RIB23.102 (00) Statenbrief opvolging motie behoud Landgoed Oude Tempel

K

| Ni |

Publiekshal » Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl « www.twitter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 » zeist@zeist.nl

Gemeente Zeist

Aan de gemeenteraad van Zeist

Behandeling Griffie 21-09-2023 RIB23.102

Datum

Ons kenmerk

19 september 2023

Burgerservicenummer

Uw kenmerk

Bijlage(n)

Behandeld door

Onderwerp

252216

dhr. A. Brokkaar

Statenbrief opvolging motie Behoud Landgoed Oude Tempel

Geachte raadsleden,

Hierbij sturen wij u ter kennisname de brief van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Utrecht over de opvolging van de motie Behoud Landgoed Oude Tempel. Achtergrond De gemeente Zeist werkt samen met de gemeente Soest en de provincie Utrecht aan het programma Hart van de Heuvelrug. Doelstelling van het programmais het verbeteren en versterken van de ruimtelijke kwaliteit en belevingswaarde van de Heuvelrug. Daartoe versterken we de kwaliteit en samenhang van de natuur en het Natuurnetwerk Nederland (NNN) doorde versnipperde natuur metelkaar in verbinding te brengen en bieden wetegelijkertijd ruimte voor woningen, bedrijven, zorg, cultuurhistorie en recreatie. Het programma kent een groot aantal deelprojecten, waar het project Oude Tempel in Soest er één van

is. Het plan is dat de gemeente Soest op Oude Tempel circa 300 woningen realiseert.

Motie Behoud Landgoed Oude Tempel Tijdens de Provinciale Statenvergadering van 28 juni 2023 is de Motie Behoud Landgoed Oude Tempel ingediend en met meerderheid van stemmen aanvaard. Het verzoek in de motie luidt als volgt: 1. Als Gedeputeerde Staten de consequenties en de mogelijkheden in beeld te brengen van het stopzetten van de plannen voor woningbouw op landgoed de Oude Tempel met inachtneming van de argumenten die hieronder zijn benoemd. 2.

3.

Als Gedeputeerde Staten alternatieve woningbouwlocaties in beeld te brengen met potentiële

opbrengst waar bos en natuur niet worden geschaad. Als Gedeputeerde Staten gemeente Soest te verzoeken geen onomkeerbare besluiten in relatie tot landgoed Oude Tempel te nemen of mogelijk te maken zolang bovenstaande verzoeken niet zijn uitgevoerd en de uitkomsten nog nietzijn teruggekoppeld aan de Provinciale Staten.

Austerlitz = Bosch en Duin = Den Dolder = Huis ter Heide = Zeist

Opvolging motie

In de Stuurgroep Hart van de Heuvelrug is de opvolging van de motie besproken. Het unanieme advies

van de Stuurgroep aan Gedeputeerde Staten is om het project Oude Tempel te vervolgen en het Programma Hart van de Heuvelrug voort te zetten zoals beoogd en afgesproken, omdat anders de consequenties te grootzijn. Ook zijn er op korte termijn geen andere locaties beschikbaar die zonder effecten op natuur of bos bebouwd kunnen worden met 300 woningen. Gedeputeerde Staten heeft dit advies overgenomen en rapporteert hieroverin bijgaande Statenbrief. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zeist, de burgemeester,

de gemeentesecretaris,

Ja

dri

MUTA

H.S. Grotens

ni

hg

Ux

AA

=

ars. J.J.L.M. Janssen

ap „Pyl Aaen

Bijlagen

e

Motie “Behoud Landgoed Oude Tempel”

e

Bijlage 2: Inventarisatie alternatieve bouwlocaties

Austerlitz = Bosch en Duin = Den Dolder « Huis ter Heide = Zeist

|i

Statenbrief opvolging motie Oude Tempel Bijlage 1: Financiële consequenties stopzetten woningbouwplan Oude Tempel (GEHEIM)

IN | |

e e

Mot ie Naam mot ie

Vergadering

Behoud Landgoed Oude Tempel

Provinciale Statenvergadering 28 juni 2023

Deze mot ie hoort bij

Mot ienummer

Statenvoorstel Jaarstukken 2022

19A

Opstellers Jesseka Batteau, Partij voor de Dieren Amos de Jong, Volt Mieke Hoek, 50PLUS Anton Verleun, BBBB

Verzoek 1. Als Ge d e p u te e rd e Sta te n d e co n se q u e n tie s e n d e m o ge lijkh e d e n in b e e ld te b re n ge n va n h e t sto p ze tte n va n d e p la n n e n vo o r wo n in gb o u w o p la n d go e d d e Ou d e Te m p e l m e t in a ch tn e m in g va n d e a rgu m e n te n d ie h ie ro n d e r zijn b e n o e m d . 2. Als Ge d e p u te e rd e Sta te n a lte rn a tie ve wo n in gb o u wlo ca tie s in b e e ld te b re n ge n m e t p o te n tië le o p b re n gst wa a r b o s e n n a tu u r n ie t wo rd e n ge sch a a d . 3. Als Ge d e p u te e rd e Sta te n ge m e e n te So e st te ve rzo e ke n ge e n o n o m ke e rb a re b e slu ite n in re la tie to t la n d go e d Ou d e Te m p e l te n e m e n o f m o ge lijk te m a ke n zo la n g b o ve n sta a n d e ve rzo e ke n n ie t zijn u itge vo e rd e n d e u itko m ste n n o g n ie t zijn te ru gge ko p p e ld a a n d e Pro vin cia le Sta te n .

