RIB23.097 PvA Samen Gezonder in Zeist (brede SPUK regeling)

I

il | |

Publiekshal = Het Rond 1, Zeist

www.zeist.nl » www.twitter.com/gemeentezeist

Postbus 513, 3700 AM Zeist

www.facebook.com/gemeentezeist

Telefoon 14 030 » zeist@zeist.nl

Gemeente Zeist

OWA vage

Aan deleden van de gemeenteraad

Datum

12 september 2023

Burgerservicenummer

rat"

| sopleu bes 2028

RIB 25.077 Ons kenmerk

251241

Uw kenmerk

Bijlage(n)

1. Plan van aanpak Samen Gezonder in Zeist

Behandeld door

Iris Vermeulen

Onderwerp

Plan van aanpak Samen Gezonder in Zeistt.b.v. brede SPUK-regeling

Geachte leden van de raad,

Op gezondheidiserin Zeist al langer een brede kijk: de kwaliteit van leven, veerkracht en het

welbevinden van onze inwonersstaat voorop. Wat iemand wel kan datis het uitgangspunt. We werken vanuit de visie van positieve gezondheid. Positieve gezondheid is een brede kijk op gezondheid. Zo

kunnen kunst, cultuur, sport en vrijwilligerswerk een verrijkende en verbindende waarde zijn voor het ervaren van een gezond leven. We zetten in op de beweging naar meer preventie, sterke sociale basis, meer bewegen en cultuur en minder gezondheidsverschillen. Het Rijk moedigt deze beweging aan. Hiervoor heeft zij met onder andere allerlei (zorg-)partijen, VNG, zorgverzekeraars en GGD’ en akkoorden gesloten. Landelijke akkoorden

De afgelopen tijd zijn er landelijk meerdere akkoorden gesloten, die inzetten op een beweging van zorg en ziekte naar gezondheid en preventie. Het Rijk werkt sinds 2018 in het Preventieakkoord samen met allerlei

stakeholders om Nederlanders gezonder te maken. In 2022 is onder de titel ‘Sport versterkt’ het

Hoofdlijnenakkoord Sportakkoord Il bekrachtigd. Ook is vorig jaar het Integraal Zorgakkoord (IZA) gesloten tussen het ministerie van VWS, VNG, zorgverzekeraars en een groot aantal partijen in de zorg. Dit akkoord heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. In 2023 is door VNG, GGD'en, zorgverzekeraars en het Ministerie van VWS het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

gesloten. Het GALA omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Voor de uitvoering van deze akkoorden zijn en worden er lokaal en regionale (beleids-) plannen opgesteld. Het plan van aanpak in de bijlage heeft een focus op de inzet en uitvoering van de brede SPUK-regeling sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Brede SPUK-regeling Om te werken aan afspraken uit de akkoorden zijn er voor gemeenten middelen beschikbaar gesteld via de brede SPUK-regeling sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale

basis. Het Rijk bundelt in deze regeling bestaande middelen die gemeenten eerst op een andere manier

ontvingen én nieuwe middelen. Uw College heeft op 14 maart 2023 besloten (155666) om de aanvraag

voor de brede SPUK-regeling in te dienen bij Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I). Om

daadwerkelijk van deze regeling gebruik te kunnen maken, moeten gemeenten een plan van aanpak.

Austerlitz = Bosch en Duin = Den Dolder = Huis ter Heide = Zeist

opstellen. Dit plan gaat over de 15 onderdelen in de brede SPUK-regeling. Voor Zeist zijn de meeste onderdelen bekend. We werken al via netwerken en coalities samen met partners en inwoners. De

middelen uit de regeling bieden de mogelijkheid om een extra stap te gaan zetten op de door ons al ingeslagen weg. De hoofdthema's en onderwerpen zijn:

Sport, bewegen en cultuur 1. Lokaal Sportakkoord

oons w

2. Brede Regeling Combinatiefunctie Gezondheid en Sociale basis

.

Terugdringen Gezondheidsachterstanden

Kansrijke Start Mentale Gezondheid

Aanpak overgewicht en obesitas

Valpreventie Leefomgeving

Opgroeien in een Kansrijke Omgeving & Vroegsignalering Alcoholproblematiek

10. Versterken sociale basis 11. Mantelzorg

12. Eén tegen Eenzaamheid 13. Welzijn op recept

Ondersteunende onderdelen

14. Versterking kennis- en adviesfunctie GGD 15. Coördinatiekosten regionale aanpak preventie

Plan van aanpak Het opstellen van een integraal plan van aanpak is een voorwaarde om de middelen uit de brede SPUKregeling te ontvangen. In het bijgevoegde plan van aanpak Samen Gezonder in Zeist staat wat we al in Zeist doen, met wie en waar de middelen van de brede SPUK-regeling voor worden ingezet. Het Advies Netwerk Zeist en belangrijke samenwerkingspartners hebben meegelezen op dit plan. Het opstellen van

dit plan van aanpak is pragmatisch ingestoken vanwege de korte tijd en omdat we in Zeist al veel doen op de onderdelen waarover de brede SPUK-regeling gaat. Vanuit vertrouwen, nabijheid en kracht wil uw College blijven werken aan gezond en prettig leven voor iedereen in Zeist.

Het College heeft dit plan van aanpak vastgesteld in haar vergadering op 12 september jl. en wethouder

Welting is gemandateerd om dit plan te ondertekenen en in te dienen bij VNG, VSG en (DUS-I). Op de stamtafel sociaal domein van 21 september a.s. wordt u mondeling geinformeerd over de brede SPUKregeling, de verbinding met de akkoorden en het plan van aanpak.

Financiën

Voor elk onderdeel uit de brede SPUK-regeling is per jaar een vastgesteld bedrag beschikbaar. Gemeente Zeist heeft op 3 mei 2023 een verleningsbeschikking ontvangen van DUS-l. Hierin staat het besluit dat voor de periode 2023-2026 een specifieke uitkering wordt verstrekt van maximaal € 3.501.633,00. Dit betreft voor sommige onderdelen nieuwe middelen. Voor andere onderdelen is het een

vervanging van eerdere regelingen via de algemene uitkering of een doeluitkering. Met name in 2026 ontvangen we minder middelen dan de jaren daarvoor, dat komt door de tijdelijkheid van bepaalde onderdelen uit de brede SPUK-regeling. Over de periode na 2026 en het belang van een duurzame inzet is de VNG in gesprek met het Rijk.De totale bedragen per jaar voor Zeist zijn als volgt: 2023

€ 875.966,82

2024

KE 920.698,48

2025

KE 920.698,48

2026

Ke 661.581,18

Monitoring Jaarlijks vindt er een SiSa-verantwoording plaats per onderdeel van de brede SPUK-regeling. In 2027

i

Austerlitz = Bosch en Duin = Den Dolder = Huis ter Heide = Zeist

Ni | |

vindt er een eenmalige eindafrekening plaats over de totale periode. We monitoren de voortgang van de uitvoering met een interne kerngroep. Ook wordt de voortgang, kansen en knelpunten geagendeerd op het netwerkoverleg metde lokale partners. De kernpartners in het netwerk zijn MeanderOmnium, KunstenhuislDEA, GGDrU, Sportief Zeist, het Netwerk Informele Ondersteuning Zeist en gemeente Zeist.

De Gezondheidsmonitors van GGDrU geven kwantitatieve gegevens over van de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van Zeister bevolking. Planning Uiterlijk 30 september aanstaande dienen we het ondertekende plan van aanpak bij de VNG en VSG in. Bij een positief advies van de VSG en VNG dienen we het plan uiterlijk 31 oktober 2023 in bij DUS-I. De uitvoering van dit plan van aanpak loopt t/m 2026. In het plan is per onderdeel een fasering

opgenomen voorhet oppakken vandeuitvoering. Op de stamtafel sociaal domein van 21 september

wordt u mondeling geinformeerd over dit plan van aanpak.

Wij gaan er vanuit u hiermee voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend,

burgemeester en wethouders van Zeist,

de gemeentesecretaris,

de burgemeester,

LLY dr} H.S.|Grotens

__

/ =

IN

4 E UL:

Austerlitz = Bosch en Duin « Den Dolder « Huis ter Heide = Zeist

i

\

-

: sf

-

8 «© we ure

ge

7

ud

' 7

„an

=

eee oe

7

OO

7

.

