RIB24.122 Bijlage 1 - Routekaart circulaire samenleving

Routekaart Circulaire Samenleving Zeist

2024 - 2027

Bron:Sweco

Juni 2024

Voorwoord Voor u ligt het eerste circulaire routekaart van de Gemeente Zeist. In deze routekaart worden de stappen beschreven die de gemeente gaat zetten om een bijdrage te leveren aan de nationale doelstellingen omtrent circulariteit: 50% minder grondstoffengebruik in 2030 en een volledige circulaire economie in 2050. Met deze routekaart sluit gemeente Zeist aan op acties die binnen onze gemeente tot uitvoer zijn gebracht. Kijk bijvoorbeeld naar 19721 toen Miep Kuiper en Babs Riemens als eerste in Nederland de halfopen glasbak wisten te introduceren. Zij waren ervan overtuigd dat ook het glas waar geen statiegeld op zat kon worden hergebruikt. En vanuit die overtuiging kregen zij de ruimte om een experiment te starten dat uiteindelijk in heel Nederland van glas-recycling de normaalste zaak van de wereld maakte. De gedrevenheid die 50 jaar geleden het verschil wist te maken is nog steeds in Zeist te vinden. En de initiatieven die daaruit voortkomen ondersteunt de gemeente van harte. Tegelijkertijd is in onze verkennende gesprekken met inwoners, ondernemers en partners van de gemeente duidelijk geworden dat de uitdaging om te komen tot een circulaire samenleving tot nu toe nog maar een selecte club mensen aanspreekt. Maar we gaan met alleen kleinschalige initiatieven de landelijke circulaire doelstellingen niet halen.

Met de gezamenlijke inzet van inwoners, bedrijven, organisaties en de gemeente kunnen we een enorme impact maken. De opgave is dan ook enorm. Dat vraagt om een fundamentele verandering die groter is dan het inzamelen van glas waar geen statiegeld op zit. We moeten alles recyclen wat we gebruiken, maar ook een manier vinden om überhaupt minder te gaan gebruiken. De acties in deze routekaart helpen de gemeente om stappen te zetten in deze overgang. Door als gemeentelijke organisatie het goede voorbeeld te geven, door het stimuleren van kennisoverdracht, door verbinding te versterken, en door de toekomstige Miep en Babs bij te staan in hun vernieuwende initiatieven. Wouter Catsburg Wethouder circulaire samenleving

1 Milieuzorg Zeist, zie www.milieuzorgzeist.com

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

2/23

Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting 1 Inleiding

2 4 5

1.1 1.2 1.3 1.4

Hoe werkt een circulaire samenleving? Doel van dit plan Opzet van dit plan Totstandkoming van dit plan

5 6 7 7

2

Huidige situatie

8

2.1 2.2 2.3 2.4

Impactanalyse gemeente Zeist Welke initiatieven zien we bij de Zeister inwoners? Welke initiatieven zien we bij de Zeister ondernemers? Welke stappen zijn er binnen de gemeentelijke organisatie gezet?

8 9 9 10

3

Visie en strategie

11

3.1 3.2

Visie Strategie

11 11

4

Actielijnen

13

4.1

Voorlopen

13

4.1.1 4.1.2 4.1.3

DNA van de gemeentelijke organisatie Beleid Inkoop en aanbesteding

13 14 14

4.2 4.3

Verbinden Aanjagen

15 16

5

Organisatie

17

5.1 5.2 5.3 5.4

Organisatie: Kennis in organisatie borgen en ontwikkelen Taken trekkers per team Taken kwartiermaker Circulair expert duurzaam inkopen

17 17 17 18

6

Monitoring en evaluatie

19

6.1 6.2

Tussentijdse monitoring Eindevaluatie

19 19

Bijlage 1. Begrippenlijst Bijlage 2. Beleidskaders

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

20 21

3/23

Samenvatting De Routekaart Circulaire Samenleving Zeist 2024-2027 is een ambitieus en toekomstgericht beleidsdocument dat de gemeente Zeist op de kaart zet als een vooruitstrevende speler in de transitie naar een circulaire samenleving. Met deze routekaart zet de gemeente stappen om de nationale doelstellingen te behalen: 50% minder grondstoffengebruik in 2030 en een volledig circulaire economie in 2050. Het plan erkent de noodzaak van een cultuuromslag en de verandering van denken en gedrag bij zowel producenten als consumenten. Het benadrukt het belang van samenwerking tussen de gemeente, inwoners, ondernemers en partners om de circulaire doelstellingen te realiseren. De routekaart is niet alleen een product van de gemeente zelf, maar is mede tot stand gekomen door gesprekken met betrokken Zeistenaren, waardoor het een plan voor en door de inwoners en ondernemers van Zeist is. De kern van de routekaart bestaat uit drie actielijnen: voorlopen, verbinden en aanjagen. De gemeente wil pionieren met eigen projecten en beleid, de verbinding tussen verschillende partijen versterken en circulaire initiatieven van ondernemers en inwoners stimuleren en aanjagen. Dit omvat onder meer een gedragscampagne over afval en het verkennen van mogelijkheden voor het uitbreiden van het Recyclingstation en het ontwikkelen van een ambachtscentrum.

Ook valt hieronder om circulaire materialen te gebruiken in projecten in de openbare ruimte. De gemeente Zeist is zich bewust van de uitdagingen en de noodzaak om kennis op te doen en te borgen binnen de organisatie. Inzetten op leren door te doen. Er wordt budget vrijgemaakt om de interne organisatie zo in te richten dat circulariteit een vanzelfsprekend onderdeel wordt van het werk van de gemeente. Ook komt er budget voor het aanjagen en opstarten van circulaire initiatieven in projecten en door ondernemers. De routekaart is een levend document dat zal worden gemonitord en geëvalueerd om de voortgang te waarborgen en waar nodig bij te sturen. Met deze routekaart toont de gemeente Zeist haar toewijding aan een duurzame toekomst en nodigt zij iedereen uit om bij te dragen aan een circulair Zeist.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

4/23

1

Inleiding

Met onze huidige consumptiepatronen putten we onze planeet uit en vergroten we onze afhankelijkheid van andere, vaak buiten Europa gesitueerde, landen. Dit zorgt voor een veelheid aan problemen die alsmaar groter worden en elkaar versterken. Het is belangrijk om de omslag naar een circulaire samenleving te versnellen. Om ons uit deze negatieve spiraal te bevrijden zijn er nationale doelstellingen opgesteld omtrent circulariteit. Een groot deel van de acties die nodig zijn om deze doelstellingen te behalen hebben nationale wetgeving en sturing nodig. Maar alleen wetgeving is niet voldoende om circulariteit te bevorderen. Een bruisende circulaire samenleving ontstaat door activiteiten, innovatie en samenwerking op lokaal niveau. Op lokaal niveau kan veel verschil gemaakt worden, door met elkaar anders te gaan consumeren en onze lokale kringlopen te sluiten. En daarom nemen wij als gemeente de rol op om activiteiten, innovatie en samenwerking op gang te brengen. Met deze Routekaart Circulaire Samenleving Zeist beschrijft gemeente Zeist hoe het deze rol gaat vormgeven. Het oppakken van deze rol komt voort uit de gemeente zelf en is geen wettelijke verplichting. Lees verder om te weten hoe de gemeente samen met inwoners, ondernemers en partners werkt aan een circulaire toekomst.