Aanleiding In d e Ja a rstu kke n 2022 wo rd t in ge ga a n o p d e b e gro tin g e n fin a n cië le sta n d va n za ke n va n d e ve rsch ille n d e p ro je cte n d ie va lle n o n d e r h e t p la n ‘Ha rt vo o r d e He u ve lru g’. In d e ja a rstu kke n wo rd t o o k ve rwe ze n n a a r d e ‘Tu sse n ra p p o rta ge Ha rt va n d e He u ve lru g e n Vlie gb a sis So e ste rb e rg’ (o kto b e r 2022) e n d e fin a n cië le ra p p o rta ge ‘Ma ste rgro n d e xp lo ita tie Ha rt va n d e He u ve lru g e n gro n d e xp lo ita tie Vlie gb a sis So e ste rb e rg’ (m a a rt 2023).

Beoogd effect He t b e h o u d va n d e n a tu u r e n h e t b o s o p la n d go e d Ou d e Te m p e l e n h e t a fzie n va n wo n in gb o u w o p d e ze lo ca tie va n we ge d e n e ga tie ve ge vo lge n vo o r m e n s, d ie r e n n a tu u r.

Argumenten 1.1 Er besta a t grote ma a tscha ppelijke weersta nd tegen de rea lisa tie va n woningbouw bij la ndgoed Oude Tempel. Ve le in wo n e rs, a ctie gro e p e n e n n a tu u ro rga n isa tie s ze tte n zich a l ja re n in o m la n d go e d Ou d e Te m p e l a ls b o s e n n a tu u r te b e h o u d e n . He t la n d go e d h e e ft e e n h o ge e co lo gisch e e n cu ltu u rh isto risch e wa a rd e e n ve rvu lt e e n b e la n grijke re cre a tie ve fu n ctie vo o r d e in wo n e rs va n So e ste rb e rg.

1.2 Het ka ppen va n bos sta a t op gespa nnen voet met het klima a ta kkoord, de doelstellingen voor de

rea lisa tie va n meer na tuur in onze provincie, de bossenstra tegie, het bomena ctiepla n en de hoge ecologische/klima a twa a rden va n volwa ssen bomen.

De p ro vin cie Utre ch t lo o p t a ch te r m e t d e re a lisa tie va n h a a r d o e le n o p h e t ge b ie d va n n a tu u r e n b o m e n a a n p la n t. De ka p va n ve le e e u we n o u d e b o m e n e n h e t a a n ta ste n va n e sse n tie e l le e f- e n fo e ra ge e rge b ie d va n b e sch e rm d e (m in im a a l 11 ro d e lijst-so o rte n ) e n n ie t-b e sch e rm d e d ie rso o rte n sta a n h ie r h a a ks o p . Bo o m d e sku n d ige n e n we te n sch a p p e rs h e b b e n b e re ke n d d a t d e n a tu u r- e n klim a a twa a rd e va n vo lwa sse n e n ve te ra n e b o m e n d u sd a n ig h o o g is d a t d e ze n a ka p n ie t ge co m p e n se e rd ku n n e n wo rd e n m e t 1,5-2,5 b o m e n , zo a ls ge b ru ike lijk is, m a a r d a t d a a rvo o r o p zijn m in st 200-300 n ie u we jo n ge b o m e n vo o r n o d ig zijn : h ttp s://p o in te r.kro -n crv.n l/e e n -ge ka p te -b o o m -m o e t-ve rva n ge n wo rd e n -d o o r-e e n -n ie u we -m a a r-ge b e u rt-d a t-o o k

1.3 Woningbouw en verkeerstoena me hebben grote nega tieve gevolgen voor mens, dier en na tuur.

Wo n in gb o u w e n d a a rb ij b e h o re n d e ve rke e rsto e n a m e o p d e ze lo ca tie le id t to t e e n a a n ta stin g/ve rsle ch te rin g/ve rn ie tigin g va n h e t b o ve n gro n d se e n o n d e rgro n d se e co syste e m . De ka p va n b o m e n o p d e ze lo ca tie le id t to t to e n a m e va n h itte stre ss, wa te ro ve rla st e n lu ch tve ro n tre in igin g in So e ste rb e rg e n d a a rb u ite n .

1.4 Bela nghebbenden hebben om bovensta a nde reden een bezwa a r ingediend tegen de voorgenomen ka p va n bomen bij la ndgoed Oude Tempel bij het Europese Hof va n de Rechten va n de Mens; dit bezwa a r is in beha ndeling genomen. 1.5 De rea lisa tie va n woningbouw bij La ndgoed Oude Tempel ga a t met fina nciële risico’s gepa a rd en zorgt voor een nega tieve ba la ns voor het gehele Ha rt va n de Heuvelrug-project. In d e (vo o r p u b lie k to e ga n ke lijke ) Sta te n b rie f sta a t h e t vo lge n d e : • ‘De m a ste rgre x h e e ft n a a r d e h u id ige in sch a ttin ge n e e n ve rwa ch t re su lta a t o p e in d wa a rd e va n ru im -/- € 11 m ln . Dit is e e n te ru gga n g te n o p zich te va n 2022 va n ru im € 0,8 m ln ’ (p a gin a 1). • ‘De ve rgro tin g va n h e t fin a n cie e l te ko rt b in n e n h e t Pro gra m m a Hvd H ko m t gro te n d e e ls d o o r h e t p ro je ct Ou d e Te m p e l e n in m in d e re m a te d o o r d e p ro je cte n Hu is te r He id e We st e n Ka m p va n Ze ist’ (p a gin a 2).

2.1 Zowel provincie a ls gemeente Soest zijn betrokken bij de pla nnen voor woningbouw bij la ndgoed Oude Tempel. Da a ro m d ie n t e r e e n o ve rle g p la a ts te vin d e n m e t b e tro kke n o ve rh e d e n o m ge za m e n lijk to t e e n h e rzie n in g te ko m e n va n d e p la n n e n vo o r Ou d e Te m p e l.

