RIB23.108 Uitkomst septembercirculaire 2023

Publiekshal ▪ Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl ▪ www.twittter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM, Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 ▪ zeist@zeist.nl

Bhandeling Griffie 11-10-2023/RIB23.108

Aan de gemeenteraad

Datum

3 oktober 2023

Burgerservicenummer Bijlage(n) Onderwerp

Ons kenmerk

257402

Uw kenmerk

Uitkomst septembercirculaire 2023 gemeentefonds

Behandeld door

Marion Hes

Portefeuillehouder

Walter van Dijk

Geachte leden van de raad, We hebben de septembercirculaire 2023 ontvangen, doorgerekend en geanalyseerd. In deze brief geven we u informatie over de uitkomst hiervan, inclusief het effect dat deze uitkomst heeft op het begrotingssaldo van de gemeente.

Inleiding De septembercirculaire 2023 is volgens planning op Prinsjesdag verschenen. Meestal verschijnen jaarlijks drie circulaires; in mei, september en december. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de Rijksoverheid, september de vertaling van de Miljoenennota en december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af op basis van de juiste aantallen (zoals bijvoorbeeld het aantal inwoners). Dit is dus de tweede circulaire van dit jaar. Deze circulaire bevat met name informatie over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2027 en een actualisatie van het accres (=groei van het gemeentefonds) op basis van de Miljoenennota 2024.

Samenvatting De uitkomst van deze circulaire is voor alle jaren positief. In 2023 wordt het positieve effect veroorzaakt door een voorschot op de uitkering van het “BCF-plafond”. In de jaren vanaf 2024 is er een positief effect door een bijstelling van de loon- en prijsontwikkeling. Vanaf 2027 is er een positief effect te zien door de nieuwe financieringssystematiek. Deze oorzaken worden in deze brief nader toegelicht.

Toelichting uitkomst circulaire Alle bedragen in de tabellen zijn in deze brief afgerond op € 1.000.

Bijgesteld financieel meerjaren perspectief

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

2

Op 7 november as. staat besluitvorming over de meerjarenbegroting 2024 - 2027 gepland. In het raadsvoorstel bij de begroting treft u op blz. 4, in tabel 2, het financieel meerjarenperspectief aan. Dat perspectief is exclusief deze septembercirculaire. Hieronder treft u het geactualiseerde financieel perspectief aan:

Het financiële perspectief is voor alle jaren positief. Zoals we in de media kunnen vernemen is dat niet bij alle gemeenten zo. De belangrijkste redenen dat wij in Zeist niet echt te maken hebben met een “ravijnjaar” is omdat wij al eerder keuzes hebben gemaakt om tot een sluitende begroting te komen. Zo is de veel besproken opschalingskorting al jaren in onze begroting opgenomen en zorgt dus niet meer voor een negatief effect vanaf 2026.

Het vervolg Bovenstaand bijgewerkt meerjarenperspectief geeft een ander beeld dan waar we mee te maken hadden bij het opstellen van de begroting 2024 - 2027. Het beeld was op dat moment dusdanig negatief dat maatregelen noodzakelijk waren. De uitkomst van de septembercirculaire wordt, net als in voorgaande jaren, niet meegenomen in de concept begroting. Hierin volgen we een bestendige gedragslijn die ook door de Provincie (toezichthouder) wordt ondersteund. De maatregelen die zijn voorgesteld om tot een sluitende meerjarenbegroting te komen op 7 november a.s. blijven daarom van kracht. Te meer omdat er diverse onzekerheden zijn waar we mee te maken hebben, zoals plannen van een nieuw kabinet, de herijking van het gemeentefonds en circulaires die in financiële betekenis niet stabiel zijn. Indien het positieve meerjarenperspectief zo blijft, is het een goed vertrekpunt voor de Kadernota 2025. Om de septembercirculaire financieel te verwerken zal later dit jaar een begrotingswijziging aan uw Raad ter vaststelling worden aangeboden. De taakmutaties zullen, conform de afspraken, rechtstreeks op de diverse producten / programma’s worden verwerkt. Het vrij besteedbare deel van de algemene uitkering zal worden verrekend met het begrotingssaldo.

Uitkomst septembercirculaire 2023 nader toegelicht In onderstaande tabel hebben wij de uitkomst van de septembercirculaire vergeleken met die van de meicirculaire. Het verschil is de mutatie van het gemeentefonds voor Zeist.

In deze circulaire zijn er twee soorten mutaties; onder A mutaties met een effect op het begrotingssaldo en onder B de mutaties die direct beschikbaar worden gesteld voor een bepaald doel en daarom geen invloed hebben op het begrotingssaldo. Beide soorten mutaties worden hieronder onder A en B toegelicht.