1.1

Hoe werkt een circulaire samenleving?

Produceren, verwerken, gebruiken en weggooien. We zijn allemaal erg druk met het consumeren van spullen. En of dat nu als producent of als eindgebruiker is, we zijn allemaal onderdeel van deze lineaire economie. Dat heeft ons tot nu toe veel gebracht: betaalbare producten, gemak en efficiëntie. Maar dit systeem is niet meer houdbaar. Een circulaire economie biedt een alternatief voor het ‘wegwerp’-model. In een circulaire economie verminderen we onze behoefte aan materiaal en producten. Bijvoorbeeld door meer te repareren en te delen of slimmer om te gaan met dat wat we al hebben. De materialen en producten die we echt (nieuw) nodig hebben maken we van lokale en hernieuwbare bronnen. In een circulaire economie bestaat idealiter geen afval meer: alles wordt zo gemaakt dat het aan het einde van de levensduur volledig opnieuw kan worden ingezet. Bovendien creëren we daarmee lokale netwerken waar uitwisseling van kennis en producten plaatsvindt, dit levert meer bestaanszekerheid voor ondernemers op en meer verbinding met lokale ambachten. Om tot een circulaire economie te komen, biedt de R-ladder houvast (figuur hieronder). De stappen in de R-ladder geven aan hoe je meer circulair met materialen om kan gaan.

Daarbij staan de stappen op volgorde: R1 en R2 zijn het meest circulair, omdat men in die treden de waarde van materiaal zoveel mogelijk behoudt, verspilling tegengaat en milieuvervuiling voorkomt. Treden R5 en R6 zijn het minst duurzaam omdat materialen daar degraderen naar een lagere kwaliteit en omdat het proces tot milieuvervuiling leidt. De omslag en circulaire strategieën vragen dat niet alleen de economie verandert, maar alles hoe we met elkaar en onze bezittingen om gaan. Daarom spreken we in deze routekaart over een circulaire samenleving.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

5/23

Figuur 1: Hiërarchie en werking van de R-ladder uitgewerkt aan de hand van het autobezit.

1.2

▪ R1: Je weigert een auto te bezitten (refuse) en bedenkt een andere manier om aan je mobiliteitsbehoefte te voldoen (rethink). ▪ R2: Je verlaagt het autogebruik (reduce) door bijvoorbeeld een deelauto te gebruiken. ▪ R3: Je koopt een tweedehands auto ipv een nieuwe (reuse). ▪ R4: Je laat je auto repareren (repair), opknappen (refurbish), of laat een werkende auto bouwen met tweedehands onderdelen (remanufacture). Waarbij overgebleven onderdelen gebruikt worden voor iets anders (repurpose). ▪ R5: Materialen van een afgedankte auto worden hergebruikt, zoals staal en rubber (recycle). ▪ R6: Onbruikbare onderdelen gaan de verbrandingsoven in voor energie en residu (recover).

Beleidsdoelen

Gemeente Zeist wil haar bijdrage leveren aan de nationale doelen voor de circulaire economie. Deze doelen zijn om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken, en in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. Naast deze nationale circulaire doelen hebben alle gemeenten, en dus ook Zeist, het doel om beter afval te scheiden. Het doel is om maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar te produceren, en steeds meer afval te scheiden.

1.3

Doel van dit plan

Met deze circulaire routekaart als startpunt, wil gemeente Zeist de volgende doelen bereiken: ▪ De bewustwording over circulariteit verhogen bij inwoners, ondernemers en de interne gemeentelijke organisatie. ▪ Stimuleren van een circulaire samenleving in Zeist op drie sporen: o o o

Voorlopen: De gemeentelijke organisatie aanzetten om te pionieren met eigen projecten en beleid. Verbinden: Het vormen van schakels in het circulaire netwerk met bedrijven en inwoners zodat we met onze partners kunnen versnellen. Aanjagen: Het stimuleren en aanjagen van circulaire initiatieven van ondernemers, inwoners en organisaties.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

6/23

1.4

Opzet van dit plan

In hoofdstuk twee is de werking van de circulaire samenleving beschreven waarna een aantal voorbeelden van circulaire initiatieven in Zeist in kaart is gebracht. Samen beschrijft dit de huidige situatie. In hoofdstuk drie komen de visie en strategie naar voren op basis waarvan de acties zijn opgesteld, om vanuit de huidige situatie tot de gewenste situatie te komen. Dit resulteert in drie actielijnen: voorlopen, verbinden en aanjagen. Deze actielijnen zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk vier. In hoofdstuk vijf staat beschreven hoe de gemeente de uitvoering van de acties organiseert en in hoofdstuk zes is toegelicht hoe de routekaart wordt geëvalueerd. De begrippenlijst en relevante beleidskaders zijn in de bijlage terug te vinden.

1.5

Totstandkoming van dit plan

Het realiseren van een circulaire samenleving vereist een verandering van denken en gedrag bij zowel producenten als consumenten. De transitie naar een circulaire samenleving treft iedereen in de maatschappij. Het vraagt dan ook een aanpak waarin iedereen zijn of haar steentje bijdraagt. Ook voor deze routekaart is het van belang dat acties in samenwerking bedacht en uitgevoerd worden. Alleen samen kunnen we de doelstelling van een circulaire economie in 2050 realiseren. Daarom heeft de gemeente gesproken met inwoners en ondernemers. Op basis van deze inbreng ligt hier een routekaart voor en door Zeistenaren, een belangrijke stap naar een circulair Zeist.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

7/23

2

Huidige situatie

2.1

Impactanalyse gemeente Zeist

In gemeente Zeist is geen grootschalige industrie aanwezig. Welke economie wel kenmerkend is voor Zeist, kan worden afgeleid uit de fysieke mate waarin bedrijven aanwezig zijn in Zeist. De ruimtelijke impact van de volgende sectoren is in gemeente Zeist het grootst2: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Onderwijs Gezondheidszorg Holdings (geen financiële), concerndiensten binnen eigen concern en managementadvisering Detailhandel (niet in auto’s) Industrieel ontwerp en vormgeving, fotografie, vertaling en overige consultancy Financiële instellingen (geen verzekeringen en pensioenfondsen) Vervaardiging van voedingsmiddelen Groothandel en handelsbemiddeling (niet in auto’s en motorfietsen) Verhuur van en handel in onroerend goed Gespecialiseerde werkzaamheden in de bouw

Een aantal van deze sectoren hebben veel gemeen. Zo gebruiken bedrijven in de zakelijke dienstverlening op hoofdlijnen vergelijkbare grondstoffen als het onderwijs. Voor gemeente Zeist zijn daarom de volgende ketens belangrijk: Keten Kantoor

IN - Grondstoffen/gebruikte materialen en producten Papier, schoonmaakmiddelen, aankleding (tapijt, decoratie, etc.), meubilair als stoelen en tafels, schrijfwaar, energie en water.