2.2 De provincie heeft een grote woonopga ve en da a rom dient er gezocht te worden na a r a lterna tieve loca ties voor woningbouw.

He t ve rd ie n t d e vo o rke u r o m te b o u we n wa a r re e d s b e b o u win g is e n n a tu u r n ie t in h e t ge d in g is. Er d ie n t o n d e rzo ch t te wo rd e n we lke lo ca tie s a ls a lte rn a tie f ku n n e n d ie n e n b in n e n d e ge m e e n te So e st, zo a ls b ijvo o rb e e ld h e t d e fe n sie te rre in , e n we lke lo ca tie s a ls a lte rn a tie f ku n n e n d ie n e n b in n e n h e t p ro je ct Ha rt va n d e He u ve lru g ze lf, zo a ls b ijvo o rb e e ld Ka m p va n Ze ist. Da a rn a a s t is h e t za a k te kijke n n a a r ge sch ikte lo ca tie s vo o r wo n in gb o u w e ld e rs in d e p ro vin cie .

3.1 Gezien de bovensta a nde verzoeken is het bestuurlijk onversta ndig om onomkeerba re besluiten te nemen voorda t er duidelijkheid is over de herziening va n de pla nnen rondom Oude Tempel. He t is d a n o o k b e la n grijk d a t GS a a n d rin gt b ij d e ge m e e n te So e st o m m o ge lijk vo o rligge n d e b e slu ite n u it te ste lle n e n d a t p ro vin cie e n ge m e e n te e e rst o m ta fe l ga a n o m ge za m e n lijk to t e e n h e rzie n in g te ko m e n va n d e p la n n e n vo o r Ou d e Te m p e l. Om d a t h e t h ie r ga a t o m e e n

2

zwa a rwe ge n d e b e slissin g m e t e e n gro o t m a a tsch a p p e lijk im p a ct is h e t d a a rn a a st we n se lijk d a t d e u itko m ste n h ie rva n a a n PS wo rd e n vo o rge le gd .

3

Bijlage 2: Inventarisatie alternatieve woningbouwlocaties voor Oude Tempel

Alternatieve woningbouwlocaties In de motie “behoud landgoed Oude Tempel” die op 28 juni 2023 door de Partij voor de Dieren, VOLT, 50Plus en BBB is ingediend en aanvaard, is verzocht om alternatieve woningbouwlocaties in beeld te brengen voor Oude Tempel. Voorwaarden van Provinciale Staten zijn dat de alternatieve locatie: -

een opbrengst potentie heeft; en niet ten koste gaat van bos of natuur.

Samen met de gemeente Zeist, gemeente Soest hebben we gekeken naar mogelijk beschikbare locaties. Uitgangspunten daarbij waren: -

-

binnen het programmagebied (gemeenten Zeist en Soest); omvang van 10 - 16 hectare; geschikt voor 300 woningen; zo mogelijk binnen bestaand stedelijk gebied (vml. rode contouren) Kader voor regionale programmering wonen en werken.pdf (provincie-utrecht.nl); grondpositie verworven door gemeente, provincie of marktpartij.

Om te inventariseren welke locaties mogelijk kunnen voldoen aan bovenstaande uitgangspunten is informatie ingewonnen bij beleidsafdeling Wonen van de gemeente Soest en de gemeente Zeist maar ook bij Programma Versnelling Woningbouw. Bij zowel gemeenten als provincie zijn alle verschillende bouwlocaties op korte en middellange termijn in beeld voor de gehele regio.. Onderstaande bevindingen worden bevestigd door de stuurgroep HvdH/ VBS.

Provincie Utrecht Provinciaal Programma Wonen en Werken Het ontwerp Provinciaal Programma Wonen en Werken 2023 (PPWW) heeft van 1 maart tot en met 11 april 2023 ter inzage gelegen. Het programma is door Gedeputeerde Staten op 4 juli 2023 vastgesteld. Het PPWW 2023 is een aanvulling op het Provinciaal Programma Wonen en Werken 2021 en is een uitwerking van de Provinciale Omgevingsvisie. Het PPWW geeft aan hoeveel woningen op welke locaties kunnen worden gebouwd en hoeveel ruimte beschikbaar is voor bedrijventerreinen. Daarnaast maakt het programma nieuwe uitbreidingslocaties voor wonen en werken in de provincie mogelijk. Het programma zet in op de bouw van meer dan 84.000 woningen tot en met 2030. Hiervan wordt meer dan 90 procent binnenstedelijk gerealiseerd. Het programma wordt elke 1,5 jaar geactualiseerd en aangevuld met nieuwe locaties als dat nodig is. Voorwaarde voor ontwikkeling van een woningbouwlocatie is dat deze is opgenomen in het Provinciaal Programma Wonen en Werken. Op basis van dit programma wordt bepaald in welke gebieden ontwikkelingen mogelijk zijn (binnen- en buitenstedelijk). Afweging van de locaties is afhankelijk van meerdere facetten onder andere of het gebied aansluit op de bestaande kernen of het gebied goed bereikbaar is (mobiliteit/ ov) en de effecten op natuur (milieueffectrapportage).