A: Mutaties met een effect op het begrotingssaldo Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

3

A.1 Accres en wijziging financieringssytematiek De jaarlijkse groei (positief of negatief) van de algemene uitkering wordt het accres genoemd. Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel. Het volume deel is ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres, en het nominale deel is ter compensatie is van loon- en prijsstijging. Sinds de meicirculaire 2022 is het volume deel bevroren. Het systeem van “samen de trap op en samen de trap af” is daarmee tot een einde gekomen. Vooruitlopend op een nieuwe financierings-systematiek heeft het kabinet in de septembercirculaire 2022 eenmalig € 1 miljard extra beschikbaar gesteld voor 2026 en in de meicirculaire 2023 is deze € 1 miljard structureel gemaakt. Bij de Voorjaarsnota van het Rijk is tevens besloten om de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De nieuwe financieringssystematiek is in de Miljoenennota 2024 uitgewerkt en opgenomen in deze septembercirculaire. Het effect hiervan is een verhoging van € 2,3 miljoen in 2027. Voor de jaren tot en met 2026 is de index voor loon-prijsontwikkeling (LPO) gebaseerd op de Centraal Planbureau (CPB)-raming van de loonvoet sector overheid, index materiele overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen.

Vanaf 2027 volgt de indexatie voor inflatie de prijs bbp van het lopend jaar. In deze septembercirculaire zijn de LPO accressen voor de jaren 2024 tot en met 2028 bijgewerkt met een positief effect dat per jaar varieert tussen de € 1,3 en € 1,4 miljoen. A.2 Mutaties hoeveelheden en WOZ waarden De algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt verdeeld over alle gemeenten met behulp van maatstaven. Voorbeelden van maatstaven zijn: aantal inwoners, bedrijven en bijstandsontvangers. Elke maatstaf heeft een eigen gewicht. De aantallen worden steeds geactualiseerd. Voor de toekomst wordt er gerekend met trends en ook die worden iedere circulaire bijgesteld. Beide aanpassingen hebben voor een individuele gemeente effect op de omvang van de algemene uitkering. Ook de WOZ waarden zijn in deze circulaire geactualiseerd. Een hogere WOZ waarde betekent minder inkomsten uit het gemeentefonds omdat er vanuit wordt gegaan dat de gemeente daardoor meer eigen inkomsten kan genereren middels de OZB. Per saldo ontstaat er een klein negatief effect in 2023 en de jaren daarna een oplopend positief effect. A.3 Voorschot uitkering BCF plafond Gemeenten declareren hun BTW op overheidstaken bij het BCF. Om te voorkomen dat er een open eind regeling ontstaat heeft de rijksoverheid een plafond aangebracht in de declaraties.

Blijven de gezamenlijke gemeenten onder het plafond dan wordt het verschil tussen plafond en declaraties aan het gemeentefonds toegevoegd, wordt het plafond overschreden dan wordt het verschil uit het gemeentefonds genomen. Naar inschatting van het ministerie van Financiën declareren gemeenten evenals andere jaren in 2023 minder dan het plafond. In deze circulaire wordt een voorschot over 2023 aan gemeenten gegeven. Bij de meicirculaire 2024 zullen we zien wat de afrekening over 2023 definitief gaat worden. In bijlage 3 bij de concept begroting 2024, de financieel technische maatregelen, is een voorstel opgenomen om vanaf 2024 deze jaarlijkse meevaller op te nemen in de begroting. A.4 Loon- en prijsbijstelling jeugdzorg In deze circulaire worden de middelen voor de loon- en prijsbijstelling 2022 over de reserveringen jeugdzorg op de Aanvullende Post (AP) toegekend. Deze overboeking heeft betrekking op 2024 en 2025, omdat voor die jaren de middelen van de AP zijn vrijgegeven. In de gemeente Zeist worden de budgetten voor jeugdhulp reëel begroot uit de algemene middelen. Daarom worden deze inkomsten toegevoegd aan de algemene middelen.

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

4

B: Taakmutaties Taakmutaties zijn mutaties in het gemeentefonds met betrekking tot een specifieke taak van gemeenten. Vaak gaat het om extra middelen die door het Rijk zijn toegevoegd, soms ook om kortingen. Hoewel de middelen beschikbaar zijn gesteld voor een bepaald doel, zijn het vrij besteedbare middelen. Er is dan ook geen terugbetalingsplicht bij onderbesteding.

B.1 Wet Sociale Werkvoorziening Bij Voorjaarsnota heeft het kabinet besloten om gemeenten te compenseren voor de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon voor medewerkers in de Wet Sociale werkvoorziening (Wsw). B.2 Bijzondere bijstand en vroegsignalering Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Van dit bedrag is er in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld bij de meicirculaire 2023 en in deze septembercirculaire wordt eveneens € 50 miljoen voor 2024 beschikbaar gesteld. Voor Zeist is het een bedrag van € 153K. B.3 Rijksvaccinatieprogramma Vanaf december 2019 krijgen zwangere vrouwen maternale kinkhoestvaccinatie aangeboden door de Rijksoverheid. Vanaf 1 januari 2024 wordt de uitvoering van deze vaccinatie formeel overgedragen aan de gemeenten. De maternale kinkhoestvaccinatie wordt dan toegevoegd aan het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Bij deze septembercirculaire worden de bijbehorende middelen voor de uitvoering van de vaccinatie aan het gemeentefonds toegevoegd. B.4 Veilig wonen In de septembercirculaire is het volgende opgenomen over veilig wonen: “De veiligheid van decentrale bestuurders is een vereiste voor het goed functioneren van het openbaar bestuur.