UIT - Verwachte reststromen Papier, elektronisch afval, restafval, tissues, chemisch afval van schoonmaakmiddelen, verpakkingsmateriaal, plastic. E-waste, textiel, restmaterialen van meubels en huishoudelijke en hobbyen recreatieartikelen

Consumentengoederen (exclusief supermarkt en voertuigen) Voedsel

Elektronica, kleding, meubels, huishoudelijke spullen, hobby- en recreatieartikelen

Verpakkingsmateriaal, onbewerkte voeding, disposables, biologische grondstoffen, hulpstoffen, zuivelproducten, dranken (flessen, blikjes en vaten met frisdrank, bier en wijn), chemische schoonmaakproducten, energie en water.

GFT, tissues/servetten, papier en karton, kunststof, verpakkingen, glas, verontreinigde waterstromen, productie afval (olie en vet), biodiesel, biogas, restwarmte.

Bouw

Beton, zand en grond, steen, baksteen, gips, hout, staal en ijzer, isolatie, bitumen, energie en water.

Zorg

Water, narcosegassen, medicijnen en farmaceutische producten (medicijnen, geneesmiddelen, etc.), medische apparaten en hulpmiddelen, medische verbruiksartikelen (wegwerpartikelen zoals verbanden, handschoenen, spuiten, naalden, etc.), luiers, plastics, metalen, papier en karton, energie en water, schoonmaakmiddelen. Chemisch afval, bouw- en sloopafval, verpakkingen, papier en karton, hout, metalen, ijzer.

Bouw- en sloopafval (hout, kunststof, steen, dakpannen, bakstenen, beton, zand, metaal, chemisch afval, puin, papier en karton, metalen, ijzer, glas). Medisch afval (ongebruikte medicijnen), verpakkingen, wegwerpartikelen, chemisch afval, infectieus afval, radioactief afval.

Afvalinzameling

2 Er is bij deze indeling gebruik gemaakt van de Standaard Bedrijfsindeling van het Centraal Bureau

voor de Statistiek. Circulair routekaart Zeist 2024-2027

8/23

2.2

Welke initiatieven zien we bij de Zeister inwoners?

In vergelijking met andere gemeenten kent Zeist relatief veel bewonersinitiatieven. Gemeente Zeist werkt ook graag met inwoners samen om haar doelen te behalen. Vanuit de inwoners zelf zijn er meerdere initiatieven geweest om afval te verminderen en spullen in kringlopen te houden, zoals de Repair Cafés in Den Dolder en de werkgroep Compost Lokaal. Zij worden door de gemeente ondersteund via platform Samen Duurzaam Zeist. Deze lokale inspanningen tonen de gemeenschappelijke toewijding aan een milieuvriendelijk en leefbaar Zeist, waar bewoners actief bijdragen aan duurzame initiatieven en de overgang naar een circulaire samenleving ondersteunen. Het vinden en vasthouden van vrijwilligers vraagt continu aandacht, waardoor sommige initiatieven uiteindelijk ophouden met bestaan. Samen met duurzame koplopers in de gemeente zijn ideeën verzameld om circulaire samenleving nog breder onder de aandacht te brengen. Hier liggen bijvoorbeeld ook kansen om meer samen te werken met onderwijs. Wat betreft geproduceerd afval zitten de Zeister huishoudens nog net boven het landelijk gemiddelde. Alhoewel de hoeveelheid huishoudelijk afval de afgelopen 30 jaar is afgenomen, ligt Zeist nog ver achter op de nationale doelstellingen.

In Zeist is er per jaar gemiddeld 439 kilogram afval per inwoner3, waarvan 62% gescheiden aangeboden (de nationale ambitie voor 2020 was maximaal 400 kg afval, waarvan minimaal 75% gescheiden). Inwoners leverden gemiddeld 147 kg restafval in, waar de doelstelling is om maximaal 100kg restafval per inwoner per jaar te produceren. We hebben als gemeente en inwoners dus nog een slag te slaan.

2.3

Welke initiatieven zien we bij de Zeister ondernemers?

De gemeente Zeist kent geen grote maakindustrie. Desalniettemin zijn er genoeg bedrijven die onderdeel zijn van een keten die de potentie heeft om bij te dragen in een circulaire samenleving. De zorgsector in Zeist committeert zich bijvoorbeeld aan duurzaamheid met het ondertekenen van de Green Deal Duurzame Zorg en er is geëxperimenteerd met circulariteit voor de bouw van Buurtschap Elix. Vanwege de aanwezigheid van veel dienstverleningsbedrijven en onderwijsinstellingen in Zeist is de keten waar kantoren een onderdeel van zijn groot. Sommigen zetten circulariteit al op kaart, zoals SupplyValue die begin 2024 een ontbijtsessie over de circulaire economie heeft georganiseerd, of de Beroepsvereniging voor inkoop en procurement NEVI die zich inzet voor maatschappelijk verantwoord inkopen (waaronder circulair inkopen). Daarnaast zetten verschillende zzp’ers en scholen hun denkkracht en creativiteit in voor circulaire projecten. Binnen de keten van consumentengoederen zijn er inzamelaars om producten die de één niet meer wil, zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Zoals kledinginzamelaar Reshare, luier inzamelingslocaties van Reinigingsbedrijf Midden Nederland (RMN) en de e-waste zuilen van BlipVert. Ook zijn er winkels die hergebruik of upcycling stimuleren zoals de Kringloop Zeist, de Weggeefwinkel, refurbished.nl en Rescued.

Er zijn verschillende ondernemers in Zeist met interesse om meer met elkaar samen te gaan werken om circulaire businessmodellen te creëren. Uit gesprekken blijkt dat er behoefte is aan meer informatie over circulaire grondstoffen en samenwerkingsmogelijkheden in Zeist. Ondernemers waren enthousiast om hier vaker met elkaar over door te praten en uitten de wens om een netwerk van circulaire ondernemers te starten. Vanuit het ondernemersplein is dit meteen opgepakt. Deze voorbeelden geven aan hoe circulariteit tot nu toe vorm heeft gekregen in Zeist. Sommige bedrijven zijn intrinsiek gemotiveerd om het thema op te pakken en bij andere bedrijven is het 3 Bron: Zeist 2023 Jaarrapportage Afvalstoffen

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

9/23

onderdeel van hun core business. Dat neemt niet weg dat circulariteit voor het overgrote deel van ondernemend Zeist nog niet op de agenda staat. Er is meer actie nodig om ondernemers aan te spreken over het thema circulaire economie.

2.4

Welke stappen zijn er binnen de gemeentelijke organisatie gezet?