In dit programma zijn alle woningbouwplannen in de provincie in beeld gebracht. Voor de gemeenten Zeist en Soest zijn in principe alle potentiële woningbouwlocaties in het PPWW opgenomen. Hierin zijn geen locaties – anders dan Oude Tempel- van 10-16 hectare beschikbaar waar andere woningbouwplannen zijn gedacht. Wanneer op deze woningbouwlocaties extra woningen zouden worden toegevoegd (opplussen) dan zal dat leiden tot afname van opbrengsten en vertraging in de lopende procedures. Op dit moment blijken woningbouwprojecten zowel financieel als qua procedures lastig realiseerbaar. Vanuit het oogpunt van de woningzoekenden is onwenselijk om lopende procedures te wijzigen en daarmee vertraging op te lopen in de realisatie van woningen. Op deze locaties extra woningen toevoegen (opplussen) zal leiden tot afname van opbrengsten en vertraging in de lopende procedures. Op dit moment blijken woningbouwontwikkelingen zowel financieel als qua procedures lastig realiseerbaar. Vanuit het oogpunt van woningbouwproductie is het niet wenselijk lopende procedures te wijzigen. Regionale woondeals In de woondeals zijn tussen gemeenten, provincie en rijk afspraken gemaakt over de realisatie van woningbouwprojecten die zijn vastgelegd in het kader van Regionale programmeren wonen en werken. Deze afspraken gaan onder meer over woningaantallen, ontwikkellocaties en programmering.

Doel van de woondeal is

versnelling van de woningbouwopgaven te bereiken. Een bouwlocatie uit de regionale woondeals “inwisselen” voor de bouw van 300 woningen, zal leiden tot het aanpassen van lopende afspraken , nieuwe procedures en daarmee tot vertraging in de woningbouwproductie. Een planproces voor woningbouw kost minimaal 5 -10 jaar voordat gebouwd kan worden. Programma Hart van de Heuvelrug Er is bekeken of op locaties die deel uitmaken van Programma Hart van de Heuvelrug woningbouw gerealiseerd kan worden als alternatief voor de locatie Oude Tempel. Het betreft de locaties Kamp van Zeist en Woonwijk Vliegbasis Soesterberg. Kamp van Zeist Kamp van Zeist is in eigendom van de provincie. De provincie heeft in 2022 voor Kamp van Zeist een koopovereenkomst gesloten met Het Utrechts Landschap. Na inrichting van het terrein naar natuurgebied zal het Utrechts Landschap eigenaar worden en het terrein beheren. Realisatie van woningbouw op Kamp van Zeist gaat in tegen de afspraken die voor deze locatie in het Programma Hart van de Heuvelrug met partners als de gemeente Zeist en Het Utrechts Landschap zijn gemaakt. Voorzien is dat de voorgenomen- en de in voorbereiding zijnde vergroening van Kamp van Zeist leidt tot een groter aaneengesloten bosgebied ten zuiden van de A28. Het gebied heeft een onherroepelijk bestemmingsplan met de functie natuur.

Kamp van Zeist behoort reeds tot het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Het mogelijk maken van woningbouw op deze locatie gaat in tegen het gestelde in de provinciale omgevingsverordening uit 2021. Tevens moet ruimtelijk en stedenbouwkundig worden geconstateerd dat woningbouw op Kamp van Zeist leidt tot een solitaire ontwikkeling. Overige woningbouw en voorzieningen van Soesterberg liggen ten noorden van de A28. Het bestemmingsplan staat woningbouw op deze locatie niet toe. Aanpassing van het bestemmingsplan vraagt nieuwe ruimtelijke procedures. Woningbouw op Kamp van Zeist gaat daarbij in tegen de clustergedachte rood in/nabij bestaande woonkernen en robuuste aaneengesloten groene gebieden. Kamp van Zeist zien als alternatieve locatie voor Oude Tempel betekent hogere kosten (plankosten, aankoop natuurgebied elders), juridische procedures voor omzetten bestemmingsplan van natuur naar woningbouw, bouwen in NNN en het openbreken van bestuurlijke en contractuele afspraken met de samenwerkingspartners zoals het Utrechts Landschap. Daarnaast leidt dit niet tot een wenselijke ruimtelijke ontwikkeling (i.c. is niet aangesloten op binnenstedelijke gebied).

Woonwijk Vliegbasis Soesterberg Naast Kamp van Zeist is ook het plangebied van de voorziene Woonwijk Vliegbasis Soesterberg in eigendom van de Provincie en in formele zin te beschouwen als alternatieve locatie voor meer woningbouw dan voorzien, als Oude Tempel geen doorgang vindt. Het bestemmingsplan voor Woonwijk Vliegbasis Soesterberg staat woningbouw toe. Echter moet geconstateerd worden dat het realiseren van meer woningen leidt tot een geheel nieuw stedenbouwkundig en programmatisch concept. Het nu voorliggend plan voorziet in een acceptabele belasting voor het naastgelegen natuurgebied. Zo zorgt de natuurinclusieve opzet van de wijk ervoor dat bestaande natuurwaarden grotendeels behouden kunnen blijven. Indien er verdicht wordt door toevoeging van woningen zal dat leiden tot een verminderde grondopbrengst, alsmede meer kosten voor aanleg openbare ruimte en een toename aan plankosten en een hogere druk op het naastgelegen natuurgebied. Het totaal negatief financieel effect is naar verwachting enkele tientallen miljoenen euro’s, in dat geval voor rekening van de provincie. Ook zal het realiseren van meer woningen in de woonwijk leiden tot een strijdigheid met de reeds verkregen Ontheffing Wet Natuurbescherming en meer bomen zullen moeten gekapt worden dan in het huidige plan is voorzien.

Dit leidt zondermeer tot een grotere belasting van de natuur in naastgelegen Park Vliegbasis Soesterberg. Een en ander maakt dat de Woonwijk Vliegbasis Soesterberg geen realistisch alternatief is voor meer woningen indien wordt besloten tot het stopzetten van de woningbouwontwikkeling in het plangebied Oude Tempel.