7

ne

=

—

n

.

rote

re

o =

ys

-

De

7

Oo

_

n

es - 1 >

7

ae

+.

=

OO

5

=

1s _

"

-

_

EE ae

4

_

.

7

-

7

we oe ;

en 7

7

.

7

=

Plan van Aanpak

Samen Gezonder in Zeist Brede SPUK-regeling 2023 – 2026

Hoofdlijnen Sportakkoord ll, Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord | september 2023

Voorwoord Op gezondheid is er in Zeist al langer een brede kijk:

sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuur­

de kwaliteit van leven, veerkracht en het welbevinden

participatie en de sociale basis. Via deze regeling

van onze inwoners staat voorop. Wat iemand wel kan

ont­vangen gemeenten financiële middelen van het Rijk

dat is het uitgangspunt. We werken vanuit de visie van

om de afspraken uit de akkoorden uit te kunnen voeren

positieve gezondheid. Positieve gezondheid is een brede

in de periode 2023- 2026.

kijk op gezondheid, uitgewerkt in dimensies. Zo kunnen kunst, cultuur, sport en vrijwilligerswerk doen een

Een gezonde generatie in 2040. Dat is de stip op de

verrijkende en verbindende waarde zijn voor het ervaren

horizon van het rijk, gemeenten, zorgverzekeraars,

van een gezond leven. Het gaat erom wat bijdraagt aan

GGD’en en betrokken (zorg-)organisaties. Als gemeente

het vermogen van mensen om met de fysieke,

Zeist omarmen we deze ambitie, ook al weten we ook dat

emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te

zij ambitieus is. De werkelijkheid is complex en de samen-

gaan. Én om eigen regie te kunnen voeren.

leving kent op dit moment veel uitdagingen. Zo neemt de druk op het Nederlandse zorgsysteem toe, is er

Voor u ligt het plan van aanpak ‘Samen Gezonder in Zeist.

vergrijzing, hebben met name jongeren het mentaal

In dit plan staat hoe we integraal uitvoering gaan geven

zwaar en lopen gezondheidsverschillen tussen groepen

aan de afspraken die zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen

mensen op. Het vraagt die positieve kijk én aandacht van

Sportakkoord ll, het Gezond en Actief Leven Akkoord

iedereen, nu en in de toekomst, om de kansen op een

(GALA) en het Preventieakkoord. Voor deze akkoorden

gezond en actief leven ook in Zeist te (blijven) vergroten.

zijn eerder door ons ook al andere (beleids-)plannen

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

opgesteld. Dit plan heeft daarom een focus op de inzet

Angèle Welting

en uitvoering van de thema's uit de brede SPUK-regeling

Wethouder gezondheid en sport

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

2

Inhoudsopgave 1

Waar staat gemeente Zeist?

4

3

Ondersteunende onderdelen

26

1.1

Bewegen naar ‘de voorkant’?

5

3.1

Versterking kennis- en adviesfunctie ggdru

27

1.2

Wat doen we al in Zeist?

7

3.2

Coördinatiekosten regionale aanpak preventie 28

1.3

Wat kenmerkt Zeist?

8

1.4

Welke opgaven pakken we op?

11

4

Hoe wordt de voortgang bewaakt?

29

5

Samenhang en synergie

31

2 Wat wil gemeente Zeist bereiken en wat gaan we daarvoor doen?

12

2.1

Onze manier van werken

13

6 Verbinding onderdelen brede SPUK-regeling

2.2

Onderdelen brede SPUK-regeling

15

en doelen GALA en Sportakkoord II

34

2.2.1 Sportakkoord II en Brede regeling

P L A N VA N

combinatiefunctionarissen (BRC)

15

2.2.2

Terugdringen gezondheidsachterstanden

16

2.2.3

Kansrijke Start

17

2.2.4

Mentale gezondheid

18

2.2.5

Aanpak overgewicht en obesitas

19

2.2.6

Valpreventie

20

2.2.7

Leefomgeving

21

2.2.8 OKO / vroegsignalering alcoholproblematiek

22

2.2.9

23

Versterken sociale basis

2.2.10 Mantelzorg

24

2.2.11 Een tegen eenzaamheid

24

2.2.12 Welzijn op Recept

25

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

7 Toestemming gebruik informatie

8

en ondertekening

38

Bronvermelding en bijlagen

40

3

Waar staat gemeente Zeist?

1 P L A N VA N

In Zeist werken we al langer aan de thema's die genoemd worden in de akkoorden en de brede SPUK-regeling. Het is een goede ontwikkeling dat er landelijk en vanuit gezamenlijkheid door het medisch- en sociaal domein wordt ingezet op het centraal stellen van preventie en normalisering. De beweging naar ‘de voorkant’ moet versterkt worden met elkaar om een gezonde samenleving voor de toekomst te behouden.

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

4

1.1 Bewegen naar ‘de voorkant’ De beweging naar ‘de voorkant’ betekent dat we meer willen

We volgen in Zeist de visie van positieve gezondheid. Positieve

inzetten op het voorkomen van gezondheidsproblemen, het

gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes

versterken van het normale leven, de-medicaliseren en het vergroten

dimensies. Deze dimensies zijn: lichaamsfuncties, mentaal

van weerbaarheid en gezondheidsvaardigheden. Bestaande hulp en

welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks

zorg is nu niet altijd passend, te versnipperd of te medisch ingericht.

functioneren. Door deze brede benadering van gezondheid, dragen

Er wordt in de breedte nog te weinig rekening gehouden met het

we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele

feit dat onze gezondheid of het (kunnen) maken van gezonde

en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Daarnaast draait

keuzes door veel factoren wordt beïnvloed. Onze leef-, woon-, en

positieve gezondheid er ook om dat mensen zoveel mogelijk eigen

werkomstandigheden hebben ook invloed op ons leven en gezond

regie kunnen voeren. Het accent ligt niet op de ziekte, maar op

gedrag. In het omzien naar elkaar en het bieden van hulp is een

mensen zelf, hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol

goed gesprek en nabijheid dan ook belangrijk. Zo kan de oorzaak

maakt. En juist daarvoor zijn een sterke sociale basis en

van (gezondheids-)problemen zichtbaar worden en symptoom­

mogelijkheden voor cultuur- en sportparticipatie van belang.

bestrijding worden voorkomen. Juist bij het verminderen van gezondheidsachterstanden is dit essentieel. Omstandigheden zoals armoede, schulden en problemen met huisvesting of eenzaamheid zorgen voor een hoger risico op een slechtere (ervaren) gezondheid. Gezondheidsachterstanden zijn maatschappelijk onwenselijk omdat dit een negatieve impact heef op de kwaliteit van leven en op de mogelijkheden voor mensen om mee te doen.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

5

1

P L A N VA N

De beweging naar de voorkant is belangrijk want onze gezondheid

getekend, ook de zorgverzekeraars, wordt om lef gevraagd om te

is ontzettend belangrijk. Het is een groot kapitaal voor onszelf en

investeren in preventie en gezondheid breder te bekijken dan de

voor de samenleving. Gezondheid heeft direct invloed op het

afwezigheid van ziekte en klachten. Via het Integraal Zorg Akkoord

geluksgevoel. De komende decennia neemt de zorgvraag echter

(IZA) is er een regionale infrastructuur opgezet om als regio Zuid

alleen maar verder toe, onder meer vanwege de vergrijzing. Ook zijn

Oost Utrecht, zorgverzekeraar en partners deze missie om te zetten

er nu al tekorten aan zorgpersoneel en zorgen schotten tussen

in actie. Ook lokaal bouwen we verder aan een netwerk om vanuit

financieringsstromen in de zorg voor ongewenste impulsen.

een gezamenlijke verantwoordelijkheid de gezonde generatie 2040

De urgentie is dus groot. Alle partijen die de akkoorden hebben

na te streven.