In de Brede Milieuvisie Zeist4 uit 2016 heeft de gemeente al specifieke kansen benoemd voor een meer circulaire economie, zoals het inzetten op afvalpreventie, lokale samenwerking, deeleconomieinitiatieven en regionale voedselproductie. In het kader van deze routekaart Circulaire Samenleving leverden afdelingen inkoop, facilitair, beheer openbare ruimte (waaronder afvalbeheer), bouw en vastgoed, WMO en ICT input over bestaande maatregelen en nieuwe ideeën. Wat betreft het verankeren van circulariteit in inkoopprocessen is Zeist tot nu toe geen voorloper. Ook is circulariteit nog onvoldoende verweven in de gemeentelijke organisatie. In 2021 en 2022 heeft gemeente Zeist een inkoopexpert ingehuurd om duurzaamheid in inkoopprocessen te verankeren. Bovendien heeft de gemeente het manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) ondertekend 5. Onderdeel hiervan is het committeren aan bepaalde ambities. Dit is opschreven in ‘ambitiekaarten’ voor de onderdelen: wagenpark, facilitair, ICT, beheer openbare ruimte, riolering en water en WMO hulpmiddelen. Het nieuwe Actieplan MVOI gaat bijdragen aan een stevige verbetering in circulariteit in inkoop.

Daarnaast heeft gemeente Zeist in 2022 het landelijke convenant ‘toekomstbestendige woningbouw’ ondertekend (niveau goud) en haar eigen bouwbeleid uitgebreid met duurzaamheidsthema’s en geactualiseerd op basis van nieuwe normen en ervaringen. Dit omvat circulaire eisen die strenger zijn dan de wettelijke eisen uit het bouwbesluit, zoals een aangescherpte Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) waarde, het gebruik van secundaire of biobased materialen en de verplichting van materialenpaspoorten. In gemeente Zeist staan in de komende jaren nog ongeveer 6 nieuwbouw- en transformatieprojecten op de agenda, waarbij deze duurzaamheidsthema’s worden meegenomen.6

4 Brede Milieuvisie Zeist vastgesteld 4 oktober 2016 5 mvoi_actieplan_2022_-_2025_provincie_utrecht.pdf (pianoo.nl) 6 Projectenoverzicht | Gemeente Zeist

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

10/23

3

Visie en strategie

De circulaire samenleving in Zeist krijgt een vorm die past bij de karakteristieken van de gemeente, de kenmerken van de gevestigde bedrijven en de belangen van de inwoners. Om dit te bereiken, hanteert de gemeente onderstaande visie. Deze visie beschrijft een ideaalbeeld voor onze nabije toekomst. Om daar te komen zijn er drie strategische lijnen waarop we moeten inzetten met drie bijbehorende actielijnen.

3.1

Visie

In de gemeente Zeist gaan we uit van de kracht van samenwerking. Ondernemerschap ontstaat er als antwoord op aanwezige behoeften en de gemeentelijke organisatie staat bij op de momenten dat het even spannend of moeilijk is. We consumeren bewust, hebben respect voor onze bezittingen en delen waar mogelijk met de mensen om ons heen. We helpen elkaar bij de aanschaf van kwalitatief hoogstaande, duurzame en ambachtelijke producten en sluiten de deur voor de wegwerpcultuur. Waar reparatie mogelijk is zoeken we naar ruimte om het mogelijk te maken. Binnen Zeist zijn we ons bewust van de ware kosten en staat welzijn boven welvaart.

3.2

Strategie

Om bovenstaande visie mogelijk te maken is een cultuuromslag noodzakelijk waarbij we veel sterker inzetten op gezamenlijkheid en waarbij welzijn een positie boven welvaart in kan nemen. Om daar naar toe te werken hebben we onderstaand strategisch handelingskader opgesteld met daarbinnen drie actielijnen die aan het eind van dit hoofdstuk nader zullen worden gespecificeerd. Circulaire samenleving vraagt een cultuuromslag De circulaire samenleving vereist een verandering van denken en gedrag bij zowel producenten als consumenten. Dat is een grote opgave die niet zomaar bereikt wordt. Daarvoor is er aan de ene kant geduld nodig en aan de andere kant een drijvende kracht, om gestaag voortgang te maken richting een circulaire samenleving. Deze eerste routekaart legt een basis waardoor de gemeente en haar ondernemers en inwoners zich stukje bij beetje meer circulair weten te organiseren. Om zo’n cultuuromslag aantrekkelijk te maken is het belangrijk te laten zien dat het mogelijk is. Hierin heeft de gemeentelijke organisatie een belangrijke rol als voorloper. De gemeente geeft het goede voorbeeld door haar bedrijfsvoering, processen en beleid steeds meer circulair te maken (actielijn voorlopen). Circulaire samenleving vraagt om samenwerking en een gedeelde inzet Toewerken naar een circulaire samenleving kan de gemeente niet alleen.

Om tot een circulaire samenleving te komen is samenwerken een vereiste. Alleen door op de hoogte te zijn van elkaars wensen en handelen is het mogelijk die wensen en handelingen op elkaar af te stemmen. Waar de afstemming tot nu toe vooral één op één was, is nu een gedeeld overzicht nodig, gecombineerd met verandering van consumentengedrag en (door)ontwikkeling van businessmodellen. De gemeente kan hierbij stimulerende maatregelen en ondersteunde hulp bieden, maar een belangrijk deel van de inspanning komt van inwoners en bovenal de ondernemers uit de gemeente zelf. Samenwerking staat hierbij dus centraal in elke actie. Hiermee focust de gemeente op het versterken van lokaal te sluiten kringlopen en investeren we in ruimte om van elkaar te leren (actielijn verbinden). Circulair routekaart Zeist 2024-2027

11/23

Circulaire samenleving kan welzijnsversterkend werken De cultuuromslag die gevraagd wordt in combinatie met de noodzaak van samenwerking tussen de inzet van gemeente, inwoners en ondernemers wijst op een enorme opgave. Op het eerste oog moet daarbij ook veel gemak worden ingeleverd. Het is belangrijk daar open over te zijn. Tegelijkertijd is de transitie die we in gaan niet noodzakelijk een afbouw van welzijn. Door samen te werken op een lokale en regionale schaal kan er meer betrokkenheid en sociale cohesie ontstaan. Daarnaast is er ruimte voor innovatie en ontstaan er (nieuwe) circulaire kansen voor ondernemers in Zeist. Hierbij is de actielijn aanjagen het meest ondersteunend. We focussen daarbij op initiatieven voor de komende drie jaar die zich richten op de het werkbaar maken van een circulaire samenleving. Dit is nog maar het begin Dit document vormt de eerste circulaire routekaart in Zeist waarmee de circulaire transitie serieus in gang wordt gezet. In een volgende routekaart kan de circulaire transitie door de gemeente worden opgeschaald om uiteindelijk na 2030 toe te kunnen werken naar een volledig circulaire gemeente.

2030+ Verdiepen, integreren

2028-2030 Opschalen, impact

2024-2027 Opstarten, aanjagen

Figuur 2: Deze routekaart is het eerste in het pad van Zeist naar een volledig circulaire samenleving.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

12/23

4

Actielijnen

De gemeente wil inwoners en ondernemers stimuleren om aan de slag te gaan met circulaire oplossingen zoals het verminderen van de hoeveelheid producten die we gebruiken, en het hergebruiken van wat we al hebben. Hiervoor is een cultuuromslag nodig waar samenwerking de boventoon voert. De gemeente zal daarom het goede voorbeeld moeten geven. In lijn met de hierboven beschreven strategie zijn de drie actielijnen voorlopen, verbinden en aanjagen hier verder uitgewerkt.