Gemeente Soest Het plangebied Oude Tempel ligt binnen stedelijk gebied (rode contouren) met een onherroepelijk Bestemmingsplan. Hierdoor kunnen op korte termijn 300 woningen worden gerealiseerd conform de afspraken die in de woondeal zijn gemaakt tussen regio, provincie en het rijk. Daarin is Oude Tempel een van de “vaste/ harde” projecten. De lopende bouwprojecten en geplande woningbouwprojecten binnen de rode contour van de gemeente Soest zijn reeds opgenomen in de woondeals en het Provinciaal Programma Wonen en Werken. Het zoeken naar andere geschikte woningbouwlocaties (buiten de rode contour) is een lang en tijdrovend proces – minimaal 5 tot 10 jaar – en is daarmee niet in het belang van de vele woningzoekenden. Daarnaast leidt dit tot een afname van bos en/of natuur. Er is in juni 2023 in het kader van het omgevingsprogramma Wonen aan de inwoners van Soest gevraagd wat zij een geschikte locatie vinden voor woningbouw na 2030. De uitkomsten van dit participatieproces worden op korte termijn verwacht. Ook voor de mogelijke locaties die uit dit participatieproces komen, geldt dat er nog een hele procedure doorlopen moet worden, waardoor realisatie pas op langere termijn mogelijk is (min 10 jaar). Daarnaast loopt er eveneens een onderzoek naar mogelijke tijdelijke locaties voor flex-woningen (opvang Oekraïners, statushouders en starters).

Dit is ook een belangrijke opgave voor de gemeente Soest. Hier gaat het vooral om kleine locaties. Deze locaties zijn qua omvang niet geschikt als alternatief voor Oude Tempel. Er is ook besproken of de 300 woningen (of een deel daarvan) niet bij de ontwikkeling van Soesterberg Noord meegenomen kunnen worden. Dit zal echter leiden tot hoge bouwdichtheden en een groter financieel tekort. Uit de participatie over de gebiedsvisie voor Soesterberg Noord is vanuit de omgeving een duidelijke wens geuit voor de bouw in lagere dichtheden met appartementsgebouwen van maximaal 3 bouwlagen met af en toe een wat hoger gebouw van maximaal 5 bouwlagen gemixt met grondgebonden woningen. Waarbij aandacht is voor de onderlinge afstand tussen grondgebonden woningen en hogere bebouwing (i.v.m. privacy en zonlicht). Op basis van de eerdergenoemde uitgangspunten zijn er geen andere bouwlocaties binnen de gemeente Soest voorhanden.

Gemeente Zeist De ontwikkellocaties van Zeist zijn al opgenomen in het Provinciaal Programma Wonen en Werken. De meeste van deze locaties zijn al in een gevorderd stadium. Aanpassen van de lopende plannen door het verdichten/ toevoegen van 300 woningen zal leiden tot weerstand uit de directe omgeving en tot nieuwe juridische procedures en daarmee vertraging. Dit brengt risico’s met zich mee voor deze woningbouwontwikkelingen en is daarom niet wenselijk. De gemeente heeft recent een locatiescan laten uitvoeren voor flex-wonen. Daarin is een lijst van mogelijke locaties opgesteld. Het gaat hier echter veelal om kleine locaties. Een locatie van enige omvang is de Camping Dijnselburg, maar deze bevindt zich buiten de rode contouren. Daarnaast is slechts 2 hectare van de gehele ontwikkellocatie in eigendom van de gemeente Zeist. Verder zal deze locatie de komende 3 jaar gebruikt gaan worden voor de opvang van Oekraïners. Deze locatie is daardoor niet meer beschikbaar. In Zeist is het niet mogelijk om een alternatieve bouwlocatie van 10 tot 16 hectare te vinden wat niet ten koste gaat van bos of natuur.

STATENBRIEF

Aan Provinciale Staten

ONDERWERP

DATUM DOCUMENTNUMMER VAN

Opvolging motie Behoud Landgoed Oude Tempel 29 augustus 2023 UTSP 2047752619-9311 Iris Vliegenberg

E-MAILADRES

DOMEIN/OPGAVE OPDRACHTGEVER PORTEFEUILLEHOUDER

NUMMER PS

BIJLAGEN

TELEFOONNUMMER

1. 2.

06-36473195 iris.vliegenberg@provincieutrecht.nl LLO Hilly Jager Van Muilekom

Financiële consequenties stopzetten woningbouwplan Oude Tempel (GEHEIM) Inventarisatie alternatieve bouwlocaties

Geachte dames en heren, Inleiding Tijdens de Provinciale Statenvergadering van 28 juni 2023 is in het kader van de behandeling van de Jaarstukken 2022 door de Partij voor de Dieren, VOLT, 50Plus en BBB de Motie Behoud Landgoed Oude Tempel ingediend en met meerderheid van stemmen aanvaard. Het verzoek in de motie luidt als volgt: 1. Als Gedeputeerde Staten de consequenties en de mogelijkheden in beeld te brengen van het stopzetten van de plannen voor woningbouw op landgoed de Oude Tempel met inachtneming van de argumenten die hieronder zijn benoemd. 2. Als Gedeputeerde Staten alternatieve woningbouwlocaties in beeld te brengen met potentiële opbrengst waar bos en natuur niet worden geschaad. 3. Als Gedeputeerde Staten gemeente Soest te verzoeken geen onomkeerbare besluiten in relatie tot landgoed Oude Tempel te nemen of mogelijk te maken zolang bovenstaande verzoeken niet zijn uitgevoerd en de uitkomsten nog niet zijn teruggekoppeld aan de Provinciale Staten. Over de opvolging van uw motie informeren wij u met deze brief. Programma Hart van de Heuvelrug Doelstelling van het programma Hart van de Heuvelrug (HvdH) is het verbeteren en versterken van de ruimtelijke kwaliteit en belevingswaarde van de Heuvelrug.