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

6

1.2 Wat doen we al in Zeist? We werken met maatschappelijke partners en inwoners al jaren aan meer sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuur­ participatie en versterken van de sociale basis. Relevante en actuele ontwikkelingen zijn: • Sinds 2019 is er een lokale coalitie Kansrijke Start Zeist actief (bijlage 1);

• Sinds 2022 heeft de lokale Coalitie Één tegen Eenzaamheid in Zeist een samenwerkingsovereenkomst (Meedoen in Zeist)

• Sinds 2020 is er de integrale buurtaanpak ‘Vollenhove Vooruit’ in Zeist-Noord. Zie ook www.vollenhovevooruit.nl. Buurtgericht

ondertekend (bijlage 3); • Sinds 2022 heeft gemeente Zeist het Sport en Preventieakkoord

werken we aan het verminderen van gezondheidsverschillen.

Zeist (SPAZ). In 2023 is de SPAZ herijkt (bijlage 4);

Dit is onderdeel van Regiodeal Vitale Wijken Overvecht, Batau en

• Sinds 2022 is gemeente Zeist een JOGG-gemeente;

Vollenhove) (bijlage 2);

• Sinds 2023 heeft gemeente Zeist een beleidskader voor

• Sinds 2020 zetten we in op een proactieve samenwerking tussen het sociaal en medisch domein (met name huisartsen) vanuit de O&I gelden;

de sociale basis (bijlage 5); • Er wordt momenteel gewerkt aan de nieuwe beleidsnota’s ‘sport, bewegen en gezondheid’ en ‘bestaanszekerheid’. Ook werken we momenteel aan een nieuwe cultuurvisie. De verwachting is dat dit beleid in 2024 gereed is. De nieuwe cultuurvisie wordt eind 2023 vastgesteld.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

7

1.3 Wat kenmerkt Zeist? Zeist is een groene, middelgrote gemeente (2023: 66.000 inwoners)

Leeftijdsgroepen

in de provincie Utrecht. Karakteristiek aan Zeist is de stedelijke allure

De vergrijzing geeft ook in Zeist een druk op de behoefte aan

met dorpse waarden. Gemeente Zeist bestaat uit vijf kernen, gelegen

mantelzorg en hulp. In de doelgroep senioren (65+) komen

in het natuurlandschap van de Utrechtse Heuvelrug: Austerlitz,

eenzaamheid (met name bij 75+), (buitenshuis) vallen en een

Bosch en Duin, Den Dolder, Huis ter Heide en Zeist, waarbij Zeist de

hoog aantal mantelzorgers in Zeist naar voren als aandachtsgebied.

grootste kern is met 85% van het inwonersaantal. Er is een lange

Daarnaast zijn gevoelens van overbelasting bij mantelzorgers bijna

geschiedenis met de ligging van allerlei zorginstellingen in (de

verdubbeld tussen 2020 en 2022 (van 14% naar 29%). Volwassenen

bossen van) Zeist.

(18+) uit Zeist hebben vaker psychische klachten in vergelijking met volwassenen uit de regio Utrecht4.

Kenmerken inwoners Zeist De bevolking van Zeist is redelijk gelijkmatig verdeeld over de

Voor de doelgroepen jeugd (vanaf 13 jaar) en jongvolwassenen

verschillende leeftijdscategorieën . Het is interessant dat de

komen mentale gezondheid, bewegen, roken en alcohol- en

bevolking zowel uit veel kinderen/jongvolwassenen als uit ouderen

middelengebruik naar voren als belangrijke aandachtsgebieden.

bestaat. De grootste leeftijdscategorieën zijn 10-20-jarigen en

Op deze gebieden scoort de jeugd in Zeist licht ongunstig ten

50-60-jarigen. Daarnaast kent Zeist relatief veel 100+ers, vergeleken

opzichte van de regio Utrecht5,6. Zo heeft 23% van de jong­

met andere Nederlandse gemeenten2. In 2022 had 24% van de

volwassenen uit Zeist matig tot ernstige psychische klachten en

inwoners van Zeist een migratieachtergrond . 14% van de inwoners

beweegt 75% van de Zeister jongvolwassenen niet dagelijks een

van Zeist heeft een niet-Westerse migratieachtergrond in 2022.

halfuur. Daarnaast rookt 23% van de jongvolwassenen uit Zeist

Deze percentages zijn vergelijkbaar met de Nederlandse gemiddelden

en is 14% van de Zeister jongvolwassenen een zware drinker.

1

3

(25% en 14%). In Zeist komt een Marokkaanse achtergrond het vaakst voor onder de inwoners met een niet-Westerse migratie­ achtergrond. Daarnaast vangt de gemeente Zeist al jaren vluchtelingen op, op diverse locaties waaronder Kamp van Zeist.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

8

1.3 Sport, bewegen en cultuur

ter Heide, Bosch en Duin10. Zeist scoort hierdoor relatief hoog op

Op het gebied van bewegen en sporten scoren alle leeftijdsgroepen,

de spreiding van de score binnen de gemeente. Dit betekent dat de

behalve de jeugd, in Zeist gemiddeld of gunstig ten opzichte van de

sociaaleconomische verschillen op wijkniveau binnen de gemeente

regio Utrecht

Zeist bovengemiddeld groot zijn. Het rapport ‘Leefbarometer 2020

. Inwoners van Zeist zijn bovengemiddeld vaak lid

4,5,6

van een sportbond. In bijna alle leeftijdsklassen is het percentage

Verdiepende analyses’ liet onlangs zien dat Zeist in de top 5 staat

inwoners dat lid is van een sportbond hoger dan het landelijk

van gemeenten met de grootste verschillen in leefbaarheid tussen

gemiddelde, behalve bij de 30 t/m 34-jarigen7. Sport- en cultuur­

buurten11.

participatie is echter niet voor elk kind in Zeist even vanzelfsprekend. Daarom is in Zeist het Jeugdfonds Sport & Cultuur (JFSC) actief.

Als we inzoomen op de wijken Zeist-Noord en Zeist-West dan zien

In 2022 konden 104 kinderen via dit fonds aan culturele activiteiten

we hogere scores in deze wijken op gezondheidsproblemen zoals

meedoen (zoals muziek- dansles, schilderen, theater). Daarnaast

ernstige eenzaamheid, roken, overgewicht, perinatale mortaliteit,

konden 590 kinderen in 2022 sporten en bewegen in Zeist via

vroeggeboorte van baby’s12,13. Deze verschillen zijn niet significant,

het JFSC8.

maar dat kan verklaard worden omdat de aantallen respondenten laag ligt.

Gezondheidsverschillen Mensen met een lager opleidingsniveau leven gemiddeld ruim 4 jaar

Een opvallende indicator is dat de gemiddelde leeftijd waarop

korter en krijgen ruim 14 jaar eerder te maken met een slechter

inwoners uit Noord en West overlijden gemiddeld 10 jaar lager

ervaren gezondheid dan hoogopgeleiden. Deze verschillen zijn

(76,1 jaar en 75,9 jaar)14 is ten opzichte van de gemiddelde leeftijd

onwenselijk omdat het zorgt voor ongelijke kansen tussen groepen

van overlijden door inwoners uit de andere drie wijken in Zeist.

mensen op een gezond leven en het kunnen meedoen in de

In 2021 werden de inwoners in Zeist-Oost gemiddeld het oudste

samenleving . Een kenmerk van de gemeente Zeist is dat deze

(84,5 jaar). Dit patroon is over meerdere jaren zichtbaar, zie grafiek 1

verschillen zichtbaar zijn op wijkniveau. Zo zijn er grote verschillen

op de volgende pagina. Deze gegevens zetten aan tot nadenken. We

tussen wijken in de mate waarin inwoners welvarend, hoog opgeleid

hebben meer duiding en dialoog nodig om het verhaal en context

en/of langdurig aan het werk zijn. Het CBS heeft dit onderzocht door

achter al deze gegevens te vinden. Hierbij moet bijvoorbeeld ook

een zogenaamde SES WOA score te bepalen per wijk. De wijken

gekeken worden naar alle factoren die van invloed zijn op

Zeist- Noord en Zeist- West scoren een stuk lager dan de drie overige

gezondheid. Een echt effectieve aanpak van gezondheidsverschillen

wijken in Zeist te weten de wijken Zeist-Centrum, Zeist- Oost en Huis

vraagt om een gedifferentieerde aanpak op wijkniveau.