Voorlopen

4.1

‘Practice what you preach’. Zo staat het gemeentebestuur van Zeist tegenover de circulaire samenleving: om van inwoners en ondernemers te vragen om meer circulair te handelen, dient de gemeente hier zelf ook stappen in te zetten. Het doel is dat gemeente Zeist een voorbeeldrol zal vervullen voor haar inwoners en ondernemers. Om deze voorbeeldrol te kunnen vervullen, wordt circulariteit onderdeel van het DNA van de organisatie, wordt circulariteit in alle inkooptrajecten meegenomen en neemt de gemeente circulaire principes mee in al het beleid wat gemaakt wordt.

4.1.1

DNA van de gemeentelijke organisatie

Tot nu toe is de drijvende kracht achter een circulaire gemeente afkomstig van intrinsiek gemotiveerde medewerkers. Binnen hun invloedssfeer krijgen zij veel voor elkaar, maar de grote slagen worden gemaakt wanneer de gemeente circulariteit als uitgangspunt hanteert voor alle keuzes die zij maakt. Circulariteit moet daarom in het DNA van de gemeentelijke organisatie terecht komen. Allereerst versterkt de gemeente daarom het bewustzijn binnen de eigen organisatie zodat iedere medewerker weet dat circulariteit ook in hun werkveld toegepast kan worden. Dit doet de gemeente door een campagne op te zetten waarin de afvalstromen in het gemeentehuis inzichtelijk worden gemaakt, goede voorbeelden van collega’s worden beloond en door te communiceren over de circulaire stappen die de gemeente onderneemt. Daarnaast zet de gemeente de komende jaren in op een breed kennisprogramma over vraagstukken binnen de circulaire samenleving. Hierbij voert de gemeente het gesprek over eigen gedrag, kijkt de gemeente naar verbeteringen die het kan doorvoeren en leert het de onderwerpen strategisch door te vertalen naar de verschillende domeinen van de gemeentelijke organisatie. Los van de acties is het belangrijk dat de gemeente durft te experimenteren en te vernieuwen. Uiteindelijk moeten circulariteit op uniforme wijze een vast onderdeel zijn in werkprocessen van projecten.

Wat die uniforme wijze wordt, is nog niet duidelijk. In de komende 3 jaar doet gemeente Zeist ervaring op met circulaire projecten en verkent het op welke wijze dit gemeengoed dient te worden. Concreet betekent dit dus onder meer: -

-

Dat we starten met een campagne circulaire werkvloer waar we goede voorbeelden in het zonnetje zetten en inspireren om nieuwe ideeën in te brengen; Dat er aanvullend daarop een kennisprogramma circulaire samenleving zal worden opgezet; Dat we tenminste voor de volgende vier thema’s een circulaire strategie formuleren: o Circulair bouwen o Circulair inkopen o Circulair facilitair management o Circulair ondernemersklimaat; We formuleren een nieuw werkproces voor projecten in de openbare ruimte, sloop en nieuwbouw waar circulariteit in is geborgd.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

13/23

-

4.1.2

We passen aan hoe we onze projectbegrotingen onderbouwen, zodat circulariteit een standaard onderdeel wordt van elke financiële afweging. Hierin nemen we ook restwaarde mee.

Beleid

De beleidsmedewerkers van de gemeente Zeist hebben invloed op de circulaire samenleving door het (ruimtelijke) beleid van Zeist geschikt te maken voor circulaire principes. Het kan namelijk voorkomen dat het huidige beleid circulariteit (onbedoeld) tegenhoudt. Dat heeft te maken met de huidige standaarden, zoals maatvoering van kavels, en de huidige eisen, zoals beeldkwaliteit. Die werken soms belemmerend voor circulaire keuzes, waardoor men noodgedwongen een traditionele aanpak hanteert. Dat is zonde. De gemeente gaat in ieder geval het huidige beleid van Zeist na om te onderzoeken of er sprake is van beperkende regels die een circulaire keuze in de weg zitten. Aanvullend kan het beleid van Zeist ook aangepast worden om circulariteit te stimuleren. Als ondertekenaar van het Convenant Duurzame Woningbouw Utrecht werkt Zeist aan het implementeren van de hoge ambities voor duurzaamheid en circulariteit in elk project. Dit leidt tot gebruik van materialen met een lagere milieu-impact en een hoger aandeel hergebruikt en/of biobased materialen. Als onderdeel van beleid verkent de gemeente Zeist daarnaast hoe het afvalbeleid circulair gedrag kan stimuleren. Deze kansen worden de aankomende jaren verder onderzocht en aan de raad voorgelegd in de vorm van een grondstoffenplan.

De ontwikkeling van het nationale Circulair Materialenplan (CMP1), de opvolger van het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP3), houdt de gemeente Zeist hierbij in de gaten. Concreet betekent dit onder meer: -

-

4.1.3

Dat we een analyse gaan uitvoeren op ons huidige beleid om zo belemmeringen en kansen richting circulariteit helder in beeld te krijgen; Dat we toewerken naar een grondstoffenplan waarbij het afvalbeleid optimaal kan worden ingezet om circulair gedrag te stimuleren; Dat we circulariteit verankeren in het omgevingsbeleid door onder andere het opnemen van de circulaire doelen in de omgevingsvisie en het meewegen van deelauto’s in de nieuwe parkeervisie; Dat we circulaire principes opnemen in het nog op te stellen handboek openbare ruimte.

Inkoop en aanbesteding

De gemeente koopt allerlei zaken in. Zo koopt de gemeente interne zaken in, zoals kantoorartikelen en catering, maar ook zaken voor de inwoners van gemeente Zeist, zoals de doelgroepenvervoer of medische hulpmiddelen. Daarnaast speelt inkoop ook een rol in het aanleggen en beheren van de openbare ruimte. Inkoop zit daarom verweven door de hele organisatie. Voor alles wat de gemeente inkoopt, kan de gemeente voorkeur geven aan een partij die op circulaire wijze invulling geeft aan de opgevraagde dienst of product. Het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI, 2024) behandelt onder andere het thema circulariteit. De acties die tijdens het schrijven van deze routekaart zijn bedacht, zijn opgenomen in dit plan en worden hier daarom niet in detail beschreven. Een belangrijk element om circulair inkopen op gang te brengen, is het inschakelen van een circulair expert. Deze expert ondersteunt inkoop, onderzoekt mogelijkheden met Buyer groups 7, helpt mee met standaardiseren van circulariteit binnen inkooptrajecten en denkt mee over de verdere verduurzaming

7 Binnen een Buyer Group werken publieke en private opdrachtgevers gezamenlijk aan een gedeelde

marktvisie en strategie op het verduurzamen van een specifieke productcategorie. Circulair routekaart Zeist 2024-2027

14/23

van het wagenpark. Door een expert langdurig te betrekken, willen we kennis opbouwen op elke relevante afdeling en als gemeente ervaring opdoen. Concreet betekent dit onder meer: -

Dat we vaker gaan experimenteren met circulair inkopen en onze ervaringen en successen delen; Dat we circulariteit in inkoop standaardiseren; Dat we een circulair expert inschakelen ter ondersteuning van inkoop.