Daartoe versterken we de kwaliteit en samenhang van de natuur en het Natuurnetwerk Nederland (NNN), door de versnipperde natuur met elkaar in verbinding te brengen en bieden we tegelijkertijd ruimte voor woningen, bedrijven, zorg, cultuurhistorie en recreatie. Programma HvdH is een integraal programma. Belangrijk uitgangspunt in de uitvoering is dat de opbrengsten van de rode projecten (het

1 van 5

ontwikkelen van woon- en werklocaties) zorgen voor de financiering van de groene projecten (ontwikkeling van natuur en recreatie). Daarnaast is het aantal hectares ontwikkeld gebied dat we toevoegen in balans met het aantal hectares aan natuurgebied met daarin een plus voor de natuurontwikkeling. De ontwikkeling van natuur loopt vooruit op de realisatie van de bouwontwikkelingen. Deelprojecten zijn echter geen op zichzelf staande projecten, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zowel de rode en groene ontwikkelingen als de investeringen en opbrengsten zijn uiteindelijk met elkaar evenwicht. Wij bekijken de ingediende motie ook vanuit dit bredere perspectief van het programma. Het Programma HvdH is een langlopende samenwerking (sinds 2004) van de provincie Utrecht met de gemeenten Soest en Zeist, als ook Het Utrechts Landschap en het Nationaal Militair Museum. In 2015 hebben Provinciale Staten en beide gemeenteraden ingestemd met de Samenwerkingsovereenkomst Hart van de Heuvelrug waarin de governance van het programma is geregeld. Volgens de samenwerkingsovereenkomst is de projecttrekker van een deelproject (zoals project Oude Tempel) vrij te handelen binnen de gestelde kaders en randvoorwaarden van de projectopdracht. Alleen met een unaniem besluit van de Stuurgroep kan een projectopdracht worden gewijzigd.

Opvolging van de motie De indieners van de motie pleiten voor het behoud van de natuur op landgoed Oude Tempel en het stopzetten van de beoogde woningbouwontwikkeling op deze locatie. In de motie wordt verzocht te kijken naar een alternatieve locatie om 300 woningen te bouwen. Die nieuwe locatie mag bos en natuur niet schaden. Onderstaand gaan we in op uw motie vanuit verschillende perspectieven (natuur, woningbouw, financiën, relatie met partners) en beschrijven we de consequenties die stopzetten van Oude Tempel zou hebben. Daarnaast hebben we bekeken of alternatieve woningbouwlocaties beschikbaar zijn en hebben we de gemeente Soest verzocht geen onomkeerbare besluiten te nemen gedurende de uitvoering van de in de motie geformuleerde verzoeken.

1. Stopzetten woningbouwplannen Oude Tempel Inleiding In samenspraak met het College van B&W van de gemeente Soest hebben wij in kaart gebracht wat de mogelijkheden en consequenties zijn om de plannen voor woningbouw op Landgoed de Oude Tempel stop te zetten. In 2004 hebben Provinciale Staten en de gemeenteraden van Zeist en Soest ingestemd met de Raamovereenkomst Hart van de Heuvelrug. Woningbouw op Oude Tempel was daar destijds al onderdeel van. De afspraken en uitvoering van de diverse deelprojecten zijn in 2015 herijkt in de samenwerkingsovereenkomst Hart van de Heuvelrug. Oude Tempel is aangewezen als woningbouwlocatie en opgenomen in het provinciaal beleid en in de Omgevingsverordening, zoals op 10 maart 2021 vastgesteld door Provinciale Staten. Het gebied ligt in bestaand stedelijk gebied en in 2016 is het gebied door de gemeente Soest aangekocht voor woningbouwontwikkeling. In 2017 is een ontheffing Wet natuurbescherming verleend voor diverse soorten. De plannen voor Oude Tempel zijn al lange tijd in ontwikkeling en meerdere malen bijgesteld. Zo is het woningbouwaantal verlaagd van 400 naar 300 woningen en zijn de bomenlanen en cultuurhistorische elementen in het gebied beschermd middels het bestemmingsplan. Het bestemmingsplan Oude Tempel is na uitspraak van de Raad van State in 2022 onherroepelijk geworden.

De gemeente Soest heeft een ontwikkelende partij en een woningbouwcorporatie voor de locatie geselecteerd. Er zijn en worden door de gemeente Soest overeenkomsten met deze partijen getekend in 2023. Dit zijn de resultaten van een langlopend en intensief planproces dat circa 10 jaar heeft geduurd. Voor de woningbouwontwikkeling dienen de ontwikkelende partijen de bouwplannen nog verder uit te werken en een omgevingsvergunning aan te vragen. De gemeente Soest is bevoegd gezag voor het verlenen van een omgevingsvergunning. Indien een aanvulling op de ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk blijkt, wordt deze door de provincie als bevoegd gezag hiervoor getoetst en verleend. a. Effect van bouwen op de natuur van Oude Tempel Vanuit het Programma HvdH zijn de afgelopen jaren in de regio rond Soest en Zeist natuurgebieden met elkaar verbonden door aankoop en transformatie van terreinen en de aanleg van vijf ecoducten. In 15 jaar tijd is één groot