9

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

9

94

1.3

92 90

Grafiek 1: Gemiddelde leeftijd overleden personen per wijk in Zeist (2015-2021)

88 86

gemiddelde

84 83,9 82 80 78 76

85,0

81,7

81,1 80,5

81,9

81,9

82,3

79,0

80,7

79,1

81,2 80,8

80,2

81,3 80,8

78,9

81,1 80,9 77,0

77,1

84,7

85,1

82,9

80,3 80,1

81,1

79,7

76,6 75,3

74,1

74,4

74 72

85,2

72,0

74,1

76,1 75,9

73,9

73,5

73,5

85,1

72,4

70 68 66 64 62 2015

2016

Gemeente Zeist: Zeist Centrum Gemeente Zeist

2017 Gemeente Zeist: Zeist-Noord

2018 Gemeente Zeist: Zeist-West

2019 Gemeente Zeist: Zeist-Oost

2020

2021

Gemeente Zeist: Den Dolder e.o.

Bron: BRP - Basisregistratie personen (bewerking ABF)

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

10

1.4 Welke opgaven pakken we op? We zien in Zeist een aantal specifieke opgaven die we hier kort toelichten. We zijn hier al mee aan de slag. We zien dat de volgende opgaven extra aandacht nodig hebben de komende 4 jaar: • Versterken van de sociale basis • Vergroten van de kansen op een (mentaal) gezond leven, van jongs af aan • Aanpakken van gezondheidsverschillen door versterken buurtaanpak(ken) • Ontwerpen van een gezonde leefomgeving • Inzetten van cultuur als middel om gezond en actief leven te bevorderen • Vitaal ouder worden

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

11

Wat wil gemeente Zeist bereiken en wat gaan we daarvoor doen?

2 P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

12

2.1 Onze manier van werken Ervaringskennis

Netwerksamenwerking

In Zeist vinden we het belangrijk om inwoners te betrekken bij het

In Zeist wordt veel samengewerkt in netwerken of coalities.

werk van de gemeente. Zo is er een uitgebreid participatief traject

In paragraaf 2.2 staat welke (lokale) maatschappelijke partners

geweest voor het vormgeven van het beleidskader Sociale Basis

zich inzetten voor de uitvoering van de onderdelen uit dit plan.

in Zeist. Meer dan 200 verhalen van Zeistenaren zijn er verzameld.

Het komende jaar gaan we met elkaar kijken hoe de samenwerking

Ook voor het evalueren en op stellen van het lokaal gezondheids­

tussen partners van cultuur ven het sociaal domein versterkt kan

beleid (inclusief sportbeleid) worden (straat-) interviews gehouden

worden. Hier liggen nog ontwikkelkansen. Daarnaast is er een

met inwoners. We bereiken hen via de maatschappelijke partners.

actieve samenwerking tussen het medisch en het sociaal domein in

Voor dit plan van aanpak is geen participatief traject ingericht met

Zeist. Dit wordt gedaan onder begeleiding van wijkmanagement

inwoners. Dit plan bouwt voort op de koers die al is ontwikkeld

vanuit organisatie & infrastructuur (O&I) van huisartsencoöperatie

met inwoners en partners. We gaan de uitvoering samen met

UNICUM. Een van de gezamenlijke projecten is het verder opzetten

hen oppakken.

en uitbreiden van de netwerkzorg voor de doelgroepen kwetsbare ouderen, GGZ (EPA) en de jeugd. Op regionaal niveau is er in het kader van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) de samenwerking met regiogemeenten en zorgverzekeraar in een regionale preventieinfrastructuur.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

13

2 Communicatie

Integraliteit

We vinden het belangrijk dat het ondersteuningsaanbod in Zeist

De landelijke akkoorden en de brede SPUK-regeling doen een appel

bekend is bij iedereen. Het aanpassen en flexibel inzetten van

op integraal kijken en werken. Ook de visie van positieve gezondheid

communicatiemiddelen is nodig. We gebruiken zoveel mogelijk

gaat uit van breed kijken naar gezondheid. In Zeist is het belangrijk

begrijpelijke taal, we zetten waar nodig sleutelfiguren in en

om die integrale blik te hebben op wijken en buurten omdat we

gebruiken flyers in andere talen. Als de doelgroep digitaal minder

daar gezondheidsverschillen zien.

vaardig is, hebben we ook aandacht voor offline communicatie. Juist bij het tegengaan van gezondheidsverschillen is passende communicatie erg belangrijk. In mei 2023 is het Magazine “Meedoen in Zeist” uitgegeven voor alle inwoners vanaf 73 jaar. In dit magazine staat allerlei informatie over meedoen, preventie en de sociale basis. We willen voor jongeren eenzelfde type magazine ontwikkelen, in combinatie met een campagne op social media. Dit pakken we ook integraal op met verschillende stakeholders uit het sociaal en medisch domein. Daarnaast ontwikkelen we met dezelfde mensen een gezondheids­ congres in 2024 met preventie als overkoepelend thema.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

14

2.2 Onderdelen brede SPUK-regeling Hieronder staat hoe er in Zeist uitvoering gegeven gaat worden aan

We zijn al aan de slag met deze speerpunten via diverse activiteiten.

de in de brede SPUK-regeling genoemde onderdelen. In de tabellen

De rijksmiddelen hiervoor ontvingen we voorheen via een ander

worden per onderdeel de belangrijkste beoogde resultaten voor de

kanaal en nu via de brede SPUK-regeling. De koers zoals we die met

periode 2023-2026, die we (gedeeltelijk) financieren uit de brede

het SPAZ hebben ingezet wordt in de periode 2023-2026 voort­gezet.

SPUK- regeling, opgesomd.

Zie voor een overzicht van alle acties: sportiefzeist.nl/sportakkoord/.

2.2.1 S  portakkoord II en Brede regeling combinatiefunctionarissen (BRC)

De Zeister combinatiefunctionarissen zijn belangrijke personen die

In 2022 is er een lokaal sport- en preventieakkoord gesloten in Zeist.

Sportief Zeist en Kunstenhuis IDEA zijn de lokale functionarissen

Dit is het Sport en Preventieakkoord Zeist, alias SPAZ. In 2023 is

actief op plekken waar dat het meest nodig is. Met de volgende

dit akkoord herijkt met de lokale samenwerkingspartners

profielen zijn mensen aan de slag in Zeist: de cultuurmakelaar, de

MeanderOmnium, Kunstenhuis IDEA, gemeente, Sportief Zeist

functionaris aangepast sporten, meerdere buurtsportcoaches en de

en GGDrU (zie bijlage 4). De ambitie is: Samen naar een gezond

verenigings­ondersteuner. Zij organiseren en ondersteunen

en sportief Zeist’, met als speerpunten:

activiteiten waarin meerdere organi­saties samenwerken, zoals

mede handen en voeten geven aan de uitvoering. Via de organisaties

welzijn, zorg, onderwijs, sportaanbieders en culturele instellingen.

P L A N VA N

A A N PA K

-

Een gezonde leefstijl

Inclusief sporten en bewegen

S AM E N

I N

G E ZO N D E R

Z E I S T

Vitale sportaanbieders

15

2 Resultaat

2023

MQ tests uitgevoerd bij zo veel mogelijk kinderen in het basisonderwijs









Clubondersteuning vanuit Sportief Zeist draagt er zorg voor dat alle sportaan­ bieders met maatschappelijke impact een rol kunnen spelen in SPAZ



we de afgelopen jaren stimuleringsmiddelen van het Rijk om een





zetten. Zeist kreeg die middelen onder andere vanwege zogenoemde lagere ‘statusscores’ berekend door het SCP in de wijk





(actie-) onderzoek in deze buurt, zijn er samen met veel partijen gebundeld en omgezet in de integrale buurtaanpak Vollenhove Vooruit (vollenhovevooruit.nl en bijlage 2). Met deze buurtaanpak









doet Zeist mee met gemeente Utrecht en gemeente Nieuwegein in





Het inzoomen op wat er speelt op wijk- en buurtniveau blijkt in Zeist extra belangrijk. Naast de nodige en blijvende extra aandacht voor Zeist- Noord komt Zeist-West ook kwetsbaarder naar voren in de









cijfers rondom leefbaarheid en sociale economische positie. We willen de komende periode de lessen van de buurtaanpak in Vollenhove zichtbaar maken en verkennen of en hoe een buurtgerichte aanpak kan bijdragen aan het terugdringen van



Verkenning gereed van inzet en/of uitbreiding van profielen via BRC



I N



de Regiodeal Vitale wijken.