Per 1 oktober 2023 wordt de werkgeversverantwoordelijkheid voor hun veiligheid daarom geëxpliciteerd met een wijziging van de Regeling rechtspositie decentrale politieke ambtsdragers. Ten behoeve van een veilige woonplek krijgen decentrale bestuurders een beveiligingsadvies op maat aangeboden. Bij de advisering zal een breder pakket van preventieve maatregelen worden gehanteerd, waaronder fysieke, elektronische en digitale maatregelen. Gemeenten dienen op basis van de nieuwe regeling het beveiligingsadvies altijd over te nemen en de uitvoering van de veiligheidsmaatregelen te bekostigen.” B.5 Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III). De algemene uitkering wordt vanaf 2023 structureel verhoogd in verband met de tweede herziening van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD III). De regeling is op 10 maart 2020 geïmplementeerd en heeft als doel om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving. B.6 WMO hulpmiddelen thuis laten staan Naar aanleiding van een motie, waarin de regering wordt verzocht om met betrokken partijen landelijke afspraken te maken over het behoud van hulpmiddelen thuis voor cliënten die verhuizen naar een instelling in de zin van de Wet langdurige zorg (Wlz) en aangeven thuis te willen logeren, zijn hierover afspraken gemaakt.

Onderdeel van deze bestuurlijke afspraken is dat de hulpmiddelen die vanuit de Wmo zijn verstrekt thuis blijven staan en gemeenten de financiering daarvan voortzetten. Gemeenten worden hiervoor gecompenseerd. Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist

5

Overige mededelingen in de circulaire Stand van zaken onderzoeksagenda verdeelmodel algemene uitkering Bij de invoering van het nieuwe verdeelmodel deelden de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en de VNG in hun adviezen de visie dat het nieuwe model een verbetering is ten opzichte van het oude model, maar benadrukten dat verder onderzoek nodig is. De ROB heeft daartoe een onderzoeksagenda voorgesteld, die door de fondsbeheerders is onderschreven. Het model is geen eindstation en zal continu onderhoud vragen. De onderzoeksagenda bevat onderzoeken naar de maatstaf centrumfunctie (stapeling problematiek sociaal domein), naar de Overige Eigen Middelen (OEM) en naar de maatstaf eenpersoonshuishoudens. De eerste twee onderzoeken (centrumfunctie/stapeling problematiek sociaal domein en de Overige Eigen Middelen) zijn inmiddels opgestart en de uitkomsten worden in 2024 verwacht. Bij het onderzoek naar de stapeling van de problematiek in het sociaal domein zal expliciet aandacht zijn voor het feit dat deze stapeling ook in nietstedelijke gebieden voorkomt. In het onderzoek naar de overige eigen middelen wordt onderzocht of een meer gedifferentieerde benadering van de overige eigen middelen meer recht doet aan de diverse aard van de eigen inkomsten.

Re-integratiebudget vanaf 2028 Met de Voorjaarsnota 2023 heeft het kabinet besloten om vanaf 2028 het re-integratiebudget voor gemeenten structureel met € 20 miljoen te verlagen. Deze maatregel is onderdeel van de ombuigingen die de Rijksbegroting op orde houden. Het Rijk, zo valt te lezen in de circulaire, “realiseert zich dat gemeenten hierdoor mogelijk minder bijstandsgerechtigden kunnen ondersteunen”. Deze verlaging betekent voor Zeist ongeveer € 50K minder vanaf 2028. Energietoelage De resterende middelen voor de energietoelage 2023 (€ 900 miljoen) zijn bij deze circulaire nog niet uitgekeerd doordat de noodzakelijke wijziging van de Participatiewet nog niet was goedgekeurd door de Tweede en Eerste Kamer. Inmiddels is bekend geworden dat de Tweede Kamer heeft ingestemd.

Intensivering beschut werk In de kamerbrief van 6 juli jl. heeft de minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen (APP) aangekondigd voornemens te zijn extra middelen beschikbaar te stellen voor de financiering van beschut werk. Aanleiding hiervoor is een recent onderzoek waaruit blijkt dat gemeenten per beschutte werkplek geld moeten bijleggen wegens de lage netto toegevoegde waarde van medewerkers. De extra middelen zijn onderdeel van een breder pakket aan maatregelen en bestuurlijke afspraken om beschut werk te stimuleren. Het is de bedoeling dat het bedrag per plek structureel wordt verhoogd met € 2.157 (prijzen 2023). Het is de verwachting dat de bedragen zullen worden verwerkt bij de eerste suppletoire begroting voor het gemeentefonds van 2024 en in de meicirculaire 2024. Wij vertrouwen erop u met het verstrekken van deze informatie op afdoende wijze te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

dr. H.S. Grotens

drs. J.J.L.M. Janssen

Austerlitz ▪ Bosch en Duin ▪ Den Dolder ▪ Huis ter Heide ▪ Zeist