Verbinden

4.2

Voor een circulaire samenleving is lokale kennis van bedrijfsactiviteiten en een regionaal netwerk van partners nodig. De gemeente speelt hierin een centrale rol om ondernemers, overheden, onderwijsinstellingen en overige organisaties aan elkaar te verbinden. Door het leggen van verbindingen ontstaan er nieuwe initiatieven waar vanuit het netwerk behoefte aan is. Op deze manier faciliteert de gemeente samenwerking, kennisontwikkeling en kennisdeling. De verbinding brengt de gemeente op gang door actieve netwerken te vormen en ketens samen te brengen. De gemeente zet een netwerk circulair ondernemen op en organiseert hiervoor regelmatig bijeenkomsten en benut daarbij de bestaande (ondernemers)netwerken binnen Zeist. Binnen dit netwerk verkent de gemeente waar de behoeftes liggen, zoals het vergroten van kennis, het vinden van gezamenlijke afzetmarkten of het inzetten van een grondstoffencoach die bedrijven adviseert over hun reststromen. Bovendien continueert de gemeente de samenwerking met Samen Duurzaam Zeist (SDZ) en werkt samen met de vrijwilligers om de boodschap over en initiatieven voor de circulaire samenleving breder te brengen in de gemeente. Daarnaast zet de gemeente zich in om de circulaire samenleving te agenderen bij bestaande netwerken op industrie -en bedrijventerreinen in Zeist.

De gemeente gaat met deze netwerken in gesprek om de circulaire behoeften te inventariseren en waar mogelijk te faciliteren. Ook gaat de gemeente het gesprek aan met maatschappelijke organisaties om te verkennen welke samenwerking mogelijk is. Tenslotte zet de gemeente zich in voor kennisuitwisseling op regionale schaal door contact te onderhouden met partnerprogramma’s. Dit zijn onder andere Alliantie Cirkelregio Utrecht, Circular Food Valley, Utrecht Sustainability Institute, Natuur en Milieufederatie Utrecht, Omgevingsdienst Regio Utrecht, platform Stadslandbouw. Daarnaast zal de gemeente ook contact houden met de aanspreekpunten circulariteit bij de omliggende gemeenten en bij de provincie Utrecht. Concreet betekent dit onder meer: -

Dat we het netwerk van bedrijven die circulair willen ondernemen blijven faciliteren en als samenwerkingspartner aan tafel zitten; Dat we de behoefte naar en de rol van de gemeente bij een grootschalige inventarisatie van grondstoffen onderzoeken; Dat we verdere netwerkvorming stimuleren rondom het thema circulariteit op en met industrieterreinen/bedrijventerreinen; Dat we zowel lokaal als regionaal het netwerk versterken rondom inwoners en bestuurlijke initiatieven.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

15/23

Aanjagen

4.3

In een circulaire samenleving stromen materialen van de ene naar de andere plek. Er is geen eindbestemming, alleen maar gebruik, bewerking, tijdelijke opslag, en weer naar een nieuwe cyclus. Biobased materialen blijven onderdeel van de natuurlijke cyclus. De rol van gemeente Zeist hierin is het op gang krijgen van deze materialenstromen, als aanjager voor circulaire initiatieven. Wanneer de materialenstromen op gang gebracht zijn, en dat zal nog jaren duren, kan de gemeente haar rol meer op de achtergrond vervullen. De gemeente trapt in 2024 af met een gedragscampagne over onder andere afvalscheiding en zwerfafval. Andere acties hebben meer verkenning nodig. De gemeente vindt dat de beste manier om tot goede maatregelen te komen is door onderzoek te doen naar de behoefte van en afstemming te vinden met mogelijke betrokkenen. De gemeente verkent samen met de regiopartners en de provincie Utrecht de mogelijkheid om het Recyclingstation uit te breiden en stimuleert de kringloopwinkels en vergelijkbare initiatieven om zich te ontwikkelen tot ambachtscentrum. Daarnaast inventariseert de gemeente samen met ondernemers uit de bouw of er behoefte is aan een collectieve bouwhub. In de fase van de circulaire transitie waar we ons nu begeven – namelijk het begin – kijkt men toch naar de overheid om circulaire initiatieven (financieel) te ondersteunen.

De gemeente stelt niet meteen een subsidie beschikbaar, maar wil wel verkennen met mkb’ers / ondernemers uit Zeist welke stimulans zij nodig hebben om circulaire businessmodellen toe te passen. Wanneer dit meer vorm heeft, stelt de gemeente voorwaarden aan de (financiële) ondersteuning, bijvoorbeeld dat een initiatief schaalbaar is, innovatief is en maatschappelijke baten heeft. Concreet betekent dit onder meer: -

Dat we een gedragscampagne (gericht op inwoners) voeren over onder andere afvalscheiding; Dat we samen met regiopartners onderzoeken hoe we het beste het circulair ambachtscentrum kunnen opschalen; In welke vorm een bouwhub/materialendepot het meest succesvol een plek kan krijgen binnen de regio; In het netwerk met ondernemers heeft de gemeente een open houding om mee te werken aan kansrijke initiatieven en dit te ondersteunen met kennis, capaciteit en/of financiële middelen.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

16/23

5

Organisatie

Een succesvolle implementatie van de routekaart is afhankelijk van een goede verdeling van de taken en verantwoordelijkheden. De gemeente maakt budget vrij om de interne organisatie zó in te richten dat het uitvoeringsprogramma ingebed wordt in het werk van de gemeente met inachtneming van de capaciteit van de huidige werknemers. De komende twee jaar is de inzet daarbij vooral gericht op het versterken van de voedingsbodem. Daarom start gemeente Zeist met een kwartiermaker Circulaire Samenleving die de komende jaren de acties gaat uitvoeren.

5.1

Organisatie: Kennis in organisatie borgen en ontwikkelen

Deze routekaart beschrijft drie actielijnen waaruit verschillende acties voortvloeien. Sommige van deze acties moeten door de gemeente als geheel worden opgepakt en sommige acties komen bij een specifieke afdeling of team terecht. Het eigenaarschap is belegd in het team Energie en Duurzaamheid. Een aantal acties zijn al gedeeltelijk opgepakt door de gemeente, maar er zijn ook acties die nog om veel ontwikkeling vragen. Om de voortgang van deze routekaart te borgen en alle acties uit te kunnen voeren stelt de gemeente een kwartiermaker aan die de acties gaat opstarten. De kwartiermaker richt een werkgroep in en gaat met hen aan de slag met het verder concretiseren van de actielijnen uit dit plan en om meetbare prestatie indicatoren te formuleren. De kwartiermaker levert op: wat gaan we doen, hoe organiseren we dit, wie gaat het doen? Deze werkgroep bestaat uit een combinatie van trekkers uit elk relevant team, de kwartiermaker en een ondersteuner of coördinator. De kwartiermaker is een tijdelijke rol met als voornaamste taak om nader uit te werken hoe circulariteit een vaste plaats gaat krijgen. In samenwerking met de circulaire coördinator en circulaire trekkers groeit geleidelijk het kennisniveau over circulariteit, en daarmee ook de effectiviteit.