Alle sportaanbieders hebben de basis­ eisen sociale veiligheid en integriteit ingevoerd

G E ZO N D E R



ambities en kansen voor de buurt bepaald. Sinds 2020 is dit

Sportplatform in oprichting bundelt de krachten van de sportaanbieders

S AM E N

2.2.2 T  erugdringen gezondheidsachterstanden

Zeist- Noord, en speci­fieker in de buurt Vollenhove. Na uitgebreid

Sport en bewegen faciliteren voor mensen met een fysieke beperking of psychische aandoening, met een mini­ muminkomen, senioren, migratie­ achtergrond of LHBTIQ+

-

2026

integrale aanpak terugdringen gezondheidsachterstanden op te

Toewerken naar rookvrije sport­ accommodaties & implementatie gezonde sportkantine(s)

A A N PA K

2025

Via de decentralisatie- uitkering ‘Gezond in de Stad (GIDS) ontvingen

Intensiveren en verder uitbreiden buurtfitness en calisthenics

P L A N VA N

2024





gezondheidsachterstanden in Zeist- West. We willen niet dat gezondheidsverschillen tussen wijken in Zeist nog groter wordt.

Z E I S T

16

2 Een aantal interventies die gezondheidsachterstanden terugdringen,

werking, is er een netwerk met vele andere lokale organisaties en

op het gebied van taal, bestaanszekerheid en eenzaamheid,

professionals uit het medisch- en sociaal domein betrokken bij

continueren we. Dit onderdeel in de brede SPUK-regeling bevat

het realiseren van de ambities. Zij doen mee via een nieuwsbrief

geen nieuw geld en is een vervanging van de hierboven genoemde

en zij worden regelmatig uitgenodigd voor ontmoeting via

decentralisatie- uitkering. Om de verschillen tussen wijken echt te

een netwerkcafé.

verkleinen zal er meer nodig zijn. Met een integrale blik kijken we ook vanuit de andere onderdelen hoe we extra aandacht kunnen

De middelen voor Kansrijke Start uit de brede SPUK-regeling zijn

geven aan de doelgroepen die het meest kwetsbaar zijn.

geen nieuw budget voor Zeist omdat wij al gebruik maakten van de decentralisatie- uitkering Gezond in de Stad. De focus ligt daarom op

Resultaat Lessons Learned zijn opgesteld over de buurtaanpak Vollenhove Vooruit

2023

2024





Er is een verkenning en analyse gedaan voor een eventuele integrale wijk-/buurt­ aanpak in Zeist-West Interventies tegen taalachterstand, eenzaamheid en voor bestaanszekerheid worden uitgevoerd via buurtaanpak(ken)

2025

2026



door ontwikkelen van de succesvolle ketensamenwerking tussen het sociaal domein, informele zorg en de eerstelijnszorg.

Resultaat





het continueren en evalueren van de ingezette interventies en het





2023

2024

2025

2026

De lokale coalitie is behouden en versterkt









Er is vanuit de coalitie aandacht besteed aan inhoudelijke thema’s (bijv. via Net­ werkcafés of gastsprekers in de coalitie)



















De mogelijkheden voor regionale samenwerking zijn verkend

2.2.3 Kansrijke Start



Sinds 2019 is de lokale coalitie Kansrijke Start Zeist gevormd en actief. Deze enthousiaste coalitie bestaat uit Verloskundige Praktijk Zeist, MeanderOmnium, GGDrU, Stichting Samen Oplopen, het CJG en gemeente Zeist. De lokale coalitie heeft het doel om alle kinderen in Zeist een kansrijke start te geven. Gezamenlijk zijn er vijf ambities bepaald om dit doel te bereiken (zie bijlage 1). Naast deze samen­

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

Interventies worden uitgevoerd en geë­ valueerd: maatjesproject Start Kansrijk, Centering Pregnancy, programma Voor­ Zorg, Stevig Ouderschap en de moederen zwangerengroepen Implementatie Nu Niet Zwanger is gereed



17

2 2.2.4 Mentale gezondheid

Het budget uit de brede SPUK-regeling voor mentale gezondheid is

Het belang van een weerbare mentale gezondheid krijgt steeds

nieuw geld maar het betreft een beperkte impuls. Het is een klein

meer aandacht omdat mensen druk ervaren en sneller mentaal in de

bedrag. Omdat we als Zeist via andere plannen al wel investeren in

knoop komen. Vooral jongeren geven in recente onderzoeken aan

dit thema, gaan we vooral de stap zetten om huidige interventies en

veel stress te ervaren en weinig toekomstperspectief te zien. In Zeist

partijen een elkaar te verbinden. Specifieke aandacht krijgt de inzet

horen we deze signalen ook via de jongerenwerkers in de wijken en

van cultuur voor het praten over mentale gezondheid en het

via de scholen. Ook zijn er signalen over stress en angst bij nieuwkomers,

bereiken van kwetsbare groepen.

spanning in jonge gezinnen en gevoelens van eenzaamheid bij ouderen. Het vergroten van mentale weerbaarheid en gezondheid is dan ook al als speerpunt opgenomen in het GALA en IZA. Dit geldt lokaal voor Zeist bijvoorbeeld in het SPAZ, het actieplan van de lokale coalitie Een tegen eenzaamheid, Beleidskader Sociale Basis ons plan voor uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs Zeist en de Agenda Jeugd & Onderwijs. Via die agenda wordt door gemeente en het onderwijs samen acties ingezet. Sinds kort is er een gezonde school adviseur aan de slag die scholen adviseert en ondersteunt in het werken aan mentale gezondheid van leerlingen (en medewerkers) op een integrale en duurzame manier.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

Resultaat Inventarisatie huidige laagdrempelige ondersteuning

2023

2024





Plan gereed hoe cultuur ingezet kan worden voor meer mentale weerbaar­ heid en mentale gezondheid



Integraal actieplan mentale gezondheid en netwerksamenwerking is gereed



2025

2026*



*Vanuit de brede SPUK-regeling zijn er (nog) geen middelen beschikbaar voor deze doelen in 2026.

18

2 2.2.5 Aanpak overgewicht en obesitas In Zeist werken we momenteel aan gezond gewicht voor kinderen via de JOGG-aanpak, de Gezonde School, Team:fit en het Nationaal Programma Onderwijs Zeist. We zetten in op gezonde leefomgevingen voor kinderen en jongeren. Volwassenen met overgewicht en obesitas

Resultaat Regionale projectopdracht is akkoord, zo dat er een aanpak komt met een projectleider, afspraken met zorg­ verzekeraar en (lokale) projectgroep(en) om de ketenaanpak te realiseren.

2023

2024





2025

2026*

kunnen gebruik maken van een GLI in Zeist. Een GLI-programma is een leefstijlprogramma voor mensen met overgewicht zoals vergoed onder de Zvw.