2 van 5

aaneengesloten natuurgebied ontstaan van ruim 5.300 hectare. Het programma HvdH draagt daardoor bij aan de verbetering en versterking van de natuur op de Heuvelrug. Binnen deze context dient ook gekeken te worden naar landgoed Oude Tempel. Voor de woningbouwlocaties in het programma HvdH is gezocht naar bouwlocaties die aansluiten bij de bestaande kernen van Zeist en Soest/ Soesterberg. Dit gaat soms ten koste van natuur in geïsoleerde natuurgebieden die reeds omsloten zijn door bestaand stedelijk gebied, zoals Oude Tempel. Voor Oude Tempel wordt door de gemeente 16 hectare parkbos geschikt gemaakt voor natuurinclusief wonen in het bos. Daarvoor worden bomen gekapt en gaat ook natuur verloren. Het gebied Oude Tempel beschikt over natuurwaarden. In de planuitwerking van Oude Tempel wordt rekening gehouden met deze natuurwaarden.. Daarom wordt ingezet op natuurinclusieve ontwikkeling met respect voor het huidige groene karakter van het gebied. Dit gaat niet alleen om het plaatsen van voorzieningen voor dieren (zoals vleermuiskasten), maar natuurinclusiviteit werkt ook door in de totale opzet van het gebied (bijvoorbeeld verhouding openbaar- en uitgeefbaar gebied, behoud van waardevolle bomen, afwikkeling van verkeer). b.

Financieel effect van stoppen met Oude Tempel Het stoppen met het project Oude Tempel heeft grote financiële gevolgen voor ons als provincie, namelijk een kostenpost van minimaal 18 mln. Euro. Hierbij is een onderscheid te maken tussen reeds gemaakte kosten, afdracht aan het beheerfonds Hart van de Heuvelrug en het saldo van mogelijke toekomstige kosten en opbrengsten. In bijlage 1 staan deze kosten nader toegelicht. Op de bijlage 1 “Financiële consequenties stopzetten Oude Tempel” rust geheimhouding, De geheimhouding is overeenkomstig artikel 84 en artikel 85 lid 2 van de Provinciewet omdat er sprake is van belang zoals genoemd in artikel 5.1 lid 2b van de Wet open overheid (Woo). Openbaarmaking van deze kostenopstelling kan de positie van de provincie of de gemeente Soest schaden, daarom is deze bijlage geheim. De geheimhouding blijft van kracht tot 1 jaar na het afsluiten van de grondexploitatie Oude Tempel. Bij een besluit van de Stuurgroep Hart van de Heuvelrug om het project Oude Tempel dit jaar te stoppen, zullen in dat geval de kosten worden verwerkt in de eerstvolgende herzieningsronde van de grondexploitatie per 1 januari 2024. Een eventueel verlies komt (net als een eventuele winst) volledig voor rekening van de provincie Utrecht. Een dergelijke afboeking heeft gevolgen voor de vermogenspositie van de provincie Utrecht.

De gemeenten Soest en Zeist dragen niet bij aan een eventueel verlies, omdat een andere partij het initiatief neemt om de gemaakte HvdH-afspraken te wijzigen. Er zal dekking gevonden moeten worden in de provinciale begroting, hetgeen onmiskenbaar gevolgen heeft voor andere provinciale doelen. c. Effect van stoppen met Oude Tempel op regionale woningaanbod De versnelde bouw van voldoende woningen heeft landelijk en provinciaal topprioriteit. Het aanpakken van het woningtekort is hard nodig. Het rijk, de provincie en gemeenten hebben hiervoor regionale woondeals gesloten. Met de bouw van 300 woningen wordt met Oude Tempel een belangrijke bijdrage geleverd aan het aanpakken van het woningtekort in de regio. Van het project Oude Tempel is het bestemmingsplan onherroepelijk, er is een projectontwikkelaar aangetrokken en de bouw van 300 woningen kan in 2025 starten. Plannen gaan uit van een gemengd programma. Een zeer grote groep geïnteresseerden heeft reeds te kennen gegeven in dit gebied een woning te willen kopen of huren. Woningbouw in Oude Tempel zorgt voor nieuw woningaanbod, dat bijdraagt aan de doorstroming op de woningmarkt in de regio en levert ook een belangrijke bijdrage aan de instandhouding van de voorzieningen in Soesterberg. Vanuit het perspectief van de regionale woningbouwopgave is de woningbouw op Oude Tempel van groot belang.

Het stopzetten van Oude Tempel betekent dat de realisatie van 300 woningen op korte termijn niet meer mogelijk is. Bij punt 2 zullen wij nader ingaan op alternatieve woningbouwlocaties ter vervanging van Oude Tempel. d. Effect van stoppen met Oude Tempel op de relatie met de samenwerkingspartners Het door de provincie stilleggen en sturen op het mogelijk stoppen van het project Oude Tempel heeft grote gevolgen voor de relatie met de gemeente Soest en de andere samenwerkingspartners. De bestuurlijke betrouwbaarheid van de provincie Utrecht als samenwerkingspartner is daarmee in het geding. De samenwerkingspartners hechten er zeer grote waarde aan dat de afspraken die gemaakt zijn in de Samenwerkingsovereenkomst door alle partijen worden nagekomen en de continuïteit van het programma wordt

3 van 5

geborgd. Wij hechten er zeer aan om een betrouwbare partner te zijn en willen daarom de samenwerkingsovereenkomst nakomen. 2. Zijn er alternatieve woningbouwlocaties voorhanden? U hebt ons verzocht in kaart te brengen of er alternatieve woningbouwlocaties zijn met potentiële opbrengst waar bos en natuur niet worden geschaad. Hierbij nemen wij in ogenschouw dat woningbouwontwikkelingen in de regio gepaard gaan met in meer of mindere mate kap van bomen en impact hebben op de natuur. Verwerven van een nieuwe locatie betekent minimaal 5-10 jaar uitstel van een woningbouwontwikkeling en ook een financieel zeer ongewis perspectief met daarbij horende risico’s met betrekking tot verwerving, plankosten, oplopende bouwkosten en juridische procedures. In overleg met de gemeenten Zeist en Soest en provincie is bekeken of er alternatieve locaties beschikbaar zijn. In bijlage 2 wordt de inventarisatie nader toegelicht. Er is ook bezien of het denkbaar is om binnen locaties die deel uitmaken van Programma Hart van de Heuvelrug woningbouw te realiseren welke als alternatief zou kunnen dienen voor de locatie Oude Tempel. Concreet is gekeken naar de locaties Kamp van Zeist en Woonwijk Vliegbasis Soesterberg. Kamp van Zeist is een locatie met bestemming natuur in Natuurnetwerk Nederland (NNN). Voor deze locatie is reeds een koopovereenkomst gesloten met Het Utrechts Landschap.