5.2

Taken trekkers per team

Per relevant team wordt één of maximaal twee trekkers aangewezen om deel te nemen aan de werkgroep Circulaire Samenleving. Deze trekkers hebben de taak om circulaire ideeën initiatieven te laten landen in het eigen werkveld. Er is afvaardiging uit in elk geval de teams BOR, Ruimtelijke Ontwikkeling, Projectbureau, Vastgoed, Inkoop, Energie en duurzaamheid en Facilitair. Op deze manier borgt de gemeente dat circulariteit iets wordt wat wij gezamenlijk dragen.

5.3

Taken kwartiermaker

De kwartiermaker bouwt verder op deze routekaart: Zet de acties uit de routekaart om tot projecten, inclusief begroting, organisatie en planning, samen met de werkgroep; Hiervoor betrekt de kwartiermaker de trekkers van de verschillende teams en stemt af hoe invulling wordt gegeven aan de strategie en het kennisprogramma voor het desbetreffende team. Daarnaast is het ook de taak van de kwartiermaker om opvolging te geven aan acties die nog nader uitgezocht dienen te worden, bijvoorbeeld met betrekking tot het actieplan MVOI. Daarnaast zet de kwartiermaker zich inhoudelijk in door te sparren met collega’s over hoe circulariteit een plek krijgt in losse projecten. Bijvoorbeeld wanneer er nieuw beleid of standaarden worden geschreven (handboek openbare ruimte), campagnes worden opgesteld of producten of diensten worden ingekocht. Het is daarom van belang dat de kwartiermaker op de hoogte is van lopende projecten zodat hij/zij zich hierbij kan betrekken.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

17/23

De kwartiermaker onderhoudt daarnaast het contact met circulaire regiopartners, zodat Zeist aanhaakt bij de laatste ontwikkelingen op het gebied van circulariteit in regio Utrecht. In regionaal verband lobbyt de kwartiermaker om grootschalige projecten van de grond te krijgen, bijvoorbeeld wanneer blijkt dat er ruimte nodig is voor meer hergebruik en sortering van materiaal. De kwartiermaker beschikt over een budget om waar nodig producten of diensten in te kopen als dat voor een actie nodig is. Indien versnelling op een zeker moment wenselijk wordt geacht, kan ervoor worden gekozen om een programmateam op circulair te vormen. Hierbij kan een splitsing worden gemaakt in bijvoorbeeld circulair bouwen, circulair inkopen en circulair ondernemen. De kwartiermaker signaleert wanneer behoefte is aan deze uitbreiding. Hoewel de rol van kwartiermaker inherent een tijdelijke rol is, is zijn of haar voornaamste taak om ervoor te zorgen dat de capaciteit en kennis van de organisatie op dit gebied groeit en dus een meerjarige inspanning wordt.

5.4

Circulair expert duurzaam inkopen

Voor alle projecten, diensten, goederen en bouwwerken die de gemeente inkoopt is er behoefte aan expertise om invulling te geven aan duurzaam en circulair inkopen. In het actieplan MVOI is opgenomen welke capaciteit hiervoor ter beschikking wordt gesteld.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

18/23

6

Monitoring en evaluatie

Dit plan voorziet in de hoofdlijnen van de aanpak om circulariteit te borgen in alle haarvaten van gemeente Zeist. In de komende periode moeten de acties en indicatoren concreter worden. Voor nu voorziet de gemeente daarom in een algemene richtlijn waarop de monitoring zich dient te focussen.

6.1

Tussentijdse monitoring

Om tussentijds de voortgang te monitoren en het college te kunnen informeren, stelt de kwartiermaker halfjaarlijks een voortgangsmonitor op. Omdat er nog geen kritieke prestatie indicatoren zijn geformuleerd, bestaat deze monitoring uit een beschouwing over de drie hoofdstrategieën van het plan: •Voorlopen o Hoe staat het met de acties om als gemeente zelf te verduurzamen? o Hoe ver is de gemeente met integreren van circulariteit in bouw, beheer openbare ruimte, en inkoop? o Tot welke concrete resultaten leidt dit? •Verbinden o Hoe staat het met de acties om samen met ondernemers en regiopartners te werken? o Tot welke concrete resultaten leidt dit? •Aanjagen o Wat is de voortgang en het resultaat van de gedragsveranderingscampagne? o Welke voortgang is gemaakt op het aanjagen van lokale faciliteiten voor de circulaire samenleving, zoals een bouwhub? o Welke resultaten volgen uit het aanjagen door de gemeente? Door halfjaarlijks te monitoren kan de gemeente bijsturen op specifieke acties, of kiezen voor een andere aanpak in de organisatie van de routekaart.

6.2

Eindevaluatie

Eind 2027 loopt de routekaart af. Het is daarom van belang om tijdig een nieuw plan te ontwikkelen voor een volgende periode. Gemeente Zeist kiest er dan ook voor de evaluatie van de huidige routekaart te verbinden met het opstellen van de routekaart voor de volgende periode. Zo is in het volgend document direct zichtbaar op basis van welke ervaring de volgende stap gezet zal worden. Daarbij zullen antwoorden op de volgende vragen worden meegenomen: ▪ In hoeverre zijn de acties uit het eerste routekaart voltooid? Waarom wel, waarom niet? ▪ Welke effect heeft de routekaart gehad op de interne organisatie, inwoners en ondernemers? ▪ Welke successen kunnen we vieren? ▪ Welke onvoorziene obstakels zijn we tegengekomen? ▪ Aan welke nieuwe acties is behoefte? Deze vragen, evenals de denkrichting voor het volgende plan, zullen in gesprek met ondernemers en inwoners beantwoord worden. Daarnaast sluiten we aan bij de bestaande duurzaamheidsmonitor waar circulaire economie een van de peilers is. In de duurzaamheidsmonitor wordt het aantal kilogram restafval per inwoner per jaar gemonitord. Een uitgebreide kwantitatieve doorlopende monitoring van circulariteit in projecten maakt nog geen onderdeel uit van deze routekaart.

Ambitie van gemeente Zeist is om door middel van deze eerste routekaart de kennis en kunde te ontwikkelen om door te groeien naar een situatie waarin structurele monitoring en sturing op circulaire indicatoren mogelijk is.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

19/23

Bijlage 1. Begrippenlijst Biobased materialen

Materialen die zijn gemaakt van natuurlijke bronnen en/of materialen. Voorbeeld: vezels, suiker(s) of eiwitten.

Circulaire Economie / Kringloop economie

Een economie waarin afval niet meer bestaat omdat afval weer een grondstof is geworden voor een nieuw product. Circulaire economie en kringloopeconomie betekenen hetzelfde.

Deeleconomie

Een economie waarin niet het bezit, maar het gebruik en het delen van producten centraal staat.

Hernieuwbare bronnen

Dit zijn onuitputtelijke bronnen die weer aan groeien en telkens opnieuw kunnen worden gebruikt, zoals plantaardige gewassen.

Hoogwaardige recycling

De kwaliteit van de grondstoffen of materialen blijft nagenoeg gelijk. Je kunt bijvoorbeeld van een oude spijkerbroek weer een nieuwe spijkerbroek maken.