De ketenaanpak voor kinderen met overgewicht is gereed, inclusief afspraken met zorgverzekeraar



Voor de jeugd wordt, ondanks de huidige interventies, een integrale

De kinder-GLI is in uitvoering



ketenaanpak gemist. Een nauwe samenwerking en heldere afspraken met partners uit het medisch domein is nodig om de jeugd vroeg en passend te kunnen helpen. Het realiseren van de

*Vanuit de brede SPUK-regeling zijn er (nog) geen middelen beschikbaar voor deze doelen in 2026.

ketenaanpak, Kind naar Gezonder Gewicht, pakken we op als regio Zuid Oost Utrecht. Hierbij betrekken we onder andere de buurt­ sportcoaches, welzijn, de lokale teams en de jeugdgezondheidszorg. Een belangrijke rol gaat er zijn voor de centrale zorgverlener. Deze persoon wordt de sleutelfiguur in de aanpak en het aanspreekpunt voor kind en gezin. Het opzetten van een kinder- GLI wordt ook onderdeel van deze ketenaanpak. De geoormerkte middelen voor dit onderdeel zijn nieuw voor Zeist. Dat biedt de mogelijk om dit nieuwe project te starten.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

19

2 2.2.6 Valpreventie

De middelen uit de brede SPUK-regeling voor valpreventie zijn

In het licht van de vergrijzing is het belangrijk dat ouderen zo lang

nieuw voor gemeente Zeist. Het Rijk heeft binnen de Zvw en Wlz

mogelijk vitaal blijven. Valongevallen bij ouderen zijn een van de

kortingen doorgevoerd om besparingen op zorgkosten door vallen

problemen die toenemen. In Zeist worden al fitheidstesten en

te realiseren. Er liggen dus verwachtingen om via preventieve

gezondheidsmarkten voor ouderen georganiseerd ten behoeve van

interventies en betere samenwerking tussen medisch en sociaal

de vroegsignalering van valrisico’s. Vanuit een huisarts, fysio, diëtist

domein valongelukken te voorkomen dan wel te verminderen.

en ergotherapeut is al enkele jaren geleden een valpreventieaanbod in Zeist gestart. Onderdeel hiervan is het uitvoeren van de valpreventie interventie: Otago. Om de vitaliteit van ouderen te vergroten is een integrale aanpak

Resultaat

2023

2024

Er worden fitheidstesten en/of gezondheidsmarkten voor ouderen georganiseerd





Projectleider is gestart die de ketenaanpak integraal op zet



2025

2026

gewenst waar een ketenaanpak valpreventie onderdeel van is. Er is veel bekend over wat werkt in valpreventie en er zijn meerdere kosteneffectieve aanpakken in Nederland beschikbaar. Zo kopen zorgverzekeraars voor 2024 erkende valpreventieve beweeginter­ venties in voor ouderen die hiervoor in aanmerking komen. Ook de valrisico-inschatting zal in 2023 door zorgverzekeraars vergoed kunnen worden als onderdeel van bestaande consulten, bijvoor­ beeld door wijkverpleging of de huisarts. Heldere (samenwerkings-)

Start ketenaanpak in 2024 en verdere vormgeving/samenwerking/ aanbod groeit







Er is uitwisseling met de (sub)regio over ervaringen met de ketenaanpak en wat werkt







afspraken tussen zorgverzekeraar, eerstelijnszorg en lokale partners is essentieel voor een geslaagde ketenaanpak. We evalueren onze huidige werkwijze en zetten in op het verbreden van het onder­ steunings- en zorgaanbod.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

20

2 2.2.7 Leefomgeving

Daarnaast werken we in Zeist momenteel aan een speelruimteplan,

De inrichting en vormgeving van de buurt heeft invloed op de

waar speelplekken en beweegpleinen in de openbare ruimte in mee

gezondheid en leefstijl van de bewoners. Het bepaalt mede in

worden genomen. Met als doel het sport- en beweegaanbod

hoeverre mensen bewegen, elkaar ontmoeten, naar voorzieningen

in de wijken te vergroten. Een concreet voorbeeld is het nieuwe

als de arts en supermarkt kunnen, en activiteiten kunnen onder­

calisthenics park in de buurt Couwenhoven in Zeist- West dat

nemen. De fysieke leefomgeving is een duidelijke factor om aandacht

jong en oud bij elkaar brengt.

voor te hebben als we gezond gedrag en gezond leven in Zeist willen vergroten. In Zeist is het belangrijk om aandacht te hebben

Met deze nieuwe middelen uit de brede SPUK-regeling kan een

voor de grote groep ouderen die langer thuis blijven wonen.

impuls gegeven worden aan het meer inzetten van gezondheids­

Ook inzoomen op wijk- en buurtniveau is nodig omdat we eerder

kennis bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving.

hebben geconstateerd dat de gezondheidsverschillen tussen inwoners uit buurten in Zeist relatief groot zijn. Dat vraagt gericht investeren: ongelijk investeren voor meer gelijke kansen (‘Equity in All Policies’). Intern bij de gemeente is er winst te behalen in de samenwerking en kennisuitwisseling tussen het ruimtelijk en sociaal domein. Gemeente Zeist is sinds 2021 aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA). Voor gezondheidskundige kennis doen we een beroep op de adviseurs van GGDrU. Zo zijn zij al betrokken bij de lokale JOGG-aanpak. De adviseur gezondheidsbevordering is

Resultaat

2023

2024

2025

Deskundigheidsbevordering intern en extern over Positieve Gezondheid





Gemeentelijke afspraken zijn gemaakt over een manier van werken dat bij de besluitvorming over de fysieke leefomgeving gezondheidskennis wordt toegepast



2026*

*Vanuit de brede SPUK-regeling zijn er (nog) geen middelen beschikbaar voor deze doelen in 2026.

ook lid van het projectteam dat het ontwikkelen van een nieuwe gebiedsvisie voor de buurt Vollenhove coördineert.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

21

2 2.2.8 OKO/vroegsignalering alcoholproblematiek

De middelen in de brede SPUK-regeling voor dit onderdeel zijn erg

Het maken van gezonde keuzes is voor sommige mensen onderdeel

beperkt en tijdelijk tot en met 2025. We nemen het daarom op als

van de eigen leefstijl en voor anderen een continue uitdaging. Een

uitvoeringsbudget voor de integrale aanpak van het PHP.

uitdaging die kan voortkomen uit allerlei factoren zoals weinig geld hebben, in een ongezonde leefomgeving wonen of geen voorbeeld­ figuren hebben. Een gezonde leefstijl bevorderen is dan ook een complexe aangelegenheid. Het vraagt inzet van elk individu, de sociale omgeving, bedrijven en overheid. Landelijk zijn met het Nationaal Preventieakkoord ambitieuze doelen gesteld die ook terugkomen in het GALA. In Zeist hebben we doelen over leefstijl opgesteld in het SPAZ en het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (PHP). Dit laatste plan en ons

Resultaat Interventies met kunst en cultuur voor jongeren en ouders over risico en voorkomen middelengebruik (zoals theatervoorstellingen) Uitvoering acties uit PHP waaronder netwerksamenwerking vroegsignalering alcoholproblematiek met GGDrU en Jellinek verslavingszorg

2023

2024

2025









2026*

lokaal gezondheidsbeleid wordt in 2023 vernieuwd. Zowel GGDrU als het Trimbos Instituut begeleiden ons hier actief bij. In het PHP wordt een concrete aanpak uitgewerkt waarin staat welke inzet

*Vanuit de brede SPUK-regeling zijn er (nog) geen middelen beschikbaar voor deze doelen in 2026.

gepleegd gaat worden op het voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs onder jongeren. We blijven aan de slag met de campagne NIX18 in de sportkantines (gezonde sportomgeving) en rookvrije sportomgevingen. In de JOGG-aanpak en het speel­ ruimteplan zijn doelen opgenomen ten aanzien van rookvrije speeltuinen/kinderboerderijen.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

22

2 2.2.9 Versterken sociale basis

Resultaat

In 2023 heeft gemeente Zeist het beleidskader de Sociale Basis vastgesteld (zie bijlage 5). Een uitgebreid participatietraject met inwoners is hiervoor georganiseerd. Veel verhalen van inwoners over ‘het goede leven’ zijn er opgehaald en ook een breed scala aan partijen heeft meegedaan. Denk hierbij aan maatschappelijke organisaties uit de welzijnssector, bewonersinitiatieven (zoals wijk- en dorpsraden) en vrijwilligersorganisaties. Op basis daarvan zijn de speerpunten voor de toekomst geformuleerd. Het doel is om een integraal samenwerkende sociale basis, met passend aanbod, voor en met onze inwoners te realiseren. De definitie die we in Zeist voor de sociale basis hanteren is: ‘Het geheel van informele verbanden,

2023

2024

2025

2026

Er is een uitvoeringsagenda én een nieuw subsidiekader gereed



Initiatieven subsidiëren die de sociale basis versterken conform een nieuw subsidiekader