Tot slot heeft woningbouwontwikkeling hier geen aansluiting op bestaand stedelijk gebied. Voor de Vliegbasis Soesterberg is gezocht naar een balans tussen aantallen woningen enerzijds en belasting op het naastgelegen natuurgebied. Er is gekozen voor een ruime en natuurinclusieve opzet van de woonwijk. Verdichting van het woningbouwprogramma leidt tot een grote belasting van de natuurwaarden in dat gebied en naastgelegen Park Vliegbasis. In zowel Kamp van Zeist als woonwijk Vliegbasis Soesterberg leidt (extra) woningbouwontwikkeling op die locaties tot meer schade aan bos en natuur dan nu voorzien, evenals verlies aan opbrengsten, jarenlange vertraging en risico’s ten gevolge van het niet nakomen van (bestuurlijke) afspraken. Conclusie van de inventarisatie is dat op de Utrechtse Heuvelrug op korte termijn geen nieuw plangebied van netto 16 hectare voorhanden of te ontwikkelen is, voor een woonbuurt van 300 woningen zonder schade voor bos en natuur. Dit is kortgesloten met de gemeenten Zeist en Soest en zij onderschrijven deze conclusie. Realiteit is dat als er een nieuw plangebied beschikbaar zou komen, het dan 5-10 jaar duurt voordat deze locatie ontwikkeld kan worden, los van alle financiële en juridische risico's. 3.

Geen onomkeerbare besluiten Oude Tempel In het licht van uw oproep om de gemeente Soest te verzoeken geen onomkeerbare besluiten te nemen in relatie tot het project Oude Tempel kunnen wij u aangeven dat dit verzoek door ons College is overgebracht. Het College van B&W van Soest heeft hierop aangegeven dat zij, tot het moment dat uw Staten zijn geïnformeerd over opvolging van de motie inderdaad geen onomkeerbare besluiten zal nemen. Hieronder verstaan we zaken als het kappen van bomen, het bouwrijp maken van het plangebied of het sluiten van overeenkomsten in het licht van de ontwikkeling van het plangebied. Wel zal gemeente Soest doorgaan met de voorbereidende werkzaamheden zoals het inmeten van de bomen in het plangebied van Oude Tempel en het treffen van voorbereidingen voor het verplaatsen van dassen naar een nieuwe habitat. Voor het verplaatsen van de dassen van landgoed Oude Tempel is reeds in 2017 een ontheffing Wet natuurbescherming verleend. Uit camerabeelden blijkt dat de dassen op de huidige locatie nu reeds gestoord worden door recreanten in het gebied. Er is een zeer geschikt leefgebied voor de dassen gevonden buiten de provincie Utrecht. Advies Stuurgroep In de Stuurgroep Hart van de Heuvelrug van 21 augustus jl. is de opvolging van uw motie besproken.

Het unanieme advies van de Stuurgroep aan Gedeputeerde Staten is om het project Oude Tempel te vervolgen en het Programma Hart van de Heuvelrug voort te zetten zoals beoogd en afgesproken. Conclusie: Wij hebben uw motie opgevolgd door de consequenties van het stopzetten van Oude Tempel in deze Statenbrief inzichtelijk te maken.

4 van 5

De woningbouwontwikkeling van Oude Tempel is onderdeel van het programma HvdH. Alle bouwontwikkelingen in het programma kennen voor- en nadelen. De projecten worden bezien in het bredere perspectief van het programma. Voor Oude Tempel is een lang, zorgvuldig en intensief proces doorlopen en is een onherroepelijk bestemmingsplan beschikbaar voor een natuurinclusieve gebiedsontwikkeling met 300 woningen. Partijen zijn geselecteerd om de plannen verder uit te werken en op korte termijn te realiseren. Daarnaast heeft het stopzetten van Oude Tempel grote financiële consequenties voor de provincie (minimaal 18 mln. Euro) en schaadt het de vertrouwensbasis onder de bestuurlijke samenwerking. Uit de inventarisatie van alternatieve bouwlocaties blijkt dat er geen bouwlocatie voorhanden is die kan dienen als alternatief voor Oude Tempel. Alles overwegende zien wij geen aanleiding om het programma Hart van de Heuvelrug en in het bijzonder het project Oude Tempel te wijzigen en gaan door met de integrale uitvoering van het programma Financiële consequenties: De opvolging van de motie waar deze brief op is gebaseerd heeft in zichzelf geen financiële consequenties. De financiële gevolgen van het mogelijk wijzigen van de HvdH-afspraken staan in deze Statenbrief geschetst.

Vervolgprocedure / voortgang: In deze brief hebben wij u geïnformeerd over de opvolging van uw motie Behoud Landgoed Oude Tempel. Binnen het kader van de Programma Hart van de Heuvelrug zullen wij ons blijven inspannen de afgesproken opgaven tot een goed einde brengen. Hierover zullen wij u actief blijven informeren. Gedeputeerde Staten van Utrecht,

Voorzitter, mr. J.H. Oosters

Secretaris, mr. drs. A.G. Knol-van Leeuwen

5 van 5