Keten

Een circulaire keten is een samenwerkingsverband tussen bedrijven die elkaars (half)fabricaten of reststromen gebruiken als input voor hun bedrijfsproces.

Ketenregisseur

Een ketenregisseur in de circulaire economie verbindt partijen en bedrijven met elkaar en zet nieuwe (circulaire) ketens op. Ook zorgt een ketenregisseur ervoor dat alle samenwerkingen goed verlopen en houdt het zicht op de mate van de circulariteit.

Kwartiermaker

Functiebenaming voor een circulaire aanjager en verbinder binnen de gemeente.

Lineaire economie

Een systeem waarin producten gemaakt worden – gebruikt worden – en dan worden weggegooid.

Reststromen

Reststromen zijn materialen of grondstoffen die vrijkomen bij een productie- of consumptieproces en die niet (volledig) worden benut.

R-ladder

Een trapsgewijs overzicht van strategieën die de mate van circulariteit aangeven. Hoe hoger een strategie staat op de ladder, hoe meer grondstoffen worden bespaard. Alle strategieën beginnen met de letter R, vandaar de naam.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

20/23

Bijlage 2. Beleidskaders Hieronder worden per schaalniveau verschillende beleidskaders beschreven die van toepassing zijn voor het circulair routekaart Zeist. Gemeente niveau Brede milieuvisie Brede_Milieuvisie_Zeist_vastgesteld_4_oktober_2016.pdf In de Brede Milieuvisie Zeist uit 2016 heeft de gemeente al specifieke kansen benoemd voor een meer circulaire economie, zoals het inzetten op afvalpreventie, lokale samenwerking, deeleconomieinitiatieven en regionale voedselproductie. Coalitieakkoord Samen bouwen aan een mooi en duurzaam Zeist - Coalitieakkoord 2022-2026 Het college van burgemeester en wethouders heeft in 2022 in het coalitieakkoord vastgelegd om samen met inwoners, ondernemers en partners van de gemeente de eerste stappen naar een circulaire economie op papier te zetten met dit Circulair Routekaart Zeist. Routekaart energie Nieuwe energie voor Zeist: Actualisatie Routekaart Naar een energieneutraal Zeist De gemeenteraad heeft een tweede versie van de Routekaart energie in april 2023 vastgesteld. De eerste Routekaart heeft de gemeenteraad vastgesteld in 2019. De routekaart geeft aan welke stappen de Zeister samenleving moet ondernemen om zo snel mogelijk energieneutraal te zijn, uiterlijk in 2050.

Zeist bouwt duurzaam Beleid duurzaam bouwen gemeente Zeist 2022 Op lokaal niveau heeft de gemeente Zeist haar eigen Duurzaam Bouwen Beleid 2022 geïmplementeerd, dat eisen en ambities op het gebied van duurzaam bouwen bevat, waaronder specifieke vereisten voor circulariteit die verder gaan dan het provinciaal convenant. Deze omvatten een aangescherpte MPG-waarde, het gebruik van secundaire of bio-based materialen en de verplichting om een materialenpaspoort bij grotere bouwprojecten te leveren. Verdere gestelde ambities zijn het zo veel mogelijk gebruik van duurzaam beton, inzetten op hergebruik van materialen en gebouwonderdelen uit het gebied en regio, inzetten op het gebruik van secundaire en bio-based materialen tot minimaal 30% van het bouwvolume, het vergroten van de ‘losmaakbaarheid’ van gebouwen en modulair bouwen. Provinciaal niveau Omgevingsvisie provincie Utrecht Omgevingsvisie provincie Utrecht 10 maart 2021 Op provinciaal niveau, in de omgevingsvisie van de provincie Utrecht, wordt de integraliteit van circulariteit benadrukt en hoe het zich verbindt met thema’s als klimaatbestendigheid, duurzame energie, gezonde steden en dorpen, bereikbaarheid en landschap. Er wordt specifieke aandacht besteed aan circulaire landbouw, bedrijfsvoering en bouw.

Convenanten duurzame woningbouw provincie Utrecht Convenant Duurzame Woningbouw Utrecht Het Convenant Duurzame Woningbouw Utrecht stelt ambitieuze doelen op onder andere CO2reductie en circulaire bouw, gemeten aan de hand van de MilieuPrestatie Gebouwen (MPG) score en ander indicatoren. Er worden kaders gesteld met drie ambitieniveaus. Per ambitieniveau zijn verschillende doelen te behalen. Deze doelen zijn voor circulariteit driedelig: 1) het nationale doel om Circulair routekaart Zeist 2024-2027

21/23

in 2050 volledig circulair zijn en in 2030 50% minder primaire grondstoffen gebruiken; 2) nieuwbouw moet bijdragen aan het doel in 2030 49% CO2-reductie bereikt te hebben ten opzichte van 1990 (dit wordt binnenkort 55% en 95% in 2050); en 3) elk nieuwbouw- en transformatieproject dient zo circulair en conceptueel mogelijk te worden gerealiseerd. In deze context fungeert Gemeente Zeist als een actieve deelnemer aan een bredere regionale en nationale inzet voor duurzame ontwikkeling en circulariteit. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) mvoi_actieplan_2022_-_2025_provincie_utrecht.pdf (pianoo.nl) Met het MVOI wil de provincie Utrecht maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap en inkopen stimuleren bij gemeenten. Namens de gehele gemeente Zeist is het MVOI ondertekend. Onderdeel hiervan is het committeren aan bepaalde ambities. Dit is opschreven in ‘ambitiekaarten’ voor de onderdelen: wagenpark, facilitair, ICT, beheer openbare ruimte, riolering en water en WMO hulpmiddelen. Nationaal niveau Nationaal Plan Circulaire Economie (NPCE) Nationaal Programma Circulaire Economie 2023 - 2030 In 2016 heeft de Nederlandse overheid het programma 'Nederland Circulair in 2050' gelanceerd, waarin Nederland zich committeert aan een volledig circulaire economie in 2050.

In het Nationaal plan circulaire economie stelt het Rijk maatregelen op voor specifieke productgroepen, zoals meubels, plastic verpakkingen en textiel. Per productgroep is aangegeven welke doelen het rijk wil bereiken en welke maatregelen daarbij horen. Landelijk Afvalbeheer Plan 3 (LAP 3) Home - LAP3 Het beleidskader beschrijft het nationale beleid voor afvalpreventie en afvalbeheer, de doelstelling van het afvalbeleid, definities en begripsafbakeningen. Het geeft ook inzicht in scenario's, monitoring en handhaving. Green deal zorg Green Deal Duurzame Zorg 3.0 In Zeist is er een grote aanwezigheid van de zorgsector. In 2019 hebben een aantal grote zorgorganisaties de Green Deal Duurzame Zorg ondertekend. Zeven van deze organisaties hebben locaties in Zeist.

Circulair routekaart Zeist 2024-2027

22/23

Gemeente Zeist Publiekshal, Slotlaan 20, Zeist Postbus 513, 3700 AM Zeist Telefoon 14 030 Circulair routekaart Zeist 2024-2027

E-mail: zeist@zeist.nl Website: www.zeist.nl Twitter: www.twitter.com/gemeentezeist

23/23