Netwerksamenwerking is versterkt en doorontwikkeld door en met partijen actief in de sociale basis Er is inzicht in de maatschappelijke effecten binnen de sociale basis





zoals buurten, groepen, verenigingen, vrijwilligers en gezinnen, onder­ steund en aangevuld vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat mensen goed mee kunnen doen in de samenleving en het verbetert hun welzijn’. De doelen uit het beleidskader worden de komende tijd samen met inwoners en partners uit de sociale basis vertaald naar resultaten, effecten en samenwerkingsafspraken. Met het budget uit de brede SPUK-regeling kan een impuls gegeven worden aan dit proces en aan interventies gericht op de versterking van de sociale basis in Zeist. Het wordt benut voor uitvoering van het Beleidskader Sociale Basis Zeist.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

23

2 2.2.10 Mantelzorg

2.2.11 Een tegen eenzaamheid

Ons doel is dat de draaglast en draagkracht van mantelzorgers in

Sinds 2019 is er een coalitie ‘Eén tegen eenzaamheid’ actief in Zeist.

de gemeente Zeist in balans is. Dit is een van de vier doelen die in

Deze actieve coalitie bestaat uit meer dan 30 partijen. Zij hebben

het beleidskader De Sociale Basis zijn opgenomen onder het thema

de samenwerkingsovereenkomst ‘Meedoen in Zeist’ 2022- 2026

mantelzorg. In Zeist is er een actief Steunpunt Mantelzorg dat

ondertekend en zetten zich in om eenzaamheid te voorkomen

veel inwoners weten te vinden. Regionaal werken we samen om

of te verminderen (zie bijlage 3). De brede SPUK-regeling geeft

het aanbod respijtvoorzieningen dichtbij te vergroten door het

de mogelijkheid om een impuls te geven aan de activiteiten en

realiseren van een logeerhuis. We blijven werken aan voldoende

projecten die door de coalitie worden georganiseerd. Speciale focus

passend ondersteuningsaanbod dat aansluit op de behoefte van

gaat er gelegd worden op het inzetten van sport, bewegen en

inwoners, o.a. in de vorm van maatjesprojecten en aanbod specifiek

cultuur als middel om eenzaamheid te verminderen.

voor jonge mantelzorgers. Resultaat

De financiële middelen uit de brede SPUK-regeling zijn nieuw budget voor Zeist. In de periode 2023- 2026 wordt de ondersteuning aan mantelzorgers geïntensiveerd. Het wordt onderdeel van het

Er is een lokale campagne uitgevoerd, gericht op de bewustwording van eenzaamheid

2023

2024

2025





2026*



uitvoeringsprogramma van het Beleidskader Sociale Basis Zeist.

Resultaat

2023

Realisatie regionaal logeerhuis regio Zuid Oost Utrecht Toegankelijk maken van informatie en advies over het ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers o.a. via kunst en cultuur, en specifieke aandacht voor jonge mantelzorgers

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N



Z E I S T

2024

2025

2026













De coalitie jaagt initiatieven aan voor jongeren en ouderen en zet hierbij sport, bewegen en cultuur in (op basis van behoeften) Evaluatie en doorontwikkeling van de coalitiesamenwerking



*Vanuit de brede SPUK-regeling zijn er (nog) geen middelen beschikbaar voor deze doelen in 2026.

24

2 2.2.12 Welzijn op Recept

Resultaat

Welzijn op Recept betreft een werkwijze om mensen met psycho­ sociale klachten te helpen door goede samenwerking tussen huisarts, eerstelijns zorgverlener, welzijn en het sociaal domein. In 2017 zijn we binnen Zeist gestart met de verkenning naar het organiseren van Welzijn op Recept. Inmiddels is er een route ingericht waarbij de verwijzing vanuit zorgverleners binnenkomt bij de sociaal werkers van MeanderOmnium. Zij hebben een triagerol; wat is de vraag van de inwoner en bij welke maatschappelijke partner kan deze passen? Terugkoppeling wordt gedaan door

2023

2024

2025

Coördinatie om de ketenaanpak binnen de gemeente in te richten, met tenminste zorgverzekeraars en relevante (zorg)pro­ fessionals.





De verkenning is gereed hoe vrijwilligers een rol kunnen spelen in de ketenaanpak Welzijn op Recept



De ketenaanpak is uitgebreid met trajec­ ten Kunst op Recept



Technisch en functionele (ICT) onder­ steuning voor de verwijzing en samen­ werking in de ketenaanpak is verbeterd



2026



de inwoner zelf of gezamenlijk met de sociaal werker. De impuls vanuit de brede SPUK-regeling wordt ingezet voor de resultaten hiernaast.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

25

Ondersteunende onderdelen

3 P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

26

3.1 Versterking kennis- en adviesfunctie GGDrU Om in de toekomst goed onderbouwde keuzes te kunnen maken over te nemen interventies is het uitwisselen van ervaringen en kennis belangrijk. Ook het beschikken over actuele gegevens op wijkniveau zijn essentieel. In het GALA is afgesproken dat de kennisdeling over het gebruik van data en de inzet van erkende interventies en (integrale) aanpakken verbeterd moet worden. De GGD’en pakken deze taak op zich. Met de gemeenten in de regio Zuid-Oost Utrecht maken we gezamenlijk met GGDrU afspraken over de invulling hier deze taak. Voor 2024 willen we dit budget uit de brede SPUK-regeling inzetten voor verdiepende analyses en meer data op wijk- en buurtniveau in het online dashboard. In 2024 willen we weer met elkaar kijken waar de behoefte en mogelijkheden liggen voor het verder versterken van de kennis- en adviesfunctie.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

27

3.2 Coördinatiekosten regionale aanpak preventie In zowel het GALA als het IZA wordt het belang van regionale

In 2023 is het regiobeeld van Utrecht opgeleverd. Gemeente Zeist is

samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten op het

gemandateerd om namens de gemeenten in de regio Zuid Oost

gebied van gezond leven beschreven. In het IZA zijn hier eerder

Utrecht met de zorgverzekeraars afspraken te maken. De middelen

ook afspraken over gemaakt. Per 1 januari 2025 moeten er volgens

die vanuit de brede SPUK-regeling beschikbaar zijn voor dit onder­

de afspraak uit het IZA (p.81) ‘niet vrijblijvende regionale samen­

deel, zetten we in om de regionale samenwerking te intensiveren en

werkingsafspraken’ zijn gemaakt.

verder vorm te geven. De planning is dat de regionale preventie afspraken per 1 januari 2025 uitgevoerd worden. De ketenaanpakken zijn ook onderdeel van deze regionale samenwerkingsafspraken. We vliegen dit per ketenaanpak anders aan, maar zorgen voor elke ketenaanpak dat er in de regio Zuid Oost Utrecht afstemming plaatsvindt. De ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht gaan we op regionaal niveau met de regio Zuid Oost Utrecht opstarten. Hiervoor willen we een regionale projectleider aanstellen.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

28

Hoe wordt de voortgang bewaakt?

