad om toestemming bij de definitieve besluitvorming over de centrumregeling (‘tweede ronde’). TOELICHTING Participatie Het collegevoorstel is door de diverse ZOU gemeenten gedeeld ingediend. Op 24 september heeft er een regionale raadsbijeenkomst plaatsgevonden.

Financiële toelichting Voor de ombouw naar een publiekrechtelijke structuur worden door het Rijk geen extra gelden beschikbaar gesteld. Net als bij andere implementatiegelden die voortvloeien uit de Hervormingsagenda Jeugd, worden die geacht te kunnen worden gedekt vanuit o.m. IZA-gelden. Er zijn eenmalige regionale voorbereidings- en implementatiekosten van de centrumregeling voor| de uitwerking van de (voorbeeld-) Dienstverleningsovereenkomst (met eventueel aanvullend afsprakenkader), een Reglement van Orde voor de Bestuurstafel en voor de implementatie van de centrumregeling in de organisatie van Utrechtse Heuvelrug. Naast het eerder reeds opgenomen (en regionaal gedekte) budget is een extra bedrag van € 75.000,- voor de vijf gemeenten gezamenlijk nodig. Verdeling van dit bedrag tussen de vijf gemeenten, is conform de reguliere verdeelsleutel op basis van inwonertal. Dat betekent voor Zeist: € 24.750. Dit zal worden gedekt uit bestaande middelen. Juridische aspecten De overgang naar een Centrumregeling in ZOU is vooral juridisch en organisatorisch van aard en bedoeld om te voldoen aan de wettelijke vereisten. Veel van de artikelen in de centrumregeling zijn standaardbepalingen op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (bijv. artikelen 12 t/m 15, 19, 20, 22 t/m 28).

Duurzame aspecten N.v.t.

Pagina 6 van 9

Samenhang met andere projecten N.v.t. VERDERE PROCES Planning en uitvoering • De eventuele zienswijzen van gemeenteraden worden gebundeld, voorzien van een reactie en leiden, indien nodig, tot aanpassing van de ontwerpregeling. • Eind 2025/begin 2026 volgt de stap om de centrumregeling definitief vast te stellen. Daarvoor vragen de colleges dan toestemming aan hun gemeenteraden. Nadat alle gemeenteraden toestemming hebben verleend, kunnen de colleges formeel besluiten tot vaststelling van de centrumregeling. • In het najaar wordt begonnen met het opstellen van een voorbeeld-Dienstverleningsovereenkomst. In de loop van 2026 worden op basis hiervan door de colleges vijf DVO’s afgesloten. • De centrumregeling treedt (na publicatie) daadwerkelijk in werking op 1 januari 2027. Die datum sluit aan op de nieuwe contracten van de regionale inkoop Jeugd en Wmo. Communicatie Externe bekendmaking is pas aan de orde bij het nemen van het definitieve besluit, later dit jaar/begin 2026. Bij dat besluit zal nader worden ingegaan op acties gericht op formele publicatie, berichtgeving via website, pagina in de krant etc. Evaluatie N.v.t. BIJLAGEN

1. Ontwerp- centrumregeling Sociaal Domein Regio Zuid Oost Utrecht

Pagina 7 van 9

RAADSBESLUIT

Behoort bij raadsvoorstel Nr. RV25.053

De raad van de gemeente Zeist; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 16 september 2025; BESLUIT: 1. Geen zienswijze indienen op het voorgenomen besluit om de regionale samenwerking Sociaal Domein ZOU te gieten in een centrumgemeente-constructie.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van De raad voornoemd, ValidSigned door Eva Lemaier op 13-11-2025

ValidSigned door Joyce Langenacker op 13-11-2025

drs. E.M.H. Lemaier, griffier

drs. J. Langenacker, voorzitter

1