4 P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

29

4 Interne kerngroep

Netwerkstructuur met onze (lokale) samenwerkingspartners

We hebben een interne kerngroep samengesteld die de voortgang

We buigen ons momenteel nog over een goede netwerkstructuur

van dit integrale plan van aanpak bewaakt. Hierin zitten de

om de voortgang met onze (lokale) samenwerkingspartners te

beleidsadviseurs gezondheid, cultuur, sport, sociale basis en

monitoren en te bespreken. Onze belangrijkste samenwerkings­

preventie jeugd en de projectleider van de brede SPUK-regeling.

partners zijn MeanderOmnium, Kunstenhuis IDEA, GGDrU, Sportief

Deze kerngroep komt regelmatig bij elkaar om de voortgang,

Zeist, Netwerk Informele Ondersteuning Zeist (NioZeist), en alle

verbindingen en knelpunten te bespreken. Zij leggen hierbij de

organisaties die de sociale basis vormen. We gaan vanaf het

verbinding – waar nodig – met overige beleidsvelden (o.a.

najaar van 2023 het gesprek met elkaar aan welke netwerk-

bestaanszekerheid en fysiek domein) en de lokale teams (sociaal

structuur passend is.

domein). Regionaal Zoals eerder genoemd, werken we momenteel ook aan de nieuwe

Er is op regionaal niveau (regio Zuid Oost Utrecht) een overleg

beleidsnota’s sport, bewegen en gezondheid en bestaanszekerheid

ingericht voor het GALA/brede SPUK-regeling. Hier stemmen we

en een nieuwe cultuurvisie. Daarin wordt ook opgenomen hoe we

regionale samenwerking af en delen we lessen uit de lokale praktijk.

die doelen en ambities gaan monitoren en evalueren. Op het

Er wordt vanuit dit overleg ook verbinding gelegd met de collega’s

moment dat er vanuit de monitoring of evaluaties interessante

in de netwerkstructuur van het IZA.

bevindingen zijn, bespreken we dat ook in de interne kerngroep. In het geval dat er bijsturing nodig blijkt te zijn, dan kan hier in de interne kerngroep direct integraal naar gekeken worden. Daarnaast blijven we de data uit relevante (gezondheids)monitors van o.a. de GGD en het RIVM volgen.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

30

Samenhang en synergie

5 P L A N VA N

Beschrijf op welke wijze samenhang en synergie wordt nagestreefd tussen uitvoering op de Verschillende hoofdthema’s en onderdelen.

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

31

5 Bij het opstellen van dit plan van aanpak, is het ons nogmaals

Op de volgende pagina is de samenhang tussen de verschillende

duidelijk geworden dat we op veel thema’s al verbinding opzoeken.

onderdelen uit dit plan en de huidige Zeister invulling daarvan

Door op een rijtje te zetten hoe we aan de verschillende doelen uit

visueel weergeven. Dit illustreert naast de samenhang, ook de

de akkoorden werken, zien we ook nieuwe kansen voor meer

uitdaging om overzicht te behouden en bewust synergie te creëren.

samenhang en integraliteit. Dit zijn waardevolle inzichten die we gaan toepassen in de uitvoering van dit integrale plan van aanpak. Dit blijven we monitoren en bespreken in de bestaande en nog te vormen netwerken en coalities.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

32

5 Onderdelen brede SPUK-regeling

Lokale uitvoering Zeist

Lokaal sportakkoord

Sport en Preventie Akkoord Zeist (SPAZ)

BRC

Buurtaanpak Vollenhove Vooruit

Terugdringen gezondheids -achterstanden

Beleidsnota sport, bewegen en gezondheid (in ontwikkeling)

Kansrijke Start

Beleidsnota bestaanszekerheid ( in ontwikkeling)

Mentale gezondheid

Aanpak overgewicht en obesitas

Kansrijke Start Zeist Valpreventie

JOGG Zeist

Leefomgeving

Preventie en handhavingsplan alcohol (in ontwikkeling)

OKO & Vroeg signalering alcoholproblematiek Versterken sociale basis

Beleidskader De Sociale Basis

Mantelzorg

Samenwerkingsovereenkomst Meedoen in Zeist

Één tegen eenzaamheid

Regionale invulling

Welzijn op recept

Cultuurvisie: Zeist kans- en cultuurrijk

Versterking kennis- en adviesfunctie GGD Coördinatiekosten regionale aanpak preventie

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

33

Verbinding onderdelen brede SPUK-regeling en doelen GALA en Sportakkoord II

6 P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

34

6 Doelen Gezond en Actief Leven Akkoord

1 Lokaal sportakkoord

2 3 4 Brede Regeling Terugdringen Kansrijke Start Combinatie­ gezondheids­ functies achterstanden

Terugdringen gezondheidsachterstanden







Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten







Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis









Een gezonde leefstijl









Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid





Vitaal ouder worden





A A N PA K

S AM E N





I N

8 Leefomgeving

9 OKO & Vroeg­ signalisering alcohol­ problematiek



  

11 Mantelzorg



 

Z E I S T

10 Versterken sociale basis







G E ZO N D E R

7 Valpreventie





-

6 Aanpak overgewicht obesitas





Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur

P L A N VA N

5 Mentale Gezondheid





12 Eén tegen Eenzaamheid

13 Welzijn op recept

14 Versterking kennis- en adviesfunctie GGD

15 Coördinatie­kosten regionale aanpak preventie





























 

































35

6 Doelen Hoofdlijnen Sportakkoord II

1 Lokaal sportakkoord

2 3 4 Brede Regeling Terugdringen Kansrijke Start Combinatie­ gezondheids­ functies achterstanden

Inclusie en diversiteit in de sport vergroten





Sociaal veilige sport creëren





Vitale sportaanbieders: vergroten van de kwaliteit, veiligheid en toegankelijk­ heid van het sportaanbod





Vaardig in bewegen: een leven lang sport en bewegen voor ieder en kind en iedere jongere





Ruimte voor sport en bewegen: een toekomstbestendige sportinfrastructuur





Maatschappelijke waarde van topsport optimaliseren



P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

5 Mentale Gezondheid

6 Aanpak overgewicht obesitas

7 Valpreventie

8 Leefomgeving

9 OKO & Vroeg­ signalisering alcohol­ problematiek

10 Versterken sociale basis

11 Mantelzorg

12 Eén tegen Eenzaamheid

13 Welzijn op recept

14 Versterking kennis- en adviesfunctie GGD

15 Coördinatie­kosten regionale aanpak preventie





G E ZO N D E R

I N

Z E I S T



36

6 Doelen addendum BRC

1 Lokaal sportakkoord

2 3 4 Brede Regeling Terugdringen Kansrijke Start Combinatie­ gezondheids­ functies achterstanden

Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur (ook kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuur­ deelname)





Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is





Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden)





P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N



5 Mentale Gezondheid

6 Aanpak overgewicht obesitas

7 Valpreventie







8 Leefomgeving

9 OKO & Vroeg­ signalisering alcohol­ problematiek

10 Versterken sociale basis

11 Mantelzorg

12 Eén tegen Eenzaamheid

13 Welzijn op recept

14 Versterking kennis- en adviesfunctie GGD







15 Coördinatie­kosten regionale aanpak preventie



G E ZO N D E R





I N

Z E I S T









37

Toestemming en ondertekening

7 P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

38

7 Toestemming gebruik informatie

Ondertekening

 D  e gemeente geeft toestemming voor gebruik

Naam wethouder:

Angèle Welting

Datum van ondertekening:

woensdag 13 september 2023

van de informatie uit het plan van aanpak voor de evaluatie van de landelijke samenwerkingsafspraken en de monitoring en doorontwikkeling van landelijk beleid.

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

Handtekening:

I N

Z E I S T

39

Bronvermelding en bijlagen

8 P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

40

8 Bronvermelding

Bijlagen

1

Centraal Bureau voor de Statistiek (2023)

De bijlagen sturen we als losse documenten mee.

2

Centraal Bureau voor de Statistiek (2023)

De nummering van de bijlagen is als volgt:

3

Centraal Bureau voor de Statistiek (2022)

4 GGDrU (2022) Gezondheidsmonitor volwassenen en senioren 5 GGDrU (2021) Gezondheidsmonitor Jeugd 6 GGDrU (2022)

1

Ondertekend manifest Kansrijke Start Zeist

2

Ambitiedocument Vollenhove Vooruit

3

Samenwerkingsovereenkomst Meedoen in Zeist 2022-2025

4

Herijking Sport en Preventieakkoord Zeist

5

Beleidskader voor de sociale basis

Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 7 NOC-NSF (2021) KISS rapportage Zeist (intern document) 8

Jeugdfonds Sport & Cultuur (2022) Jaarverslag 2022 (intern document)

9 Pharos (2023) Een inclusief SPUK-plan voor de lokale aanpak van gezondheidsverschillen 10 Centraal Bureau voor de Statistiek (2022) 11 Atlas Research (2022) Leefbaarometer 2020, verdiepende analyses 12 Vereniging Nederlandse Gemeenten (2023) Gezondheidsverschillen – wijkprofielen 13 GGDrU (2020) Gezondheidsmonitor volwassenen 18-64 jaar wijken Intern document 14 Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) (2023) KIS Wijkmonitor

P L A N VA N

A A N PA K

-

S AM E N

G E ZO N D E R

I N

Z E I S T

41